III SA/Wa 530/19

III SA/Wa 530/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-02-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alojzy Skrodzki /przewodniczący/
Anna Zaorska /sprawozdawca/
Monika Barszcz
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 1004/20 - Wyrok NSA z 2023-04-26
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2174
art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie sędzia WSA Monika Barszcz, sędzia WSA Anna Zaorska (sprawozdawca), Protokolant referent Krzysztof Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2019 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 27 listopada 2018 r. nr 0114-KDIP4.4012.548.2018.1.BS w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz A. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1.1. Przedmiotem skargi jest interpretacja indywidulana Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: "Dyrektor KIS") z 27 listopada 2018 r. dotycząca podatku od towarów i usług w zakresie zwolnienia od podatku świadczonych usług.
1.2. We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca", "Spółka") wskazała, że
jest czynnym podatnikiem VAT.
Spółka podała, że obok dotychczasowej działalności zamierza rozpocząć świadczenie następujących usług:
- usługi wyceny wartości aktywów alternatywnych spółek inwestycyjnych w rozumieniu ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1355, ze zm., dalej: "ustawa o funduszach inwestycyjnych");
- usługi periodycznej aktualizacji powyższej wyceny (dalej łącznie jako: "usługi ASI").
1.3. W związku ze stanem faktycznym przedstawionym we wniosku Spółka zapytała: Czy w świetle przedstawionego opisu zdarzenia przyszłego świadczone przez Spółkę usługi ASI podlegają zwolnieniu od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2018 r., poz. 2174 ze zm., dalej: "ustawa o VAT")?
Zdaniem Spółki, na powyższe pytanie należy odpowiedzieć twierdząco.
Uzasadniając swoje stanowisko Skarżąca wskazała, że w 2014 r. otrzymała indywidualne interpretacje przepisów prawa podatkowego nr IPPP2/443-772/14-2/RR z 23 października 2014 r. oraz nr IPPP2/443-773/14-2/BH z 30 października 2014 r. wydane w odniesieniu do analogicznego pytania dotyczącego zwolnienia od VAT świadczenia usług wyceny wartości aktywów funduszy inwestycyjnych utworzonych i działających na podstawie ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 146, poz. 1546 ze zm.) oraz o periodycznej aktualizacji powyższej wyceny. W powyższych interpretacjach potwierdzono zasadność stosowania w odniesieniu do tych usług zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT.
W opinii Spółki, jej stanowisko przedstawione we wnioskach, na podstawie których zostały wydane interpretacje, znajduje odpowiednie zastosowanie również w odniesieniu do pytania przedstawionego w niniejszym wniosku, dotyczącego usług ASI.
Następnie Spółka podniosła, że zwolnienie od VAT dla usług zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi wynika z przepisów unijnych tj. przepisów Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. L 347 z 11 grudnia 2006 r., str. 1 ze zm., dalej: "Dyrektywa 112"), tj. art. 135 ust. 1 lit. g Dyrektywy 112.
Skarżąca wskazała, że ww. zwolnienie zostało implementowane do krajowego porządku prawnego w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b ustawy o VAT, zgodnie z którym zwalnia się od podatku usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi, alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych - w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych i alternatywnych funduszy inwestycyjnych, o których mowa w lit. a, lub ich częścią.
Spółka podała, że z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: "TSUE"), a w szczególności z wyroku w sprawie C-169/04 Abbey National wynika, że pojęcie "zarządzania" funduszami powierniczymi, o którym mowa w art. 13 część B lit. d pkt 6 szóstej dyrektywy jest autonomicznym pojęciem prawa wspólnotowego, którego treść nie może być zmieniona przez państwa członkowskie.
Jednocześnie Spółka argumentowała, że TSUE w swoich wyrokach, dotyczących definicji usług zarządzania posiłkował się m.in. treścią Załącznika II do Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) (Dz. Urz. UE L 302 z 17 listopada 2009 r. (str. 32, ze zm., dalej: "Dyrektywa UCITS"). TSUE uznał przy tym, że Załącznik II do Dyrektywy UCITS zawiera otwarty, a więc również niewyczerpujący, katalog funkcji i czynności, który należy uznać za wchodzące w zakres pojęcia zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi.
Zdaniem Spółki, z analizy orzecznictwa TSUE wynika, że w zakres pojęcia zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi wchodzą m.in. funkcje wymienione w Załączniku II do Dyrektywy UCITS, w tym wycena i wyznaczanie ceny.
Zauważyła również, że zgodnie ze stanowiskiem TSUE ze zwolnienia z VAT korzystają usługi zarządzania świadczone przez podmiot będący osobą trzecią, jeżeli stanowią odrębną całość oraz są specyficzne i istotne z punktu widzenia zarządzania specjalnym funduszem inwestycyjnym.
W ocenie Spółki, usługi ASI powinny być objęte zwolnieniem wynikającym z art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT, gdyż dotyczą wyceny aktywów alternatywnych fundusz inwestycyjnych, jakimi w rozumieniu ustawy o funduszach inwestycyjnych są ASI oraz odpowiadają swoim zakresem funkcjom wymienionym w sekcji administracja pkt c) Załącznika II do Dyrektywy UCITS – wycena i wyznaczanie ceny.
Zdaniem Spółki, usługi ASI stanowią odrębną całość – obejmują one szereg czynności prowadzących do efektu w postaci wyznaczenia wyceny aktywów oraz jej periodycznej aktualizacji, podsumowanej w przygotowywanym przez Spółkę raporcie z wyceną, stąd też mogą być objęte przedmiotowym zwolnieniem, w myśl poglądów wyrażanych przez TSUE.
Skarżąca zaznaczyła również, że realizowane przez Spółkę funkcje w ramach świadczonych usług ASI należy niewątpliwie uznać za specyficzne i istotne z punktu widzenia zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym – wymóg wyceny i jej aktualizacji w odniesieniu do aktywów ASI wynika bowiem z art. 70h ustawy o funduszach inwestycyjnych.
1.4. W interpretacji indywidualnej z 27 listopada 2018 r. Dyrektor KIS uznał stanowisko Spółki za nieprawidłowe.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia DIAS wskazał, że zgodnie z orzecznictwem TSUE pojęcie "zarządzania" funduszami inwestycyjnymi może obejmować różne odrębne usługi np. usługi w zakresie administracyjnego zarządzania i prowadzenia rachunkowości funduszy (wyrok C-169/04 Abbey National plc Inscape Investment Fund v Commisioners of Customs & Excise), czy też usługi doradztwa inwestycyjnego (wyrok C-275/11 GfBk Gesellschaft fur Borsenkommunikation mbH), które będą korzystały ze zwolnienia z podatku VAT, nawet jeżeli będą świadczone przez zarządzających będących osobami trzecimi. Jedynym warunkiem jest, aby usługi te spełniały szczególne i istotne funkcje zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi.
Zgodnie natomiast z treścią załącznika nr II do Dyrektywy UCITS funkcje wchodzące w skład zbiorowego zarządzania portfelem to zarządzanie inwestycjami, administracja, w tym m.in. obsługa prawna i obsługa rachunkowo-księgowa w zakresie zarządzania funduszem oraz wprowadzanie do obrotu. Przy czym, jak zauważył Dyrektor KIS, do zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, tj. zarządzających wszelkimi typami funduszy, które nie są objęte Dyrektywą UCITS zastosowanie znajduje Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE z dnia 8 czerwca 2011 r. w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/41/WE i 2009/65/WE oraz rozporządzeń (WE) nr 1060/2009 i (UE) nr 1095/2010 (dalej: "Dyrektywa ZAFI").
Z kolei jak wynika z art. 4 ust. 1 lit. w. Dyrektywy ZAFI zarządzanie AFI (rozumiane jako alternatywne fundusze inwestycyjne) oznacza wykonywanie przynajmniej funkcji w zakresie zarządzania portfelem, o których mowa w pkt 1 lit. a) lub b) załącznika I na rzecz jednego lub większej liczby AFI. Minimalny zakres funkcji zarządzania to zarządzanie portfelem inwestycyjnym – pkt I lit. a ww. załącznika, zarządzanie ryzykiem – pkt 1 lit. b ww. załącznika.
Organ zauważył, że podobne uregulowania zawarto w ustawie o funduszach inwestycyjnych. W myśl art. 8b ust. 1 i art. 8a ust. 1 ww. ustawy, zarządzający zarządza alternatywną spółką inwestycyjna, która jest alternatywnym funduszem inwestycyjnym, w tym co najmniej portfelem inwestycyjnym tej spółki oraz ryzykiem.
Dyrektor KIS wskazał, że przepisy ustawy o VAT wprost wskazują, że zwolnienie dla czynności zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi powinno być rozumiane zgodnie z przepisami o zarządzaniu tymi funduszami, a zatem wykonywane przez Spółkę czynności należy rozpatrywać w oparciu o przepisy ww. Dyrektywy ZAFI oraz ustawy o funduszach inwestycyjnych.
W świetle powyższego organ uznał, że czynności, które planuje wykonywać Skarżąca nie będą spełniały szczególnych i istotnych funkcji z zakresu zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym jakimi są zarządzanie portfelem inwestycyjnym lub zarządzanie ryzykiem, które w świetle Dyrektywy ZAFI stanowią elementy kluczowe do zdefiniowania czynności zarządzania.
Dyrektor KIS podał, że w przedstawionym zdarzeniu przyszłym usługi, które zamierza świadczyć Spółka, polegające na wycenie wartości aktywów alternatywnych spółek inwestycyjnych oraz periodycznej aktualizacji powyższej wyceny, nie będą stanowiły usług zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym, ponieważ opisany we wniosku zakres planowanych czynności nie będzie obejmował zarządzania portfelami inwestycyjnymi lub zarządzania ryzykiem. Usługi te nie będą też obejmowały podejmowania żadnych wiążących decyzji w imieniu czy na rzecz ASI lub ZAFI. Usługi świadczone przez Spółkę będą polegały na dostarczaniu eksperckiej wiedzy w zakresie wyceny co przy braku pełnienia funkcji w zakresie zarządzania portfelem lub zarządzania ryzykiem, o których mowa w pkt 1 lit. a lub b załącznika I Dyrektywy ZAFI, nie pozwala uznać tych świadczeń za usługi zarządzania ASI w rozumieniu tej Dyrektywy. W konsekwencji powyższego usługi ASI nie będą podlegały zwolnieniu od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT.
W odniesieniu do powołanych przez Skarżącą interpretacji indywidualnych Dyrektor KIS wskazał, że interpretacje wydawane są w indywidualnych sprawach podatników w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy prawa i stan faktyczny/zdarzenie przyszłe przedstawiony przez danego podatnika. Powołane interpretacje nie stanowią źródła powszechnie obowiązującego prawa, więc zawartego w nich stanowiska organu podatkowego nie można wprost przenosić na grunt innej sprawy. Każdą sprawę organ jest bowiem zobowiązany rozpatrywać indywidualnie.
2. Nie zgadzając się z powyższą interpretacją Skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego, w której zarzuciła zaskarżonej interpretacji naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji również niewłaściwą ocenę, co do możliwości zastosowania przepisu prawa materialnego do indywidualnej sytuacji Spółki.
Wskazała na naruszenie art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT, poprzez błędne uznanie, że usługi wyceny wartości aktywów alternatywnych spółek inwestycyjnych w rozumieniu ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz usługi periodycznej aktualizacji powyższej wyceny nie stanowią usług zarządzania, o których mowa w powyższym przepisie, a w konsekwencji nie korzystają ze zwolnienia od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT.
W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, że Dyrektor KIS dokonał błędnej wykładni pojęcia zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi na gruncie powołanych uregulowań unijnych.
W opinii Spółki, organ w sposób nieuzasadniony zinterpretował przepisy pkt 1 i 2 Załącznika I do Dyrektywy ZAFI oraz art. 8b ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych. Błędna interpretacja polegała w szczególności na nieuzasadnionym przyjęciu, że określenie przez powyższe przepisy minimalnego zakresu funkcji, jaki ma być realizowany w ramach zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi wyznacza jednocześnie maksymalny zakres funkcji, jakie mogą być rozumiane jako zarządzanie.
Skarżąca stanęła na stanowisku, że powyższe przepisy nie mogą być interpretowane w ten sposób, że wyłącznie czynności zarządzania portfelem inwestycyjnym oraz zarządzania ryzykiem wchodzą w zakres zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym. Powołane powyżej przepisy wyraźnie wskazują na to, że jest to minimalny a nie wyłączny zakres tego, co może być rozumiane jako zarządzanie alternatywnym funduszem inwestycyjnym.
Zdaniem Skarżącej, skoro pkt 1 Załącznika I do Dyrektywy ZAFI wyraźnie mówi o minimalnym zakresie funkcji realizowanych w ramach zarządzania, to wprost przewiduje, że w ramach zarządzania mogą być realizowane również inne funkcje, które nie są koniecznym minimum, ale nadal stanowią czynność zarządzania. Takie rozumienie jednoznacznie potwierdza pkt 2 Załącznika I do Dyrektywy ZAFI, który z kolei mówi o innych funkcjach, które zarządzający AFI może wykonywać dodatkowo w trakcie zarządzania ASI, wymieniając w tych dodatkowych funkcjach wprost wycenę i wyznaczanie ceny, a więc usługi, o które zapytała Spółka we wniosku. W ocenie Skarżącej, skoro jest to funkcja realizowana "w trakcie zarządzania", to jest to funkcja, która stanowi element zarządzania. W innym przypadku użyte zostałoby sformułowanie takie jak np. "oprócz zarządzania", "poza zarządzaniem", bądź inne wskazujące, że dana funkcja nie stanowi zarządzania.
Spółka wskazała również, że podobnie art. 8b ustawy o funduszach inwestycyjnych przewiduje, że funkcja zarządzania, co najmniej dotyczy zarządzania portfelem inwestycyjnym oraz ryzykiem. Użycie sformułowania "co najmniej" wręcz narzuca konieczność interpretacji, że funkcje realizowane jako minimalny wymóg nie są jedynymi funkcjami realizowanymi w ramach zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym, co potwierdza również treść art. 70h ustawy o funduszach inwestycyjnych odnoszących się do konieczności dokonania cyklicznej wyceny aktywów alternatywnej spółki inwestycyjnej przez zarządzającego ASI w zestawieniu z art. 70e ww. ustawy, z którego wynika, że przedmiotem działalności zarządzającego ASI może być wyłącznie zarządzanie alternatywną spółką inwestycyjną, w tym wprowadzanie tej spółki do obrotu.
3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor KIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.
4.1. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takiej kontroli, stosownie do art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej – P.p.s.a. ), podlegają m.in. pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego w indywidualnych sprawach. Stosownie do art. 57a zdanie pierwsze P.p.s.a., skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. W tej kategorii spraw sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, o czym stanowi zdanie drugie art. 57a P.p.s.a.
4.2. Dokonując oceny legalności zaskarżonej interpretacji według przywołanych wyżej zasad, Sąd uznał, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługiwała na uwzględnienie.
Spór w sprawie dotyczy zwolnienia z opodatkowania, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT, usług wyceny wartości aktywów alternatywnych spółek inwestycyjnych oraz usługi periodycznej aktualizacji powyższej wyceny.
4.3. Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT, zwalnia się od podatku usługi zarządzania:
a) funduszami inwestycyjnymi, alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych – w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi,
b) portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych i alternatywnych funduszy inwestycyjnych, o których mowa w lit. a, lub ich częścią,
c) ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi w rozumieniu przepisów o działalności ubezpieczeniowej,
d) otwartymi funduszami emerytalnymi oraz dobrowolnymi funduszami emerytalnymi w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, a także Funduszem Gwarancyjnym utworzonym na podstawie tych przepisów,
e) pracowniczymi programami emerytalnymi w rozumieniu przepisów o pracowniczych programach emerytalnych,
f) obowiązkowym systemem rekompensat oraz funduszem rozliczeniowym utworzonymi na podstawie przepisów prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi, a także innymi środkami i funduszami, które są gromadzone lub tworzone w celu zabezpieczenia prawidłowego rozliczenia transakcji zawartych w obrocie na rynku regulowanym w rozumieniu tych przepisów albo w obrocie na giełdach towarowych w rozumieniu przepisów o giełdach towarowych, przez partnera centralnego, agenta rozrachunkowego lub izbę rozliczeniową w rozumieniu przepisów o ostateczności rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami.
Zgodnie z kolei z art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 112, państwa członkowskie zwalniają transakcje zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, określonymi przez państwa członkowskie.
Nie ulega wątpliwości i nie jest przedmiotem sporu, że pojęcie "zarządzanie" użyte w ww. przepisie należy interpretować zgodnie z jego wspólnotowym znaczeniem wypracowanym przez orzecznictwo TSUE. Powołane w Dyrektywie VAT pojęcie zarządzania podlegającego zwolnieniu z podatku VAT stanowi pojęcie autonomiczne prawa wspólnotowego, które ma na celu uniknięcie rozbieżności pomiędzy państwami członkowskimi w stosowaniu systemu podatku VAT i które należy sytuować w ogólnym kontekście wspólnego systemu podatku VAT.
W świetle bowiem orzecznictwa TSUE pojęcie "zarządzania" specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, użyte w art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 112, stanowi autonomiczne pojęcie prawa wspólnotowego, a zatem jego treść nie może być zmieniana przepisami prawa krajowego poszczególnych państw członkowskich. TSUE stwierdził to wprost w wyroku z 4 maja 2006 r. w sprawie C-169/04 Abbey National plc, Inscape Investment Fund przeciwko Commissioners of Customs & Excise. Takie też stanowisko zajmują sądy administracyjne (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 17 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 1466/12 i WSA we Wrocławiu z 21 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 1370/11).
Tym samym pojęcie "zarządzania" funduszami nie może być rozumiane inaczej niż w sposób wynikający z postanowień Dyrektywy UCITS.
Zgodnie z art. 6 ust. 2 tej Dyrektywy, działalność związana z zarządzaniem przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) obejmuje obowiązki, o których mowa w załączniku II.
Zgodnie z treścią załącznika II – funkcje wchodzące w skład zbiorowego zarządzania portfelem to funkcje obejmujące:
1) zarządzanie inwestycjami,
2) administrację:
a) obsługa prawna i obsługa rachunkowo-księgowa w zakresie zarządzania funduszem;
b) zapytania klientów;
c) wycena i wyznaczanie ceny (w tym zwroty podatkowe);
d) monitorowanie przestrzegania uregulowań;
e) prowadzenie rejestru posiadaczy jednostek uczestnictwa;
f) wypłata zysków;
g) emisja i umarzanie jednostek uczestnictwa;
h) rozliczanie umów (w tym wysyłanie potwierdzeń);
i) prowadzenie ksiąg,
3) wprowadzanie do obrotu.
Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 1 lit w) Dyrektywy ZAFI: zarządzanie AFI (rozumiane jako alternatywne fundusze inwestycyjne) oznacza wykonywanie przynajmniej funkcji w zakresie zarządzania portfelem, o których mowa w pkt 1 lit. a) lub b) załącznika I, na rzecz jednego lub większej liczby AFI.
Minimalny zakres funkcji zarządzania to:
- zarządzanie portfelem inwestycyjnym – pkt 1 lit. a) ww. załącznika.
- zarządzanie ryzykiem – pkt 1 lit. b) ww. załącznika.
W oparciu o pkt 2 ww. załącznika I do Dyrektywy ZAFI – inne funkcje, które ZAFI może dodatkowo wykonywać w trakcie wspólnego zarządzania to:
a) administrowanie:
(i) obsługa prawna i usługi w zakresie rachunkowości w zarządzaniu funduszami;
(ii) zapytania klientów;
(iii) wycena i wyznaczanie ceny w tym zeznania podatkowe;
(iv) monitorowanie przestrzegania uregulowań;
(v) prowadzenie rejestru posiadaczy jednostek uczestnictwa i udziałów;
(vi) podział dochodu;
(vii) emisja i umarzanie jednostek uczestnictwa i udziałów;
(viii) ustalenia umowne, w tym wysyłanie świadectw;
(ix) przechowywania ksiąg;
b) wprowadzaniu do obrotu;
c) działalność związana z aktywami AFI, a mianowicie usługi niezbędne do wypełniania funkcji powierniczej ZAFI, zarządzanie infrastrukturą, działalność w zakresie administrowania nieruchomościami, porady dla przedsiębiorstw w zakresie struktury kapitałowej, strategii inwestycyjnej i spraw związanych, porady i usługi związane z łączeniem i nabywaniem przedsiębiorstw i inne usługi związane z zarządzaniem AFI i innymi aktywami w które zainwestowali.
Zgodnie z kolei z art. 8b ust. 1 ustawy o zarządzaniu funduszami inwestycyjnymi, zarządzający ASI zarządza alternatywną spółką inwestycyjną, w tym co najmniej portfelem inwestycyjnym tej spółki oraz ryzykiem.
4.4. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w zaskarżonej interpretacji Dyrektor KIS podkreślił, że zwolnienie dla czynności zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi powinno być rozpatrywane zgodnie z przepisami Dyrektywy ZAFI oraz ustawą o funduszach inwestycyjnych.
Oczywiście zgodzić się należy w tym zakresie z organem interpretacyjnym, niemiej jednak pamiętać trzeba, że przepis art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT odnosi się zarówno do sytuacji prawnej funduszy inwestycyjnych stanowiących przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe w rozumieniu przepisów Dyrektywy UCITS, jak i alternatywnych funduszy inwestycyjnych, czyli do funduszy inwestycyjnych w ogólności. Wynika to wprost z art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT.
To, że alternatywne fundusze inwestycyjne zostały wyłączone na gruncie prawa polskiego z kategorii przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w rozumieniu Dyrektywy UCTIS, nie wyłącza zastosowania zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a ustawy o VAT, także wobec podmiotów świadczących usługi na rzecz alternatywnych funduszy inwestycyjnych, a więc na rzecz podmiotów nie będących przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania.
Zauważyć należy, że przepis art. 135 ust. 1 lit. g Dyrektywy 112 przewiduje przyznanie zwolnienia od podatku VAT specjalistycznym funduszom inwestycyjnym określonym przez państwa członkowskie. W Polsce przyznano takie zwolnienie zarówno funduszom inwestycyjnym będącym przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania w myśl Dyrektywy UCITS, jak również innym funduszom, w tym ZAFI, nie będącym takimi przedsiębiorstwami.
W kontekście powyższego nieuzasadnione jest różnicowanie podmiotów tylko ze względu na to, czy podmiot, na rzecz którego świadczone są usługi zaliczany jest do kategorii przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania, czy też nie. Prowadziłoby to bowiem do nieuzasadnionego różnicowania podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji prawnej oraz w podobnym stanie faktycznym.
4.5. Wobec powyższego, powoływane zarówno przez organ interpretacyjny jak i Skarżącą, orzecznictwo TSUE dotyczące pojęcia "zarządzania", mimo że zostało wydane na gruncie Dyrektywy UCITS, jest co do zasady aktualne również na gruncie rozpoznawanej sprawy. Powyższej oceny nie zmienia fakt, że załączniki do Dyrektyw UCITS i ZAFI, definiując usługi zarzadzania, zostały trochę inaczej zredagowane.
Podkreślić należy, że w orzecznictwie TSUE jednoznacznie wskazuje się, że pojęcie "zarządzania" funduszami, poza zarządzaniem portfelem i ryzykiem, obejmuje także czynności dodatkowe, odpowiednio określone w załączniku II do Dyrektywy UCITS. TSUE uznał, że owo autonomiczne pojęcie "zarządzania" może obejmować różne odrębne czynności, np. usługi w zakresie administrowania i prowadzenia rachunkowości funduszu (wyrok C-169/04), czy też usługi doradztwa inwestycyjnego (wyrok C-275/11), które będą korzystały ze zwolnienia, nawet jeżeli będą świadczone przez zarządzających będących osobami trzecimi. Jedynym warunkiem jest to, aby usługi te spełniały szczególnie istotne funkcje dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi.
4.6. W zaskarżonej interpretacji Dyrektora KIS stanął na stanowisku, że usługi, które zamierza świadczyć Spółka, polegające na wycenie wartości aktywów alternatywnych spółek inwestycyjnych oraz periodycznej aktualizacji powyższej wyceny, nie będą stanowiły usług zarządzania alternatywnym funduszem inwestycyjnym, ponieważ opisany we wniosku zakres planowanych czynności nie będzie obejmował zarządzania portfelem inwestycyjnym lub zarządzania ryzykiem.
Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, że na gruncie przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych, zarządzać portfelem oraz ryzykiem AFI może tylko i wyłącznie ZAFI, w związku z tym w myśl przepisów tej ustawy niemożliwym jest wykonywanie czynności zarządzania portfelem i ryzykiem przez podmiot inny, niż ZAFI. Tym samym uprawniona jest konstatacja, że tak wąskie rozumienie pojęcia zarządzania na kanwie ustawy o VAT skutkowałoby uznaniem interpretowanego zwolnienia za podmiotowe, adresowanego tylko do podmiotów uprawnionych do zarządzania portfelem i ryzykiem alternatywnej spółki inwestycyjnej, czyli tylko ZAFI, a samo pojęcie zarządzania ograniczałoby się jedynie do zarządzania portfelem i ryzykiem ZAFI.
Skarżąca natomiast słusznie zauważa, że czynności wyceny wartości aktywów alternatywnych spółek inwestycyjnych oraz periodycznej aktualizacji tej wyceny wchodzą w zakres określonego w Dyrektywie ZAFI pojęcia zarządzania, gdyż stanowią niezbędny element prawidłowego funkcjonowania funduszu. Ponadto, także jako czynności wymienione w pkt 2 lit a) (iii) załącznika I Dyrektywy ZAFI, są zwolnione z podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a ustawy o VAT, bez względu na podmiot wykonujący te czynności, jeżeli tylko można je uznać za istotne i specyficzne dla zarządzania AFI.
Za stanowiskiem Skarżącej przemawia także argument natury historycznej, nawiązujący do nieobowiązującej już definicji zarządzania, stworzonej na potrzeby prawa podatkowego, a wyrażonej w art. 43 ust. 8 ustawy o VAT. Wskazany przepis, z racji niezwykle wąskiego ujęcia zarządzania, został uchylony w celu dostosowania prawa polskiego do autonomicznej definicji zarządzania wypracowanej w orzecznictwie TSUE na gruncie przepisów Dyrektywy 112.
Zatem tak wąskie, jak przyjęto w zaskarżonej interpretacji rozumienie pojęcia zarządzania pozostaje w sprzeczności nie tylko z jego literalnym brzmieniem, ale i z Dyrektywą VAT. Nie budzi bowiem wątpliwości, że szeroka jego definicja miała na celu zwolnienie wszelkich usług immanentnie związanych z usługami zarządzania funduszem i jego aktywami, tak by konsumenci nie byli obciążeni kwotą podatku VAT niezależnie od tego, czy usługi te świadczone są przez fundusz lub podmiot nim zarządzający, czy też przez podmiot zewnętrzny pod warunkiem, że są to usługi specjalistyczne, nierozerwalnie związane z zarządzaniem funduszami.
Ponadto zaskarżona interpretacja pozostaje w opozycji również do powołanego orzecznictwa TSUE. Widać to zwłaszcza wtedy, gdy organ za warunek zwolnienia czynności dodatkowych opisanych w pkt 2 załącznika I do Dyrektywy ZAFI uznaje wykonywanie przez dany podmiot jedynie czynności zarządzania portfelem inwestycyjnym oraz ryzykiem. Przy czym stanowisko organu w tym zakresie stoi w sprzeczności nie tylko z powołanym orzecznictwem TSUE, ale również z przedmiotowym charakterem zwolnienia przewidzianego w 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT.
4.7. Podsumowując, Sąd nie podzielił stanowiska organu interpretacyjnego, że poprzez zarządzenie alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi należy rozumieć wyłącznie zarządzanie portfelem lub zarządzanie ryzykiem.
Dyrektywa ZAFI określa bowiem jedynie minimalny zakres funkcji w zakresie zarządzania inwestycyjnego, które musi wykonywać zarządzający alternatywnym funduszem inwestycyjnym.
Natomiast inne funkcje, które zostały wymienione w załączniku nr 1 w pkt 2 Dyrektywy ZAFI, również mogą być uznane za usługi zarządzania w sytuacji gdy – jak wynika to z orzecznictwa TSUE – spełniają szczególną i istotną funkcję zarządzania funduszem inwestycyjnym.
Jak słusznie również zauważyła Skarżąca, TSUE w wyroku C- 169/04 z 4 maja 2006 r. oraz C-275/11 z 7 marca 2013 r. wyraźnie wskazał, że również usługi administracyjne i rachunkowe, takie jak m.in, wycena aktywów, wchodzą w zakres pojęcia "zarządzania" specjalnym funduszem inwestycyjnym, o ile oczywiście można je uznać za specyficzne i istotne dla samej usługi zarządzania.
W ocenie Sądu, skoro "wycena aktywów" została wymieniana w załączniku nr I pkt 2 Dyrektywy ZAFI, jako przykład innej funkcji, które ZAFI może dodatkowo wykonywać w trakcie wspólnego zarządzania AFI, to kwestię zwolnienia tej usługi z opodatkowania należy ocenia z uwzględnieniem powołanego orzecznictwa TSUE.
Co równie istotne, jak wynika z samej ustawy o funduszach inwestycyjnych, zarządzający alternatywnymi spółkami inwestycyjnymi ma: obowiązek wyceny aktywów spółki (art. 70h ust. 1) i jednoczenie przedmiotem jego działalności może być wyłącznie zarządzanie alternatywną spółką inwestycyjną (art. 70e ust. 1). Może on również na warunkach wynikających z ustawy dokonać przekazania tych czynność na rzecz podmiotów trzecich (art. 70g ust. 1).
Tym samym również wykładnia tych przepisów potwierdza, że wycena aktywów stanowi element zarządzania alternatywną spółką inwestycyjną.
W ocenie Sądu, czynności wskazane we wniosku, czyli usługi wyceny aktywów ASI i periodycznej aktualizacji takiej wyceny są nierozerwalnie związane z czynnością zarządzania portfelem inwestycyjnym i ryzykiem funduszu. Bez tych czynności nie jest możliwe poprawne funkcjonowanie AFI na rynku, zatem nie jest możliwe świadome inwestowanie przez fundusz środków powierzonych przez inwestorów.
4.8. Tym samym, mając na uwadze cel wprowadzenia zwolnienia, jego przedmiotowy charakter, orzecznictwo TSUE, a także brzmienie przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz Dyrektywy ZAFI, Sąd za zasadny uznał podniesiony w skardze zarzut błędnej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy o VAT.
Rozpoznając ponownie sprawę, Dyrektor KIS uwzględni powyższe stanowisko Sądu.
4.9. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 4 P.p.s.a. w związku z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1687). Koszty te stanowiły w sprawie wpis sądowy w wysokości 200 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł.