III SA/Wa 53/04

III SA/Wa 53/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-12-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2004-01-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Dziełak /przewodniczący sprawozdawca/
Grażyna Nasierowska
Małgorzata Długosz-Szyjko
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz - Szyjko, sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi M.K. na postanowienie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności pieniężnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast na rzecz skarżącej kwotę [...] zł (cztery tysiące trzysta siedemdziesiąt dziewięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] grudnia 1998 r. M.K. wniosła o umorzenie zadłużenia z tytułu odsetek od "uiszczonej po terminie zapłaty za nieruchomość położoną w Ł. przy ul. P. w kwocie około [...] zł. Skarżąca szczegółowo przedstawiła okoliczności nabycia przedmiotowej nieruchomości. Wyjaśniła, iż zakup ten wymuszony był tym, że po nabyciu nieruchomości i uiszczeniu całości ceny w dniu [...] grudnia 1990 r. okazało się, że sprzedawca tj. Zakłady [...] im. W. w Ł. nie były właścicielem, a jedynie użytkownikiem przedmiotowej nieruchomości. W tej sytuacji Skarżąca, która nie mogła odzyskać uiszczonej ceny, ponieważ przeznaczono ją na wypłatę wynagrodzeń, po zmianie stanu prawnego nieruchomości raz jeszcze dokonała jej zakupu, za cenę trzykrotnie wyższą. Skarżąca przedstawiła również swoje starania oraz decyzje organów administracyjnych i orzeczenia sądów związane z zapłatą za nieruchomość, a także niepowodzenia inwestycyjne związane z niej wykorzystaniem. Podniosła, że konieczność spłaty zadłużenia przekracza jej możliwości płatnicze. Przedstawiła swoją sytuację materialną. Wniosek powyższy Skarżąca uzupełniła pismem z dnia [...] marca 2001 r., w którym ponownie przestawiła stan faktyczny skutkujący powstaniem należności oraz swoją aktualną, trudną sytuację finansową. Wyjaśniła też, że w całości uregulowała zasądzoną od niej należność główną.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. Wojewoda [...] odmówił Skarżącej umorzenia odsetek w kwocie [...] zł. od należności Skarbu Państwa zasądzonych wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia [...] stycznia 1995 r. sygn. akt [...] wynikających z odpłatnego nabycia prawa własności budynków, innych urządzeń i lokali znajdujących się na gruncie położonym w Ł. przy ulicy P. i ul. R.. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 219 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.).
Wyjaśnił, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1991 r. Przędzalnie Bawełny im. [...] nabyły z mocy prawa z dniem [...] grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntów i prawo własności posadowionych na nich budynków, położonych w wyżej wymienionych miejscach. Aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1991 r. M. K. nabyła przedmiotowe nieruchomości od uwłaszczonego podmiotu, zobowiązując się jednocześnie do zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kwoty wynikającej z ww. decyzji Wojewody. Ponieważ należność ta była regulowana ze znacznym opóźnieniem i w niepełnej wysokości, Sąd Wojewódzki podanym wyżej wyrokiem zasądził od Skarżącej nieuiszczone kwoty zobowiązań wraz z odsetkami. Skarżąca spłaciła należności główne do dnia [...] października 1997 r.,
Opierając się na treści art. 219 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), Wojewoda stwierdził, że umorzenie należnych Skarbowi Państwa odsetek może nastąpić w sytuacji wyjątkowej, uzasadnionej sytuacją finansową osoby ubiegającej się o umorzenie.
Jego zdaniem z zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego sytuacji materialnej Skarżącej wynikało, że jest ona w stanie wywiązać się z całości ze zobowiązania orzeczonego przez Sąd. Ustalono bowiem, iż osiąga ona stałe dochody z tytułu emerytury/renty oraz najmu/dzierżawy. Ponadto jest właścicielką dwóch zabudowanych nieruchomości położonych w T., o wartości [...] zł., czyli znacznie przekraczającej kwotę zadłużenia.
Wojewoda uznał, że przestawiona przez niego i przyjęta przez Skarżącą propozycja spłaty [...]% kwoty zasłużenia nie zasługuje na uwzględnienie w świetle jej sytuacji finansowej i materialnej, ustalonej na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego.
Od decyzji tej Skarżąca złożyła odwołanie. Zarzuciła brak odpowiedzi na jej pismo z dnia [...] lipca 2003 r., w którym wyraziła zgodę na złożoną przez Wojewodę w piśmie z dnia [...] stycznia 2003 r. propozycję spłaty [...]% zadłużenia w regularnych ratach przez okres [...] lat.
Wyjaśniła, że nigdy nie ukrywała faktu posiadania nieruchomości (obciążonej hipoteką), na co złożyła stosowne oświadczenie i załączyła zeznanie o dochodach za lata poprzednie.
Jej zdaniem, skoro złożono propozycję spłaty zadłużenia w [...]% jego wysokości, to wątpliwym jest jej cofnięcie i nie przychylenie się do wniosku o umorzenie (chociaż w części) zadłużenia będącego przedmiotem decyzji mimo, że jej sytuacja finansowa nie uległa zmianie.
Decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Wyjaśnił, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzja wydana na podstawie art. 219 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter uznaniowy, co jednakże nie zwalnia organu z przeprowadzenia postępowania dla ustalenia sytuacji finansowej osoby ubiegającej się o umorzenie odsetek i rozważenia jej argumentacji z zastosowaniem art. 7, art. 75, art. 77 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego.
W ocenie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzja Wojewody [...] nie narusza granic uznania administracyjnego. Ustalono bowiem sytuację finansową Skarżącej, której majątek znaczenie przekracza wartość zadłużenia.
Na decyzję powyższą M.K. złożyła skargę, w której wniosła o jej uchylenie. Zarzuciła naruszenie art. 107 § 3 w związku z art. 140 kodeksu postępowania administracyjnego przez nieodniesienie się przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast do zarzutów zawartych w odwołaniu. Skarżąca podniosła również zarzut naruszenia art. 219 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego przez przekroczenie granic uznania administracyjnego i przyjęcie, że jej sytuacja finansowa nie uzasadnia umorzenia odsetek, mimo uprzedniego zaproponowania spłaty [...]% sumy zadłużenia (i umorzenia reszty) oraz zaakceptowania przez nią tej propozycji.
Nie kwestionując uznaniowego charakteru decyzji wydawanych na podstawie art. 219 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Skarżąca wyjaśniła, że istotne dla sprawy informacje o posiadaniu przez nią nieruchomości i ich wycena, znane były organowi I instancji w dniu [...] stycznia 2003 r., kiedy to złożono propozycję częściowej spłaty zadłużenia. Jej zdaniem pozostałe informacje zebrane przez organ po tym dniu nie powinny mieć znaczenia dla oceny jej sytuacji finansowej.
Skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu, iż ograniczył uzasadnienie swojej decyzji do powtórzenia ogólnych zasad dotyczących wydawania decyzji uznaniowych oraz stwierdzenia o nienaruszeniu granic uznania administracyjnego.
W ocenie Skarżącej zgłoszenie przez organ administracji propozycji częściowej spłaty zadłużenia, a następnie wydanie decyzji odmownej narusza zawartą w art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego "zasadę zaufania obywatela do państwa", co z kolei uzasadnia zarzut przekroczenia granic "swobodnego uznania" przy wydawaniu decyzji na podstawie art. 219 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Inaczej bowiem należy ocenić przypadek kiedy to organ konsekwentnie stoi na stanowisku, że sytuacja finansowa nie uzasadnia umorzenia odsetek, a inaczej przypadek, w którym ten sam organ bez uzasadnionych przyczyn zmienia zdanie powołując się przy tym na okoliczności nieistotne dla oceny tej sytuacji.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenia. Podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia [...] lutego 2004 r. wyjaśnił, że jest organem właściwym do udzielenia odpowiedzi na skargę "w związku z likwidacją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dniem 1 stycznia 2004 r.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie
Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest zgodność z prawem decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w przedmiocie odmowy umorzenia należnych Skarbowi Państwa odsetek od należności z tytułu nabycia nieruchomości.
Przepis art. 219 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, będący podstawą rozstrzygnięcia organu administracji stanowi, że zaległe w dniu wejścia w życie tej ustawy zobowiązania osób prawnych lub fizycznych z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowych lub należności z tytułu nabycia własności budynków, innych urządzeń i lokali mogą być rozłożone na nie oprocentowane raty roczne płatne przez okres do 10 lat, a odsetki od tych należności mogą być umorzone. Rozłożenia na raty oraz umorzenia odsetek dokonuje, w drodze decyzji, wojewoda, jeżeli nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa, lub organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli nieruchomość stanowi własność jednostki samorządu terytorialnego, o ile jest to uzasadnione sytuacją finansową tych osób prawnych lub fizycznych.
Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje na uznaniowy charakter podejmowanych na jego podstawie decyzji. Oznacza to, że wybór negatywnego lub pozytywnego dla Skarżącej sposobu rozstrzygnięcia jej wniosku należał do organu orzekającego w oparciu o ten przepis.
Sąd nie kwestionuje ani uznaniowego charakteru decyzji wydawanych na podstawie art. 219 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ani też prawa organów do podjęcia rozstrzygnięcia z uwzględnieniem tego charakteru.
Jednakże w ramach zakreślonych art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd bada zgodność wydanych aktów administracyjnych z przepisami prawa.
Badanie to obejmuje zarówno zgodność z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami regulującymi postępowanie prowadzone przez organy administracji, a poprzedzające wydanie rozstrzygnięcia.
Zdaniem Sądu w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy postępowania i to w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zasadny jest zarzut Skarżącej naruszenia przez organ odwoławczy art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten określa wymogi, jakim winno odpowiadać uzasadnienie decyzji.
Stwierdzić należy, że uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie może być uznane ani za wyczerpujące, ani też za odnoszące się do zarzutów podniesionych przez Skarżącą w odwołaniu. W żaden sposób nie ustosunkował się on do twierdzenia Skarżącej, że bezzasadne było odstąpienie przez organ I instancji od złożonej jej propozycji częściowej spłaty zadłużenia. Nie wyjaśnił, dlaczego odstąpienie to było uzasadnione w sytuacji, gdy stan faktyczny sprawy (jej sytuacja finansowa) istniejący w dacie złożenia propozycji i w dacie orzekania był taki sam.
Rację ma Skarżąca, że niewystarczające jest powołanie się na uznaniowy charakter decyzji i wskazanie, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.
W przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie spełnia szczególnie istotną rolę. W wyroku z dnia 12 lutego 2004 r. . Sygn. akt III SA 791/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził: "należyte bowiem uzasadnienie decyzji pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego".
Wprawdzie wyrok ten zapadł na tle art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, jednakże zdaniem Sądu wobec jednakowego tj. uznaniowego charakteru decyzji wydawanych na podstawie tego przepisu i art. 219 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, pogląd w nim wyrażony będzie miał zastosowanie także w niniejszej sprawie.
Nie będąc związany granicami skargi (art. 134 § 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Sąd stwierdza, że zaniechanie prawidłowego uzasadnienia decyzji skutkowało również naruszeniem wyrażonej w art. 11 kodeksu postępowania administracyjnego zasady przekonywania stron, nakładającej na organy administracji obowiązek wyjaśniania stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Wyjaśnienia takiego w zaskarżonej decyzji zabrakło. Zdaniem Sądu w okolicznościach tej konkretnej sprawy, gdzie organ odstąpił od złożonej przez siebie propozycji należało w sposób szczególnie staranny rozważyć i przedstawić Skarżącej wszelkie okoliczności, które miały wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, a przede wszystkim wyjaśnić dlaczego jej sytuacja majątkowa znana organom w dacie składania propozycji (nieruchomości) została odmiennie oceniona przy podejmowaniu samej decyzji.
Sąd za zasadny uznał zarzut naruszenia art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego, ustanawiającego zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do organów Państwa, uznać należało.
Skarżąca miała prawo oczekiwać, że złożona jej propozycja spłaty zadłużenia w [...]%, zapowiadająca w istocie rzeczy, iż przynajmniej w części wniosek jej zostanie uwzględniona w treści decyzji. Tym bardziej, że po początkowym złożeniu własnej propozycji spłaty [...]% zadłużenia (pismo z dnia [...] lutego 2003 r.) propozycję tę zaakceptowała (pismo z dnia [...] lipca 2003 r.). Jak to już wskazano wyżej, miała też prawo oczekiwać, że organy administracji wyjaśnią jej przesłanki odstąpienia od tej propozycji już na etapie orzekania. Tym bardziej, że wniosek Skarżącej rozpatrywany był przez blisko [...] lat.
Skarżąca zarzut naruszenia art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego powiązała z zarzutem naruszenia art. 219 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zasadność tego zarzutu, wobec stwierdzonych braków w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie może być oceniona przez Sąd.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692) należało orzec jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Decyzje o odmowie umorzenia odsetek nie podlegają wykonaniu, bezprzedmiotowym było zatem zamieszczenie w sentencji wyroku wzmianki o zakresie, w jakim nie mogą być one wykonane, przewidzianej w art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.