III SA/Wa 444/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2008-08-27
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek dochodowyCITupadłość bankuumorzenie zobowiązańwierzytelnościinterpretacja podatkowapostępowanie upadłościoweukładprzychód podatkowy

WSA w Warszawie oddalił skargę syndyka masy upadłości banku na interpretację Ministra Finansów, uznając, że częściowe zrzeczenie się przez wierzycieli części wierzytelności w postępowaniu upadłościowym nie stanowi przychodu banku, jeśli nie jest związane z postępowaniem upadłościowym z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego.

Sprawa dotyczyła interpretacji podatkowej w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. Syndyk masy upadłości banku pytał, czy częściowe zrzeczenie się wierzytelności przez wierzycieli w postępowaniu upadłościowym stanowi przychód banku. Minister Finansów uznał, że nie, jeśli umorzenie jest związane z postępowaniem upadłościowym z możliwością zawarcia układu. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że postępowanie upadłościowe banku, oparte na przepisach z 1934 r. i Prawa bankowego sprzed 2003 r., nie było postępowaniem z możliwością zawarcia układu w rozumieniu Prawa upadłościowego i naprawczego, co wykluczało zastosowanie ulgi podatkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrzył skargę Syndyka masy upadłości Banku [...] S.A. na interpretację Ministra Finansów dotyczącą podatku dochodowego od osób prawnych. Bank, będący w upadłości od 2000 r., pytał, czy częściowe zrzeczenie się przez jego wierzycieli części wierzytelności, w ramach postępowania upadłościowego, stanowi dla banku przychód podatkowy. Kluczowe znaczenie miał przepis art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b ustawy o CIT, który wyłączał z przychodów kwoty umorzonych zobowiązań, jeśli umorzenie było związane z postępowaniem upadłościowym z możliwością zawarcia układu w rozumieniu Prawa upadłościowego i naprawczego. Strona skarżąca argumentowała, że postępowanie upadłościowe banku, choć oparte na starszych przepisach (rozporządzenie z 1934 r. i Prawo bankowe sprzed 2003 r.), dawało możliwość zawarcia układu, co powinno skutkować zastosowaniem wyłączenia podatkowego. Minister Finansów i Sąd uznali jednak, że postępowanie upadłościowe banku nie było prowadzone w trybie układowym w rozumieniu Prawa upadłościowego i naprawczego. Sąd podkreślił, że ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze z 2003 r. wprowadziła specyficzne zasady dla upadłości banków, nakazując ogłaszanie jej z możliwością zawarcia układu, co odróżniało ją od wcześniejszych regulacji. Ponadto, sąd wskazał, że nawet gdyby uznać możliwość zawarcia układu, to brak było postanowienia sądu o dopuszczeniu do zawarcia układu, a postępowanie miało na celu likwidację majątku. W konsekwencji, sąd oddalił skargę, uznając, że nie zaszły warunki do zastosowania ulgi podatkowej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli postępowanie upadłościowe nie jest prowadzone z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że postępowanie upadłościowe banku, oparte na przepisach z 1934 r. i Prawa bankowego sprzed 2003 r., nie było postępowaniem z możliwością zawarcia układu w rozumieniu Prawa upadłościowego i naprawczego, co wyklucza zastosowanie ulgi podatkowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.p.d.o.p. art. 12 § 4 pkt 8 lit. b

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych

Wyłączenie z przychodów kwot umorzonych zobowiązań, jeżeli umorzenie jest związane z postępowaniem upadłościowym z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego. Sąd uznał, że postępowanie upadłościowe banku nie spełniało tych warunków.

Pomocnicze

u.p.d.o.p. art. 12 § 1 pkt 3 lit. b

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych

Przepis ten stanowił o przychodzie z tytułu umorzonych 'środków na rachunkach bankowych'. Strona skarżąca kwestionowała jego zastosowanie, wskazując, że rachunki uległy rozwiązaniu. Sąd uznał, że organy naruszyły ten przepis, ale uchybienie nie miało wpływu na wynik sprawy.

u.p.d.o.p. art. 12 § 1 pkt 3 lit. a

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych

Sąd wskazał, że kwoty umorzonych zobowiązań (z zastrzeżeniem ust. 4 pkt 8) stanowią przychód podatkowy.

Dz.U. 1934 nr 93 poz. 836

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe

Podstawa prawna postępowania upadłościowego banku, która według sądu nie przewidywała trybu układowego w rozumieniu Prawa upadłościowego i naprawczego.

Dz.U. 2002 nr 72 poz. 665 art. 160-168

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe

Przepisy stosowane do postępowania upadłościowego banku, które według sądu nie przesądzały o prowadzeniu postępowania w trybie układowym.

Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535 art. 429 ust. 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze

Przepis wskazujący, że sąd ogłasza upadłość banku z możliwością zawarcia układu, co odróżnia go od wcześniejszych regulacji.

Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535 art. 536

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze

Przepis nakazujący stosowanie przepisów dotychczasowych do postępowań upadłościowych rozpoczętych przed wejściem w życie ustawy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie upadłościowe banku, oparte na przepisach z 1934 r. i Prawa bankowego sprzed 2003 r., nie było postępowaniem z możliwością zawarcia układu w rozumieniu Prawa upadłościowego i naprawczego. Nie zostały spełnione warunki do zastosowania wyłączenia z art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b updp. Umorzone zobowiązania, które nie mieszczą się w katalogu wyłączeń z art. 12 ust. 4 updp, stanowią przychód podatkowy.

Odrzucone argumenty

Częściowe zrzeczenie się przez wierzycieli części wierzytelności w postępowaniu upadłościowym banku stanowi przychód banku. Postępowanie upadłościowe banku, prowadzone na podstawie przepisów sprzed 1 października 2003 r., może być uznane za postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu w rozumieniu Prawa upadłościowego i naprawczego.

Godne uwagi sformułowania

Sedno sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zrzeczenie się przez wierzycieli Banku [...] SA w upadłości części swoich wierzytelności w toczącym się wobec tego Banku postępowaniu upadłościowym stanowi dla tego Banku przychód w rozumieniu art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b updp. Wynikiem wykładni gramatycznej tego unormowania prowadzi do wniosku, iż warunkiem zastosowania wyłączenia, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie, jest prowadzenie postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. W ocenie Sądu, abstrahując w tym momencie od wynikającego z art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b wymogu prowadzenia postępowania upadłościowego w rozumieniu przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego, w niniejszej sprawie o postępowaniu upadłościowym z możliwością zawarcia układu możnaby mówić jedynie w sytuacji wydania przez Sąd postanowienia o dopuszczeniu do zawarcia układu, na podstawie art. 164 ust. 2 Prawa bankowego.

Skład orzekający

Marta Waksmundzka-Karasińska

przewodniczący sprawozdawca

Jolanta Sokołowska

sędzia

Maciej Kurasz

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przychodu podatkowego w kontekście postępowań upadłościowych banków, zwłaszcza w odniesieniu do stosowania przepisów przejściowych i definicji postępowania układowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej banku upadłego na podstawie przepisów sprzed nowelizacji Prawa upadłościowego i naprawczego. Interpretacja przepisów przejściowych może być kluczowa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii podatkowej związanej z upadłością banku i interpretacją przepisów przejściowych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie upadłościowym i podatkowym.

Czy umorzenie długów banku w upadłości to przychód? Sąd wyjaśnia kluczowe znaczenie trybu postępowania.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 444/08 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2008-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-03-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Sokołowska
Maciej Kurasz
Marta Waksmundzka-Karasińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 54 poz 654
art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b,art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. b,
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi Syndyka masy upadłości Banku [...] S.A. z siedzibą w P. na interpretację Ministra Finansów z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie pisemnej interpretacji indywidualnej w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę
Uzasadnienie
Strona skarżąca – Bank [...] S.A. w upadłości złożył wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych.
Bank przedstawił stan faktyczny z którego wynika, że w dniu 11 lutego 2000 r. ogłoszona została upadłość Banku [...] S.A. Wierzycielom tego Banku, posiadającym rachunki bankowe, wypłacono kwoty gwarantowane przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny, natomiast wierzytelności, które nie zostały zaspokojone w ramach gwarancji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, umieszczone są na liście wierzytelności, ustalonej przez sędziego komisarza w postępowaniu upadłościowym, toczącym się wobec Banku [...] S.A.
Zaspokojenie tych wierzytelności w praktyce będzie możliwe jedynie w przypadku nabycia Banku przez inny bank, na który – w przypadku takiego nabycia - przejdą zobowiązania z tytułu rachunków bankowych. Ogłoszone dotąd trzy przetargi na nabycie przedsiębiorstwa Banku nie doprowadziły do nabycia tego przedsiębiorstwa. W dniu 6 marca 2007 r. odbyło się posiedzenie rady wierzycieli Banku, na którym została podjęta uchwała, w której rada wierzycieli wstępnie pozytywnie zaopiniowała ewentualne ogłoszenie przez sędziego komisarza kolejnego przetargu na sprzedaż upadłego Banku. Ostateczną pozytywną opinię rady wierzycieli uzależniono od ograniczenia przez wierzycieli ogólnej sumy zobowiązań upadłego Banku do poziomu uprawdopodobniającego powodzenie przetargu. W wyniku powyższego, część wierzycieli złożyła sędziemu komisarzowi pisma, zawierające oświadczenia o częściowym, tj. 60% cofnięciu wierzytelności z tytułu rachunków bankowych i zrzeczeniu się możliwości dochodzenia roszczeń z tego tytułu w zakresie przekraczającym pozostałą po powyższym ograniczeniu kwotę. Jest możliwe, że sędzia komisarz - po rozpoznaniu tych oświadczeń - wyda postanowienie o zmianie listy wierzytelności w ten sposób, że umieszczone na niej kwoty niektórych wierzytelności z tytułu rachunków bankowych zostaną zmniejszone o 60%.
Strona zadała pytanie, czy umniejszenie wierzytelności wciągniętej na listę wierzytelności ustaloną w postępowaniu upadłościowym, toczącym się wobec Banku [...] SA., dokonane na skutek złożenia sędziemu komisarzowi przez wierzyciela oświadczenia o cofnięciu części wierzytelności i zrzeczeniu się możliwości dochodzenia roszczeń w zakresie przekraczającym pozostałą po powyższym cofnięciu kwotę, stanowi dla tego Banku przychód w rozumieniu art. 12 ustawy z dnia 15 lutego 1992r. o podatku dochodowym od osób prawnych ( Dz. U. z 2000r., Nr 54, poz. 654 ze zm. powoływanej dalej "updp").
Zdaniem Banku w świetle art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. a updp, przychodem jest - z zastrzeżeniem art. 12 ust. 4 pkt 8 – wartość umorzonych zobowiązań. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b updp, do przychodów nie zalicza się kwot stanowiących równowartość umorzonych zobowiązań, jeżeli umorzenie zobowiązań jest związane z postępowaniem upadłościowym z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego. Przepisy prawne (zarówno prawa podatkowego, jak i cywilnego) nie definiują terminu "umorzenie". Zdaniem Strony w przedstawionej sytuacji nie ma jednak miejsca umorzenie, będące przychodem podatkowym. Należy bowiem mieć na uwadze fakt, że upadłość Banku ogłoszona została w dniu 11 lutego 2000 r. i w związku z tym do postępowania upadłościowego, toczącego się wobec tego Banku stosuje się przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe ( Dz. U. z 1991r. Nr 118, poz. 512 ze zm., dalej powoływane jako "rozporządzenie z 1934r.") oraz przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe ( Dz. U. z 2002r., Nr 72, poz. 665 ze zm.), w brzmieniu sprzed 1 października 2003 r., tj. w szczególności art. 160-168 tej ustawy - a to na podstawie art. 536 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2003r., Nr 60, poz. 535 ze zm.).
Strona podkreśliła, że rozporządzenie z 1934r. nie wprowadzało - znanego w ww. ustawie z 28 lutego 2003 r. - podziału na upadłość z możliwością zawarcia układu i upadłość obejmującą likwidację majątku. Art. 164 ustawy Prawo bankowe, który znajduje w omawianym przypadku zastosowanie, wyraźnie jednak przewiduje możliwość zawarcia układu między upadłym bankiem, a jego wierzycielami. Upadłość Banku została więc ogłoszona jako upadłość z możliwością zawarcia układu, co jednak nie mogło i nadal nie może być określone w stosownym postanowieniu sądu, albowiem przepisy dotyczące postępowania upadłościowego, toczącego się wobec Banku w ogóle nie znają podziału na upadłość z możliwością zawarcia układu i upadłość obejmującą likwidację majątku. Z kolei oświadczenia o cofnięciu części wierzytelności składane są w ramach postępowania upadłościowego, toczącego się wobec Banku.
W uzupełnieniu wniosku o interpretację Strona oświadczyła, iż nie twierdzi, że pomiędzy upadłym Bankiem, a jego wierzycielami zostanie zawarty układ. Wskazała, iż po pierwsze przepisy podatkowe nie uzależniają kwestii obowiązku podatkowego od faktu zawarcia takiego układu, po drugie syndyk nigdy nie może mieć pewności, że układ taki zostanie zawarty, skoro on sam tego układu nie zawiera, a jedynie opiniuje propozycje układowe.
W interpretacji z dnia [...] października 2007 r. Minister Finansów uznał stanowisko strony skarżącej za nieprawidłowe.
Organ odwołując się do brzmienia art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b updp, wskazał, iż umorzenie, które przedstawił w opisie zdarzenia przyszłego Bank, nie jest związane z postępowaniem upadłościowym z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów prawa upadłościowego i naprawczego. Postępowanie upadłościowe wobec Banku toczy się bowiem na podstawie rozporządzenia z 1934r. Wobec tego, iż postępowanie upadłościowe prowadzone jest wobec Banku, dlatego w sposób łączny stosuje się ponadto przepisy art. 158-169 ustawy Prawo bankowe, w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2003r. Ponadto w stanie prawnym obowiązującym przed 1 października 2003 r. istniała możliwość zawarcia układu na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo o postępowaniu układowym (Dz. U. z 1934 r. Nr 93, poz. 836 ze zm.). W przypadku Banku [...] SA przepisy tego aktu nie mają jednak zastosowania, bowiem żaden układ nie został zawarty, a wnioskodawca nie stwierdził, iż taki układ w ogóle zostanie zawarty. Organ stwierdził także, iż w istniejącym w sprawie stanie faktycznym nie można zastosować przepisu art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b updp w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2004r.
W wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa Strona zarzuciła organowi, iż błędnie uznał, że w sprawie nie ma zastosowania art. 12 ust. 4 pkt 8 lit b updp.
Strona ponownie wskazała, iż wymieniony art. 164 ustawy Prawo bankowe wyraźnie przewidywał możliwość zawarcia układu. Nie powinno zatem ulegać wątpliwości, że upadłość Banku została ogłoszona jako upadłość z możliwością zawarcia układu. Taką możliwość gwarantował bowiem ww. przepis ustawy Prawo bankowe. Umorzenie zobowiązań miałoby być dokonane w ramach postępowania upadłościowego toczącego się wobec Banku. Z tego powodu zdaniem Strony, znalazłby zastosowanie art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b) updp, pozwalający na niezaliczenie rzeczonych umorzonych zobowiązań do przychodów. Jest naruszeniem przepisów prawa przyjęcie przez organ podatkowy, że przepis ten nie znajduje zastosowania w przypadku opisanym przez Bank.
W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację. Wskazał, iż literalne brzmienie przepisu art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b) updp wyraźnie wskazuje na postępowania upadłościowe, z możliwością zawraca układu, które prowadzone jest w oparciu o ustawę Prawo upadłościowe i naprawcze. Z tych względów wyłączenie zawarte w omawianym przepisie nie może znaleźć zastosowania w stanie faktycznym przedstawionym w niniejszej sprawie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Strona skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. b) oraz art. 12 ust. 4 pkt 8 lit b) updp.
W uzasadnieniu skargi Strona ponownie wskazała, że w przedstawionym we wniosku stanie faktycznym, występuje wystarczająca przesłanka do zastosowania wyłączenia, o którym mowa w art. 12 ust. 8 pklt 8 lit. b updp. Upadłość Banku została ponad wszelką wątpliwość ogłoszona jako upadłość z możliwością zawarcia układu.
Strona wskazała także, że art. 536 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, nakazuje stosować do niniejszego postępowania upadłościowego przepisy dotychczasowe tj. rozporządzenia z 1934r. oraz przepisy ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2003 r., tj. art. 160-168 tej ustawy, a więc przepisy regulujące kwestie związane z postępowaniem upadłościowym, a nie kwestie podatkowe. Zdaniem strony, art. 536 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze nie wyłącza zastosowania tutaj art. 12 ust. 4 pkt 8 lit b) updp.
Bank podniósł również, że w ocenie organu przedmiotowe umorzenia stanowić będą dla Banku przychód podatkowy w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. b) updp. Przepis ten stanowi, że przychodem w bankach jest wartość umorzonych "środków na rachunkach bankowych". Zdaniem Strony w omawianej sytuacji nie ma miejsca umarzanie "środków na rachunkach bankowych". Wszystkie bowiem rachunki bankowe prowadzone przez Bank uległy rozwiązaniu z dniem ogłoszenia jego upadłości. Ponieważ rachunki nie istnieją to nie można mówić o umorzeniu środków na tych rachunkach. Tym samym powoływany przez organ podatkowy art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. b) updp nie może być podstawą powstania przychodu podatkowego dla Banku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Pismem procesowym z dnia 17 czerwca 2008r. Skarżący podtrzymał w całości dotychczasową argumentację. Ponownie wskazał, iż wszystkie rachunki prowadzone przez Bank uległy rozwiązaniu z dniem ogłoszenia upadłości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Nie ma bowiem podstaw do podzielenia argumentacji Skarżącego, iż orzekające w sprawie organy naruszyły przepisy prawa materialnego, w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.
Sedno sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zrzeczenie się przez wierzycieli Banku [...] SA w upadłości części swoich wierzytelności w toczącym się wobec tego Banku postępowaniu upadłościowym stanowi dla tego Banku przychód w rozumieniu art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b updp.
Zgodnie z tym przepisem, w stanie prawnym obowiązującym w sprawie, nie stanowią przychodu kwoty stanowiące równowartość umorzonych zobowiązań, w tym także z tytułu pożyczek (kredytów), jeżeli umorzenie zobowiązań jest związane z:
- postępowaniem upadłościowym z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego.
Przepis art. 12 ust. 4 pkt 8 updp. stanowi swoistą ulgę podatkową, wyłączając z przychodów podatnika (w tym wypadku Banku) pewne kwoty uzyskane przez niego w związku z umorzeniem części zobowiązań. Wynik wykładni gramatycznej tego unormowania prowadzi do wniosku, iż warunkiem zastosowania wyłączenia, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie, jest prowadzenie postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze.
Do rozważenia pozostaje zatem kwestia, czy prowadzone wobec Banku [...] SA postępowanie upadłościowe jest postępowaniem, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie; czy jest postępowaniem upadłościowym z możliwością zawraca układu w rozumieniu przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego.
Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze reguluje zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami oraz skutki ogłoszenia upadłości, a także zasady postępowania naprawczego wobec przedsiębiorców zagrożonych upadłością. Postępowanie upadłościowe wobec banków uregulowane zostało w Tytule II Działu 1, a wobec banków hipotetycznych w Dziale 2 tego Tytułu. Na szczególną uwagę zasługuje przepis art. 429 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym Sąd ogłasza upadłość banku z możliwością zawarcia układu. Uregulowanie to jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 14-15 ustawy. W odróżnieniu od dotychczasowych regulacji dotyczących bankowego postępowania upadłościowego przesądza ono o tym, iż w przypadku banku Sąd zawsze ma obowiązek wydania postanowienia ogłaszającego upadłość z możliwością zawarcia układu. Nie wyklucza to zmiany przez Sąd postanowienia, w zakresie sposobu prowadzenia postępowania. Zmiana ta może jednak nastąpić dopiero wówczas, gdy nie dojdzie do zawarcia układu. Przesądzenie, iż postępowanie upadłościowe wobec banku będzie ex lege toczone "w trybie układowym" rodzi istotne skutki. Po pierwsze Sąd ogłaszając upadłość banku (z wyjątkiem banku hipotecznego) nie powołuje syndyka, co następuje jedynie w przypadku ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika (art. 156 i nast. ustawy). W przypadku ogłoszenia upadłości z możliwością zawraca układu, zasadą jest, iż Sąd powołuje zarządcę. Kolejną istotną różnicą w stosunku do dotychczasowych regulacji jest to, iż ogłoszenie upadłości banku nie skutkuje postawieniem w stan wymagalności jego zobowiązań pieniężnych ani do zmiany jego zobowiązań niepieniężnych w zobowiązania pieniężne. Nadto ogłoszenie upadłości banku każdorazowo prowadzi do wstrzymania wszelkich płatności, które są z mocy prawa objęte układem.
W przedstawionym przez Bank stanie faktycznym, podstawę prowadzonego wobec Banku postępowania upadłościowego stanowiły przepisy poprzednio obowiązującego rozporządzenia 1934r., jak również przepisy Prawa bankowego w brzmieniu sprzed 1 października 2003r. Regulacje te wyznaczały zasadniczo odmienny od przedstawionego wyżej model bankowego postępowania upadłościowego. Przede wszystkim ogłoszenie upadłości wobec banku nie skutkowało koniecznością prowadzenia go "w trybie układowym:" Przepis art. 164 Prawa bankowego dopuszczał jedynie jako fakultatywną możliwość zawarcia układu, co znajdowało potwierdzenie w postanowieniu Sądu o dopuszczeniu do zawarcia układu. Ogłaszając upadłość banku Sąd powoływał syndyka. Z dniem ogłoszenia upadłości wymagalne stawały się wszystkie zobowiązania banku, których termin płatności jeszcze nie nastąpił.
Wynikiem poczynionych wyżej uwag jest konkluzja, iż odmienna (od tej wymienionej w art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b) podstawa prawna, w oparciu o którą prowadzone jest wobec Banku postępowanie upadłościowe, zawierająca regulacje (dotyczące upadłości banków) w sposób zasadniczy różniące się od unormowań zawartych w ustawie Prawo upadłościowe i naprawcze przesądza o tym, iż prowadzone wobec Banku postępowanie nie może być uznane za postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego.
W konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko Skarżącego, iż prowadzone wobec Banku postępowanie upadłościowe jest postępowaniem z możliwością zawarcia układu. Analiza omawianej regulacji prowadzi do wniosku, iż nie chodzi tu o czysto teoretyczną możliwość zawarcia układu w toku postępowania upadłościowego (na co zdaje się wskazywać Skarżący, odwołując się do treści art. 164 Prawa bankowego), ale o postępowanie upadłościowe "ukierunkowane" na zawarcie układu; którego celem jest zawarcie układu, a nie likwidacja majątku. Taki wniosek wynika z treści art. 14 i 15 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, które wyraźnie przewidują dwa alternatywne tryby prowadzenia postępowania upadłościowego : ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu oraz upadłość obejmującą likwidację majątku (z zastrzeżeniem specyfiki uregulowań dotyczących bankowego postępowania upadłościowego). W ocenie Sądu, abstrahując w tym momencie od wynikającego z art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b wymogu prowadzenia postępowania upadłościowego w rozumieniu przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego, w niniejszej sprawie o postępowaniu upadłościowym z możliwością zawarcia układu możnaby mówić jedynie w sytuacji wydania przez Sąd postanowienia o dopuszczeniu do zawarcia układu, na podstawie art. 164 ust. 2 Prawa bankowego. Z przedstawionego przez Bank stanu faktycznego nie wynika jednak, iż takie postanowienie zostało wydane. Treść wniosku, jak również pisma stanowiącego jego uzupełnienie wskazują natomiast, iż prowadzone wobec Banku postępowanie upadłościowe ma na celu sprzedaż majątku upadłego w całości, a więc jego likwidację.
W tym stanie rzeczy Sąd za prawidłowe uznał stanowisko orzekających w sprawie organów, iż w stanie faktycznym występującym w niniejszej sprawie nie zaistniały warunki do zastosowania wyłączenia, o którym mowa w art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b updp.
Za trafny uznać należy także wniosek Ministra Finansów, iż w niniejszej sprawie nie mógł mieć zastosowania przepis art. 12 ust. 4 pkt 8 lit b) updp, w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2004r. Do 31 grudnia 2003r. przepis art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b updop stanowił, iż do przychodów nie zalicza się kwot stanowiących równowartość umorzonych zobowiązań, w tym także z tytułu pożyczek (kredytów), jeżeli umorzenie zobowiązań jest związane z postępowaniem układowym w rozumieniu przepisów o postępowaniu układowym. Zapis ten zmieniono ustawą z dnia 12 listopada 2003r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 202, poz. 1957). Jednakże zgodnie z art. 8 tej ustawy, przepis m. in art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2003r. zachował moc do otwartego do dnia 30 września 2003r. postępowania układowego w rozumieniu przepisów i postępowaniu układowym oraz miał zastosowanie w okresie od dnia 1 października 2003 do 31 grudnia 2003 do postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego w przypadku ogłoszenia upadłości po dniu 30 września 2003r.
Okolicznością przemawiającą za uwzględnieniem skargi nie może być także kwestionowane przez skarżącego stanowisko organu, kwalifikujące przedmiotowe umorzenia za przychód w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. b updp.
Wskazać bowiem należy, iż ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych wiąże obowiązek podatkowy z osiągnięciem dochodu - bez względu na rodzaj źródeł przychodów z jakich dochód ten został osiągnięty (art. 7 ustawy). Źródła przychodu określa ogólnie art. 12 ust. 1-3. Użyty przez ustawodawcę zwrot "w szczególności" oznacza, że wykaz przychodów zawarty w ustawie jest katalogiem otwartym.
Natomiast art. 12 ust. 4 cyt. ustawy w sposób wyczerpujący określa co nie jest przychodem w rozumieniu ustawy. Przepis ten tworzy zamknięty katalog, którego zakres nie podlega rozszerzeniu, czy tez zawężeniu, poprzez stosowanie analogii, czy tez wykładni rozszerzającej.
A contrario - wszelkie inne przychody niż określone w art. 12 ust. 4, mające wpływ na wynik finansowy podmiotu, uznać należy za przychód powodujący powstanie obowiązku podatkowego - zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób prawnych.
Wynikiem poczynionych wyżej uwag jest konkluzja, iż dla objęcia obowiązkiem podatkowym w podatku dochodowym od osób prawnych określonego przysporzenia, wystarczające jest wykazanie, iż dane przysporzenie (które ma wpływ na wynik finansowy podmiotu) nie mieści się w katalogu wyłączeń, określonym w art. 12 ust. 4 ustawy. Ta okoliczność, w ocenie Sądu, została w niniejszej sprawie wykazana. Nie jest natomiast konieczne przyporządkowanie tego przysporzenia do jednej z kategorii przychodów wymienionych w art. 12 ust. 1 – 3 ustawy, które, jak wskazano wyżej ma jedynie charakter przykładowy. Niemniej jednak zdaniem składu orzekającego, w niniejszej sprawie, na gruncie art. 12 ust. 1 updp możliwa jest kwalifikacja przedmiotowych umorzeń, jako przychodu podatkowego. Kwoty umorzonych zobowiązań będą stanowić przychód podatkowy na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. a updp. Zgodnie z tym przepisem przychodem jest w szczególności wartość, z zastrzeżeniem ust. 4 pkt 8, umorzonych lub przedawnionych zobowiązań, w tym z tytułu zaciągniętych pożyczek lub kredytów, z wyjątkiem umorzonych pożyczek z Funduszu Pracy.
W niniejszej sprawie organy naruszyły zatem przepis art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. b updp, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Uchybienie to, jak wskazano wyżej, nie miało jednak wpływu na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.