III SA/WA 4255/17

III SA/Wa 4255/17 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-12-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Dziedzic-Chojnacka
Elżbieta Olechniewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Izabela Fiedorowicz
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Sygn. powiązane
III FSK 409/23 - Postanowienie NSA z 2023-05-12
III FSK 638/21 - Wyrok NSA z 2022-07-05
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka, sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, Protokolant specjalista Alicja Bogusz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2018 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za grudzień 2010 r. i styczeń 2011 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz R. S. kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej "Prezes Zarządu PFRON") decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. orzekł o odpowiedzialności K.S. (dalej "Strona" lub "Skarżący") jako byłego prezesa zarządu "W." sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w K. (dalej zwana "Spółką") za jej zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej "PFRON") za okres od grudnia 2010 r. do stycznia 2011 r. w kwocie głównej: 4.990 zł w odsetkach: 1.080 zł naliczonych na dzień przed ogłoszeniem upadłości tj. na [...] sierpnia 2012 r.
W trakcie podjętych czynności organ ustalił, że Spółka będąc zobowiązana do składania deklaracji i dokonywania wpłat na PFRON nie dokonała wpłaty należnych zobowiązań za okres od grudnia 2010 r. do stycznia 2011 r. Z kolei postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] sierpnia 2012 r. sygn. akt [...] została ogłoszona upadłość Spółki obejmująca likwidację jej majątku.
Na skutek powyższego PFRON zgłosił wierzytelności w stosunku do Spółki w kategorii 3, w kwocie głównej 205.118,70 zł oraz należnych od tej kwoty odsetkach 20.485 zł razem kwota 225.603,70 zł.
Ponadto Prezes Zarządu PFRON zwrócił uwagę, iż z postanowienia ww. Sądu z dnia [...] listopada 2015 r. wynikało, że syndyk po zatwierdzeniu listy wierzytelności i planu podziału wykonał plan podziału, dokonując wypłaty na rzecz wierzycieli objętych planem ze środków uzyskanych w toku postępowania z funduszu masy upadłości. Pozyskane w wyniku likwidacji składników majątkowych dłużnika środki pozwoliły na zaspokojenie wierzycieli kategorii I.
W związku z powyższym organ stwierdził, iż egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna skoro wierzyciel nie pozyskał z planu podziału żadnej kwoty.
W następstwie powyższego Prezes Zarządu PFRON postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. wszczął postępowanie mające na celu ustalenie odpowiedzialności Skarżącego za zaległości Spółki za okres od grudnia 2010 r. do stycznia 2011 r.
Skarżący w trakcie postępowania złożył wyjaśnienia z których wynikało, że w marcu 2011 r. został odwołany z funkcji prezesa zarządu Spółki. Z kolei w czerwcu 2011 r. jego udziały przejęła firma B.. Natomiast w sierpniu 2011 r. rozwiązał umowę o pracę ze Spółką. W sierpniu 2012 r. Sąd Rejonowy w O. ogłosił upadłość Spółki celem zbycia jej majątku. Ponadto Skarżący oświadczył, iż nie posiada z tamtego okresu żadnych dokumentów na bazie, których mógłby odpowiedzieć na pytania zawarte w wezwaniu z 29 lutego 2016 r. Strona przedłożyła także orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu [...] z [...] października 2013 r.
Prezes Zarządu PFRON mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności fakt, że wobec nieuregulowania zobowiązania w wysokości 2.528 zł za grudzień 2010 r., której termin płatności przypadał na 20 stycznia 2011 r., stanął na stanowisku, że Skarżący nie wykazał, że we właściwym czasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości ani nie przedstawił dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku ani wniosku o przeprowadzenie postępowania układowego. W przekonaniu organu stosowany wniosek o upadłość powinien być złożony najpóźniej do 3 lutego 2011 r. Strona nie wskazała również mienia Spółki z którego egzekucja mogłaby umożliwić zaspokojenie zaległości w znacznej części.
Organ zwrócił także uwagę, że Skarżący w okresie od [...] listopada 2009 r. do [...] marca 2011 r. pełnił funkcję prezesa zarządu w Spółce i w tym okresie odpowiada za powstałe zaległości zgodnie z art. 116 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; dalej "O.p."). Ponadto wskazał, że przedłożone orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu [...] wydano [...] października 2013 r. Wynika z niego, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 13 czerwca 2013 r., a więc po okresie, w którym pełnił funkcję członka zarządu w spółce.
Skarżący w odwołaniu z 29 czerwca 2016 r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania na zasadach art. 233 § 1 pkt 2a O.p., zarzucił brak zawinienia w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęciu postępowania układowego we wskazanym w kwestionowanej decyzji okresie czasu powołując się na istotną okoliczność wyłączającą zawinienie tj. fakt zaistnienia stanu niewypłacalności Spółki w okresie późniejszym tj. z końcem 2011 r. Jego zdaniem w okresie pełnienia funkcji prezesa zarządu kondycja finansowa Spółki pozwalała na zawarcie układu ratalnego spłaty zadłużenia.
W związku z powyższym, Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów będących w posiadaniu PFRON, a zawartych między Spółką i PFRON układów ratalnych na okoliczność sytuacji ekonomicznej Spółki w lutym 2011 r. W jej opinii organ pierwszej instancji nie ustalił stanu ekonomiczno-finansowego Spółki na dzień ustania członkostwa w zarządzie Spółki, które miało miejsce w marcu 2011 r. Ponadto wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy upadłościowej prowadzonej przed Sądem Rejonowym w O. - Sądem Gospodarczym sygn. akt [...] .
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej zwany "Ministrem") decyzją z [...] listopada 2017 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] czerwca 2016 r.
W uzasadnieniu za prawidłowe uznał rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wskazał przy tym, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił okres zaległości Spółki, za który Strona ponosi odpowiedzialność, gdyż jako prezes zarządu pełnił tę funkcję w okresie, kiedy upływał termin płatności zobowiązania za okres od grudnia 2010 r. do stycznia 2011 r., co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał w postaci m.in. pełnego odpisu z dnia [...] grudnia 2015 r. z KRS, kopii uchwały na [...] z dnia [...] marca 2011 r. Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki o odwołaniu ww. osoby z funkcji Prezesa zarządu Spółki z dniem [...] marca 2011 r.
Ponadto według organu spełniona została druga pozytywna przesłanka odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o. czyli bezskuteczność egzekucji przeciwko samej Spółce. Zwrócił uwagę, że z planu podziału funduszów masy upadłości pozyskane w wyniku likwidacji składników majątkowych dłużnika środki pozwoliły na zaspokojenie wierzytelności kategorii I. W zaistniałej sytuacji Prezes Zarządu PFRON nie uzyskał zaspokojenia swoich wierzytelności.
Ponadto w przekonaniu organu odwoławczego Skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek z art. 116 § 1 O.p., których wykazanie może wyłączyć odpowiedzialność członka zarządu spółki z o.o. za zaległości Spółki za okres od grudnia 2010 r. do stycznia 2011 r., ani nie przedstawił dowodów na poparcie ww. okoliczności.
Odnosząc się do podnoszonego przez Stronę w piśmie z dnia 8 marca 2016 r. argumentu dotyczącego stanu zdrowia, wyjaśnił, że żaden przepis O.p., jak również ustawy o rehabilitacji nie przewiduje możliwości wyłączenia odpowiedzialności za zaległości sp. z o. o. z tytułu wpłat na PFRON ze względu na stan zdrowia byłego członka zarządu. W związku z powyższym uznał, iż powyższa okoliczność nie może być brana pod uwagę przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy i nie ma ona znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia.
Minister za niezasługujące na uwzględnienie uznał wnioski Skarżącego o przeprowadzenie dowodu z bilansu i rachunku zysków i strat Spółki zawartego w aktach postępowania upadłościowych, jak również dowodu w postaci zawartych z PFRON przez Spółkę układów ratalnych celem określenia jej sytuacji finansowej w okresie objętym postępowaniem w sytuacji, gdy sytuacja finansowa Spółki w okresie sprawowania przez Skarżącego funkcji w jej zarządzie, nie ma znaczenia dla sprawy i nie stanowi przesłanki umożliwiającej uwolnienie się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe na podstawie art. 116 O.p.
Według organu odwoławczego podstawą do zgłoszenia wniosku stanowiło zaprzestanie regulowania należności wobec PFRON począwszy od zobowiązań za grudzień 2010 r. płatnych do dnia 20 stycznia 2011 r. Natomiast wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony dopiero w dniu 27 lipca 2012 r., a więc już w okresie, kiedy Skarżący nie pełnił funkcji w zarządzie Spółki. Jednocześnie Strona nie wykazała, iż jako członek zarządu podjęła działania zmierzające do zaspokojenia wierzyciela podatkowego. Tym samym nie wykazał, iż zgłoszono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości, a także, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jej winy.
Końcowo zwrócił uwagę, iż to na Skarżącym jako byłym członku zarządu Spółki spoczywał obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 116 § 1 i 2 O.p. i przedstawienia dowodów, które uwolniłyby go od odpowiedzialności za zaległości ww. Spółki, czego nie uczynił.
W skardze z 20 listopada 2017 r. Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz umorzenie postępowania, a także zasądzenie kosztów postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2013 r., poz. 267; dalej zwana "K.p.a.") - w szczególności przez zaniechanie przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez Skarżącego, a to dowodów z dokumentów obrazujących kondycję finansową Spółki w okresie objętym decyzją, w tym dokumentów będących w posiadaniu PFRON, niedostępnych dla Skarżącego z racji ustąpienia z funkcji prezesa zarządu upadłej spółki, jak też stale pogarszającego się stanu zdrowia wobec postępującej błyskawicznie choroby, a także naruszenie na skutek ww. uchybień procesowych - przepisu prawa materialnego, polegające na błędnym zastosowaniu art. 116 § 1 O.p. wyrażające się:
- bezzasadnym przyjęciem, iż w realiach przedmiotowej sprawy zaistniała przesłanka przewidziana w tym przepisie w postaci bezskuteczności egzekucji z majątku Spółki,
- bezzasadnym przyjęciem, iż Skarżący w toku postępowania nie wykazał negatywnej przesłanki zastosowania ww. przepisu prawa materialnego - w postaci braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości kierowanego przez niego podmiotu w wymaganym ustawowo terminie 2 tygodni od wystąpienia podstawy do ogłoszenia upadłości.
Według Skarżącego z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że została ona podjęta z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem wspomnianych regulacji, przejawiającym się w szczególności w całkowitym pominięciu jego wniosków dowodowych domagającego się przeprowadzenia dowodów z dokumentów w postaci układów ratalnych spłat składek zawartych między Spółką i PFRON-em (będących w posiadaniu PFRON), a także z bilansu zysków i strat Spółki w okresie pełnienia przez niego funkcji prezesa dłużnej spółki - w celu ustalenia stanu ekonomiczno-finansowego Spółki w okresie objętym decyzją. Strona zwróciła uwagę, że organ administracji pominął milczeniem nie odnosząc się w żaden sposób do podniesionej w odwołaniu kwestii stosunkowo dobrej kondycji finansowej Spółki w okresie objętym zaskarżoną decyzją pozwalającej dłużnej spółce na zawarcie układów ratalnej spłaty składek (z których Spółka się wywiązywała).
Mając powyższe na uwadze zarzucił, że żaden z organów administracyjnych nie dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego, w tym przesłanek egzoneracyjnych. W jego ocenie nie przeprowadzono w ogóle analizy kondycji finansowej Spółki w okresie objętym treścią decyzji ustalającej jego odpowiedzialność. W konsekwencji żaden z organów nie wskazał kiedy dokładnie powinien zostać złożony przez niego wniosek o ogłoszenie upadłości.
Zdaniem Skarżącego organy administracyjne nie dokonały w istocie prawidłowo ustaleń dotyczących przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 1 lit a O.p. w zakresie dochowania przez członka zarządu właściwego czasu do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Żaden z organów nie wykazał skutecznie, że we wspomnianym okresie miała miejsce sytuacja trwałego niewykonywania przez Spółkę wymagalnych zobowiązań podatkowych w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r., poz. 233; dalej zwana "u.p.u.n.").
Uznając uzasadnienie decyzji za nieprzekonywujące zauważył, że w jego treści nie powołano się na żadne wskaźniki czy dane finansowe umożliwiające chociażby zweryfikowanie przesłanki - ustalenia właściwego czasu na zgłoszenie przez niego wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki.
Skarżący zwracając uwagę, iż w toku prowadzonego postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnej spółki zgłoszono wierzytelności obejmujące późniejsze należności z tytułu składek należnych PFRON, wskazał, iż zakwestionowaną niniejszą skargą decyzję, odbiera jako próbę przeniesienia na osobę trzecią odpowiedzialności za nieudolność wierzyciela w toku czynności likwidacyjnych prowadzonych w stosunku do upadłej spółki.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i powtórzył przedstawione w niej argumenty. Zarzuty skargi uznał za niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Kontroli Sądu poddano decyzję orzekającą o odpowiedzialności Skarżącego jako byłego prezesa zarządu za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za grudzień 2010r. i styczeń 2011 r.
Na wstępie wskazania wymaga, że granice odpowiedzialności osób trzecich zakreślają przepisy rozdziału 15 Działu III O.p. zatytułowanego "Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich". Zgodnie z treścią art. 107 § 1 tej ustawy za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, osoby trzecie odpowiadają również za odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych (art. 107 § 2 pkt 2 O.p.). W myśl art. 108 § 1 O.p., o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji; art. 108 § 2 i § 3 O.p. określa formalne przesłanki, warunkujące dopuszczalność wszczęcia postępowania podatkowego w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej.
Z kolei zgodnie z art. 116 § 1 O.p., za zaległości podatkowe m.in. spółki z o.o. odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:
1) nie wykazał, że:
a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo
b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;
2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 O.p.). Powyższe przepisy o odpowiedzialności członka zarządu stosuje się również do byłego członka zarządu (art. 116 § 4 O.p.).
Odpowiedzialność osoby trzeciej obejmuje również: 1) podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników lub inkasentów; 2) odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych; 3) niezwrócone w terminie zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz za oprocentowanie tych zaliczek; 4) koszty postępowania egzekucyjnego (art. 107 § 2 O.p.).
O odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji (art. 108 § 1 O.p.). Zgodnie z art. 108 § 2 O.p., postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed: 1) upływem terminu płatności ustalonego zobowiązania; 2) dniem doręczenia decyzji: a) określającej wysokość zobowiązania podatkowego, b) o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta, c) w sprawie zwrotu zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług, d) określającej wysokość należnych odsetek za zwłokę; 3) dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego - w przypadku, o którym mowa w § 3. Zgodnie z art. 108 § 3 O.p., w razie wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie deklaracji, na zasadach przewidzianych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przed orzeczeniem o odpowiedzialności osoby trzeciej nie wymaga się uprzedniego wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego i decyzji, o której mowa w art. 53a.
Dyspozycja art. 116 O.p. obejmuje zarówno przesłanki pozytywne orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu (które muszą być spełnione, aby wydanie decyzji w tym przedmiocie było możliwe) oraz przesłanki negatywne (które nie mogą zaistnieć, aby organ podatkowy mógł orzec o tej odpowiedzialności).
Przesłankami, od których ustawodawca uzależnia możliwość orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe osoby prawnej, jest pełnienie funkcji członka zarządu w czasie kiedy upływał termin płatności zobowiązania oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko osobie prawnej. Przesłankami negatywnymi, których zaistnienie zwalnia z tej odpowiedzialności są: zgłoszenie wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego we właściwym czasie lub niezgłoszenie wniosków o wszczęcie tych postępowań bez winy członka zarządu lub wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki kapitałowej organy podatkowe obowiązane są wykazać jedynie, że zaległości podatkowe spółki istnieją, a termin płatności zobowiązań podatkowych, których dotyczą, powstał w okresie pełnienia funkcji przez tego członka zarządu oraz że egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2003 r., sygn. akt SA/Bd 85/03, POP 2003/4/93).
Tylko i wyłącznie członek zarządu może wykazać istnienie przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2005 r. sygn. akt I FSK 66/05, LEX 173042). Tylko na nim spoczywa obowiązek, ale i możliwość wykazania tych przesłanek.
W związku z powyższym należy stwierdzić, że prowadząc postępowanie w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki organ podatkowy powinien w pierwszej kolejności stwierdzić istnienie przesłanek pozytywnych tej odpowiedzialności, a dopiero w przypadku ich stwierdzenia rozważyć, czy strona postępowania przedstawiła okoliczności egzoneracyjne (przesłanki negatywne).
Zdaniem Sądu, organy obu instancji nie wykazały w prawidłowy sposób, iż w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione wymienione powyżej przesłanki.
W rozpoznanej sprawie organy podatkowe wykazały, że Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki w okresie, gdy z uwagi na upływ terminu płatności wpłat na PFRON, powstała z tego tytułu zaległość. Tym samym za spełnioną należało uznać przesłankę odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 2 O.p. Zauważyć bowiem należy, że terminy płatności zobowiązań Spółki z tytułu wpłat na PFRON za grudzień 2010r. i styczeń 2011 r. przypadały w okresie od 20 stycznia 2010 r. do 20 lutego 2011 r. Niespornym zaś w niniejszej sprawie było, iż Skarżący od dnia [...] listopada 2009 r. do dnia [...] marca 2013 r. pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki.
Tym samym za zasadne należy uznać stanowisko organu, iż w odniesieniu do zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za ww. okresy spełniona została pozytywna przesłanka odpowiedzialności Skarżącego jako prezesa zarządu, gdyż pozostawał on członkiem zarządu Spółki w datach upływu ustawowych terminów płatności ww. wpłat.
Kolejnym warunkiem orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego było wykazanie przez organy podatkowe, że egzekucja wobec Spółki okazała się bezskuteczna.
Bezskuteczność egzekucji w całości lub w części, o której mowa w art. 116 § 1 O.p., oznacza stan, gdy wierzyciel podatkowy nie uzyskał zaspokojenia mimo przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego. Może być ona stwierdzona każdym prawnie dopuszczalnym dowodem i świadczyć o niej może również brak skuteczności czynności egzekucyjnych dokonanych w toku innego postępowania egzekucyjnego (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2008r. II FPS 6/08; ONSAiWSA 2009/2/19, CBOSA). Może ona wynikać po prostu z szeregu nieskutecznych czynności egzekucyjnych. W świetle tej uchwały samo niewydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki nie ma wpływu na odpowiedzialność członka zarządu i w rezultacie na wynik sprawy.
W rozpoznanej sprawie organy podatkowe stanęły na stanowisku, iż wykazały istnienie przesłanki bezskuteczności egzekucji wobec Spółki na podstawie szeregu obiektywnych okoliczności i dowodów.
Jak wynika z akt sprawy postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] sierpnia 2012 r., sygn. akt [...] została ogłoszona upadłość Spółki, obejmująca likwidację majątku. Pismem z dnia 22 października 2012 r. Prezes Zarządu PFRON zgłosił wierzytelność w stosunku do upadłej Spółki w łącznej kwocie 205 118,70 zł wraz z odsetkami 20 485,00 zł. Należność ta została umieszczona na liście wierzytelności, w kategorii III, jednakże nie została ujęta w planie podziału funduszów masy upadłości, a majątek dłużnika został całkowicie zlikwidowany. Następnie postanowieniem z dnia 6 listopada 2015 r. powyżej wskazany sąd upadłościowy stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego.
W zaskarżonej decyzji Minister wskazał, iż PFRON nie uzyskał pełnego zaspokojenia na podstawie ostatecznego planu podziału funduszów masy upadłości, co jego zdaniem świadczy o bezskuteczności egzekucji.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał za prawidłowe ustalenia organu w zakresie bezskuteczności egzekucji, gdyż postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego, w sposób dostateczny potwierdza, iż zobowiązany podmiot nie posiada środków na zaspokojenie jego długów, tym bardziej, że jak wynika z tych ustaleń w wyniku postępowania upadłościowego majątek dłużnika został w całości zlikwidowany. O bezskuteczności egzekucji świadczyć może bowiem również brak skuteczności postępowania upadłościowego i prowadzonej w jego toku egzekucji uniwersalnej na rzecz wierzycieli, których wierzytelności zostały wpisane na listę wierzytelności.
A zatem, zdaniem Sądu, powyższa przesłanka orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego została spełniona.
Natomiast, zdaniem Sądu, organy wydające rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie wykazały, że wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został złożony w niewłaściwym czasie.
W uchwale z dnia 10 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FPS 3/09 (ONSAiWSA 2009/6/103, ZNSA 2009/5/113, PP 2009/10/53) Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że "w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej".
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika w sposób jasny jaka była sytuacja majątkowa Spółki na dzień złożenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości, który według organów nie został złożony we właściwym czasie. Błędnym jest zatem pogląd wyrażony przez organ jakoby wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony zbyt późno. W zaskarżonej decyzji nie wskazano, kiedy według Ministra powinien być złożony wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki, czyli kiedy był właściwy czas na złożenie takiego wniosku. Organ nie dokonał w istocie własnych ustaleń co do sytuacji finansowej i majątkowej Spółki, oprócz informacji, że Spółka posiadała nieuregulowane należności z tytułu wpłat za PFRON za grudzień 2010r. i styczeń 2011r., a to oznacza, że już wtedy Spółka nie wywiązywała się z wymagalnych zobowiązań. W związku z tym, zdaniem organu, podstawę do zgłoszenia wniosku stanowiło zaprzestanie regulowania należności wobec PFRON począwszy od zobowiązań za grudzień 2010r., płatnych do 20 stycznia 2011r., a wniosek o ogłoszenia upadłości został zgłoszony w dniu [...] lipca 2011r, a więc, zdaniem organu, za późno. Nie przeanalizowano informacji zawartych we wniosku o ogłoszenie upadłości, dokumentów finansowych, w tym bilansu, dokumentów związanych z zawartymi przez Prezesa PFRON ze Spółką układów ratalnych, a więc tych wszystkich dowodów, które były w toku postępowania zgłaszane przez Skarżącego.
Ustalenie czasu właściwego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wymaga ustalenia konkretnej daty powstania niewypłacalności, a nadto uwzględnienia art. 21 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.; dalej "u.p.u."), z którego wynika, że dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.
Obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie powstaje już w momencie niezapłacenia jednego czy kliku długów. Wprawdzie literalna wykładnia art. 11 ust. 1 u.p.u. może doprowadzić do wniosku, że niezapłacenie choćby jednego wymagalnego zobowiązania pieniężnego powoduje niewypłacalność dłużnika w rozumieniu tego przepisu, to jednak wykładnia celowościowa wskazuje na to, że niewykonywanie zobowiązań, prowadzące do uznania dłużnika za niewypłacalnego winno mieć charakter trwały i dotyczyć przeważającej części zobowiązań. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę wyrażeń "niewykonywanie", a nie "niewykonanie" i użycie liczby mnogiej "zobowiązań", a nie pojedynczej "zobowiązania" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt II FSK 1743/12; wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2011r., CSK 211/10, LEX 738136, Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 27 czerwca 2013r., III AUa 1293/12, LEX nr 1342231).
Użyty w art. 11 § 1 u.p.u. zwrot "nie wykonuje" świadczy o ciągłym (trwającym) takim właśnie stanie rzeczy, uzasadniającym zgłoszenie wniosku o upadłość. Ustawodawca nie posłużył się zwrotem "nie wykonał" zobowiązania. W wyroku z 19 stycznia 2011 r. sygn. akt V CSK 211/10 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że o niewypłacalności w rozumieniu powyższego przepisu można mówić dopiero wtedy, gdy dłużnik z braku środków przez dłuższy czas nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań (Lex nr 738136).
Takie też stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 października 2014 r. (sygn. akt I FSK 1603/13) stwierdzając, że niewypłacalność w rozumieniu przepisu art. 11 u.p.u. istnieje wtedy, gdy dłużnik z braku środków nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań (LEX nr 1590710).
Natomiast Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 października 2011 r. (sygn. akt I UK 113/11, OSNP 2012/23-24/293, LEX 1230275) wskazał m.in., że trwałe zaprzestanie płacenia długów oznacza, iż dłużnik nie tylko obecnie nie płaci długów, ale także nie będzie tego czynił w przyszłości z powodu braku niezbędnych środków. Zaprzestanie płacenia długów zachodzi wtedy, gdy dłużnik z braku środków płatniczych nie płaci przeważającej części swoich wymagalnych długów. Sytuacja taka będzie mieć miejsce także wówczas, gdy dłużnik nie zaspokaja jednego tylko wierzyciela posiadającego znaczną wierzytelność (por. też wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 2010r., II UK 258/09, LEX nr 599776).
Trwałego niewykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych nie można utożsamiać z nieuiszczeniem jednego długu ani też z sytuacją, gdy pomimo nieuiszczenia kilku długów zachodzi tylko wstrzymanie wypłat. W każdym przypadku należy ustalić, kiedy doszło do zaprzestania płacenia długów, a kiedy zachodziło jeszcze tylko przejściowe wstrzymanie wypłat (tak: M. Allerhand, Prawo upadłościowe z komentarzem, Wydawnictwo Sto, Bielsko-Biała, 1994). Zwłaszcza sytuacja, w której trudności płatnicze wynikają z braku zapłaty ze strony kontrahentów dłużnika może być uznana za trudność o charakterze przejściowym. Ustawowy termin, w którym przedsiębiorca jest zobowiązany złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości jest bardzo krótki, wynosi bowiem 2 tygodnie. Mając na względzie specyfikę działalności gospodarczej nieracjonalne byłoby wymaganie, aby natychmiast ogłaszać upadłość, gdy pogorszeniu ulegają wskaźniki płynności finansowej i nie wszystkie zobowiązania są regulowane w terminach płatności. Nie każda trudna sytuacja podmiotu gospodarczego uzasadnia złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a jedynie taka, która wiąże się ze stanem niewypłacalności. Co więcej, niewypłacalność przedsiębiorcy jest stanem dynamicznym. Przedsiębiorca, np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może popaść w stan niewypłacalności uzasadniający zgłoszenie przez zarząd wniosku o ogłoszenie upadłości, a następnie podjąć wykonywanie wymagalnych zobowiązań, co powoduje odpadnięcie przesłanek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
W zaskarżonej decyzji brak jest ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej Spółki w okresach poprzedzających zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, które nie mogą być dowolne i muszą być oparte na wyczerpującym materiale dowodowym (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2008 r. sygn. akt I FSK 1406/07, CBOSA). Natomiast organy w toku przedmiotowego postępowania ograniczyły się wyłącznie do stwierdzenia, iż skoro to na Skarżącym spoczywał ciężar dowodu w zakresie wykazania, iż nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości, to brak przedstawienia przez niego dowodów na tę okoliczność, skutkował stwierdzeniem, iż przesłanka egzoneracyjna art. 116 § 1 pkt 1 lit. b nie została spełniona. W toku postępowania przed organami podatkowymi całkowicie pominięto fakt, iż obowiązek wykazania przez członka zarządu spółki przesłanek uwalniających od odpowiedzialności solidarnej za zaległości spółki nie zwalnia organów z obowiązku zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego wyrażonego w art. 187 § 1 O.p., zwłaszcza w przypadku gdy strona, jak w niniejszej sprawie, zgłasza wnioski dowodowe, mając na celu wykazanie przesłanek negatywnych wskazanych w art. 116 § 1 pkt 1 i 2 O.p.
W orzecznictwie podkreśla się, iż zgodnie z art. 188 O.p. organy podatkowe mogą odmówić uwzględnienia żądania strony dotyczącego przeprowadzenia dowodu wyłącznie w przypadku, gdy okoliczności, które mają zostać udowodnione za pomocą danego dowodu zostały już stwierdzone w sposób wystarczający za pośrednictwem innych dowodów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2010 r., II FSK 1313/08 i z dnia 5 listopada 2011 r. I FSK 1892/09, CBOSA).
W przedmiotowej sprawie Skarżący w odwołaniu wskazywał, iż nie ma dostępu do dokumentacji finansowej Spółki potwierdzającej brak podstaw do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w okresie wcześniejszym niż ten wniosek został złożony z uwagi na odwołanie Skarżącego z funkcji prezesa zarządu Spółki w marcu 2011r. oraz z uwagi na rozwiązanie ze Skarżącym umowy o pracę w sierpniu 2012r. Skarżący wnosił jednocześnie o przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących się w posiadaniu PFRON tj. dokumentów związanych z zawartymi przez Spółkę i Prezesa PFRON układów ratalnych. Z dokumentów tych, zdaniem Skarżącego, wynikało, że sytuacja finansowa Spółki nie uzasadniała wcześniejszego złożenia wniosku o upadłość. Ponadto Skarżący wnosił o przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących się aktach sprawy postępowania upadłościowego prowadzonego przed Sądem Rejonowym w O., sygn. akt [...] , w tym bilansu i rachunku zysków i strat. Organ odwoławczy zaś wnioski te pominął, pomimo iż w aktach sprawy nie znajdowały się żadne dokumenty, z których wynikałaby sytuacja majątkowa Spółki w okresach, których dotyczy zaskarżona decyzja i na podstawie, których możliwe byłoby ustalenie w daty, w której należało złożyć wniosek o upadłość Spółki.
Wskazać w tym miejscu należy, iż ze wspomnianej już uchwały NSA z dnia 10 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FPS 3/09 wynika, iż to organy są zobowiązane do ustalenia właściwego momentu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Poczynienie ustaleń tego rodzaju wymaga zaś analizy dokumentów finansowych Spółki dotyczących okresu, w którym powstały zaległości objęte danym postępowaniem, tj. bilanse, rachunki zysków i strat, sprawozdania finansowe. Do ustalenia tej okoliczności nie wystarcza więc przytoczenie twierdzeń zawartych we wniosku o ogłoszenie upadłości, choćby wskazywałyby one na pogarszającą się sytuację materialną Spółki. Brak analizy finansowej sytuacji Spółki uniemożliwia ocenę zasadności twierdzenia organu, że Skarżącemu należy przypisać winę w zaniechaniu złożenia wniosku we właściwym terminie.
Reasumując, w ocenie Sądu, organy nie wykazały, że w okresie poprzedzającym datę złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółka w sposób trwały nie wykonywała przeważającej części swoich zobowiązań, jak również nie wykazały kiedy w ich ocenie był "właściwy czas" na złożenie takiego wniosku. Jak już podniesiono, w przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu to do organu należy wykazanie, że Spółka, w czasie sprawowania przez daną osobę funkcji członka zarządu, znajdowała się w stanie uzasadniającym złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania zapobiegającego upadłości.
W ten sposób organ naruszył art. 122 O.p. nakazujący podjęcie wszelkich działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i 187 § 1 O.p. obligujący do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zważyć trzeba, że z zasady prawdy obiektywnej wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego. Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy (por. B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z dnia 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15).
Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że organy wydające rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie wykazały w sposób niewątpliwy, że w przedmiotowej sprawie ziściła się przesłanka wynikająca z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p.
Tym samym nie można uznać, iż wystąpiły przesłanki umożliwiające powstanie odpowiedzialności Skarżącego za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za grudzień 2010r. i styczeń 2011 r. w czasie pełnienia przez Skarżącego funkcji prezesa zarządu Spółki.
Ponownie rozpatrując sprawę organy powinny uwzględnić poczynione wyżej wywody i ocenę prawną dokonaną przez Sąd w niniejszym wyroku. Tym samym za zasadny należało uznać zarzut naruszenia przez organy przepisów postępowania, przy czym naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze przedstawioną argumentację prawną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził na rzecz strony skarżącej koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 i art. 209 tej ustawy w kwocie równej uiszczonemu wpisowi.