III SA/Wa 419/13

III SA/Wa 419/13 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2013-10-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2013-02-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alojzy Skrodzki /przewodniczący/
Cezary Kosterna /sprawozdawca/
Dariusz Kurkiewicz
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
II FSK 354/14 - Wyrok NSA z 2015-11-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 749
art. 121
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Protokolant starszy referent Monika Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2013 r. sprawy ze skargi R. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2004 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz R. S.A. z siedzibą w W. kwotę 107.217 zł (słownie: sto siedem tysięcy dwieście siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. R.S.A. (dalej: "skarżący" lub "Bank") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na Decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej; "organ odwoławczy" lub "DIS") z [...] grudnia 2012 r. nr [...], którą to decyzją w wyniku po rozpatrzeniu odwołania i uchyleniu decyzji organu I instancji, to jest decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z [...] czerwca 2010 r., organ odwoławczy określił Bankowi zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za rok podatkowy od 1 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. w kwocie 16 200 160 zł. Jako podstawę materialnoprawną tej decyzji wskazano przepisy art. 12 ust. 3, art. 16 ust. 1 pkt 8, art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54 poz. 654 ze zm. – dalej: "u.p.d.o.p."), oraz art. 11 ust. 1, 5, 7, art. 24 ust. 1 lit d) umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Singapuru w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylania się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu (Dz. U. z 1994 r. Nr 38 poz. 139 – dalej: u.u.p.o.) Wskazano też na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 grudnia 1011 r. sygn. akt III SA/Wa 692/11 uchylający poprzednią decyzję DIS w sprawie odwołania od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Warszawie z [...] czerwca 2010 r.
2.1. Do wydania decyzji przez organ I instancji doszło w wyniku przeprowadzenia kontroli podatkowej w zakresie prawidłowości rozliczeń z budżetem państwa z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2004. Po przeprowadzeniu tej kontroli podatkowej decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. określił Bankowi zobowiązanie
z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2004 r. w wysokości 17.082.984 zł. W wyniku kontroli ustalono, iż Bank w 2004 r. zawyżył koszty uzyskania przychodów łącznie o kwotę 64.790.097,57 zł, w tym:
a) o kwotę 446.124,40 zł, stanowiącą wydatki poniesione z tytułu opłaty notarialnej za sporządzenie aktu notarialnego zawierającego uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego (Rep. A [...]) oraz z tytułu opłaty podatku od czynności cywilnoprawnych od podwyższonego kapitału zakładowego,
b) o kwotę 18.973,17 zł, stanowiącą nieudokumentowane spisane wierzytelności kredytowe,
c) o kwotę 64.325.000 zł, stanowiącą różnicę pomiędzy ceną nominalną obligacji M. a ceną ich wykupu przez Emitenta, oraz zawyżył odliczenie od podatku, dokonane na podstawie art. 20 u.p.d.o.p, o kwotę 27.005,21 zł - nieudokumentowanego podatku zapłaconego w obcym państwie od dochodów osiągniętych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził:
- w odniesieniu do zawyżenia kosztów uzyskania przychodów o kwotę 446.124,40 zł, iż zgodnie z przepisem art. 12 ust. 4 pkt 4 i art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., do przychodów nie zalicza się przychodów otrzymanych na powiększenie kapitału zakładowego, a co za tym idzie koszty jego uzyskania, poniesione przez Bank - związane z emisją akcji, w wyniku której został podwyższony kapitał zakładowy, również nie mogą stanowić kosztów uzyskania przychodów,
- w odniesieniu do zawyżenia kosztów uzyskania przychodów o kwotę 18.973,17 zł, stanowiąca nieudokumentowane spisane wierzytelności kredytowe, Bank nie przedłożył dokumentu, o którym mowa w art. 16 ust. 2 u.p.d.o.p. czym naruszył ten przepis jak również przepisy art. 15 ust. 1 w związku z art. 16 ust. 1 pkt 25 lit. b) u.p.d.o.p.,
- w odniesieniu do zawyżenia kosztów uzyskania przychodów o kwotę 64.325.000 zł, stanowiącą różnicę pomiędzy ceną nominalną obligacji M. a ceną ich wykupu przez Emitenta, nie będzie miał zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., na który powołał się Bank uzasadniając zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów kwoty 64.325.000 zł związanej z nabyciem obligacji. Wynikało to z faktu, iż zgodnie
z art. 7 ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p. przy ustalaniu podstawy opodatkowania w ocenie organu podatkowego nie uwzględnia się kosztów uzyskania przychodów odnoszących się do przychodów ze źródeł wolnych od podatku dochodowego.
W związku z tym, przychodów - uzyskanych ze źródła, którym są obligacje generujące dochody wolne od podatku (odsetki) - tj. kwoty 185.675.000 zł uzyskanej z tytułu wykupu tych obligacji przez emitenta nie uwzględnia się (na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 1 u.p.d.o.p.) przy ustalaniu podstawy opodatkowania. Przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania nie mogą być również uwzględnione (na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p.) koszty uzyskania tych przychodów, tj. koszty nabycia obligacji M. w wysokości 250.000.000 zł, ani też kwota 64.325.000 zł będąca wynikiem rozliczenia tych obligacji i stanowiąca nadwyżkę kosztów nabycia ponad kwotę uzyskaną z wykupu,
- w odniesieniu do zawyżenia odliczenia od podatku o kwotę 27.005,21 zł stanowiącą nieudokumentowany podatek zapłacony w obcym państwie do dochodów osiągniętych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, Bank nie przedłożył dokumentów potwierdzających zapłatę podatku od dochodów uzyskanych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od P. Banku Białoruś oraz jego wysokość, w związku z czym brak jest podstaw do uznania za zasadne dokonane przez Bank odliczenie od podatku za 2004 r. kwoty 27.005,21 zł.
2.2. Od wyżej wymienionej decyzji Spółka złożyła odwołanie do Dyrektora Izby Skarbowej w W., zarzucając jej naruszenie:
1) art. 7 ust. 3 pkt 1 u.p.d.o.p. przez uznanie, że kwoty 185.675.000 zł uzyskanej przez Bank z tytułu wykupu obligacji wyemitowanych przez M. z siedzibą w Singapurze nie uwzględnia się przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania,
2) art. 7 ust. 3 pkt 3 oraz art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. przez nie uznanie, że kosztu nabycia obligacji w wysokości 250.000.000 zł nie uwzględnia się przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania oraz poprzez uznanie, że Bank zawyżył koszty uzyskania przychodów o kwotę 64.325.000 zł stanowiącą różnicę między ceną nabycia przez Bank obligacji a ceną wykupu obligacji przez Emitenta.
W związku z powyższym Bank wniósł o uchylenie decyzji z dnia 10 czerwca 2010r. w części dotyczącej zakwestionowania jako kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez Bank w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego oraz w części dotyczącej zakwestionowania jako kosztu uzyskania przychodów różnicy między ceną nabycia obligacji a ceną ich wykupu przez Emitenta. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, iż po pierwsze wydatki poniesione w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego skutkują uzyskaniem przez Bank przychodu w postaci wkładów wniesionych na pokrycie podwyższenia kapitału zakładowego. Przychód ten nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 4 ustawy. Nieuzasadnione jest zdaniem Banku stanowisko organu pierwszej instancji, który stwierdził, że jednoznaczne powiązanie wydatków na podwyższenie kapitału zakładowego z przysporzeniem, o którym mowa w art. 12 ust. 4 pkt 1 u.p.d.o.p. wyklucza ocenę tych wydatków w kontekście możliwości pośredniego wpływu na przychody.
Odnosząc się do drugiej kwestii spornej tj. rozliczenia inwestycji w obligacje emitowane przez emitenta prowadzącego działalność gospodarczą w Singapurze Skarżąca podniosła, iż obligacje, jako papiery wartościowe inkorporujące określone prawa majątkowe, nie stanowią źródła przychodów. Za źródło przychodów należy uznać realizację praw wynikających z obligacji oraz czynności prawne rozporządzające takimi obligacjami. W ocenie Strony nie znajduje uzasadnienia stanowisko organu I instancji, że całość przychodów z tytułu obligacji stanowią odsetki. Nieuzasadnione jest także twierdzenie, zgodnie z którym przychód z tytułu wykupu obligacji przez Emitenta nie jest uwzględniany przy ustalaniu podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy. Zwolnienie z opodatkowania odsetek od obligacji pozostaje bowiem bez wpływu na zasady opodatkowania przychodów z tytułu wykupu tych obligacji przez Emitenta. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do nieuzasadnionego braku opodatkowania przychodów ze zbycia papierów wartościowych (obligacji, akcji itp.), jak również naruszałoby zasadę powszechności opodatkowania, poprzez wyłączenie z podstawy opodatkowania określonych przychodów bez wyraźnej podstawy prawnej w ustawie podatkowej. Przepis art. 7 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy nie może być bowiem uznany za stanowiący samodzielną podstawę do wyłączania określonych przychodów z opodatkowania. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy, wydatki na nabycie obligacji są wydatkami związanymi z przychodem z tytułu sprzedaży tych obligacji, w tym z tytułu ich wykupu przez emitenta i są rozpoznawane jako koszt podatkowy w momencie ustalania dochodu z tytułu odpłatnego zbycia tych obligacji. Wynikająca z powyższego przepisu zasada rozpoznawania wydatków poniesionych na nabycie obligacji jako kosztów uzyskania przychodów przy ustalaniu dochodu
z odpłatnego zbycia tych obligacji, w tym ich wykupu przez emitenta potwierdza,
że koszty te powinny być traktowane jako związane z przychodami ze sprzedaży obligacji. Zwolnienie z opodatkowania podatkiem dochodowym odsetek od obligacji pozostaje bez wpływu na prawo Banku do rozpoznania jako kosztu uzyskania przychodów wydatków poniesionych na nabycie obligacji. Bank uzyskał przychód z tytułu wykupu obligacji przez Emitenta w związku z tym, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., był uprawniony do rozpoznania wydatków poniesionych na nabycie tych obligacji jako kosztu uzyskania przychodów przy ustalaniu dochodu z tytułu wykupu obligacji przez Emitenta. Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Banku nieuzasadnione było uznanie przez organ pierwszej instancji, że kwoty 185.675.000,00 zł uzyskanej przez Bank z tytułu wykupu obligacji przez Emitenta nie uwzględnia się przy ustaleniu podstawy opodatkowania, jak również nieuzasadnione jest uznanie przez organ I instancji, że przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania nie uwzględnia się wydatków na nabycie obligacji oraz kwoty 64.325.000,00 zł, stanowiącej różnicę między wydatkami poniesionymi przez Bank na nabycie obligacji a kwotą uzyskaną przez Bank z tytułu wykupu obligacji przez emitenta.
3. Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. na podstawie przepisu art. 233 § 1 pkt 1, ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej "ustawa Ord. pod..")
w związku z art. 7 ust. 1 i 2, ust. 3 pkt 1 i 3, art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 8, art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. oraz art. 11 ust. 1, 2 i 7, art. 24 ust. 1 lit. d) umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Singapuru w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu (Dz. U. z 1994 r. Nr 38, poz. 139), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż opłata notarialna i podatek od czynności cywilnoprawnych zostały poniesione przez Spółkę w związku z otrzymaniem przychodów na podwyższenie kapitału zakładowego, których na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. nie zalicza się do przychodów w rozumieniu prawa podatkowego, to
w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., wydatki te nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów. Odnosząc się do kwestii zawyżenia kosztów uzyskania przychodów o kwotę 64.325.000 zł stanowiącą różnicę pomiędzy ceną nominalną obligacji M. a ceną ich wykupu przez Emitenta stwierdził, iż, zgodnie
z Warunkami Ogólnymi z dnia 25 listopada 2003 r. i Załącznikiem Cenowym dotyczących obligacji o stałym oprocentowaniu gwarantowanych przez M., jedyną formą wynagrodzenia dla nabywcy było oprocentowanie w wys. 7,31 % rocznie, płatne z dołu w każdej Dacie Płatności Odsetek, tj. 28 listopada każdego roku, począwszy od 28 listopada 2004 r. do terminu zapadalności włącznie. Bank z tytułu nabytych w dniu 25 listopada 2003 r. za kwotę 250.000.000 zł obligacji Q. otrzymał od Emitenta: kwotę 74.398.694 zł tj. wypłaconą w dniu 29 grudnia 2003 r. i nazwaną odsetkami przez strony umowy oraz kwotę 185.675.000 zł za jaką Emitent wykupił obligacje w dniu 15 września 2004 r. W wyniku przeprowadzenia powyższej transakcji Bank uzyskał dochód w kwocie 10.073.694,00 zł (tj. 74.398.694,00 zł + 185.675.000,00 zł = 260.073.694,00 zł - 250.000.000,00 zł = 10.073.694,00 zł).
W ocenie organu odwoławczego, biorąc pod uwagę definicję odsetek zawartą w art. 11 ust. 5 umowy z dnia 23 kwietnia 1993 r. w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, tylko kwota 10.073.694 zł może być traktowana jako odsetki pochodzące od obligacji. Zgodnie bowiem z tą definicją odsetkami pochodzącymi
z obligacji jest kwota wypłacona przez instytucję emitującą obligacje wyższa od kwoty zapłaconej przez subskrybenta. W tym wypadku nadwyżkę tę stanowi kwota 10.073.694 zł, a nie kwota 74.398.694 zł umownie nazwana "odsetkami", która definicji tej nie spełnia. W konsekwencji obligacje nabyte przez Bank stały się źródłem dochodu (odsetki w wysokości 10.073.694 zł) wolnego od podatku dochodowego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. i przychodu w postaci m.in. kwoty po jakiej Emitent wykupił przedmiotowe obligacje. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył ponadto, że strona dokonuje sztucznego rozdzielenia samego papieru wartościowego jakim jest obligacja od czynności prawnych rozporządzających obligacjami oraz realizacji praw wynikających z takich obligacji. Za oczywiste uznano, że czynności prawne rozporządzające obligacjami czy realizacja praw wynikających z papieru wartościowego, nie mogą być dokonane bez samego dokumentu obligacji. Zdaniem organu odwoławczego bez wyemitowania obligacji niemożliwa byłaby realizacja praw wynikających z tego dokumentu, czy rozporządzanie samym dokumentem. Obligacja nie jest tylko dokumentem, ale de facto stosunkiem prawnym o charakterze zobowiązaniowym i tym samym źródłem przewidywanych przychodów. Dyrektor Izby Skarbowej w W. wskazał, iż Bank uzyskał dochody w postaci odsetek od obligacji, które są wolne od podatku dochodowego na mocy art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. i umowy międzynarodowej, której Rzeczpospolita Polska jest stroną (art. 24 umowy z dnia 23 kwietnia 1993 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Singapuru w sprawie unikania podwójnego opodatkowania). Zgodnie z art. 7 ust. 3 pkt 1) i 3) u.p.d.o.p. przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawą opodatkowania nie uwzględnia się przychodów (przychody uzyskane
z tytułu wykupu obligacji przez Emitenta) ze źródeł położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub za granicą (źródłem tym są singapurskie obligacje QDS), jeżeli dochody z tych źródeł są wolne od podatku (dochodami tymi w rozumieniu art. 11 ust. 5 ww. umowy międzynarodowej są odsetki od ww. obligacji). Organ odwoławczy wskazał, że uzyskana przez Bank kwota 185.675.000 zł z tytułu wykupu obligacji przez emitenta nie podlegała uwzględnieniu przy ustaleniu podstawy opodatkowania na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 1 u.p.d.o.p. jako przychodów ze źródła przychodów (obligacji) generujący dochód wolny od podatku. Ponadto na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 3 u.p.d.o.p. przy ustalaniu podstawy opodatkowania nie uwzględnia się kwoty 250.000.000 zł wydatkowanej na zakup obligacji.
W konsekwencji organ odwoławczy spornej kwoty 64.325.000 zł, będącej wynikiem rozliczenia przedmiotowych obligacji i stanowiącej nadwyżkę kosztów ich nabycia ponad kwotę uzyskana z wykupu obligacji, nie uwzględnia się przy ustalaniu podstawy opodatkowania. Dyrektor Izby Skarbowej w W. podzielił stanowisko organu I instancji stwierdzające zawyżenie kosztów uzyskania przychodów o kwotę 64.325.000 zł, pomimo odmiennej oceny co do kwoty odsetek stanowiącej dochód z obligacji.
4. W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] grudnia 2010 r. Bank zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię przepisu zawartego w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., przez uznanie, że Bank zawyżył koszty uzyskania przychodów o kwotę 446.124,40 zł stanowiącą wydatki poniesione przez Bank z tytułu opłaty notarialnej za sporządzenie aktu notarialnego zawierającego uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego (Rep. A 8890/2004) oraz z tytułu zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego; błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 3 pkt 1 u.p.d.o.p. przez uznanie, że kwoty 185.675.000 zł uzyskanej przez Bank z tytułu wykupu obligacji wyemitowanych przez M. z siedzibą w Singapurze nie uwzględnia się przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania; błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 3 pkt 3 oraz art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. przez uznanie, że kosztu nabycia obligacji w wysokości 250.000.000 zł nie uwzględnia się przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania oraz przez uznanie, że Bank zawyżył koszty uzyskania przychodów o kwotę 64.325.000 zł, stanowiącą różnicę między ceną nabycia przez Bank obligacji, a ceną wykupu tych obligacji przez Emitenta; naruszenie art. 120, art. 121 § 1 oraz § 2, art. 122, art. 124, art. 210 § 1 pkt 5 oraz pkt 6 ustawy Ord. pod., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 grudnia 2011 r. uchylił zaskarżoną decyzję DIS podzielając cześć argumentacji skargi. Za niezasadne uznał zarzuty dotyczące wydatków na podwyższenie kapitału zakładowego, wskazując na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2011 r., sygn. akt II FPS 6/10. W uchwale tej wyrażono pogląd, że tylko wydatki związane z emisją nowych akcji, bez których nie jest możliwe podwyższenie przez spółkę akcyjną kapitału zakładowego, nie są kosztami uzyskania przychodów, stosownie do reguł wyrażonych w treści art. 12 ust. 4 pkt 4 i art. 7 ust. 1 i 2 u.p.d.o.p. w zw. z art. 15 ust. 1 tej ustawy. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że do tego rodzaju wydatków należy zaliczyć opłaty notarialne, sądowe, podatek od czynności cywilnoprawnych, a w przypadku podwyższenia kapitału w drodze emisji akcji będących przedmiotem oferty publicznej objętych prospektem emisyjnym dodatkowo ponoszone w związku z tym opłaty giełdowe, koszty druku dokumentów akcyjnych, koszty sporządzenia, drukowania oraz dystrybucji prospektu emisyjnego lub jego skróconej wersji oraz koszty oferowania papierów wartościowych. Natomiast, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostałe wydatki stanowiąc koszty ogólne funkcjonowania spółki kapitałowej stanowią zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. koszty uzyskania przychodów.
W rozpoznawanej sprawie do spornych wydatków należały wydatki w postaci kosztów opłat notarialnych i podatku od czynności cywilnoprawnych, a więc wydatki, których poniesienie było konieczne dla podwyższenia kapitału. Tego rodzaju wydatki nie są kosztami uzyskania przychodów, gdyż związane są bezpośrednio
z podwyższeniem kapitału, tj. przychodem wskazanym w art. 12 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p.
Odnosząc się do grupy podniesionych w skardze zarzutów dotyczących wykładni art. 7 ust. 3 pkt 1 oraz art. 7 ust. 3 pkt 2 i 3 u.p.d.o.p. Sąd uznał,
iż zasługiwały one na uwzględnienie.
Jako trafne Sąd przyjął stanowisko Skarżącego, który wskazał, iż nie można uznać, że źródłem przychodu jest sama obligacja i jednocześnie przyjąć, iż obligacja jest źródłem dochodu z tytułu odsetek i przychodu z tytułu wykupu obligacji przez emitenta a tym samym przyjąć, iż w sprawie ma zastosowanie przepis art. 7 ust. 3 pkt 1 u.p.d.o.p. W ocenie Sądu stanowisko organów podatkowych co do zastosowania przepisu art. 7 ust. 3 pkt 1 u.p.d.o.p. było nieracjonalne i niezgodne
z wykładnią systemową ww. przepisu. Dla uzasadnienia wadliwości wykładni dokonanej przez organ, Sąd wskazał na przykład dywidendy. Akcje bowiem przynoszą przychód w postaci dywidendy, który po spełnieniu warunków określonych w art. 22 u.p.d.o.p. jest wolny od opodatkowania. Przyjmując zatem stanowisko zgodnie z którym w przypadku zwolnienia odsetek od obligacji z podatku dochodowego, przychód ze sprzedaży takich obligacji nie powinien być uwzględniany w podstawie opodatkowania należałoby odpowiednio uznać,
że w przypadku zbycia akcji przez podatnika, który uzyskiwał z tych akcji dywidendy wolny od podatku przychód uzyskany ze sprzedaży tych akcji na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 1 u.p.d.o.p. nie powinien być uwzględniany przy ustalaniu podstawy opodatkowania. Sąd w pełni zgodził się ze Skarżącą, iż taka interpretacja powyższego przepisu skutkowałaby nieracjonalnym wyłączeniem niektórych przychodów z podstawy opodatkowania. Zdaniem Sądu powyższego przepisu nie można zastosować gdyż zbycie obligacji stanowi odrębny rodzaj źródła przychodu związany z innym stosunkiem prawnym, niż stosunek zawiązywany pomiędzy emitentem obligacji a ich subskrybentem, w wyniku którego subskrybent uzyskuje przychód podatkowy z tytułu oprocentowania obligacji. Sąd w całości podzielił stanowisko zaprezentowane w opinii prof. R. M. załączonej do skargi,
iż zbycie obligacji przez podmiot krajowy ich zagranicznemu emitentowi oraz osiąganie przychodów z odsetek od tych obligacji stanowią dwa odrębne, niezależne od siebie, rodzaje źródeł przychodów, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy. Powstają one bowiem w oparciu o odmienne stosunki cywilnoprawne dotyczące zbycia papierów wartościowych oraz korzystania z praw z nich wynikających. Efekty gospodarcze tych stosunków prowadzą do powstania na gruncie prawa podatkowego dwóch różnych rodzajów źródeł przychodów. W sytuacji zatem, gdy odsetki od obligacji są zwolnione z opodatkowania, przychody z nich uzyskane nie mogą być uwzględniane przy ustalaniu podstawy opodatkowania oraz kosztów uzyskania przychodów. Ograniczenia te nie dotyczą jednak zbycia obligacji, jeżeli przychody powstające w wyniku tego zbycia podlegają opodatkowaniu
Sąd w wyroku z 11 grudnia 2011 r. nakazał organom podatkowym przyjęcie jednolitego stanowisko dotyczące rozliczenia zakupionych obligacji z uwzględnieniem powyższego stanowiska oraz całości argumentacji Skarżącej i orzecznictwa sądowego zapadłego w analogicznych sprawach.
6. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wydał zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję.
Na wstępie organ odwoławczy ustosunkował się do kwestii przedawnienia wyjaśniając, że skarżąca przed upływem terminu przedawnienia zapłaciła po otrzymaniu decyzji organu I instancji z [...] czerwca 2010 r. podatek wraz z odsetkami za zwłokę, tak wiec wygaśnięcie zobowiązania z powodu zapłaty spowodowało niemożność jego wygaśnięcia na skutek przedawnienia. DIS podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko co do odmowy zaliczenia w koszty uzyskania przychodów:
a) kwoty 446.124,40 zł, stanowiącej wydatki poniesione z tytułu opłaty notarialnej za sporządzenie aktu notarialnego zawierającego uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego (Rep. A [...]) oraz z tytułu opłaty podatku od czynności cywilnoprawnych od podwyższonego kapitału zakładowego,
b) kwoty 18.973,17 zł, stanowiącej nieudokumentowane spisane wierzytelności kredytowe,
c) kwoty 27 005,21 zł stanowiącej nieudokumentowany podatek zapłacony w obcym państwie od dochodów osiąganych poza terytorium Polski.
Co do pierwszej z tych kwot organ wskazał, że WSA w Warszawie w wyroku z 22 grudnia 2011 r. uznał stanowisko organu za prawidłowe, zaś odmowa zaliczenia do kosztów uzyskania przychodu pozostałych dwóch kwot nie była przez Bank kwestionowana.
W kwestii obligacji "singapurskich" DIS powołał się na przepisy umowy polsko-singapurskiej o unikaniu podwójnego opodatkowania, w szczególności na definicję odsetek zawartą w art. 11 ust. 5 tej umowy, które w ocenie organu jest tożsame z art. 11 ust. 3 Modelowej Konwencji w sprawie unikania podwójnego opodatkowania. W oficjalnym komentarzu do tej Konwencji wskazano, że "odsetkami pochodzącymi z obligacji podlegającymi opodatkowaniu w państwie źródła jest kwota wypłacona przez instytucję emitująca obligacje wyższa od kwoty zapłaconej przez subskrybenta, tzn. narosłe odsetki oraz premie i nagrody zapłacone przy wykupie lub emisji obligacji". Organ powołał się też na inne komentarze do konwencji modelowej, oraz komentarze do Kodeksu cywilnego wskazujące na zasadniczą funkcję odsetek, jaką jest funkcja wynagrodzenia za udostępnienie kapitału. Specyfiką świadczenia odsetkowego jest to, że wysokość odsetek uzależniona jest od sumy pieniężnej
w dyspozycji dłużnie oraz czasu korzystania przez niego z tej sumy. Biorąc pod uwagę te definicje organ odwoławczy uznał, że wypłacona w dniu 29 grudnia 2003 r. przez emitenta kwota 74 398 694 zł nazwana przez strony odsetkami, nie może być w całości uznana za odsetki, ponieważ okres użytkowania kapitału przez emitenta faktycznie wynosił tylko 294 dni (data nabycia -25.11.2003 r., data wykupu przez Emitenta – 15.09.2004 r.). Zatem skoro Bank w wyniku przeprowadzenia transakcji na obligacjach uzyskał kwotę 260 073 694 zł (74 398 694 zł z tytułu "odsetek" oraz 185 675 000 zł z tytułu wykupu obligacji), zaś wydatkował 250 000 000 zł na zakup obligacji, to tym samym uzyskał dochód w kwocie 10 073 694 zł. Organ wyliczył kwotę odsetek za faktyczny okres korzystania z kapitału (od 25.11.2003 do 15.09.2004r.) w wysokości 14 720 136,99 zł, która w jego ocenie spełnia definicję odsetek określona w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz
w Komentarzu do Modelowej Konwencji OECD i odsetki w tej kwocie uznał za korzystające ze zwolnienia od opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. oraz art. 11 ust. 5 w związku
z art. 24 ust. 1 lit d umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania pomiędzy Polską
i Singapurem. Kwotę 59 678 557,01 zł, to jest cześć z wypłaconej kwoty tytułem odsetek wypłaconych przez emitenta w dniu 29 grudnia 2003 r. nie spełniającej tej definicji, organ uznał za przychód z tytułu wykupu obligacji przez emitenta podlegający opodatkowaniu łącznie z kwotą wykupu w wysokości 185 675 000 zł, co doprowadziło go do wniosku o zaniżeniu przychodu o tę właśnie kwotę (59 678 4557 zł) na podstawie art. 12 ust. 3 u.p.d.o.p. Dyrektor Izby Skarbowej w W. doszedł do wniosku, że wobec zaliczkowego wypłacenia odsetek za cały przewidziany umową emisyjna maksymalny okres do wykupu obligacji, uzasadnieniem wypłaty za wcześniejszy wykup obligacji kwoty niższej od ich wartości nominalnej, jest potrącenie przez emitenta kwoty przepłaconych odsetek, za okres od dnia dokonania opcji wykupu (w tym przypadku 15.09.2004 r.) do dnia wykupu określonego w umowie (28.11.2008 r.)
Biorąc to pod uwagę organ odwoławczy dokonał następującego rozliczenia transakcji nabycia i wykupu obligacji na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych:
1) przychód z tytułu odsetek za okres faktycznego korzystania z kapitału przez Emitenta – 14 720 136,99 zł podlegający zwolnieniu od podatku,
2) przychód z tytułu wykupu obligacji z łącznej kwocie 245 353 557,01 zł (wypłata z 29.12.2003 r. kwoty 59 678 557,01 zł oraz 15.09.2004 r. – kwoty 185 675 000 zł) podlegający opodatkowaniu na podstawie art. 12 ust. 3 u.p.d.o.p.,
3) wydatek na nabycie obligacji w kwocie 250 000 000 zł stanowiący koszt u zyskania przychodu na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. jako koszt uzyskania przychodu przy ustalaniu dochodu z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, wykupu przez emitenta papierów wartościowych.
Organ wskazał, że to rozstrzygniecie jest analogiczne do decyzji dotyczących tego samego podmiotu i tych samych kwestii za lata 2006 i 2007 i uwzględnia stanowisko WSA z wcześniejszego wyroku. Co do załączonych przez skarżącego ekspertyz prawnych, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że nie można ich traktować jako dowodów z opinii biegłego, a tylko jako wyjaśnienia stanowiące poparcie stanowiska strony.
7. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na tę ostatnią decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W., domagając się jej uchylenia i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Decyzji tej skarżący podobnie zarzucił naruszenie:
I. przepisów postępowania:
1) art. 121, art. 122 oraz art. 191 O.p., poprzez subiektywną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego,
2) art. 122 O.p. przez błędne ustalenie stanu faktycznego i przyjęcie jako rzeczywistego stanu faktycznie sprzecznego,
3) art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 120 O.p. przez uznanie płatności tytułem odsetek za świadczenie częściowo nienależne oraz płatności tytułem wykupu obligacji za świadczenie innej sumy niż rzeczywiście zapłacona, bez podstawy prawnej,
4) art. 121 O.p. poprzez prezentowanie odmiennej oceny prawnej analogicznych stanów faktycznych w znanych Bankowi sprawach,
5) art. 122 O.p. poprzez przedstawienie, jako prawidłowego, sposobu rozliczenia dokonanych transakcji nieznajdującego podstawy w przepisach prawa ani stanie faktycznym popartym zgromadzonym materiałem dowodowym, uwzględniającego obliczenia oparte na arbitralnie ustalonych danych,
II. prawa materialnego, to jest:
6) art. 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 pkt 2, art. 12 ust. 3a u.p.d.o.p. poprzez przyjęcie, że przychód z tytułu odsetek należy oceniać w powiązaniu z przychodem z tytułu sprzedaży (wykupu) obligacji jako przychód będący w całości przychodem z tytułu sprzedaży(wykupu) obligacji, oraz poprzez przyjęcie, że przychód ten pomimo uzyskania w roku 2005 miałby podlegać opodatkowaniu w roku 2006,
7) art. 11 ust. 1 i 5 oraz art. 24 ust. 1 lit. d) umowy polsko-singapurskiej poprzez uznanie, że przedpłacone odsetki nie stanowią w całości odsetek w rozumieniu umowy o upo, a w konsekwencji, że nie podlegają one przewidzianemu dla odsetek w umowie o upo zwolnieniu z opodatkowania w Polsce,
8) art. 27 ust. 1 umowy polsko-singapurskiej poprzez jego niezastosowanie,
9) art. 7 ust. 3 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. przez uznanie, że Bank nie ma prawa do ujęcia otrzymanych odsetek w całości jako zwolnionych z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych,
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
8. Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, jako p.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności
z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że narusza ona przepisy prawa
w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, a zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.
W odniesieniu do przedłożonych przez Skarżącego opinii i ekspertyz prawnych nadmienić wypada, że stanowisko w nich zawarte Sąd traktuje jako stanowisko Skarżącego. W literaturze wskazuje się bowiem, że co do zasady "nie może być przedmiotem dowodu ustalenie stanu prawnego ani też interpretacja przepisów prawa. Opinia prawna nie może być zatem dowodem w sprawie. Wyjątkowo opinia prawna może być dowodem w sytuacji, gdy elementem stanu faktycznego podlegającego udowodnieniu jest obce prawo - a opinia to prawo objaśnia" (B. Brzeziński, W. Nykiel, Ekspertyza prawna w postępowaniu w spawach podatkowych, "Przegląd Podatkowy" 2002, nr 11 s. 9).
Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji wskazać należy, że stan faktyczny sprawy w istocie jest bezsporny między stronami i nie budzi wątpliwości Sądu. Dnia 25 listopada 2003 r. Bank nabył za 250 000 000 zł od M. (dalej: "Emitent") obligacje emitowane w Singapurze o takiej samej wartości nominalnej, będące w myśl prawa Singapurskiego kwalifikowanymi papierami dłużnymi (Ang. Qualified Debt Securitem – dalej nazywane obligacjami). Zgodnie z umową z emitentem, emitentowi przysługiwało prawo wypłacenia Bankowi należnych odsetek, odpowiednio zdyskontowanych z góry za okres subskrypcji i zrealizował on to prawo 29 grudnia 2003 r. wypłacając odsetki w wysokości 74 398 694 zł. Dnia 15 września 2004 r. została zrealizowana przewidziana w umowie opcja wykupy obligacji przed maksymalnym terminem zapadalności i Emitent wykupił obligacje za cenę obliczoną z uwzględnieniem dyskonta to jest za 185 675 zł. Bank rozliczył dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych wynik podatkowy transakcji, to jest różnicę pomiędzy ceną nabycia i zbycia (wykupu( tych obligacji
w 2004 r., otrzymane odsetki ujął jako przychód z tytułu odsetek w 2003 r., czyli
w dacie otrzymania. Otrzymane od Emitenta odsetki w wysokości 74 398 694 zł Skarżący zakwalifikował jako wolne od podatku dochodowego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. w zw. z art. 24 ust. 1 lit. d) umowy polsko-singapurskiej.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej z kwoty 74 398 694 otrzymanej przez Skarżącego od Emitenta jako odsetki, tylko kwota 14 720 136,99 zł stanowi odsetki
w rozumieniu definicji "odsetek" zawartej w art. 11 ust. 5 umowy polsko-singapurskiej i tylko ta kwota korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. Natomiast pozostała kwota 59 678 557,01 zł nie spełnia definicji "odsetek" zawartej w ww. przepisie
i stanowi przychód uzyskany przez Skarżącego z tytułu wykupu obligacji przez Emitenta podlegający powiększony o zdyskontowaną kwotę wykupu obligacji (185 675 000 zł zapłaconą 15.09.2004r.) podlegającą opodatkowaniu na podstawie art. 12 ust. 3 u.p.d.o.p.
W tak określonym stanie faktycznym i przy takich stanowiskach stron zasadnicze znaczenie w sprawie ma ustalenie charakteru prawnego powyższych kwot otrzymanych przez Skarżącego, tj. możliwość potraktowania ich jako odsetki.
Dokonując analizy tego problemu, w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Z art. 91 wynika natomiast, że ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami.
Wskazać też należy, że zgodnie z art. 217 Konstytucji RP opodatkowanie określonych czynności wynika wyłącznie z ustaw podatkowych, które nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Ratyfikowane umowy międzynarodowe (do takiej kategorii zalicza się umowa polsko-singapurska), będąc w świetle art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłem prawa powszechnie obowiązującego, stanowią część krajowego porządku prawnego i w przypadku rozbieżności między ich treścią, a treścią ustaw, należy w pierwszej kolejności stosować rozwiązania umów, jako lex specialis odpowiednich przepisów ustawowych (o ile oczywiście w umowach tych nie zastrzeżono inaczej).
Z uwagi na fakt, iż art. 11 umowy polsko-singapurskiej stanowi lex specialis względem zarówno art. 7, jak i art. 22 tej umowy (tj. jeśli dany dochód może być uznany za dochód z odsetek, wówczas wyłączona jest jego kwalifikacja do zysków przedsiębiorstw, a także innych dochodów), pierwszym etapem analizy charakteru prawnego tych dochodów powinno być ustalenie, czy są one objęte pojęciem odsetek na gruncie art. 11 ust. 5 umowy polsko-singapurskiej. Dochody z odsetek na gruncie art. 11 ust. 1 ww. umowy podlegają co do zasady opodatkowaniu w państwie rezydencji odbiorcy świadczeń, jednakże dochody te mogą również podlegać opodatkowaniu w państwie, w którym powstają, przy czym podatek u źródła nie może przekroczyć 10% kwoty brutto tych odsetek, o ile ich odbiorca jest ich właścicielem. Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 1 lit. d umowy polsko-singapurskiej dochód, który stosownie do art. 11 umowy może podlegać opodatkowaniu w Singapurze, będzie zwolniony od podatku w Polsce, o ile podlega on zwolnieniu bądź obniżce na podstawie przepisów budżetowych zawartych w ustawodawstwie Singapuru dotyczącym popierania rozwoju gospodarczego. Pojęcie odsetek w umowie polsko-singapurskiej unormowane zostało w art. 11 ust. 5. Przepis ten wzorowany jest na art. 11 ust. 3 Konwencji Modelowej OECD w sprawie podatku od dochodu i majątku (dalej: Konwencja Modelowa OECD), jednakże w ramach negocjacji bilateralnych strony umowy polsko-singapurskiej zdecydowały się na odejście od wzorcowej treści tego przepisu w pewnym zakresie. Stosownie do art. 11 ust. 5 umowy polsko-singapurskiej określenie "odsetki" oznacza dochody z wszelkiego rodzaju roszczeń wynikających z długów, zarówno zabezpieczonych, jak i nie zabezpieczonych prawem zastawu hipotecznego, jak również inny dochód zrównany z dochodem od pożyczek przez ustawodawstwo Państwa, w którym dochód powstaje,
a w szczególności dochód z pożyczek publicznych i dochód z obligacji lub skryptów dłużnych, w tym premie i nagrody mające związek z takimi pożyczkami, obligacjami, lub skryptami dłużnymi. Zgodnie natomiast z art. 11 ust. 3 Konwencji Modelowej OECD określenie "odsetki" oznacza dochód z wszelkiego rodzaju wierzytelności zabezpieczonych, jak i niezabezpieczonych hipoteką i zarówno zawierających bądź nie prawo do udziału w zyskach osiąganych przez dłużnika, a w szczególności dochody z państwowych papierów wartościowych oraz dochody z obligacji lub skryptów dłużnych, włącznie z premiami i nagrodami, związanymi z takimi papierami, wartościowymi, obligacjami lub skryptami dłużnymi. Opłat karnych z tytułu opóźnionej zapłaty nie uważa się za odsetki w rozumieniu tego artykułu. Definicja odsetek sformułowana w art. 11 ust. 5 umowy polsko-singapurskiej szeroko zakreśla ich zakres pojęciowy, bowiem odsetkami na gruncie umowy polsko-singapurskiej, będą zarówno dochody z wszelkiego rodzaju roszczeń wynikających z długów
(z wyłączeniem opłat karnych z tytułu opóźnionej zapłaty), jak i inne dochody traktowane jak odsetki przez prawo podatkowe Singapuru. Kształtując definicję odsetek w Konwencji Modelowej, starano się objąć nią wszystkie rodzaje dochodów wynikających z instrumentów o charakterze dłużnym, które są uznawane za odsetki w państwach członkowskich OECD, aby uniknąć rozbieżności w tym zakresie (zob. R. Krasnodębski, Opodatkowanie dochodów z tytułu odsetek, Przegląd Podatkowy 2004, nr 7, s. 35).
W kwestii interpretacji pojęcia odsetek należy odwołać się do Komentarza do Modelu Konwencji OECD o unikaniu podwójnego opodatkowania. Komentarz nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa, natomiast stanowi wskazówkę, jak należy interpretować zapisy umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania. W odniesieniu do art. 11 w Komentarzu stwierdzono, że określenie "odsetki" oznacza powszechnie wynagrodzenie z tytułu pożyczonych pieniędzy. Pojęciem tym określa się ogólnie dochód z wszelkiego rodzaju wierzytelności, zarówno zabezpieczonych, jak i nie zabezpieczonych hipoteką lub zastawem lub prawem uczestnictwa
w zyskach. Określenie "wszelkiego rodzaju wierzytelności" obejmuje depozyty pieniężne i wartości w formie pieniężnej, jak również państwowe papiery wartościowe, obligacje i skrypty dłużne. W pkt 18 Komentarza podkreśla się szeroki charakter definicji odsetek na gruncie Konwencji Modelowej OECD, wymieniając przykładowe kategorie wierzytelności, z tytułu których dochód powinien być uznany za odsetki. Zalicza się do nich m.in. depozyty pieniężne, państwowe papiery wartościowe, skrypty dłużne, a także obligacje.
W ocenie Sądu z zawartego w pkt 20 Komentarza sformułowania, zgodnie
z którym "mówiąc ogólnie, odsetkami pochodzącymi z obligacji i podlegającymi opodatkowaniu w państwie źródła jest kwota wypłacana przez instytucję emitującą obligacje wyższa od kwoty zapłaconej przez subskrybenta, tzn. narosłe odsetki oraz premie i nagrody zapłacone przy wykupie lub przy emisji obligacji" nie można wyprowadzać wniosku, jak wskazywał organ odwoławczy, że przesłanką uznania dochodu wypłacanego z tytułu posiadania obligacji za odsetki na gruncie art. 11 ust. 3 Konwencji Modelowej OECD jest, w świetle Komentarza, uzyskanie dochodu przekraczającego wydatki poniesione na zakup tych obligacji przez subskrybenta. Dokonując wykładni postanowień umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, można co do zasady posługiwać się Konwencją Modelową OECD w sprawie podatków od dochodu i majątku i komentarzem do niej, jednak wynikające z nich wytyczne nie mogą prowadzić do korygowania norm zawartych w samych ratyfikowanych umowach, w szczególności jeżeli ma to wpływ na kształtowanie obowiązków publicznoprawnych adresata takiej normy. Szeroko ukształtowane pojęcie odsetek na gruncie Konwencji Modelowej OECD (a także umowy polsko-singapurskiej) nie mogłoby ulec zawężeniu przez oficjalny komentarz, który nie mając waloru normatywnego stanowi jedynie wyjaśnienie konstrukcji prawnych proponowanych przez OECD w Konwencji Modelowej i wykorzystywanych przez umawiające się państwa w poszczególnych unormowaniach umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania. Przytoczone wyżej sformułowanie "mówiąc ogólnie", przy takim znaczeniu Komentarza do Konwencji Modelowej OECD należy odczytywać jedynie jako wskazanie najbardziej typowych postaci odsetek
z obligacji. Słusznie Skarżący podnosił, że jeśli w danym stanie faktycznym subskrybent nie uzyska w ostatecznym rozrachunku dochodu wyższego niż kwota wpłaconego kapitału, to nie oznacza to, iż uzyskane przez niego dochody z obligacji nie będą miały charakteru odsetek. Na aprobatę zasługuje twierdzenie Skarżącego, iż decydujący dla uznania danego dochodu za odsetki jest jego charakter prawny. Tak odsetki wypłacone za pierwsze tygodnie posiadania obligacji przez Bank, jak i odsetki przedpłacone, uzyskane przez Bank za pozostałe miesiące w okresie subskrypcji stanowią "wszelkiego rodzaju roszczenia wynikające z długów ", bowiem mają swoje źródło w kwocie pożyczonej przez Spółkę na rzecz Banku, w zamian za przekazane obligacje. Biorąc pod uwagę źródło spornych kwot stwierdzić należy, że brak jest podstaw do różnicowania charakteru odsetek wypłaconych za pierwsze tygodnie posiadania obligacji przez Bank i odsetek przedpłaconych. Tym samym stanowisko organów podatkowych prezentowane w tym zakresie należy uznać za nieprawidłowe. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że wyłączenie części przedpłaconych odsetek oraz ich przekwalifikowanie na spłatę kapitału znajduje uzasadnienie w treści umowy zawartej między Emitentem a Skarżącym - nabywcą obligacji. W przypadku wykupu obligacji w dacie zapadalności lub przed terminem zapadalności bez dokonania przedpłaty odsetek, wartość wykupu wynosi zawsze 250.000.000,00 zł (wartość nominalna). Natomiast w przypadku dokonania przez Emitenta opcji przedpłaty odsetek, wartość wykupu nie została określona w kwocie 250.000.000,00 zł, lecz w wartości niższej, która jest zależna od długości okresu,
w którym Emitent nie korzystał z kapitału. Zdaniem organu odwoławczego, zapisy te wskazują, iż Emitent określając wartość wykupu obligacji przed terminem wykupu uwzględnił kwestię potrącenia wypłaconych zaliczkowo odsetek (przedpłata odsetek) odpowiadających okresowi, w którym nie korzystał z kapitału (odsetki niezapadłe).
Należy jednak zgodzić się ze Skarżącym, iż organ w takim rozumowaniu nie uwzględnił kwestii związanej z możliwością uzależnienia wartości odsetek od wartości pieniądza w czasie, co może znaleźć odzwierciedlenie w kwocie odsetek zapłaconych przed pierwotnie ustalonym terminem.
Nadto należy zauważyć, że Dyrektor Izby Skarbowej dokonał rozdzielenia otrzymanej kwoty 74 398 694 zł na część "odsetkową" i część stanowiącą kwotę
z tytułu wykupu. Dokonał tego wbrew literalnemu brzmieniu umowy i dyspozycji płatniczych. W istocie więc próbował zastosować przepisy art. 199 a Ordynacji podatkowej i przyjąć, że pod pozorem czynności prawnej polegającej na wypłacie odsetek od obligacji kryło się w rzeczywistości częściowo wypłacenie kwoty z tytułu wykupu obligacji. Zastosowanie przepisu art. 199 a Ordynacji podatkowej wymaga jednak przeprowadzenie starannego postępowania dowodowego zmierzającego do wykazania rzeczywistego zamiaru stron, z uwzględnieniem zwłaszcza przesłuchania stron i innych środków dowodowych oraz rozważeniem zastosowania art. 199 a § 3 Ordynacji, to jest wystąpienia do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Zastosowanie art. 199 a Ordynacji podatkowej nie może sprowadzać się do próby wykładni sprzyjającej interesowi fiskalnemu, jasno skonstruowanych umów wbrew ich literalnemu brzmieniu. Takie działania związane z prawidłowym zastosowaniem tego przepisu nie były jednak
w sprawie podjęte.
W ślad za orzecznictwem (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 692/11, wyrok WSA w Krakowie z 19 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1698/12) podkreślić trzeba, że zbycie obligacji stanowi odrębny rodzaj źródła przychodu związany z innym stosunkiem prawnym, niż stosunek zawiązywany pomiędzy emitentem obligacji a ich subskrybentem, w wyniku którego subskrybent uzyskuje przychód podatkowy z tytułu oprocentowania obligacji. Zbycie obligacji przez podmiot krajowy ich zagranicznemu emitentowi oraz osiąganie przychodów
z odsetek od tych obligacji stanowią dwa odrębne, niezależne od siebie, rodzaje źródeł przychodów, o których mowa w art. 7 ust. 1 u.p.d.o.p. Powstają one bowiem
w oparciu o odmienne stosunki cywilnoprawne dotyczące zbycia papierów wartościowych oraz korzystania z praw z nich wynikających. Efekty gospodarcze tych stosunków prowadzą do powstania na gruncie prawa podatkowego dwóch różnych rodzajów źródeł przychodów. W sytuacji zatem, gdy odsetki od obligacji są zwolnione z opodatkowania, przychody z nich uzyskane nie mogą być uwzględniane przy ustalaniu podstawy opodatkowania oraz kosztów uzyskania przychodów. Sąd
w całości podzielił stanowisko, iż zbycie obligacji przez podmiot krajowy ich zagranicznemu emitentowi oraz osiąganie przychodów z odsetek od tych obligacji stanowią dwa odrębne, niezależne od siebie, rodzaje źródeł przychodów, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy. Ograniczenia te nie dotyczą jednak zbycia obligacji, jeżeli przychody powstające w wyniku tego zbycia podlegają opodatkowaniu.
Skoro odkupienie obligacji od Spółki stanowi odrębne zdarzenie gospodarcze, a zyski uzyskane przez Spółkę z tego tytułu odrębne źródło przychodu, to charakter prawny świadczenia odsetkowego jest niezależny od momentu wykupu obligacji oraz wysokości uzyskanego z tego tytułu dochodu. Przychylić się należy do stanowiska Skarżącego, że na kwalifikację przedpłaconych odsetek nie może wpływać ani możliwość wcześniejszego wykupu obligacji przez Bank, ani faktyczne skorzystanie
z tego uprawnienia. Bez znaczenia prawnego jest w tym zakresie również okoliczność, że Bank uzyskał zwrot kapitału w wysokości niższej, niż cena zakupu obligacji.
Trafne jest stanowisko skarżącego, że w przypadku różnic w wykładni poszczególnych pojęć konstytuujących elementy składowe definicji odsetek rozstrzygać winno prawo państwa źródła, ze skutkiem dla państwa rezydencji.
To państwo źródła jako pierwsze zmuszone będzie dokonać interpretacji przepisów
o unikaniu podwójnego opodatkowania w celu określenia treści normy podatkowej
a więc oceny, czy dane przysporzenie majątkowe stanowi odsetki na gruncie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, czy też ich nie stanowi. Państwo rezydencji bez znajomości stosownych przepisów prawa, a także systemu podatkowego państwa źródła nie może jednoznacznie i samodzielnie zakwalifikować określonego świadczenia stanowiącego dochód podlegający jego podatkowej jurysdykcji i jednocześnie ignorować dostępne mu dokumenty pochodzące od władz skarbowych państwa źródła. Trudno jest zaakceptować taką sytuację, że określone pojęcia użyte przez strony transakcji będą podlegać kwalifikacji w oparciu o różne zasady interpretacji (każda strona dokona własnej interpretacji odmiennej od wykładni drugiej strony), gdyż taka wykładnia nie byłaby spójna, a kwalifikację państwa źródła uznaje się za wiążącą dla państwa rezydencji. W razie pojawiających się wątpliwości w tym zakresie, odpowiedź na to zagadnienie daje dopiero znajomość przepisów państwa źródła, zasad ich wykładni i poglądów doktryny oraz judykatury panujących w tym państwie. W sposób jednoznaczny nie będzie to możliwe jedynie w oparciu o polskie przepisy i zapisy Konwencji. Szczególnie istotne jest to, że Singapur w rozważnym wypadku jest państwem źródła dochodu. W kontekście metod unikania podwójnego opodatkowania to państwu źródła przyznaje się prymat w zakresie dokonania klasyfikacji podatkowej dochodu w kontekście umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, np. w kontekście skutków różnic w treści prawa krajowego (Komentarz OECD pkt 32.1 i nast.).
Skarżący podnosił, że przedpłacone odsetki uzyskane przez Spółkę
w przedstawionym stanie faktycznym zostały potraktowane przez władze podatkowe Singapuru jako odsetki, co sugeruje, że są one objęte definicją odsetek w rozumieniu art. 11 ust 5 umowy polsko-singapurskiej. Bank uzyskał opinię Singapurskiego Urzędu Skarbowego z 18 lutego 2008 r. i z 30 września 2011 r., z których wynika, że odsetki oraz odsetki przedpłacone stanowią dochód z tytułu odsetek na mocy SITA (Singapurska ustawa o podatku dochodowym) oraz postanowień DTA (tj. umowy polsko-singapurskiej) i będą zwolnione z singapurskiego podatku dochodowego zgodnie z art. 13 (l)(a) SITA.
W razie wątpliwości co do prawidłowości tej kwalifikacji w kontekście umowy polsko-singapurskiej, polskie organy podatkowe mogłyby potencjalnie skonfrontować kwalifikację dokonaną przez organy singapurskie z wewnętrznym prawem podatkowym Singapuru. Przede wszystkim podstawą prawną do uzyskania tego rodzaju informacji jest art. 27 ust. 1 umowy polsko-singapurskiej (wymiana informacji). Zgodnie z tym przepisem, właściwe władze Umawiających się Państw będą wymieniały między sobą informacje konieczne do stosowania postanowień niniejszej umowy, a także informacje o ustawodawstwie wewnętrznym Umawiających się Państw, dotyczącym podatków, o których mowa w niniejszej umowie, w takim zakresie, w jakim opodatkowanie, które ono przewiduje, nie jest sprzeczne
z niniejszą umową ". Nawet zatem, gdyby istniały wątpliwości co do kwalifikacji prawnej przedpłaconych odsetek w kontekście pierwszego elementu definicji odsetek na gruncie umowy o polsko-singapurskiej ("wszelkiego rodzaju roszczenia wynikające z długów "), to drugi element definicji (odwołanie do prawa podatkowego państwa, w którym odsetki powstają) przesądza, iż w razie uznania tej kategorii dochodu za odsetki przez Singapur, powinny one podlegać takiej samej kwalifikacji prawnej na gruncie umowy polsko-singapurskiej. Skoro przedpłacone odsetki uzyskane przez Skarżącego w przedstawionym stanie faktycznym zostały potraktowane przez władze podatkowe Singapuru jako odsetki, to sugeruje, że są one objęte definicją odsetek w rozumieniu art. 11 ust 5 umowy polsko-singapurskiej.
Kontrolując zaskarżoną decyzję, należało także odnieść się do kwestii optymalizacji podatkowej. Zagadnienie to jest istotne w kontekście argumentacji zaprezentowanej przez organy podatkowe w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak również decyzji organu I instancji. Przepisy prawa podatkowego w istocie określają konsekwencje w odniesieniu do stanów faktycznych, które zaszły, ustalając dla nich wysokość należnego zobowiązania podatkowego. Natomiast jeśli stan faktyczny opisany w normie nie zaszedł, to fakt ten jest indyferentny z punktu widzenia tej normy, która nie normuje żadnych konsekwencji dla tego stanu. Pojęcie optymalizacji podatkowej można rozumieć jako wybór takiej formy oraz struktury planowanej transakcji w ramach i granicach obowiązującego prawa podatkowego, aby zmniejszyć poziom obciążeń podatkowych. Jeżeli obowiązujący porządek prawny stwarza podatnikowi możliwość wyboru kilku legalnych konstrukcji do osiągnięcia zamierzonego celu gospodarczego, z których każda będzie miała inny wymiar podatkowy, to wybór najkorzystniejszego podatkowo rozwiązania nie może być traktowany jako obejście prawa. Podatnik ma prawo do ułożenia stosunku prawnego wedle swego uznania. (M. Jamroży, S. Kudert, Optymalizacja opodatkowania dochodów przedsiębiorców, Warszawa 2003, str. 21 i nast.).
Odnośnie do zarzutów skargi stwierdzić trzeba, że w ich zasadniczej wymowie są one zasadne. Sąd nie podziela jednak stanowiska Skarżącego, iż zaskarżona decyzja narusza art. 120 O.p. i art. 7 Konstytucji RP. Nieprawidłowe rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji jest skutkiem błędnej wykładni art. 11 ust. 5 umowy polsko-singapurskiej, zaś błędna wykładnia przepisu nie może być utożsamiana
z brakiem podstawy prawnej do orzekania, bądź z działaniem poza granicami prawa.
Zarzut naruszenia art. 122 przez błędne ustalenie stanu faktycznego i przyjęcie jako rzeczywistego stanu faktycznego wewnętrznie sprzecznego jest nietrafny, gdyż w sprawie nie było sporu co do stanu faktycznego, a co do jego interpretacji i subsumpcji do norm prawnych. Zgodzić się natomiast należy
z zarzutami naruszenia art. 121 Ordyancji podatkowej przez prezentowanie różnych ocen prawnych analogicznych stanów faktycznych w analogicznych sprawach, w tym w sprawie niniejszej na różnych jej etapach. Uchybienie to ma jednak charakter drugorzędny w stosunku do wyżej wskazanych naruszeń prawa.
Zasadniczy materiał dowodowy został zebrany prawidłowo, a najistotniejsze znaczenie w niniejszej sprawie ma ocena prawna wyrażona w zaskarżonej decyzji, a nie zawarta w protokole kontroli, nawet sporządzonym z zachowaniem reguł przewidzianych przepisami prawa.
Jeśli chodzi o pozostałe zakwestionowane koszty uzyskania przychodu, to kwestia prawidłowości zakwestionowania wydatków poniesionych w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego była już rozstrzygnięta poprzednio przez Sąd w prawomocnym wyroku. CO do pozostałych zakwestionowanych kosztów skarżąca nie ponosiła w skardze zarzutów, a Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji wad co do tych ustaleń.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Sąd wskazuje, iż organ wydając ponownie rozstrzygnięcie w tej sprawie uwzględni zalecenia co do dalszego postępowania w przedmiotowej sprawie. W szczególności w razie powzięcia wątpliwości co do kwalifikacji spornych kwot organ skorzysta z możliwości przewidzianej w art. 27 ust. 1 umowy polsko-singapurskiej. Zakres, w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 pps.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 u.p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), gdyż strona skarżąca była reprezentowana przed Sądem przez radcę prawnego.