III SA/Wa 37/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę banku na interpretację podatkową, uznając, że umorzenie wierzytelności wymaga zgody dłużnika i nie może opierać się na jednostronnej rezygnacji z dochodzenia roszczeń, a także że nieściągalność wierzytelności nie może być udokumentowana postanowieniem sądu w postępowaniu, w którym wierzytelność nie została uwzględniona.
Skarżący bank domagał się zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wierzytelności z tytułu transakcji opcyjnych, które nie zostały uregulowane przez klientów. Bank argumentował, że wierzytelności te można uznać za umorzone na mocy ugody z klientami lub za nieściągalne po zakończeniu postępowania upadłościowego. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej odmówił wydania pozytywnej interpretacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że umorzenie wierzytelności wymaga zgody dłużnika, a nie tylko rezygnacji wierzyciela z dochodzenia roszczeń, oraz że nieściągalność wierzytelności nie może być udokumentowana w postępowaniu, w którym wierzytelność nie została uwzględniona.
Sprawa dotyczyła skargi Banku [...] S.A. na indywidualną interpretację podatkową Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (DKIS). Bank wnioskował o możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wierzytelności z tytułu transakcji na opcjach walutowych, które nie zostały uregulowane przez klientów będących w upadłości. Bank argumentował, że w wyniku ugód sądowych, w których strony zrzekały się wzajemnych roszczeń, wierzytelności te można uznać za umorzone lub nieściągalne. DKIS uznał to stanowisko za nieprawidłowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę banku. Sąd wyjaśnił, że umorzenie wierzytelności wymaga zgody dłużnika, który musi uznać swój dług, a nie tylko jednostronnej rezygnacji wierzyciela z dochodzenia roszczeń, zwłaszcza gdy dłużnik kwestionuje istnienie zobowiązania. Ponadto, sąd uznał, że nieściągalność wierzytelności nie może być udokumentowana postanowieniem sądu o zakończeniu postępowania upadłościowego, jeśli wierzytelność ta nie została w ogóle uwzględniona w tym postępowaniu. Sąd podkreślił, że brak uznania wierzytelności przez dłużnika lub jej nieuwzględnienie w postępowaniu upadłościowym uniemożliwia jej umorzenie lub wykazanie nieściągalności w sposób pozwalający na zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, pojęcie 'umorzenia wierzytelności' wymaga zgody dłużnika, który musi uznać swój dług i przyjąć zwolnienie z długu. Jednostronna rezygnacja wierzyciela z dochodzenia roszczeń, zwłaszcza gdy dłużnik kwestionuje istnienie zobowiązania, nie jest umorzeniem w rozumieniu przepisów podatkowych.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że umorzenie wierzytelności musi być oparte na zgodnych oświadczeniach woli stron, w tym na uznaniu długu przez dłużnika i jego zgodzie na umorzenie. W sytuacji, gdy dłużnik kwestionuje istnienie zobowiązania, nie można mówić o umorzeniu, a jedynie o rezygnacji z dochodzenia spornej należności, która nie wywołuje skutków podatkowych jako umorzenie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (15)
Główne
Updop art. 16 § 1 pkt 44
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
Umorzenie wierzytelności wymaga zgody dłużnika i nie może być jednostronną decyzją wierzyciela.
Updop art. 16 § 1 pkt 25 lit a
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wierzytelności odpisanych jako nieściągalne, z wyjątkiem udokumentowanych.
Updop art. 16 § 2 pkt 2 lit c
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
Nieściągalność wierzytelności udokumentowana postanowieniem sądu o zakończeniu postępowania upadłościowego.
Pomocnicze
Updop art. 12 § 1 pkt 3 lit a
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
Umorzone lub przedawnione zobowiązania stanowią przychód.
Updop art. 12 § 1 pkt 4d
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
Kc art. 508
Kodeks cywilny
Zwolnienie z długu wymaga umowy wierzyciela i dłużnika.
Kc art. 84
Kodeks cywilny
Kc art. 88
Kodeks cywilny
Kpc art. 203
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Ppsa art. 3 § 2 pkt 4a
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ppsa art. 57a
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ppsa art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Op art. 13 § 2a
Ustawa - Ordynacja podatkowa
Op art. 169 § 1
Ustawa - Ordynacja podatkowa
Op art. 14 § h
Ustawa - Ordynacja podatkowa
Argumenty
Odrzucone argumenty
Argumentacja banku, że umorzenie wierzytelności może nastąpić jednostronnie na mocy ugody i cofnięcia pozwu, bez uznania długu przez dłużnika. Argumentacja banku, że nieściągalność wierzytelności może być udokumentowana postanowieniem o zakończeniu postępowania upadłościowego, nawet jeśli wierzytelność nie została w nim uwzględniona.
Godne uwagi sformułowania
umorzenie wierzytelności wymaga zgody dłużnika nie można mówić o jej umorzeniu, jeśli dłużnik wierzytelności nie uznaje zwolnienie dłużnika z długu wymaga umowy stron stosunku zobowiązaniowego, tj. zgodnych oświadczeń woli, w tym wyrażenia zgody przez dłużnika na dokonanie umorzenia postanowienie sądu potwierdza nieściągalność wierzytelności a zarazem nie potwierdza w ogóle faktu jej istnienia
Skład orzekający
Waldemar Śledzik
przewodniczący
Piotr Dębkowski
sprawozdawca
Jacek Kaute
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umorzenia wierzytelności i udokumentowania nieściągalności w kontekście kosztów uzyskania przychodów, zwłaszcza w sytuacjach spornych zobowiązań i postępowań upadłościowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych związanych z transakcjami finansowymi i sporami z kontrahentami w upadłości. Wymaga analizy indywidualnych ugód i postanowień sądowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii podatkowych związanych z wierzytelnościami, które nie zostały uregulowane, a także interpretacji pojęć 'umorzenie' i 'nieściągalność' w kontekście sporów sądowych i postępowań upadłościowych. Jest to istotne dla firm mających problemy z odzyskiwaniem należności.
“Czy można zaliczyć do kosztów podatkowych wierzytelności, których dłużnik nie uznaje? WSA wyjaśnia kluczowe zasady umorzenia i nieściągalności.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 37/19 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2019-09-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2019-01-07 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Jacek Kaute Piotr Dębkowski /sprawozdawca/ Waldemar Śledzik /przewodniczący/ Symbol z opisem 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych 6560 Hasła tematyczne Interpretacje podatkowe Podatek dochodowy od osób prawnych Sygn. powiązane II FSK 199/20 - Wyrok NSA z 2022-09-27 Skarżony organ Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2018 poz 1036 art. 16 ust. 1 pkt 44, art. 12 ust. 1 pkt 3 lit a, art. 16 ust. 1 pkt 25 lit. a, art. 16 ust. 2 pkt 2 lit. c Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity Dz.U. 2018 poz 1025 art. 508, art. 84, art. 88 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski (sprawozdawca), sędzia WSA Jacek Kaute, Protokolant starszy referent Michał Strzałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2019 r. sprawy ze skargi Banku [...] S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 31 października 2018 r. nr 0114-KDIP2-3.4010.218.2018.2.MS w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę Uzasadnienie W dniu 25 lipca 2018 r. do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej DKIS) wpłynął wniosek Banku [...] S.A. z/s w W. (dalej Skarżąca) o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1036 ze zm., dalej Updop). We wniosku Skarżąca podała, że zawierała z klientami będącymi spółkami prawa handlowego transakcje na pochodnych instrumentach finansowych m. in. na opcjach walutowych. W momencie zapadalności opcji walutowych Skarżąca rozpoznawała kwotę jej należną jako przychód należny zgodnie z art. 12 ust. 3-3a Updop odprowadzając od tych transakcji 19% podatek. W związku z powstałym w latach 2008 - 2010 kryzysem finansowym, należności z opcji walutowych, a także wszelkich innych należności jakie Skarżąca posiadała względem wymienionych wcześniej klientów, stały się nieregularne, tj. przedsiębiorcy nie byli ich w stanie uregulować w części lub w całości. W związku z tym Skarżąca podejmowała działania windykacyjne w celu odzyskania swoich należności. Składane były wnioski o ogłoszenie upadłości, w rezultacie których sądy ogłaszały upadłość przedsiębiorców obejmującą likwidację ich majątku. W trakcie procesu zgłaszania wierzytelności z tytułu zawartych transakcji opcji walutowych na listę wierzytelności występowały niekiedy przypadki gdy syndyk odmawiał ich umieszczenia. Następnie sędzia-komisarz postanowieniem odrzucał sprzeciw Skarżącej, a sąd upadłościowy oddalał zażalenie. Najczęstszą podstawą nieuwzględnienia wierzytelności Skarżącej był zarzut naruszenia art. 84 i 88 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm., dalej Kc), tj. wady oświadczenia woli przedsiębiorców jako stron transakcji polegające na błędzie co do treści czynności prawnej (niezrozumienie warunków transakcji opcji walutowych). Oddalenie zażaleń Skarżącej nie oznaczało uznania przedmiotowych transakcji za nieważne, ale powodowało, że z jednej strony syndyk reprezentujący upadłego występował z powództwem o odszkodowanie, zaś Skarżąca dalej dochodziła swoich wierzytelności tyle, że poza postępowaniem upadłościowym. Spory sądowe jakie powstały między stronami były długoletnie. Przeważnie zapadały wyroki korzystne dla Skarżącej. W niektórych przypadkach Skarżąca i syndyk zawierali ugody, w ramach których dochodziło do zrzekania się obopólnych roszczeń w celu zakończenia istniejących sporów, które w istocie i tak nie dawały realnych podstaw do otrzymania jakichś korzyści majątkowych, a generowały jedynie stałe koszty postępowania. Na mocy zawartej ugody strony cofały, zgodnie z art. 203 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1360 ze zm., dalej Kpc) złożone powództwa. Skarżąca podkreśliła, że w ten sposób ich roszczenia materialno-prawne nie mogły być dochodzone na drodze sądowej, co wywoływało analogiczny skutek jak w przypadku wygaśnięcia zobowiązań. W związku ze zrzeczeniem się roszczeń, Skarżąca dokonywała spisania z umorzeniem należności ze swoich ksiąg rachunkowych. Zdaniem Skarżącej, w wyniku zawartej ugody rezygnowała bowiem definitywnie z dochodzenia swoich praw jako wierzyciela, w związku z czym faktycznie dochodziło do skutku analogicznego jak przy zwolnieniu z długu, o którym mowa w art. 508 Kc. Pismem z 19 września 2018 r. Skarżąca uzupełniła stan faktyczny o informacje, o których podanie poprosił ją DKIS na mocy wezwania z 19 września 2018 r., wydanego stosownie do art. 13 § 2a, art. 169 § 1 w zw. z art. 14h ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej Op). Skarżąca podała, że w toczonych sporach dochodziła zapłaty należnej jej kwoty z transakcji opcji walutowej w części niezaspokojonej z zabezpieczenia w postaci depozytu lub środków na rachunku bankowym klienta wraz z odsetkami i kosztami postępowania a druga strona dochodziła zwrotu zrealizowanych przez Skarżącą zabezpieczeń również z odsetkami. W sporadycznych przypadkach wysuwane względem Skarżącej były również roszczenia związane z pogorszeniem sytuacji finansowej, gdzie wyliczane były astronomiczne kwoty powiązane z utraconymi przychodami. Skarżąca dodała, że wysokość wzajemnych roszczeń co do zasady nie była równa. Zwykle był wyższa po stronie Skarżącej. Strony zrzekały się na podstawie zawieranej ugody roszczeń, czyli rezygnowały z ochrony sądowej. Bank nie zaliczał do przychodów podatkowych roszczeń drugiej strony, ponieważ nie było to jego zobowiązanie ani w sensie prawnym ani nawet rachunkowym. Zdaniem Skarżącej, trudno też było mówić o jakimkolwiek przychodzie w rozumieniu art. 12 Updop, skoro kwota roszczenia dłużnika nie była potwierdzona żadnym prawomocnym wyrokiem, zaś Skarżąca jej nigdy nie uznała za zasadną. Zrzeczenie się roszczeń miało charakter trwały. Warunkami skuteczności prawnej ugody było zazwyczaj skuteczne wycofanie pozwu (wydanie przez sąd postanowienia o umorzeniu prowadzonego postępowania sądowego) oraz zapłata kwot na wskazany rachunek strony (jeśli takowe zobowiązania były w ugodzie). Skarżąca wskazała, że w prowadzonym sporze sądowym dłużnik kwestionował istnienie zobowiązania względem Skarżącej, więc zastosowanie zwolnienia z długu na podstawie art. 508 Kc oznaczałoby dla niego potwierdzenie istnienia tego zobowiązania na moment przyjęcia zwolnienia z długu. W związku z tak przedstawionym stanem faktycznym Skarżąca zadała dwa pytania: 1. W związku z tym, że Updop nie zawiera definicji "umorzenia wierzytelności", o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 44 tej ustawy, czy pojęcie to obejmuje również sytuację opisaną w stanie faktycznym, tj. gdy Skarżąca w wyniku zawartej ugody i cofnięcia pozwu rezygnuje z dochodzenia swoich roszczeń z tytułu opcji walutowych, które to wierzytelności zarachowane były w momencie ich zapadalności jako przychody należne? 2. Czy w sytuacji gdy przed zawarciem opisanej w stanie faktycznym ugody dojdzie do zakończenia postępowania upadłościowego dłużnika-przedsiębiorcy będącego stroną transakcji z tytułu opcji walutowej, tj. powstania przesłanki udokumentowania nieściągalności z art. 16 ust 2 pkt 2 lit. c Updop, przy spisaniu przedmiotowych wierzytelności z tyt. zawartych opcji walutowych, dokonanym po zawarciu ugody, cofnięciu pozwu i rezygnacji z dochodzenia roszczeń Skarżąca może zastosować art. 16 ust. 1 pkt 25 lit. a w zw. z ust. 2 pkt 2 lit. c tej ustawy i zaliczyć wartość spisywanych wierzytelności zarachowanych do przychodów należnych z uwzględnieniem postanowień art. 12 ust. 1 pkt 4d tej ustawy? Przedstawiając własne stanowisko Skarżąca udzieliła dwóch odpowiedzi twierdzących. W interpretacji indywidualnej z 31 października 2018 r. DKIS uznał stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Bank [...] S.A. z/s w W. wniósł o uchylenie wspomnianej interpretacji indywidualnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła DKIS naruszenie: 1. art. 16 ust. 1 pkt 44 Updop, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przypisaniu pojęciu "umorzenie" innego znaczenia niż to wynika z języka potocznego; 2. art. 16 ust. 1 pkt 44 Updop, poprzez niezasadne przyjęcie, w oparciu o wnioski wynikające z błędnej wykładni, że dany przepis nie znajdzie w sprawie zastosowania, gdyż dłużnik kwestionuje istnienie samego zobowiązania więc prawdopodobnie nie rozpozna przychodu podatkowego z tytułu umorzenia zobowiązań, ergo zaburzona zostanie symetria zakładająca, iż umorzenie zobowiązania stanowi koszt podatkowy u wierzyciela a przychód u dłużnika; 3. art. 16 ust. 1 pkt 25 lit a Updop, poprzez uznanie, że: a) Skarżąca nie spełniła przesłanki udokumentowania nieściągalności wierzytelności w sposób wskazany w art. 16 ust. 2 pkt 2 lit c Updop ; b) dokonane przez Skarżącą spisanie wierzytelności z ksiąg rachunkowych nie jest "odpisaniem jako nieściągalne", o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 25 lit a Updop. W odpowiedzi na skargę DKIS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sąd administracyjny, sprawując na podstawie art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej Ppsa) kontrolę działalności administracji publicznej, w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawanych w indywidualnych sprawach jest, zgodnie z art. 57a Ppsa, związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten stanowi również, że skarga na interpretację indywidualną może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Po analizie podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego Sąd stwierdza, że wniesiona skarga jest niezasadna. Sprawa dotyczy w istocie warunków zaliczenia do kosztów w podatku dochodowym od osób prawnych przychodów należnych, których podatnik nie otrzymał, gdyż stały się one przedmiotem sporów z kontrahentami i nie zostały nigdy uregulowane. W opisanym stanie faktycznym Skarżąca wskazała, że wspomnianego zaliczenia swoich wierzytelności w poczet kosztów uzyskania przychodów chciałaby dokonać bądź to w oparciu o ich umorzenie kontrahentowi na mocy stosownej ugody, bądź w oparciu o udokumentowanie ich nieściągalności na mocy postanowienia sądu o zakończeniu postępowania upadłościowego. Jako istotne w tej sprawie należy wskazać, że umorzenie wierzytelności Skarżąca wywodzi z ugód zawieranych w trakcie postępowań cywilnych o zapłatę należności w części niezaspokojonej z zabezpieczenia transakcji na opcjach walutowych w postaci depozytu lub środków na rachunku bankowym. Postępowania cywilne były wszczynane, gdyż syndyk nie uznawał tych należności, czego przejawem było ich nieuwzględnienie na liście wierzytelności w ramach postępowania upadłościowego. W konsekwencji syndyk również składał względem Skarżącej pozew o zapłatę należności w części zaspokojonej z zabezpieczenia transakcji na opcjach walutowych w postaci depozytu lub środków na rachunku bankowym. Co istotne, obie strony zawartej ugody cofały pozwy i zrzekały się dochodzenia wzajemnych należności. Zarówno Skarżącą jak i syndyk nie uznawali istnienia wierzytelności strony przeciwnej. Z kolei za udokumentowaną nieściągalność wierzytelności Skarżąca uznaje sytuację, w której przed zawarciem ugody doszłoby do zakończenia postępowania upadłościowego, nawet wówczas gdy wierzytelność Skarżącej nie została objęta tym postępowaniem. Przechodząc do postawionych zarzutów skargi Sąd stwierdza, że do obu wskazanych naruszeń art. 16 ust. 1 pkt 44 Updop należało odnieść się łącznie. Kwestią kluczową jest bowiem rozstrzygnięcie, czy pojęcie "umorzenia wierzytelności" może być interpretowane w oparciu o jego potoczne znaczenie, czy też wymaga uwzględnienia otoczenia normatywnego w jakim ów przepis funkcjonuje, w tym w szczególności art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. a Updop. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 44 Updop, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów umorzonych wierzytelności, z wyjątkiem wierzytelności lub jej części, które uprzednio zostały zarachowane jako przychody należne - do wysokości zarachowanej jako przychód należny. Zdaniem Sądu, umorzenie wierzytelności, co do zasady, nie może stanowić jednostronnego oświadczenia woli podmiotu, który tej wierzytelności dochodzi. Jeśli bowiem dłużnik wierzytelności nie uznaje, to nie można w ogóle mówić o jej umorzeniu. Zdaniem Sądu, dłużnik musi uznawać swój dług i wyrazić zgodę na jego umorzenie. W przeciwnym razie dochodziłoby do niespotykanej sytuacji, w której dany podmiot doznawałby przysporzenia majątkowego wbrew swojej woli. Tymczasem w sprawie niniejszej Skarżąca wywodzi istnienie wierzytelności z umowy dot. transakcji na opcjach walutowych, której ważność jest przez kontrahenta kwestionowana. W skrajnych przypadkach, których dotyczy ta sprawa, Skarżąca nie ma żadnego potwierdzenia swojego roszczenia. Wręcz przeciwnie, na mocy orzeczeń kolejno syndyka, sędziego komisarza i sądu upadłościowego, jej wierzytelność nie jest umieszona na liście wierzytelności zaspokajanych w toku postępowania upadłościowego. Postępowanie o zapłatę, które Skarżąca inicjuje jest wówczas jeszcze nierozstrzygnięte, zaś dłużnik, kwestionujący ważność umowy, sam dochodzi zwrotu kwot w części zaspokojonej z zabezpieczenia transakcji na opcjach walutowych w postaci depozytu lub środków na rachunku bankowym. Sąd stwierdza, że dla umorzenia wierzytelności nie jest aż tak istotna forma lecz treść wspomnianej czynności prawnej. Nie można zatem wykluczyć, że do takiego umorzenia dojdzie chociażby w toku postępowania z powództwa cywilnego o zapłatę, poprzez zawarcie ugody zmierzającej do cofnięcia pozwu i zrzeczenia się dochodzonych roszczeń. Jednakże taka ugoda musi zawierać oświadczenie dłużnika, że uznaje on swój dług i jego umorzenie przyjmuje. Tymczasem w niniejszej sprawie wystąpiła sytuacja, w której obie strony dochodziły swych należności, gdyż Skarżąca korzystała z zabezpieczenia transakcji na opcjach walutowych w postaci depozytu lub środków na rachunku bankowym kontrahenta. W następstwie ugody ani Skarżąca, ani co ważniejsze syndyk, nie uznawali wierzytelności drugiej strony. Rezygnowano jedynie z własnych roszczeń. Nie dochodziło zatem do umorzenia wierzytelności w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 44 Updop. Rację miał zatem DKIS w wydanej interpretacji twierdząc, że "umorzenie wierzytelności" musi wywoływać analogiczne skutki jakie wywołuje "zwolnienie z długu" w rozumieniu art. 508 Kc. Zgodnie z tym przepisem, zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje. Sąd podziela stanowisko organu, że zwolnienie dłużnika z długu wymaga umowy stron stosunku zobowiązaniowego, tj. zgodnych oświadczeń woli, w tym wyrażenia zgody przez dłużnika na dokonanie umorzenia. W przeciwnym razie dłużnik nie miałby wpływu na powstanie przysporzenia majątkowego po swojej stronie, z którym, co istotne, wiążą się również określone konsekwencje podatkowe. W ten sposób przechodząc do drugiego z zarzutów naruszenia art. 16 ust. 1 pkt 44 Updop wskazać należy, że ów przepis trzeba interpretować w kontekście treści art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. a tej ustawy, stanowiącego, że przychodami, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4 oraz art. 14, jest m. in. wartość, z zastrzeżeniem ust. 4 pkt 8, umorzonych lub przedawnionych zobowiązań, w tym z tytułu zaciągniętych pożyczek (kredytów), z wyjątkiem umorzonych pożyczek z Funduszu Pracy. Przyjęcie bowiem wykładni prezentowanej w skardze prowadziłoby do sytuacji, w której jeden podmiot mógłby swoimi jednostronnymi oświadczeniami woli wygenerować u drugiego podmiotu przychód podlegający opodatkowaniu, niezależnie od tego czy wierzytelność istnieje i czy jest, czy też nie jest uznawana. W ocenie Sądu, już z tego tylko powodu należałoby uznać, że umorzenie wierzytelności wymaga zgody zobowiązanego, co z kolei musi opierać się na oczywistym założeniu, iż dłużnik wierzytelność uznaje. Z tych względów umorzenie wierzytelności nie może opierać się wyłącznie na subiektywnym przeświadczeniu umarzającego, że wierzytelność istnieje. Musi być ona w jakikolwiek sposób potwierdzona. Bądź to uznaniem jej przez dłużnika, bądź też w innej prawnie przewidzianej formie, np. wyrokiem nakazowym, postanowieniem sądu upadłościowego w przedmiocie istnienia wierzytelności, wyciągiem z listy wierzytelności sporządzonej przez syndyka itp. Do czasu gdy wierzytelność pozostaje sporna, gdyż dłużnik np. kwestionuje ważność zawartej umowy, wierzyciel może oczywiście zawsze zrezygnować z jej dochodzenia, nie będzie mógł jednak jej wówczas umorzyć. W opisanym stanie faktycznym Skarżąca winna zatem najpierw uzyskać wyrok w ramach postępowania cywilnego, prowadzonego z powództwa o zapłatę należności wynikających z transakcji na opcjach walutowych, a dopiero potem, za zgodą dłużnika, swoją wierzytelność mu umorzyć. Skarżąca mogła również, przed uzyskaniem wyroku, zawrzeć z dłużnikiem stosowną ugodę, zawierającą oświadczenie dłużnika, że uznaje on sporną wierzytelność oraz godzi się na jej umorzenie. Z tych zasadniczych względów oba zarzuty naruszenia art. 16 ust. 1 pkt 44 Updop okazały się niezasadne. Skarżąca chciała bowiem bez zgody dłużnika umorzyć wierzytelność, która, zdaniem dłużnika, w ogóle nie istniała, gdyż umowa dot. transakcji na opcjach walutowych była nieważna z uwagi na wady oświadczenia woli, o których mowa w art. 84 i art. 88 Kc. Samo zaś cofnięcie pozwu oraz rezygnacja z dochodzenia spornej należności, bez uznania przez dłużnika wierzytelności za istniejącą, nie stanowi jej umorzenia w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 44 Updop. Pozostałe zarzuty skargi dotyczą alternatywnej możliwości zaliczenia należnego, a nieotrzymanego przychodu do kosztów podatkowych, w oparciu o wykazanie, że wspomniane należności okazały się nieściągalne. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 25 lit a Updop, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów m. in. wierzytelności odpisanych jako nieściągalne, z wyjątkiem wierzytelności, w części, w jakiej uprzednio zostały zarachowane do przychodów należnych i których nieściągalność została udokumentowana w sposób określony w ust. 2. Na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 2 lit. c Updop, za wierzytelności, o których mowa w ust. 1 pkt 25, uważa się m. in. te wierzytelności, których nieściągalność została udokumentowana postanowieniem sądu o zakończeniu postępowania upadłościowego. W kontekście stanu faktycznego tej sprawy Skarżąca twierdzi, że wspomniane w powołanym przepisie postanowienie sądu o zakończeniu postępowania upadłościowego może dotyczyć również tych postępowań, w których jej wierzytelność w ogóle nie została umieszczona przez syndyka na liście wierzytelności i doszło do wyczerpania całego toku odwoławczego, tj. nieuwzględnienia sprzeciwu przez sędziego komisarza oraz oddalenia zażalenia przez sąd upadłościowy. DKIS twierdzi z kolei, że samo pozyskanie wiedzy na temat zakończenia postępowania upadłościowego nie jest równoznaczne z udokumentowaniem nieściągalności wierzytelności. Nieściągalność nie może zatem zostać udokumentowana postanowieniem wydanym w postępowaniu, w którym wierzytelność w ogóle nie była zgłoszona lub syndyk jej nie uznał i tym samym odmówił objęcia jej postępowaniem upadłościowym. W powyższym zakresie rację znów należało przyznać organowi interpretacyjnemu. W ocenie Sądu, byłoby całkowicie nielogicznym gdyby postanowienie sądu potwierdzało nieściągalność wierzytelności a zarazem nie potwierdzało w ogóle faktu jej istnienia. W niniejszej sprawie, w postępowaniu upadłościowym, kwestionowana była ważność umowy dot. transakcji na pochodnych instrumentach finansowych, a w konsekwencji również sama wierzytelność Skarżącej. W skrajnych przypadkach nieuznania wierzytelności przez syndyka trudno zatem przyjąć, że mimo przeprowadzenia postępowania upadłościowego Skarżąca nie została zaspokojona, skoro w ramach tego postępowania w ogóle nie była brana pod uwagę. Innymi słowy, jeśli w postępowaniu upadłościowym ustalono, że dana wierzytelność nie istnieje, to trudno przyjąć, aby wynik tego postępowania, którego konkretyzacja następuje w formie postanowienia sądu upadłościowego, mógł potwierdzić (udokumentować), iż ta nieistniejąca wierzytelność nie została zaspokojona w sposób wynikający z przepisów normujących proces postępowania upadłościowego. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że ustawodawca przewidział szereg innych możliwości udokumentowania nieściągalności wierzytelności, w tym również dla podmiotów, które znalazły się w takiej sytuacji jak Skarżąca. Skoro Skarżąca prowadziła odrębne postępowanie cywilne z powództwa o zapłatę, to winna doprowadzić te sprawy do końca. Po uzyskaniu korzystnego wyroku mogłaby uzyskać postanowienie o nieściągalności, uznane przez wierzyciela jako odpowiadające stanowi faktycznemu, wydane przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego, stosownie do art. 16 ust. 2 pkt 1 Updop. Rację ma również organ podatkowy w ostatniej ze spornych kwestii, którą podniesiono w ramach zarzutów skargi, a mianowicie odnośnie spisania wierzytelności z umorzeniem przy jednoczesnym zastosowaniu art. 16 ust. 1 pkt 25 lit a Updop. W powołanym przepisie, jak słusznie wskazuje DKIS, mowa jest bowiem o odpisaniu wierzytelności jako nieściągalnych. W ocenie Sądu, Skarżąca winna zatem zdecydować, czy będzie wykazywała nieściągalność wierzytelności czy też je umarzała i w zależności od dokonanego wyboru, winna stosować właściwe dla danej instytucji zapisy rachunkowe. Tym samym Sąd uznał za niezasadne zarzuty naruszenia art. 16 ust. 1 pkt 25 lit. a oraz art. 16 ust. 2 pkt 2 lit. c tej Updop. Wobec zaś stwierdzenia, że skarga na interpretację indywidualną nie wykazała naruszenia powołanych przez stronę przepisów prawa materialnego, Sąd, na podstawie art. 151 Ppsa, tę skargę oddalił.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI