III SA/Wa 360/16

III SA/Wa 360/16 - Postanowienie WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2017-10-31
Data wpływu
2016-02-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Radziszewska-Krupa /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I FSK 329/19 - Wyrok NSA z 2019-05-29
I FZ 281/16 - Postanowienie NSA z 2016-09-22
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Utrzymano w mocy postanowienie -art. 260 §1 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 243 par.1, art. 245 par.3, art. 246 par.1 pkt 2, art. 260
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, po rozpoznaniu w dniu 31października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SA/WA 360/16 w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2013 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 360/16
Uzasadnienie
Skarżący – R. K.– pismem z dnia 28 czerwca 2017 r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że płaci alimenty w wysokości 800 zł na córkę. Spłaca kredyt, którego rata wynosi 460 zł. Skarżący dojeżdża do pracy 40 km w jedną stronę. Koszt dojazdu do pracy to ok. 700 zł miesięcznie. Samochód użyczają rodzice (10-letni ford). Skarżący zaczyna pracę o 5:30 i nie ma możliwości dojechania do niej komunikacją zbiorową. Skarżący dokłada się również do utrzymania domu rodziców. Latem jest to kwota 250 zł, a zimą 600 zł. Kwota, która pozostaje, wystarcza Skarżącemu na wyżywienie i wyjazdy na wizyty do 3-letniej córki, która mieszka z matką. Miesięczne wynagrodzenie netto Skarżącego wynosi 3.800 zł. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności.
W toku postępowania Skarżący nadesłał zeznanie podatkowe za 2016 r., zaświadczenie o dochodach i wyciąg z rachunku bankowego.
Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2017 r. przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy stwierdził, że Skarżący może poczynić starania w celu wygospodarowania w ramach posiadanych środków kwotę 1000 zł dlatego nie ma potrzeby zwalniania Skarżącego od tego kosztu. Referendarz sądowy stwierdził również, że zasadne jest jednak przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z uwagi na to, że skarga kasacyjna obwarowana jest "przymusem adwokackim" a poczynienie dodatkowego wydatku na wynagrodzenie pełnomocnika przekroczy możliwości finansowe Skarżącego.
Skarżący w dniu 25 września 2017 r. wniósł sprzeciw na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2017 r., w którym podkreślił, że jego sytuacja nie uległa zmianie od 2016 r. jednak po uiszczeniu wpisu sądowego w dwóch sprawach (łącznie 2000 zł) jego płynność finansowa została zachwiana i Skarżący zmuszony był zaciągnąć pożyczkę u rodziny, którą spłaca w ratach po 100 zł miesięcznie. Skarżący dodał, że wpłacenie w tym momencie kolejnych 2000 zł spowoduje kolejne opóźnienia w opłacanych rachunkach, konieczność zapożyczenia się u rodziny i w konsekwencji nie będzie go stać na dojazd do Radzymina w celu spotkania z córką. Do pisma Skarżący dołączył oświadczenia ojca, z którego wynika, że we wrześniu 2016 r. pożyczył on Skarżącemu 2000 zł celem pokrycia kosztów sądowych i dług ten jest spłacany do dnia dzisiejszego w ratach po 100 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej "p.p.s.a."- w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm).
Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak stanowi z kolei art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.
Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa.
W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika.
Na obecnym etapie postępowania należnym kosztem sądowym – w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej – będzie wpis sądowy w wysokości 1.000 zł. Ponadto, sporządzenie skargi kasacyjnej obwarowane jest "przymusem adwokackim", co wiąże się z wydatkiem na wynagrodzenie pełnomocnika.
Rozpoznając wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy dokonać należało analizy jego sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych tj. wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł.
Z akt sprawy wynika, że Skarżący uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości 3.890 zł netto. Jednocześnie ponosi koszty związane z dojazdem do pracy (ok. 1.000 zł paliwo, eksploatacja, ubezpieczenie samochodu), płaci alimenty na córkę (800 zł), spłaca kredyt (460 zł rata) oraz partycypuje w kosztach utrzymania domu rodziców (250-600 zł). Pozostałą część dochodu Skarżący przeznacza na wyżywienie i wyjazdy do córki.
Słusznie też zauważył starszy referendarz sądowy, że sytuacja materialna Skarżącego była już poddana analizie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który postanowieniem z dnia 6 maja 2016 r. przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 1.000 zł. Skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w dniu 13 czerwca 2016 r. (k. 68 akt sądowych) nie podnosząc, że nie jest w stanie go uiścić. Sytuacja materialna Skarżącego, jak wynika z oświadczenia Skarżącego zawartego w sprzeciwie, nie uległa ponadto zmianie od 2016 r. Skarżący do sprzeciwu dołączył natomiast oświadczenie swego ojca z dnia 15 września 2017 r., z którego wynika, że pożyczył on Skarżącemu 2000 zł celem pokrycia kosztów sądowych. Oświadczenie to jednak w zestawieniu z datą uiszczenia przez Skarżącego wpisu sądowego jest niespójne i nie może być z tego powodu uznane za wiarygodne. Wpis od skargi bowiem zapłacono trzy miesiące wcześniej niż data wskazana w oświadczeniu ojca z 15 września 2017 r.
Sąd oceniając więc nadesłane przez Skarżącego dokumenty źródłowe i załączone do sprzeciwu oświadczenie stwierdził, że na obecnym etapie postępowania Skarżący jest w stanie ponieść koszt wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł.
Sąd uznał również, że słusznie starszy referendarz sądowy stwierdził, że poniesienie dodatkowego wydatku na wynagrodzenie pełnomocnika przekracza możliwości finansowe Skarżącego. Ustanowienie pełnomocnika umożliwi Skarżącemu skorzystanie z prawa do kontroli przez sąd drugiej instancji wydanego w sprawie wyroku z uwagi na to, że ewentualna skarga kasacyjna obwarowana jest "przymusem adwokackim". W związku z powyższym Sąd uznał, że zasadnie starszy referendarz sądowy przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art., 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.