III SA/WA 360/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2006-03-14
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
ubezpieczenia społeczneskładkiumorzenieZUSdecyzja administracyjnapostępowanie administracyjneuzasadnieniewada proceduralnanieściągalnośćsytuacja materialna

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa ZUS odmawiającą umorzenia składek, stwierdzając jej nieważność z powodu wadliwości proceduralnych i braku należytego uzasadnienia.

Skarżący A. B. domagał się umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz przedawnienie należności. Organ rentowy (ZUS i Prezes ZUS) odmówił umorzenia, uznając brak przesłanek. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, w szczególności brak wyczerpującego uzasadnienia i nieprawidłowe zastosowanie przepisów K.p.a. dotyczących rozpatrywania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Sprawa dotyczyła skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za wrzesień 1997 r. wraz z odsetkami. Skarżący argumentował swoją trudną sytuacją materialną, zdrowotną oraz przedawnieniem należności. Organy ZUS dwukrotnie odmówiły umorzenia, wskazując na brak całkowitej nieściągalności i niewystarczające udokumentowanie trudnej sytuacji materialnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Sąd uznał, że Prezes ZUS, rozpatrując wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, naruszył przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 138 § 1 K.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia, które nie odpowiadało dyspozycjom tego przepisu. Kluczowym zarzutem było lakoniczne i niepełne uzasadnienie decyzji, które nie odnosiło się do wszystkich argumentów skarżącego i nie spełniało wymogów art. 107 K.p.a. Sąd podkreślił, że organy administracji mają obowiązek wyczerpującego uzasadniania swoich decyzji, zwłaszcza w sprawach podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, aby zapewnić możliwość kontroli i pogłębić zaufanie do organów państwa. Sąd wskazał również na potencjalne wady związane z wydaniem decyzji przez niewłaściwy organ.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja Prezesa ZUS została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w tym art. 138 § 1 K.p.a. i art. 107 K.p.a., ze względu na brak wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz nieprawidłowe zastosowanie przepisów proceduralnych.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że uzasadnienie decyzji Prezesa ZUS było lakoniczne, nie odnosiło się do wszystkich argumentów skarżącego i nie spełniało wymogów K.p.a., co stanowiło wadę proceduralną mającą wpływ na wynik sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (25)

Główne

u.p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.u.s.a. art. 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

u.p.p.s.a. art. 134

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.p.s.a. art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.u.s. art. 83 § 1 pkt 3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 3 pkt 5

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 3a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 83 § 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 32

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 1 i 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 3b

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

rozporządzenie art. 3 § 1 pkt 1 i 3

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

rozporządzenie art. 3 § 1

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

K.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 127 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 156 § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 107 § 1 i 3

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

p.u.n. art. 13

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze

p.u.n. art. 361 § 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja Prezesa ZUS została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 138 § 1 K.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia nieodpowiadającego dyspozycjom tego przepisu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów art. 107 § 1 i 3 K.p.a., jest lakoniczne i nie odnosi się do wszystkich argumentów skarżącego. Organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy merytorycznie w trybie art. 138 § 1 K.p.a., co narusza zasadę pogłębiania zaufania do organów (art. 8 K.p.a.) i zasadę przekonywania (art. 11 K.p.a.).

Godne uwagi sformułowania

Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Sąd nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych skarżącego, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi Zakładu. Decyzje Prezesa Zakładu należy zaliczyć do decyzji, o których mowa w art. 127 § 3 K.p.a. rozstrzygnięcie "postanawiam odmówić umorzenia należności" nie mieści się w wyżej wymienionych kryteriach. prawodawca, dopuszczając możliwość umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"). Oznacza to, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest natomiast konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Tak duży zakres swobody decyzyjnej oznacza jednocześnie, że na organie spoczywa szczególny obowiązek pełnego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. Istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 k.p.a. polega na ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma jak wspomniano ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA.

Skład orzekający

Artur Kot

sprawozdawca

Jakub Pinkowski

członek

Lidia Ciechomska-Florek

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wymogi formalne i proceduralne dotyczące uzasadniania decyzji administracyjnych, zwłaszcza w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, oraz prawidłowość stosowania przepisów K.p.a. przez organy odwoławcze."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania w sprawie umorzenia należności składkowych i interpretacji przepisów K.p.a. w kontekście wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak istotne są formalne aspekty postępowania administracyjnego i jakość uzasadnienia decyzji, nawet w sprawach dotyczących finansów publicznych. Podkreśla znaczenie praw strony do rzetelnego rozpatrzenia jej wniosku.

Nieważna decyzja ZUS: Sąd wskazuje na rażące błędy proceduralne i brak uzasadnienia.

Dane finansowe

WPS: 8356,87 PLN

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 360/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-01-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Artur Kot /sprawozdawca/
Jakub Pinkowski
Lidia Ciechomska-Florek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Asesor WSA Artur Kot (spr.), Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2006 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana w całości.
Uzasadnienie
Pismem z 14 października 2005 r. A. B. wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za wrzesień 1997 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Oświadczył, że jego jedynym źródłem dochodów są świadczenia emerytalne w wysokości 1.250 zł miesięcznie. Z tej kwoty 630 zł przeznacza na utrzymanie wynajmowanego mieszkania. Cierpi na szereg przewlekłych schorzeń i w związku z tym wydaje miesięcznie ok. 100 - 120 zł miesięcznie na zakup lekarstw. Jego sytuacja majątkowa nie pozwala zatem na spłatę tych należności. Zobowiązany podniósł nadto, że należności, o których umorzenie wnosi, uległy przedawnieniu. Powołał się również na orzeczenie Sądu Rejonowego w S. z [...] marca 1998 r., które jego zdaniem ma wpływ na wynik sprawy.
Odpowiadając na wezwanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - zwanego dalej "Zakładem", zobowiązany uzupełnił wniosek u umorzenie należności składkowych. Złożył szereg dokumentów w celu potwierdzenie swoje trudnej sytuacji majątkowej.
Decyzją z [...] listopada 2005 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3 pkt 5 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s." - Zakład odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne "za pracowników" w wysokości 8.356,87 zł za wrzesień 1997 r. wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 20.336,70 zł. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał także na § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), powoływanego dalej jako "rozporządzenie". Stwierdził następnie, że "nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie należności powstałych z tytułu zaległych składek. Nie została stwierdzona całkowita nieściągalność - nie wykorzystano wszystkich środków egzekucyjnych. Ponadto nie udokumentowano w sposób dostateczny trudnej sytuacji materialnej". Dodał, że przedmiotowe należności składkowe stanowią przychody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i w interesie wszystkich ubezpieczonych leży skuteczne dochodzenie od dłużników należnych składek na ubezpieczenia społeczne.
Stosownie do pouczenia zawartego w powyższej decyzji, A. B. i pismem z 30 listopada 2005 r. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku zobowiązany stwierdził, że zaskarżona decyzja jest dla niego wyjątkowo krzywdząca. Cały posiadany przez niego majątek, w tym osobisty, został przejęty przez syndyka w związku z upadłością jego firmy w 1998 r. Powtórzył, że jego stan zdrowia oraz sytuacja majątkowa uniemożliwiają w zasadzie spłatę należności składkowych.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, powołując się na art. 83 ust. 4 u.s.u.s., decyzją z [...] grudnia 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił "odmówić umorzenia należności powstałych tytułu nieuregulowania składek". Uzasadniając swoje stanowisko powołał się na art. 28 ust. 3 pkt 5 oraz ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s., a także § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Stwierdził, że "po ponownej analizie sprawy tut. Oddział ZUS nie dopatrzył się zaistnienia przesłanek umożliwiających umorzenie należności składkowych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - powoływany dalej jako "Prezes Zakładu" powtórzył nadto cytowaną wyżej argumentacje Zakładu. Zauważył również, że zobowiązany i jego małżonka osiągają dochody z tytułu świadczeń emerytalnych i wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe.
Zobowiązany, niezadowolony z rozstrzygnięcia Prezesa Zakładu, pismem z [...] stycznia 2006 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję. Wnosząc o jej uchylenie przedstawił swoje wątpliwości co do "obiektywizmu rozstrzygnięcia", skoro sprawę rozpoznawał dwukrotnie "ten sam Oddział ZUS". Zauważył, że organy nie uwzględniły jego wyjaśnień. Powtórzył, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala na spłatę należności składkowych. Przedstawił nadto okoliczności związane z upadłością jego firmy i stwierdził, że w zasadzie to nie on powinien być obciążony odpowiedzialnością za należności składkowe. Zauważył, że zaległości składkowe powstały "przed ogłoszeniem upadłości jego firmy". Wskazał na osobę trzecią, która jego zdaniem powinna opłacać składki, gdyż dzierżawiła zakład skarżącego.
Odpowiadając na skargę, Prezes Zakładu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej u.p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych skarżącego, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi Zakładu.
II. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa Zakładu, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - powoływanej dalej jako " K.p.a.") dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 K.p.a. Ma zatem obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.
Decyzje Prezesa Zakładu należy zaliczyć do decyzji, o których mowa w art. 127 § 3 K.p.a. Z przepisu tego wynika zaś, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji (podkreślenie Sądu). W sentencji swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy nie wskazał jednak art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 K.p.a.
Sąd zauważył, że sentencja zaskarżonego postanowienia nie odpowiada dyspozycjom art. 138 § 1 pkt 1. Z przepisu tego wynika bowiem, że organ odwoławczy utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję umarza postępowanie w pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. W związku z tym rozstrzygnięcie "postanawiam odmówić umorzenia należności" nie mieści się w wyżej wymienionych kryteriach. Jeżeli Prezes Zakładu zamierzał utrzymać w mocy decyzję Zakładu, to powinien dać temu wyraz we właściwy sposób, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.
W związku z powyższym, rozstrzygnięcie podjęte przez Prezesa Zakładu nie koreluje z przywołanymi przepisami, spełniając tym samym przesłankę stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
III. Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest decyzja wydana przez Prezesa Zakładu w sprawie odmowy umorzenia należności składkowych. Zastosowanie mają zatem przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - zwanej dalej "u.s.u.s." oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365 - zwanego dalej "rozporządzeniem". Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Z przepisów tych wynika zaś, że należności składowe mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, tj. gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W myśl natomiast ust 3a cytowanego przepisu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy ustawowej delegacji (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wymienił przy tym przykładowe sytuacje, uzasadniające umorzenie należności składkowych w całości lub w części.
IV. Analizując treść powyższych przepisów warto podkreślić, że prawodawca, dopuszczając możliwość umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"). Oznacza to, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest natomiast konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, dysponując prawem do umorzenia należności na zasadzie uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek lub odsetki za zwłokę, mimo zajścia określonych przesłanek. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru wskazanymi w przywołanych przepisach.
Tak duży zakres swobody decyzyjnej oznacza jednocześnie, że na organie spoczywa szczególny obowiązek pełnego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia bowiem szczególnie istotną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Powyższe stanowisko znalazło wielokrotnie wyraz w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok z 28 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 320/95; wyrok z 30 września 1996 r., sygn. akt SA/Wr 3095/95; wyrok z 26 października 1995 r., sygn. akt SA/Gd 2096/95 lub wyrok z 21 lutego 1997 r., sygn. akt SA/Bk 1120/95).
Sąd zauważył, że dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału, organ drugiej instancji nie dopatrzył się przesłanek umorzenia zaległości, wymienionych zarówno w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 rozporządzenia, a tym samym nie stwierdził, że zachodzą przesłanki uchylenia decyzji Zakładu. Swojego stanowiska w tej mierze nie uzasadnił jednakże w sposób należyty. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia bowiem wymogów określonych w art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Z przepisów tych wynika, że decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne, wskazujące w szczególności fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także uzasadnienie prawne, obejmujące wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Sąd stwierdził, że uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Prezes Zakładu nie odniósł się należycie do argumentacji podniesionej przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadnienie decyzji zarówno Zakładu jak i Prezesa Zakładu jest niezwykle lakoniczne.
V. Istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 k.p.a. polega na ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Za niedopuszczalne należy uznać przy tym uzależnienie rozstrzygnięcia wydanego po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tego, czy zobowiązany przedstawił nowe okoliczności w sprawie, czy też ich nie przedstawił. Rozpoznając sprawę w trybie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., organ odwoławczy (w tym przypadku Prezes Zakładu) obowiązany jest ponownie rozpatrzyć ją w całości i dokonać oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, po ponownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy i dokonaniu jego oceny. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ I instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Obowiązany jest nadto odnieść się szczegółowo do argumentacji skarżącego podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne.
Sąd zwrócił nadto uwagę na fakt, że badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej (podkreślenie Sądu) podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (zdrowego rozsądku). Rozstrzygnięcie sprawy nie może ograniczać się do lakonicznego stwierdzenia, że sytuacja majątkowa zobowiązanego może ulec w przyszłości poprawie.
W ocenie Sądu, działanie Prezesa Zakładu dotknięte jest wadą naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 K.p.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Jest ono również sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania do organu, wyrażoną w art. 8 K.p.a. Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście zawartej w art. 11 K.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony określonego obowiązku, bez potrzeby stosowania środków przymusu.
VI. W zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu wypowiada się niekiedy w imieniu Zakładu, co mogłoby wskazywać na to, że decyzja została wydana przez niewłaściwy organ. Taki stan rzeczy powodowałby zaś konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zakładu obowiązany będzie zatem konsekwentnie wskazywać właściwy organ.
Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zakładu obowiązany przy tym będzie do przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego jak i uzasadnienia prawnego, a po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, zobowiązany będzie także do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających w konsekwencji zakończyć postępowanie w sprawie umorzenia należności składkowych w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego.
Organ administracyjny zobowiązany jest do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia jest uzasadnienie decyzji. Uzasadnienie to jeden ze wskazanych w art. 107 K.p.a. integralnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej. Na uzasadnienie decyzji składać się powinno uzasadnienie faktyczne i prawne. Rozwinięcie tych pojęć ustawodawca zawarł w § 3 powołanego przepisu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma jak wspomniano ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Na tym tle warto przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 15 grudnia 1995r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94) doskonale obrazujący rolę uzasadnienia decyzji: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych". Poza tym uzasadnienie decyzji pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 134 § 1, a także art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI