III SA/Wa 358/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS w sprawie odmowy umorzenia składek, uznając, że organ ten nie był właściwy do jej wydania.
Skarżąca A. O. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu trudnej sytuacji finansowej. ZUS odmówił umorzenia, a Prezes ZUS utrzymał tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS, uznając, że nie był on właściwy do jej wydania, co stanowiło naruszenie przepisów o właściwości.
Sprawa dotyczyła skargi A. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżąca argumentowała trudną sytuacją finansową i rodzinną. ZUS odmówił umorzenia, wskazując na uznaniowy charakter przepisów i możliwość poprawy sytuacji finansowej rodziny. Prezes ZUS utrzymał decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, uznając, że Prezes ZUS nie był właściwy do jej wydania. Sąd wskazał, że właściwym organem do wydawania decyzji w sprawach umorzenia składek jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a Prezes ZUS może orzekać jedynie w sprawach świadczeń w drodze wyjątku. Sąd podkreślił, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne i od decyzji ZUS w pierwszej instancji przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia, którym w tym przypadku jest Minister Polityki Społecznej. W związku z naruszeniem przepisów o właściwości, sąd stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, Prezes ZUS nie jest właściwy do wydania takiej decyzji. Właściwy jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Uzasadnienie
Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jednoznacznie określają Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ właściwy do wydawania decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek. Prezes ZUS jest organem kierującym ZUS i reprezentującym go na zewnątrz, a jego kompetencje do wydawania decyzji w sprawach indywidualnych ograniczają się do przyznawania świadczeń w drodze wyjątku.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (20)
Główne
u.s.u.s. art. 83 § 1 pkt 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest właściwy w sprawach umarzania należności z tytułu składek.
u.s.u.s. art. 123
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
W sprawach uregulowanych ustawą, a nieuregulowanych inaczej, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
k.p.a. art. 156 § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Nieważności decyzji stwierdza się, gdy została wydana przez organ, który nie był właściwy w sprawie.
k.p.a. art. 127 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji.
k.p.a. art. 127 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy.
k.p.a. art. 145 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeśli narusza ona prawo.
P.p.s.a. art. 152
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, jeśli jest nieważna.
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 83 § 1 pkt 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Prezes ZUS nie jest właściwy do wydawania decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek.
u.s.u.s. art. 83 § 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Od decyzji ZUS służy odwołanie do właściwego sądu (w sprawach innych niż te wymienione w ust. 4).
u.s.u.s. art. 83 § 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Od decyzji przyznającej lub odmawiającej świadczenia w drodze wyjątku oraz w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek, odwołanie nie przysługuje (do sądu powszechnego).
k.p.a. art. 127 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, ale strona może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
k.p.a. art. 141 § 4
Kodeks postępowania administracyjnego
Sąd, stwierdzając nieważność decyzji, może wskazać organ właściwy do jej wydania.
P.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.
Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz. U. Nr 141, poz. 1365
Rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Konstytucja RP art. 184
Dz. U. Nr 153, poz. 1269
Ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Dz. U. Nr 159, poz. 1548 ze zm. art. 31 § 2
Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej
Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.
Dz. U. Nr 265, poz. 2643 art. 1 § 2
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej
Minister Polityki Społecznej kieruje działem administracji rządowej – zabezpieczenie społeczne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prezes ZUS nie był właściwy do wydania decyzji w sprawie umorzenia składek. Decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej. Postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, a od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia.
Godne uwagi sformułowania
kontrola sądowa sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi Wydał ją bowiem organ, który nie był właściwy w sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się w żadnej z ww. kategorii podmiotów, gdyż jest jednostką organizacyjną. Za niedopuszczalne należy uznać dokonanie rozszerzającej interpretacji art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a.
Skład orzekający
Hanna Kamińska
przewodniczący
Barbara Kołodziejczak-Osetek
członek
Ewa Radziszewska-Krupa
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości organów w sprawach umarzania składek ZUS oraz trybu zaskarżania decyzji ZUS."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej ZUS i Prezesa ZUS w kontekście przepisów o postępowaniu administracyjnym i ubezpieczeniach społecznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowej kwestii proceduralnej - właściwości organów administracji, co jest istotne dla każdego, kto ma do czynienia z ZUS. Pokazuje, jak błąd formalny może prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji.
“Błąd formalny w ZUS: decyzja Prezesa ZUS unieważniona przez sąd!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 358/05 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2005-06-01 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2005-02-07 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Barbara Kołodziejczak-Osetek Ewa Radziszewska-Krupa /sprawozdawca/ Hanna Kamińska /przewodniczący/ Symbol z opisem 6539 Inne o symbolu podstawowym 653 Sygn. powiązane II GSK 213/05 - Wyrok NSA z 2005-10-18 Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Hanna Kamińska, sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Protokolant Karolina Zawadzka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2004r. A. O. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Odział we W. Inspektorat w O. o całkowite umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu podniosła, że w grudniu 2001r. skradziono jej kartę bankomatową, robiąc debet na koncie. Sprawa sądowa nie została jeszcze prawomocnie zakończona. Od czerwca 2003r. mąż wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Obecne dochody, po odliczeniu zajęcia komorniczego, wynoszą ok. 580 zł miesięcznie, rata na ZUS pochłania ok. 40% miesięcznego zarobku, do tego dochodzi także zakup biletu miesięcznego na dojazdy do pracy z O. do W. Wnioskodawczyni podniosła również, iż zadłużenie wobec ZUS powstało w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej, która nie przynosiła żadnych dochodów pozwalających na regularne opłacanie składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2004r., nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, 28 ust. 1 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej w skrócie u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu stwierdzono, że przepisy określające zasady umarzania zaległości mają charakter uznaniowy, co oznacza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może ale nie musi umorzyć zaległości. Obecnie wnioskodawczyni znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, spowodowanej m.in. zajęciem jej wynagrodzenia za pracę przez komornika sądowego. Jednakże prowadzi ona wspólnie gospodarstwo domowe m.in. z ojcem, który pobiera świadczenie przedemerytalne, a z uwagi na młody wiek męża zobowiązanej jest wysoce prawdopodobne, iż podejmie on pracę co poprawi sytuację finansową rodziny. W ocenie Zakładu trudności płatnicze zobowiązanej nie miały charakteru trwałego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 4 lipca 2004r. zobowiązana, podtrzymując argumentację z wniosku, wniosła o umorzenie zaległości. Stwierdziła też, że mimo trudnej sytuacji życiowej wpłaciła na rzecz ZUS do dnia 4 listopada 2004r. 3.501,55 zł na ubezpieczenie społeczne, 1.003,55 zł na ubezpieczenie zdrowotne, 432,80 zł na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Ojciec natomiast utrzymuje również siostrę studiującą we W. Sytuacja rodzinna przemawia zatem za całkowitym umorzeniem. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2004r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując je argumentację i podkreślając, iż nie wskazano nowych okoliczności ani dowodów, które uzasadniałyby umorzenie zaległości. Stwierdzono również, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. jest uprawniony do podejmowania czynności zmierzających do ściągnięcia należności przez 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2005r. strona wniosła o uchylenie decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2004r. Powołując się na przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. stwierdził, iż spełnia kryteria zawarte w powołanym rozporządzeniu. W jej ocenie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została wydana na podstawie rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej, lecz na podstawie uznania administracyjnego, bez brania pod uwagę czynnika społecznego. Skarżąca podkreśliła, iż zadłużenie wobec ZUS powstało w latach 2001, 2002 w związku z prowadzeniem jednoosobowej działalności gospodarczej. Dwa razy zwracała się o możliwość rozłożenia na raty zaległości, jednak z powodu pogarszającej się sytuacji finansowej i rodzinnej, zmuszona była zwrócić się o całkowite umorzenie zaległości. Od czasu złożenia wniosku o umorzenie zaległości znacznie pogorszyła się jej sytuacja życiowa. W związku z przegraniem sprawy sądowej posiada również zadłużenie wobec Banku PKO BP, w dniu [...] grudnia 2004r. została zwolniona z pracy. Podniosła również, iż do 17 stycznia 2005r. wpłacała do ZUS 80 zł miesięcznie, jednak teraz nie stać jej na spłatę zadłużenia. Przedstawione przez nią nowe dowody i okoliczności przemawiają za umorzeniem zaległości. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Sąd stwierdza, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności, gdyż zaszła okoliczność wymieniona w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Wydał ją bowiem organ, który nie był właściwy w sprawie - Prezes ZUS. Świadczy o tym nie tylko wskazanie Prezesa ZUS jako organu orzekającego w pieczęci nagłówkowej, ale przede wszystkim zwrot "orzekam" zawarty w sentencji. Sąd stwierdza dodatkowo, że sformułowanie sentencji decyzji zaskarżonej wyraźnie różni się od decyzji organu pierwszej instancji, gdzie wprawdzie w nagłówku wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ale w sentencji stwierdzono, że to Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W związku z tym decyzja organu pierwszej instancji została wydana bez naruszenia przepisów o właściwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.s.u.s. zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych, określone tą ustawą, wykonuje między innymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jest on państwową jednostką organizacyjną, posiadającą osobowość prawną (art. 66 ust. 1 u.s.u.s.). Stosownie natomiast do treści art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek właściwy jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej Zakładem. Przepis ten jednoznacznie określa podmiot uprawniony do wydawania decyzji w tym przedmiocie. Jest nim Zakład, a nie Prezes ZUS, którego pozycję określa art. 72 pkt 1 u.s.u.s. Prezes ZUS jest jednym z organów Zakładu, jako osoby prawnej, obok Zarządu i Rady Nadzorczej. Jego kompetencje zostały określone w art. 73 u.s.u.s. Z ust. 1 tego przepisu wynika, że kieruje on działalnością ZUS i reprezentuje go na zewnątrz. Zakres działania Prezesa ZUS wynika natomiast z ust. 3 art. 73 u.s.u.s. Ustawodawca przyznał Prezesowi ZUS między innymi prawo przyznawania świadczeń w drodze wyjątku (art. 73 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Tylko w tym przypadku powierzono Prezesowi ZUS możliwość wydawania decyzji w sprawach indywidualnych dotyczących ubezpieczeń społecznych. W związku z tym do uprawnień Prezesa ZUS nie należy wydawanie decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z art. 20 k.p.a. w związku z art. 123 u.s.u.s. właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania. Wskazanie tego przepisu jest uzasadnione, mimo iż Prezes ZUS nie jest organem administracji publicznej. W niniejszej sprawie działał jednak, jak taki organ, na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu brak jest jednak jakichkolwiek podstaw prawnych do uznania, iż Prezesa ZUS był uprawniony do rozpatrywania środków odwoławczych od decyzji w indywidualnych sprawach, wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie umarzania należności z tytułu składek. Tym samym Prezes ZUS rozpatrując ponownie sprawę zakończoną w pierwszej instancji decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy o właściwości, a mianowicie art. 73 ust. 3 u.s.u.s. Sąd stwierdza dodatkowo, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w pierwszej instancji zawierała błędne pouczenie o środkach zaskarżenia. Nieprawidłowe pouczenie nie powodowało jednak, że Prezes ZUS stał się organem właściwym do rozpatrzenia sprawy. Przepis art. 127 § 3 k.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Cechą ww. środka zaskarżenia jest więc przede wszystkim rozpatrzenie go przez ten organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Organem ponownie rozpatrującym sprawę powinien być zatem Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie jak stwierdzono w pouczeniu, Prezes ZUS. Zdaniem Sądu, mimo powyższych stwierdzeń, przepis art. 127 § 3 k.p.a. nie mógł mieć jednak zastosowania w sprawie. Organ wskazując przewidziany w nim tryb jako właściwy do zaskarżenia decyzji Zakładu, pominął całkowicie unormowania kodeksu postępowania administracyjnego, warunkujące jego zastosowanie. Przepis art. 127 § 3 k.p.a. dotyczy decyzji wydanych w pierwszej instancji przez "ministrów", którymi w rozumieniu k.p.a. są Prezes i wiceprezes Rady Ministrów pełniący funkcję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, ministrowie kierujący określonym działem administracji rządowej, przewodniczący komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierownicy centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierownicy innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 i 4 k.p.a., tj. rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnych oraz wydawania zaświadczeń. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się w żadnej z ww. kategorii podmiotów, gdyż jest jednostką organizacyjną. W przepisie art. 127 § 3 k.p.a. wymieniono natomiast wyłącznie organy jednoosobowe. O braku możliwości zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 127 § 3 k.p.a. świadczy również porównanie zakresu tego przepisu z treścią art. 5 § 2 pkt 3 i 4 k.p.a. W pkt 3 art. 5 § 2 k.p.a. sformułowano definicję organów administracji publicznej. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2. Osobno natomiast zdefiniowane zostało pojęcie "ministrów" (pkt 4 art. 5 § 2 k.p.a.). Zakres definicji organów administracji publicznej jest szerszy niż "ministrów", a jednak ustawodawca w art. 127 § 3 wskazał na decyzje "ministra", a nie decyzje np. centralnych i naczelnych organów administracji publicznej, czy też jakichkolwiek innych organów będących "jednostkami organizacyjnymi", o których mowa w pkt 3 art. 5 § 2 k.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jednostką organizacyjną. Nie należy natomiast do kategorii organów spersonifikowanych, mieszczących się w pojęciu "ministrów", o których mowa w art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. Za takim stanowiskiem Sądu przemawia również to, że zmiany art. 5 § 2 pkt 3 i 4 oraz art. 127 § 3 k.p.a. zostały wprowadzone art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126 ze zm.). Świadczy to o celowości ograniczenia zakresu zastosowania art. 127 § 3 k.p.a. do decyzji organów określonej kategorii. Skoro ustawodawca osobno zdefiniował kategorię organów spersonifikowanych i tylko w tym przypadku umożliwił zastosowanie przepisu art. 127 § 3 k.p.a., za niedopuszczalne należy uznać dokonanie rozszerzającej interpretacji art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., w taki sposób, iż możliwe byłoby objęcie zakresem obu omawianych przepisów jednostki organizacyjnej, jaką jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W związku z tym Sąd stoi na stanowisku, że decyzja Prezesa ZUS została również wydana z naruszeniem art. 127 § 3 k.p.a. Obowiązkiem Sądu, który stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości jest nie tylko wskazanie dlaczego organ, który ją wydał nie był właściwy w sprawie, ale także określenie organu właściwego. W związku z tym, a także ze względu na unormowanie zawarte w art. 141 § 4 zd. 2 P.p.s.a., rozważenia wymagała kwestia zaskarżenia decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Tryb zaskarżania decyzji Zakładu w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych, unormowany został w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Od decyzji takiej służy odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych przepisami kodeksu postępowania cywilnego. Przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stanowi jednakże, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Zdaniem Sądu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłącza w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego. Wskazuje na to usytuowanie tego wyłączenia w artykule normującym ten właśnie tryb odwoławczy. W żaden jednak sposób przepis ten nie wskazuje, jaki środek zaskarżenia jest właściwy dla tych decyzji. W ocenie Sądu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie ma także zastosowania art. 83a u.s.u.s., aczkolwiek wyłączenie takie nie wynika wprost z jego treści. Zważyć jednak należy, iż ust. 2 i 3 tego przepisu jednoznacznie odnoszą się do tych decyzji Zakładu, od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego. W ust. 1 art. 83a u.s.u.s. przewidziano natomiast instytucję ponownego ustalenia prawa lub zobowiązania stwierdzonego decyzją ostateczną Zakładu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub obowiązek. Przewidziany tu tryb nie jest przede wszystkim trybem odwoławczym, wymagającym chociażby określenia terminu, w jakim odwołanie winno być wniesione. Decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie stwierdzają poza tym zobowiązania. Przyznają natomiast, tylko w razie uwzględnienia w całości lub w części wniosku zobowiązanego, prawo do ulgi w spłacie należności. Tym samym oznacza to, że przepis art. 83a u.s.u.s. nie dotyczyłby decyzji odmawiających udzielenia takiej ulgi. W ocenie Sądu brak jest podstaw do odmiennego traktowania decyzji pozytywnych i negatywnych dla zobowiązanego. "Prawo" należy tu rozumieć jako prawo do świadczeń. Także to przemawia za uznaniem, iż art. 83 ust. 1 u.s.u.s. dotyczy decyzji, od których służy odwołanie do sądu powszechnego. Z powyższych rozważań wynikałoby, że przedmiotowe decyzje Zakładu są ostateczne, gdyż nie służy od nich odwołanie do sądu powszechnego, a Prezes ZUS oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są władni rozpatrzyć sprawy ponownie. Wniosek taki, w ocenie Sądu, nie byłby jednak prawidłowy. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich z pewnością należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. W odniesieniu do przedmiotowych decyzji ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza, co wskazano wyżej, jedynie tryb ich zaskarżania do sądu powszechnego. Oznacza to, że decyzje te będą zaskarżalne w trybie i na zasadach określonych kodeksem postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zasada ta wyklucza możliwość uznania, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji nie służy odwołanie. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lutego 2002r. sygn. akt V SA 1573/01 (LEX nr 82685) wyraził pogląd, że postępowanie administracyjne ma charakter dwuinstancyjny. Decyzja ostateczna zapada w instancji drugiej. Dwuinstancyjność jest standardem rzetelnego postępowania wymaganym przez zasady państwa prawa. Dlatego nie jest dopuszczalne używanie wykładni ścieśniającej tam, gdzie uszczuplałaby ona wspomniany standard. Sąd orzekający w sprawie pogląd ten podziela i stwierdza, że do decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne będzie miał zastosowanie art. 127 § 1 i 2 k.p.a. Przepisy te stanowią, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji (§ 1), a właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (§ 2). Ograny wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. zostały określone w art. 17 tego aktu. W stosunku do organów administracji publicznej innych niż organy jednostek samorządu terytorialnego i wojewodów, organami wyższego stopnia są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku – organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest samodzielną państwową jednostką organizacyjną, nie stanowiącą elementu administracji państwowej, ale obowiązek zastosowania do jego działalności przepisów k.p.a. nakazuje określenie właściwego dla Zakładu organu wyższego stopnia, uprawnionego do rozpatrywania odwołań od decyzji Zakładu. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje organów nadrzędnych w stosunku do Zakładu. Nie określa też wprost organu odwoławczego od decyzji Zakładu w sprawach umarzania należności z tytułu składek. W art. 66 ust. 1 u.s.u.s. określono natomiast organ nadzoru. Przepis ten stanowi, że nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. W art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) wprost postanowiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. W związku z tym organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest Minister Polityki Społecznej, jako minister kierujący działem administracji rządowej – zabezpieczenie społeczne (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej - Dz. U. Nr 265, poz. 2643). Tym samym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez Skarżącą stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu I instancji należy potraktować jako odwołanie od tej decyzji, złożone zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. i przekazać do rozpatrzenia Ministrowi Polityki Społecznej, jako właściwemu w sprawie organowi odwoławczemu. Stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w II instancji z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości niemożliwym czyni natomiast wypowiedzenie się Sądu co do zasadności zarzutów podniesionych w skardze. W związku z tym Sąd, mając powyższe okoliczności na względzie uznał, że zasadne jest na mocy art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w związku z art. 132 P.p.s.a. stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (orzeczenie zawarte w punkcie pierwszym sentencji). Rozstrzygnięcie z punktu drugiego sentencji ma podstawę w treści art. 152 P.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI