III SA/Wa 3496/05

III SA/Wa 3496/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-02-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Hieronim Sęk /sprawozdawca/
Krystyna Kleiber /przewodniczący/
Marta Waksmundzka-Karasińska
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędziowie Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2006 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.
Uzasadnienie
Pismem nadanym w dniu 25 lipca 2005 r. R.B. , zwany dalej "Skarżącym", zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z wnioskiem o umorzenie w całości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników "za kwartały 2003.2 - 2005.2 w kwocie 2.180,20 zł". Wniosek uzasadniał niską dochodowością gospodarstwa rolnego, przerwą w jego prowadzeniu z powodu odbywania służby wojskowej i utrzymywaniem chorej matki, która ponadto nie ma żadnych dochodów.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powoływany dalej jako "Prezes Kasy", działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), powoływanej dalej jako u.u.s.r., nie wyraził zgody na umorzenie należności w kwocie 3.156,80 zł.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 3 października 2005 r. Skarżący powtórzył argumentację zawartą w piśmie z dnia 25 lipca 2005 r. dotyczącą odbywania służby wojskowej. Dodatkowo wskazał, iż zaraz po przejęciu gospodarstwa rolnego uległ wypadkowi.
Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] Prezes Kasy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. Jako argument przemawiający za takim rozstrzygnięciem sprawy, organ wskazał, iż w sprawie przy podejmowaniu decyzji nie stwierdzono nowych okoliczności mających wpływ na umorzenie należności.
W piśmie z dnia 17 listopada 2005 r., które zostało potraktowane jako skarga na powyższą decyzję i przekazane według właściwości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący nie sformułował żadnych zarzutów wobec decyzji z dnia [...] listopada 2005 r. Przedstawił natomiast swoją sytuację materialną i rodziną, powtarzając argumenty prezentowane w toku postępowania administracyjnego. Dodał, iż ojciec jest na rencie chorobowej. Skarżący wniósł o pozytywne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy i zajętego przez organ stanowiska, wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/).
Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego o takim ciężarze gatunkowym, które skutkowało wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Stan prawny, mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego wynikające przedstawiają się następująco.
Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z kolei według art. 180 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach; przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające między innymi z przepisów o ubezpieczeniach społecznych. Natomiast art. 1 pkt 1 k.p.a. stanowi, że kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej, jak wynika z art. 5 § 2 k.p.a., są między innymi centralne organy administracji rządowej, czyli także Prezes Kasy.
W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a.
Z treści art. 129 § 2 k.p.a. wynika, iż odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Oznacza to, że w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, warunkiem skuteczności czynności procesowej, polegającej na złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jest zachowanie czternastodniowego terminu do dokonania tej czynności. W przeciwnym bowiem razie organ rozpatrujący ten wniosek - Prezes Kasy w drodze postanowienia stwierdza uchybienie terminu do jego wniesienia (art. 134 k.p.a.). Prezes Kasy ma więc obowiązek w tzw. postępowaniu wstępnym zbadać, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, załatwionej jego wcześniejszą decyzją, został wniesiony w terminie. Rozpatrzenie bowiem sprawy w sposób merytoryczny w przypadku, gdy wniosek został wniesiony po terminie a termin nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie art. 127 § 3 in fine w związku z art. 129 § 2 i art. 16 § 1 k.p.a., czyli wadę kwalifikującą decyzję do stwierdzenia nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. (por. uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 12 października 1998 r., sygn. akt OPS 11/98, ONSA 1999/1/4).
Z akt administracyjnych wynika, że decyzja Prezesa Kasy z dnia [...] sierpnia 2005 r. została wysłana przesyłką za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Sąd stwierdził jednak, że data na "Potwierdzeniu odbioru" (karta nr 92 akt administracyjnych) obok podpisu odbiorcy przesyłki jest nieczytelna. Zachodzi więc uzasadniona wątpliwość, kiedy powyższa decyzja została doręczona Skarżącemu i w konsekwencji od którego dnia zaczął biec czternastodniowy termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na kopercie, w której Skarżący przesłał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, widnieje z kolei stempel placówki pocztowej w J. z datą 5 października 2005 r. (karta nr 94 akt administracyjnych). Poza tym w aktach administracyjnych brak zarówno stanowiska Skarżącego, jak i organu, które odnosiłoby się do kwestii dochowania przedmiotowego terminu.
W takim stanie faktycznym, przed wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 2005 r. niezbędne było jednoznaczne ustalenie, choćby poprzez uruchomienie tzw. postępowania reklamacyjnego w placówce pocztowej, daty doręczenia Skarżącemu decyzji wydanej w pierwszej instancji, czego w sprawie nie uczyniono. Mając na uwadze zasadę wyrażoną w art. 7 k.p.a., zgodnie z którą w toku postępowania organy administracji publicznej (w rozpoznanej sprawie takim organem jest Prezes Kasy, o czym już była mowa) stoją na straży praworządności i podejmują wszelki kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, Sąd stwierdził, iż doszło do naruszenia tego przepisu w związku z art. 127 § 3 in fine i art. 129 § 2 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ będzie miał zatem obowiązek zbadania i wyjaśnienia powyższych okoliczności związanych z oceną skuteczności złożonego wniosku. Stanowi to, jak już wcześniej wyjaśniono, warunek konieczny do wydania przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzji merytorycznej w przedmiocie umorzenia należności.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzekł jak w sentencji.
W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Stosownie zatem do tego przepisu Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.
Skarżący nie wnosił o zasądzenie kosztów postępowania, a kosztów wpisu nie poniósł, gdyż z mocy prawa był z nich zwolniony na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a.