III SA/WA 3391/05

III SA/Wa 3391/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-03-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-12-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Sokołowska /sprawozdawca/
Małgorzata Jarecka /przewodniczący/
Sylwester Golec
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Minister Nauki i Informatyzacji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Sokołowska (spr.), asesor WSA Sylwester Golec, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2006 r. sprawy ze skargi C. Spółka z o.o. w K. na decyzję Ministra Nauki i Informatyzacji z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania środków finansowych na realizację projektu badawczego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...].07.2005r. nr[...] , wydaną na podstawie art. 3 ust. 3 w związku z art. 43 ustawy z dnia 8 października 2004r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. Nr 238, poz. 2390 ze zm.), § 50 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z dnia 30 listopada 2001r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania i rozliczania środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę (Dz. U. Nr 146, poz. 1642 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Minister Nauki i Informatyzacji, po rozpatrzeniu wniosku C[...] Spółka z o.o. w K. R.R., odmówił przyznania środków finansowych na realizację projektu badawczego Nr [...] pt.: "Makroskopowe właściwości związków metali przejściowych a niskoenergetyczna dyskretna struktura elektronowa".
W uzasadnieniu decyzji Minister Nauki i Informatyzacji wyjaśnił, że na podstawie art. 43 ustawy o zasadach finansowania nauki wniosek Spółki o przyznanie środków finansowych na realizację projektu badawczego rozpatrywany był w oparciu o kryteria określone przepisami rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych w sprawie kryteriów i trybu przyznawania i rozliczania środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę. Wniosek ten został złożony na 29 konkurs projektów badawczych (termin zamknięcia konkursu - 31.01.2005r.) i zgodnie z § 52 ust. 1 ww. rozporządzenia został skierowany do oceny recenzentów. Następnie wniosek był rozpatrywany przez zespół specjalistyczny Fizyki PO3B oraz Zespół Roboczy Nauk Ścisłych ZR-2 Rady Nauki. W wyniku postępowania konkursowego wniosek został sklasyfikowany na pozycji [...] listy rankingowej projektów badawczych Zespołu Roboczego Nauk Ścisłych ZR-2. Komisja Rady Nauki na posiedzeniu w dniu 7.07.2005r. nie rekomendowała wniosku do dofinansowania. Rekomendację Komisji Rady Nauki do finansowania uzyskały wnioski do pozycji 42 ww. listy rankingowej zespołu.
We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy R.R. wniósł o przyznanie środków na realizację projektu Spółki z o.o. Centrum [...]. Jego zdaniem ocena projektu została przez recenzentów znacznie zaniżona, najprawdopodobniej z powodu konfliktu interesów recenzentów i braku krytycyzmu w stosunku do stosowanych obecnie modeli. Podniósł, iż w polskiej fizyce istnieje od kilku lat dyskryminacja naukowa i inkwizycja R. J. R. oraz łamanie podstawowych zasad naukowych. Utrzymywał, iż z powodu nierzetelnych i nienaukowych zarzutów jest w konflikcie z najbardziej wpływowymi fizykami, o czym poinformował najwyższe władze naukowe. Skarżący zwrócił się do Ministra o rzeczywistą ochronę prawną jego wyników naukowych i zabezpieczenie w Ministerstwie wszystkich jego pism i poprzednich wniosków grantowych w KBN. Porównanie bowiem z poprzednimi recenzjami i jego wnioskami umożliwi wykazanie, że zarzuty naukowe oponentów są nienaukowe i nierzetelne oraz tendencyjne. R.R. zażądał, aby Minister przyjął rolę arbitra wymuszającego stosowanie się stron do zasad naukowych. Wyjaśnił, jakiego zagadnienia naukowego dotyczy projekt i na czym polega przedmiot sporu naukowego oraz podjął polemikę z opinią jednego z recenzentów.
W wyniku ponownego rozpoznania wniosku Minister Nauki i Informatyzacji decyzją z dnia [...].10.2005r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wyjaśnił, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy przyznania środków finansowych na realizację ww. projektu badawczego został poddany ocenie w trybie określonym w art. 5 ust. 2 i 3 ustawy o zasadach finansowania nauki. Stwierdził, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego nie stwierdzono uchybień w zakresie procedury oceny wniosku o finansowanie projektu badawczego. Podniósł, że w związku z art. 43 i art. 46 ww. ustawy projekt był oceniany zgodnie z przepisami rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych w sprawie kryteriów i trybu przyznawania i rozliczania środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę. Podkreślił, że Zespół Odwoławczy Rady Nauki w swojej opinii stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.
W skardze R.R. wniósł:
- o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej w I instancji,
- nakazanie Ministrowi Nauki i Informatyzacji zapewnienia w polskim środowisku warunków dla rzetelnego przeprowadzenia debaty na temat ujawnionego sporu naukowego, w szczególności poprzez zapewnienie wolności wypowiedzi naukowych i niedyskryminowanie artykułów naukowych z powodu różnicy zdań recenzenta i autora,
- nakazanie Ministrowi Nauki i Informatyzacji ochrony prawnej wyników działalności naukowej skarżącego, w szczególności opracowań naukowych wymienionych we wniosku grantowym oraz dostarczonych na użytek toczącego się postępowania.
Skarżący utrzymywał, iż w niniejszej sprawie oprócz sprawy administracyjnej jest także problem naukowy i przy jego rozpatrywaniu oprócz przepisów prawa administracyjnego należy brać pod uwagę zasady naukowe, które zostały sformułowane przez Komitet Etyki w opracowaniu "Dobre obyczaje w nauce: Zbiór zasad i wytycznych". Twierdził, iż Minister złamał zasadę naukową, według której "zgodność z doświadczeniem, a nie gremium autorytetów, rozstrzyga o poprawności teorii naukowej". Zdaniem R.R. pomimo zarzutu błędności błędów żadnych nie robi, a do prawdy naukowej dochodzi się drogą życzliwej wymiany poglądów, a nie decyzji administracyjnych. Wskazał na błędy popełnione przez recenzentów jego projektu oraz na swój dorobek naukowy. Powtórzył argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Minister Nauki i Informatyzacji podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Minister zauważył, iż skarżący nie formułuje argumentów natury prawnej, lecz zmierza w istocie do tego, aby Sąd dokonał oceny jego poglądów naukowych oraz prawidłowości głoszonych teorii. Podkreślił, że postępowanie konkursowe zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
W piśmie procesowym R.R. zaskarżonej decyzji zarzucił brak naukowo-merytorycznego uzasadnienia stosownie do wymogów art. 107 k.p.a., niezgodność postępowania odwoławczego z art. 127 k.p.a. bez ponownego merytorycznego postępowania, braki w postępowaniu niedoprowadzające do jasnych merytorycznych ocen, które są niezbędne w ewaluacji naukowego projektu. Zdaniem skarżącego postępowanie odwoławcze było "czystą fikcją", ponieważ instytucja ponownego rozpatrzenia sprawy nakłada na organ obowiązek ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, a nie jedynie wyrażenia opinii, że dotychczasowe postępowanie administracyjne i ocena merytoryczna projektu została dokonana prawidłowo. Skarżący podniósł, iż jedynym dokumentem z postępowania odwoławczego jest "akt organu zatytułowany "Opinia Zespołu Odwoławczego Rady Nauki".
R.R. nie zgodził się ze stanowiskiem Ministra, iż nie formułuje zarzutów prawnych, tylko naukowe. Zasadniczy bowiem zarzut natury prawnej został postawiony i jest nim brak jasnego naukowo-merytorycznego uzasadnienia decyzji. Zakwestionował też twierdzenie Ministra, że jest on tylko dysponentem środków przeznaczonych na naukę i nie zajmuje się efektywnością badań naukowych i ich wynikami. Podniósł, iż od 15 lat ta sama grupa ludzi opiniuje, przydziela i rozlicza granty, co jego zdaniem prowadzi do wytworzenia "towarzystwa wzajemnego popierania profesorów PAN i wiodących uniwersytetów". Dlatego w ocenie skarżącego nie dziwi zgodność niskich ocen dla wyników spoza tych jednostek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie może być uwzględniona. W niniejszej sprawie spór dotyczy odmowy Ministra Nauki i Informatyzacji przyznania na rzecz C. [...] Spółka z o.o. w K. R.R. środków finansowych na realizację projektu badawczego Nr [...] pt.: "Makroskopowe właściwości związków metali przejściowych a niskoenergetyczna dyskretna struktura elektronowa". W rozpoznawanym sporze najistotniejsza jest przyczyna, dla której Minister odmówił przyznania środków na realizację ww. projektu badawczego, a jest nią stanowisko Zespołu Specjalistycznego Fizyki PO3B, który w wyniku postępowania konkursowego zaklasyfikował ów projekt na pozycji [...] listy rankingowej projektów badawczych oraz stanowisko Zespołu Roboczego Nauk Ścisłych ZR- 2 i brak rekomendacji wniosku do finansowania przez Komisję Badań na Rzecz Rozwoju Nauki Rady Nauki. Rekomendację Komisji Rady Nauki do finansowania uzyskały wnioski do pozycji 42 ww. listy rankingowej zespołu.
Ażeby ocenić stanowisko Ministra Nauki i Informatyzacji w przedmiocie odmowy dofinansowania projektu badawczego złożonego przez skarżącego wraz z wnioskiem z dnia 31.01.2005r. niezbędne jest sięgnięcie do regulacji prawnych normujących kwestie dofinansowania projektów badawczych. Otóż z dniem 4 lutego 2005r. weszła w życie ustawa o zasadach finansowania nauki, której art. 43 stanowi, iż postępowania wszczęte i niezakończone przed znoszonym Komitetem Badań Naukowych toczą się nadal przed Ministrem na dotychczasowych zasadach. Owe dotychczasowe zasady, o których mowa w przytoczonym przepisie, a konkretnie zasady finansowania projektów badawczych określone były w rozporządzeniu Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z dnia 30 listopada 2001r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania i rozliczania środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę i te przepisy w niniejszej sprawie zastosował Minister Nauki i Informatyzacji, jako że wniosek skarżącego o finansowanie projektu badawczego złożony był dnia 31.01.2005r., tj. przed wejściem w życie ww. ustawy.
I tak, zgodnie z § 50 ust. 2 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z dnia 30 listopada 2001r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania i rozliczania środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę Komitet finansuje projekty badawcze na podstawie wyników konkursów, o których mowa w § 53 ust. 1 i 2. Według zaś § 53 ust. 1 ocenę i kwalifikację projektów własnych i projektów promotorskich przeprowadza właściwy zespół Komitetu po zamknięciu konkursu, na podstawie opinii sekcji specjalistycznych i wyznaczonych recenzentów. Natomiast ust. 2 tego przepisu stanowi, iż konkursy są zamykane dwa razy w roku, w dniu 31 stycznia i w dniu 31 lipca. Okres od zamknięcia konkursu do podjęcia decyzji o finansowaniu projektu nie powinien być dłuższy niż sześć miesięcy.
W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że w rozumieniu omawianego rozporządzenia przez "Komitet" należało rozumieć "Komitet Badań Naukowych" (§ 2 pkt 3 rozporządzenia), który został utworzony mocą przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o Komitecie Badań Naukowych (Dz. U. z 2001r. Nr 33, poz. 389 ze zm.), uchylonej ustawą o zasadach finansowania nauki. Przez wzgląd na postanowienia art. 43 ustawy o zasadach finansowania nauki kompetencje Komitetu przejął Minister właściwy do spraw nauki. Wraz ze zniesieniem Komitetu Badań Naukowych z dniem 4 lutego 2005r. (art. 41 w związku z art. 48 ustawy o zasadach finansowania nauki) przestały również istnieć jego organy, a ich miejsce zastąpiły organy określone w art. 21 ust. 2 ustawy o zasadach finansowania nauki, którymi są: Przewodniczący Rady, Komitet Polityki Naukowej i Naukowo-Technicznej, Komisja Badań na Rzecz Rozwoju Nauki, Komisja Badań na Rzecz Rozwoju Gospodarki, Zespół Odwoławczy. Natomiast w myśl postanowień ust. 2 tego przepisu przy Ministrze działa Rada Nauki, która jest organem opiniodawczo-doradczym Ministra. Dlatego w postępowaniu konkursowym, w ramach którego był rozpatrywany wniosek skarżącego o finansowanie projektu badawczego, działały organy i Rada Nauki ustanowione przepisami ustawy o zasadach finansowania nauki.
Zgodnie z dyspozycją wcześniej przytoczonych przepisów rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z dnia 30 listopada 2001r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania i rozliczania środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę projekt badawczy zgłoszony przez skarżącego opiniowany był przez trzech niezależnych recenzentów. Następnie rozpatrywany był na posiedzeniu w dniach 30.05-2.06.2005r. przez Zespół Specjalistyczny Fizyki PO3B, który sklasyfikował go na pozycji [...] listy rankingowej (na ogólną liczbę wniosków - 121). W dniu 6.07.2005r. Zespół Roboczy Nauk Ścisłych ZR-2 Rady Nauki zaakceptował tę listę rankingową, zaś Komisja Badań na Rzecz Rozwoju Nauki Rady Nauki na posiedzeniu w dniu 7.07.2005r. nie rekomendowała wniosku do dofinansowania. Rekomendację Komisji Rady Nauki do finansowania uzyskały wnioski do pozycji 42 ww. listy rankingowej.
Zatem w niniejszej sprawie, zgodnie z dyspozycją § 53 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z dnia 30 listopada 2001r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania i rozliczania środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę, ocenę i kwalifikację projektu badawczego przeprowadzili recenzenci, właściwe zespoły specjalistyczne, a kwalifikacji projektu do finansowania dokonał właściwy organ, tj. Komisja Badań na Rzecz Rozwoju Nauki, czyli procedura konkursowa została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami. Stanowisko specjalistycznych zespołów i Komisji Badań na Rzecz Rozwoju Nauki było dla Ministra wiążące, ponieważ to im prawodawca przyznał prawo oceny i kwalifikacji projektów badawczych, dlatego nie mógł on wbrew temu stanowisku przyznać skarżącemu środków finansowych na realizację jego projektu badawczego. Rolą Ministra było wyłącznie dochowanie przewidzianej przepisami prawa procedury przyznawania środków na finansowanie projektów i jak już powiedziano, wywiązał się z niej prawidłowo. Z pewnością nie jest zadaniem Ministra, jak tego oczekuje skarżący, ocena merytoryczna danego projektu badawczego - to zadanie zostało powierzone specjalistom z danej dziedziny nauki. Dlatego nie można uznać za trafny zarzut braku w zaskarżonej decyzji naukowo-merytorycznego uzasadnienia. Takie uzasadnienie musiałoby bowiem wkraczać w zakres pozostający poza zasięgiem oceny Ministra, ponieważ niemożliwe byłyby sporządzenie go bez oceny projektu i stanowiska recenzentów.
Co do zasady zgodzić się trzeba natomiast ze skarżącym, iż postępowanie odwoławcze powinno prowadzić do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, ale trzeba mieć na względzie, iż owo merytoryczne rozpoznanie nie może wykraczać poza kompetencje Ministra. Skoro prawodawca zdecydował, iż nie posiada on kompetencji do merytorycznej oceny projektów badawczych, to w żadnym postępowaniu administracyjnym nie może on uzurpować sobie tych uprawnień. W postępowaniu odwoławczym Minister dokonał oceny w zakresie prawidłowości dochowania procedury konkursowej i uznał, iż nieprawidłowości w tym zakresie nie wystąpiły. Działał zatem w granicach swoich uprawnień i nie można mu z tego powodu czynić zarzutu. Poza tym stosownie do treści art. 5 ust. 1 ustawy o zasadach finansowania nauki wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister przedstawił do zaopiniowania Zespołowi Odwoławczemu (opinia tego organu była negatywna), w związku z tym na tę opinię powołał się Minister w zaskarżonej decyzji. Nie mógł on w zaskarżonej decyzji powołać się na inne dowody, gdyż ze specyfiki postępowania konkursowego wynika, że decyzja zarówno pierwszoinstancyjna, jak i wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku, mogą być wydane wyłącznie na podstawie materiału dowodowego, który powstał w ramach konkursu.
Inną rzeczą jest, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest nader enigmatyczne i nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a.. Jednakże Sąd uznał, iż naruszenie tego przepisu nie mogło mieć istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, a zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", zaskarżona decyzja mogłaby być uchylona tylko w takim przypadku. Z uzasadnienia decyzji wynika, iż kontroli Ministra została poddana wyłącznie procedura konkursowa i przez wzgląd na stwierdzenie jej prawidłowości nie uchylił on decyzji odmawiającej przyznania środków na realizację projektu badawczego. Skarżący nie kwestionował prawidłowości procedury, ale domagał się poddania ocenie opinii recenzentów i doprowadzenia do ich zmiany na jego korzyść, a to żądanie nie może być uwzględnione w ramach niniejszego postępowania, o czym wyżej. Dlatego Sąd stanął na stanowisku, iż uchylenie zaskarżonej decyzji w celu obszerniejszego uzasadnienia jej rozstrzygnięcia, które będzie mogło odnosić się wyłącznie do prawidłowości przeprowadzenia konkursu, przede wszystkim nie wpłynie na rozstrzygnięcie, ale też nie usatysfakcjonuje skarżącego.
Z tych wszystkich względów zarzuty skargi dotyczące zaskarżonej decyzji należało uznać za niezasadne. Natomiast odnośnie postawionych w skardze wniosków dotyczących np.:
- nakazania Ministrowi zapewnienia w polskim środowisku warunków dla rzetelnego przeprowadzenia debaty na temat ujawnionego sporu naukowego, w szczególności poprzez zapewnienie wolności wypowiedzi naukowych i niedyskryminowanie artykułów naukowych z powodu różnicy zdań recenzenta i autora,
- nakazania Ministrowi ochrony prawnej wyników działalności naukowej skarżącego, w szczególności opracowań naukowych wymienionych we wniosku grantowym oraz dostarczonych na użytek toczącego się postępowania
wyjaśnienia wymaga, iż zgodnie z art. 134 p.p.s.a sąd oceniając zaskarżony akt rozstrzyga w granicach danej sprawy, co oznacza, że sąd zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi "wkraczać" w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydanych w nim aktów administracyjnych. Natomiast granice rozpoznania skargi przez sąd są wyznaczone przez kryterium legalności działań administracji publicznej oraz przez całokształt tylko prawnych aspektów sprawy i tylko tego stosunku administracyjnoprawnego, który jest objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. J.P. Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 196-197). W rozpoznawanej sprawie zaskarżona została decyzja Ministra Nauki i Informatyzacji w przedmiocie odmowy przyznania środków finansowych na realizację projektu badawczego i tylko ta decyzja w zakresie jej rozstrzygnięcia podlega kontroli Sądu. Wszelkie zatem wnioski dotyczące nakazania Ministrowi podjęcia określonych przez skarżącego działań wykraczają poza granice niniejszej sprawy i nie mogą być przez Sąd rozpoznane. Sąd nie podzielił również poglądu skarżącego, iż przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy Minister zobowiązany był wziąć pod uwagę zasady naukowe sformułowane w opracowaniu "Dobre obyczaje w nauce: Zbiór zasad i wytycznych". Minister ma bowiem obowiązek działać wyłącznie w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, a te nie odsyłają do stosowania owych zasad.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.