III SA/Wa 3387/14

III SA/Wa 3387/14 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2015-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-11-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Góra-Błaszczykowska
Elżbieta Olechniewicz /sprawozdawca/
Jolanta Sokołowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6114 Podatek od spadków i darowizn
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek od spadków i darowizn
Sygn. powiązane
II FSK 3588/15 - Wyrok NSA z 2018-01-16
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 142 poz 1514
art. 1 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A.G. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 11 lipca 2014 r. nr IPPB2/436-286/14-2/AF w przedmiocie podatku od spadków i darowizn oddala skargę
Uzasadnienie
A. G. (zwana dalej "Skarżącą", "Stroną", lub "Wnioskodawczynią") złożyła wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie podatku od spadków i darowizn.
Z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że Wnioskodawczyni jest jednym z następców prawnych W. Z. (zwanym dalej "Poprzednik Prawny"), który zmarł dnia [...] kwietnia 1963 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] września 1975 r. stwierdzono, iż 1/4 części spadku nabyła H. G. Następnie, postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] listopada 1996 r., 1/3 części spadku po zmarłej [...] września1986 r. H. G. (dalej jako "bezpośredni Poprzednik Prawny") nabyła Wnioskodawczyni. Powyższe czyni Wnioskodawczynię uprawnioną do 1/12 części spadku po W. Z.
Poprzednik Prawny Wnioskodawczyni był właścicielem nieruchomości przy ul. [...], opisanej w księdze hipotecznej pod nazwą "nieruchomość w mieście W. oznaczona nr [...] przy ul. [...]".
Na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa. Poprzednik prawny Wnioskodawczyni wystąpił do Prezydium Rady Narodowej z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul. [...]. Dnia [...] września 1959 r. W. wydało orzeczenie odmowne. Poprzednik Prawny zmarł dnia [...] kwietnia 1963 r., a spadek po nim, w tym również przysługujące mu prawa oraz roszczenia, nabyły w równych częściach dzieci spadkobiercy: H. G., J. M., I. Z. oraz K. P. W wyniku śmierci dzieci spadkobiercy przysługujące im prawa i roszczenia, w tym dotyczące nieruchomości przy ul. [...] w W., przypadły ich następcom prawnym, w częściach im przypisanych.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na wniosek następców prawnych Poprzednika Prawnego stwierdziło nieważność powyższego orzeczenia administracyjnego w części dotyczącej gruntu stanowiącego własność W.. Gdyby pierwotnie wydana decyzja była prawidłowa Wnioskodawczyni uzyskałaby prawo do użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. [...] (zwane dalej jako: "Prawo"). Owo uprawnienie przedstawiałoby określoną, wymierną ekonomicznie wartość. W związku z powyższym wniosek złożony przez Poprzednika Prawnego został rozpatrzony ponownie.
Prezydent W. decyzjami z dnia [...] czerwca i [...] lipca 2007 r. odmówił następcom prawnym Poprzednika Prawnego ustanowienia Prawa z powodu nieodwracalnych skutków do jakich doprowadziło wydanie w roku 1959 nieważnej decyzji administracyjnej. W dniu [...] sierpnia 2007 r. odmówiono im również przyznania odszkodowania za stratę wywołaną nieważnym orzeczeniem administracyjnym w wysokości odpowiadającej wartości niezwróconego Prawa.
W związku z powyższym, następcy prawni dnia 21 grudnia 2007 r. wystąpili z powództwem, w którym wnieśli o zasądzenie odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.
Wyrokiem z dnia [...] marca 2012 r. Sąd Okręgowy w W. uznał roszczenie następców prawnych w stosunku do tej części nieruchomości, do której odnosiła się nieważna decyzja Prezydium Rady Narodowej.
Odnosząc powyższe do części spadku przysługującej Wnioskodawczyni Sąd Okręgowy w W. uznał, iż roszczenie zasługuje na uwzględnienie w odniesieniu do określonej kwoty, a w konsekwencji zasądził od Skarbu Państwa - Wojewody [...] na rzecz Wnioskodawczyni taką kwotę wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 8 lutego 2008 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania. Wyrokiem z dnia [...] grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w W. oddalił apelację Skarbu Państwa - Wojewody [...]. Wyrok Sądu Okręgowego stał się więc prawomocny. Skarb Państwa w 2013 r. zapłacił zasądzoną na rzecz Wnioskodawczyni kwotę odszkodowania wraz z odsetkami.
W związku z powyższym Skarżąca zapytała:
1. Jakie skutki podatkowe na gruncie ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 z późn. zm.) zwanej dalej "u.p.d.o.f." wywołało otrzymanie przez Wnioskodawczynię kwoty należnego jej odszkodowania za Prawo wywłaszczone na mocy przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Prawo wraz z zasądzonymi na jej rzecz odsetkami ustawowymi?
2. Czy prawidłowe jest stanowisko Wnioskodawczyni, iż w przypadku gdy kwota zasądzonego odszkodowania wraz z odsetkami nie będzie podlegać u.p.d.o.f. na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f., kwota odszkodowania oraz traktowane z nią jednorodnie odsetki ustawowe nie będą opodatkowane podatkiem od spadków i darowizn ze względu na przedawnienie prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego?
Zdaniem Wnioskodawczyni, kwota odszkodowania i odsetek ustawowych może zostać również uznana za niepodlegającą u.p.d.o.f. ze względu na fakt, iż znajdzie do niej zastosowanie ustawa o podatku od spadków i darowizn. Wnioskodawczyni, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] listopada 1996 r., nabyła część spadku po zmarłym [...] września 1986 r. bezpośrednim Poprzedniku Prawnym. Zgodnie z art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwanym dalej "K.c.") "prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej." Do nabytych przez Wnioskodawczynię praw należy zaliczyć również roszczenia związane z wywłaszczoną nieruchomością numer [...] przy ulicy [...].
W związku z zaistnieniem nieodwracalnych skutków, w wyniku których przywrócenie stanu sprzed wydania nieważnej decyzji administracyjnej było niemożliwe, Wnioskodawczyni nabyła również prawo do żądania odszkodowania za szkodę wywołaną wydaniem nieważnej decyzji administracyjnej, zgodnie z treścią art. 160 kodeksu postępowania administracyjnego. Podstawa prawna do żądania odszkodowania istniała w dacie śmierci spadkodawcy. Dlatego też, zasądzone na rzecz Wnioskodawczyni odszkodowanie może być rozpatrywane w zakresie potencjalnego opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn, co jednocześnie wyłącza zastosowanie do kwoty odszkodowania i odsetek u.p.d.o.f.
Strona zaznaczyła, iż w przypadku przyjęcia, że odszkodowanie wraz z przyznanymi odsetkami jest opodatkowane podatkiem od spadków i darowizn, Wnioskodawczyni nie będzie zobowiązana do zapłaty podatku od spadków i darowizn zarówno w stosunku do kwoty głównej odszkodowania, jak i traktowanej z nimi jednorodnie kwoty odsetek ze względu na upływ terminu przedawnienia. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2004 r. Nr 142, poz. 1514 ze zm., zwanej dalej "u.p.s.d."), podatkowi od spadków i darowizn, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem: dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego. Zgodnie z art. 6 ust. 4 u.p.s.d., aktualnym w dacie śmierci ostatniej poprzedniczki prawnej Wnioskodawczyni, jeżeli nabycie nie zgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia.
W myśl art. 68 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej jako "O.p.") zobowiązanie podatkowe nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego lub w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego, zobowiązanie podatkowe, nie powstaje, pod warunkiem że decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Wnioskodawczyni podkreśliła, iż w przypadku przyjęcia, że odszkodowanie wraz z przyznanymi odsetkami jest opodatkowane podatkiem od spadków i darowizn, Wnioskodawczyni nie będzie zobowiązana do zapłaty podatku od spadków i darowizn zarówno w stosunku do kwoty głównej odszkodowania, jak i traktowanej z nimi jednorodnie kwoty odsetek ze względu na upływ terminu przedawnienia.
Odnosząc się do przedawnienia w podatku od spadków i darowizn Strona wskazała, że ponieważ do stwierdzenia prawomocnym orzeczeniem sądu nabycia spadku doszło w roku 1996 na mocy art. 68 O.p. prawo do ustalenia zobowiązania podatkowego, w stosunku do kwoty odszkodowania wraz z odsetkami ustawowymi wygasło z końcem roku 2001. Odsetki ustawowe zasądzone na rzecz Wnioskodawczyni stanowią integralną część odszkodowania i nie powstałyby gdyby nie istniało prawo do odszkodowania. W przypadku gdy do opodatkowania odszkodowania zastosowane zostaną przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn, te same regulacje należy zastosować do stanowiących część składową należności odsetek ustawowych. Wnioskodawczyni podkreśliła, że w każdym przypadku odsetki należy traktować jednorodnie z kwotą główną odszkodowania otrzymaną przez Wnioskodawczynię. Świadczy o tym zarówno przywołane w niniejszym wniosku orzecznictwo sądów administracyjnych jak i sam charakter otrzymanego przez Wnioskodawczynię odszkodowania.
W interpretacji indywidualnej z 11 lipca 2014 r. Minister Finansów, z upoważnienia którego działał Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, stanowisko Skarżącej dotyczące podatku od spadków i darowizn w zakresie skutków podatkowych wypłaty odszkodowania uznał za nieprawidłowe. Rozstrzygnięcie w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych zostało wydane odrębnie.
W uzasadnieniu organ powołał się na art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 222, poz. 1629), art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 5, art. 6 ust. 4 u.p.s.d., art. 922 § 1 i § 2 K.c., art. 21 § 1 i § 2, § 5, art. 68 § 1 i § 2 O.p. i wskazał, że zasądzone na rzecz Wnioskodawczyni odszkodowanie (wraz z odsetkami) nie zostało nabyte w drodze spadku, ponieważ w tej dacie odszkodowanie to nie istniało. Tym samym przyznane odszkodowanie nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 O.p. Na Wnioskodawczyni ciążył obowiązek złożenia zeznania podatkowego z tytułu nabycia praw do roszczenia po zmarłej w 1986 r. H. G. Nadmienia się, że skoro obowiązek podatkowy z tytułu nabycia przez Wnioskodawczynię spadku po zmarłej powstał z datą uprawomocnienia się ww. orzeczenia sądu, tj. w 1996 r., w myśl powołanych przepisów ustawy Ordynacja podatkowa zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu.
Dodatkowo organ wskazał, że nie ma wpływu na ocenę skutków podatkowych w podatku od spadków i darowizn rozstrzygnięcie w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych. Odnosząc się do argumentacji Wnioskodawczyni opartej na wskazanych interpretacji indywidualnych w uzasadnieniu własnego stanowiska, organ stwierdził, że interpretacje te co do zasady wiążą w sprawie, w której zostały wydane i nie są źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Tym samym nie stanowią podstawy prawnej przy wydawaniu interpretacji.
Pismem z 29 lipca 2014 r. Skarżąca wniosła wezwanie do usunięcia naruszenia prawa poprzez uznanie jej stanowiska za prawidłowe.
W odpowiedzi na to wezwanie, Minister Finansów pismem z 3 września 2014 r., stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.
W skardze złożonej na ww. interpretację indywidualną Skarżąca wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie:
- art. 121 § 1 O.p., przez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych;
- art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 6 (w brzmieniu aktualnym na dzień wskazany w uzasadnieniu) u.p.s.d., poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie;
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji indywidualnej, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż wydana interpretacja indywidualna nie narusza prawa.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takiej kontroli podlegają m.in. pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, stosownie do art. 3 § 2 pkt 4a P.p.s.a. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 tej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 u.p.s.d. podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem:
1) spadku;
2) darowizny;
3) zasiedzenia;
4) nieodpłatnego zniesienia współwłasności;
5) zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w postaci powołania do spadku albo w postaci zapisu.
Definicja spadku zawarta jest w przepisie art. 922 § 1 k.c. Zgodnie z treścią tego przepisu prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi IV k.c. Z przepisu tego wynika, że spadek stanowią prawa i obowiązki o charakterze majątkowym przysługujące spadkodawcy w dniu śmierci.
Zdaniem Sądu w rozpoznanej sprawie Skarżąca i pozostali spadkobiercy nabyli po zmarłym Wincentym Z. roszczenie odszkodowawcze związane z wywłaszczoną nieruchomością. Z roszczeniem tym wiązało się uprawnienie do żądania odszkodowania za skodę wywołaną wydaniem nieważnej decyzji administracyjnej, zgodnie z art. 160 K.p.a. Skarżąca dziedzicząc roszczenie o odszkodowanie zyskała przymiot strony w postępowaniu cywilnym toczącym się przed sądem cywilnym w sprawie o odszkodowanie.
W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że przedmiotem dziedziczenia mogą być roszczenia odszkodowawcze przysługujące spadkodawcy. W uchwale z dnia 26 października 2005 r. sygn. akt III BZP 1/05 SNP 2006/9-10/140 Sąd Najwyższy stwierdził, że do spadku wchodzą roszczenia odszkodowawcze. Wynika to z jednolitego rozumienia art. 922 § 1 k.c.
Zdaniem Sądu Minister Finansów prawidłowo przyjął, że Skarżąca nabyła roszczenie odszkodowawcze w drodze dziedziczenia, gdyż samo odszkodowanie Skarżąca uzyskała w wyniku własnych działań podejmowanych w postępowaniu cywilnym, w którym Skarżąca była stroną. W przypadku Skarżącej przedmiotem dziedziczenia było więc roszczenie o odszkodowanie i nabycie tego roszczenia sprawiło, że Skarżąca mogła wytoczyć powództwo cywilne przed sądem powszechnym. Z tego względu w niniejszej sprawie, z uwagi na upływ czasu, można było jedynie teoretycznie rozważać, czy nabyte przez Skarżącą roszczenie mogło podlegać opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, gdyż jak prawidłowo wskazał Minister Finansów, w tym zakresie zobowiązanie uległo przedawnieniu.
Uzyskane przez Skarżącą odszkodowanie było jedynie konsekwencją nabycia przez nią w drodze spadku roszczenia o to odszkodowanie, jednakże nie może to oznaczać, jak tego chce Skarżąca, że odszkodowanie to również zostało nabyte w drodze spadku. Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że Skarżąca nie nabyła w drodze spadku odszkodowania. Skarżąca z faktu bycia spadkobiercą wywodziła jedynie swoje uprawnienie do podjęcia czynności zmierzających do uzyskania tego odszkodowania i to uprawnienie było prawem majątkowym, które Skarżąca nabyła w drodze spadku.
Z tego względu, zdaniem Sądu, Minister Finansów zasadnie wskazał, że uzyskane przez Skarżącą odszkodowanie nie zostało nabyte w drodze spadku, gdyż w dacie nabycia przez nią spadku odszkodowanie to nie istniało. W świetle tych rozważań należało stwierdzić, że Minister Finansów prawidłowo przyjął, że przedmiotowe odszkodowanie nie zostało nabyte w drodze spadku i nie mógł mieć do niego zastosowania przepis art. 1 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia w zaskarżonej interpretacji indywidualnej pozostałych przepisów wskazanych w skardze, a w szczególności art. 121 § 1 O.p. W ocenie Sądu, organ przeprowadził postępowanie z uwzględnieniem zasad ogólnych postępowania podatkowego, nie uchybiając przy tym przepisom postępowania, w szczególności art. 121 § 1 O.p. W tym kontekście wskazać należy, że Skarżąca upatrywała uchybienia temu przepisowi jako konsekwencji naruszenia powołanych wcześniej norm prawa materialnego, co - jak już wyżej stwierdzono - nie miało w analizowanej sprawie miejsca.
Z powyższych względów Sąd, działając na podstawię art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.