III SA/WA 3288/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2022-11-04
NSApodatkoweŚredniawsa
hipotekaksięga wieczystawykreślenie hipotekiprzedawnienieorgan podatkowywłaściwość sądupostępowanie administracyjnepostępowanie cywilnestrona postępowania

WSA w Łodzi oddalił skargę na odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wykreślenia hipoteki, uznając, że skarżąca nie jest stroną w sprawie, a kwestia wykreślenia hipoteki należy do właściwości sądu cywilnego.

Skarżąca H. G. wniosła o wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej, argumentując przedawnienie wierzytelności. Organy podatkowe odmówiły wszczęcia postępowania, wskazując, że skarżąca nie jest już właścicielem nieruchomości, a hipoteka obciąża obecnego właściciela. WSA w Łodzi oddalił skargę, potwierdzając, że kwestia wykreślenia hipoteki ma charakter cywilnoprawny i należy do właściwości sądów powszechnych, a nie organów podatkowych.

Sprawa dotyczyła skargi H. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej. Skarżąca domagała się wykreślenia hipoteki, powołując się na przedawnienie wierzytelności. Organy podatkowe uznały, że skarżąca nie jest stroną postępowania, ponieważ sprzedała nieruchomość Z. U. przed wpisem hipoteki, a hipoteka obciąża obecnego właściciela. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd wyjaśnił, że sprawy dotyczące wykreślenia hipoteki mają charakter cywilnoprawny i należą do właściwości sądów powszechnych, a nie organów administracji publicznej. Wskazał, że H. G., jako była właścicielka, nie ma legitymacji do żądania wykreślenia hipoteki, a jedynie obecny właściciel może dochodzić uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na drodze cywilnej. Sąd podkreślił, że odmowa wszczęcia postępowania przez organ podatkowy była uzasadniona brakiem podstaw do merytorycznego rozpoznania wniosku w trybie administracyjnym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, sprawy dotyczące wykreślenia hipoteki mają charakter cywilnoprawny i należą do właściwości sądów powszechnych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wykreślenie hipoteki jest czynnością cywilnoprawną, a nie administracyjną. Właściwy do rozpatrzenia takich spraw jest sąd powszechny, a nie organ podatkowy. Organ podatkowy może jedynie wydać dokument potwierdzający wygaśnięcie zobowiązania, które było podstawą wpisu hipoteki.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

O.p. art. 165a § § 1

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub gdy z innych przyczyn wszczęcie postępowania jest niedopuszczalne.

O.p. art. 133 § § 1

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną.

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku braku podstaw do uwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Pomocnicze

u.k.w.h. art. 100

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

Wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej po jej wygaśnięciu.

u.k.w.h. art. 10

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

Osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie, może żądać usunięcia niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym.

u.k.w.h. art. 94

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

Z chwilą wygaśnięcia wierzytelności wygasa hipoteka.

P.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sprawy dotyczące postanowień mogą być rozpoznawane w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

k.p.c. art. 626 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 626 § § 5

Kodeks postępowania cywilnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak legitymacji procesowej skarżącej jako osoby niebędącej właścicielem nieruchomości. Kwestia wykreślenia hipoteki należy do właściwości sądów cywilnych, a nie organów administracji podatkowej. Wniosek skarżącej nie mógł być merytorycznie rozpoznany w postępowaniu podatkowym.

Odrzucone argumenty

Argument skarżącej o przedawnieniu wierzytelności jako podstawa do wykreślenia hipoteki przez organ podatkowy. Argument skarżącej, że jest stroną postępowania mimo sprzedaży nieruchomości.

Godne uwagi sformułowania

Spór w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadne było wydanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącej o wszczęcie postępowania w sprawie wykreślenia hipoteki przymusowej z księgi wieczystej... W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z generalną zasadą wyrażoną w art. 165 § 1 O.p. postępowanie podatkowe może być wszczęte na żądanie strony lub z urzędu. Zatem art. 165a § 1 O.p. daje organowi podatkowemu prawo odmówienia wszczęcia postępowania na żądanie złożone przez osobę nie będącą stroną postępowania bądź gdy z jakichkolwiek innych przyczyn wszczęcie postępowania jest niedopuszczalne. Sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie ma charakteru sprawy z zakresu administracji publicznej. Wierzyciel hipoteczny występuje w takiej sprawie, jako strona postępowania wieczystoksięgowego, pozbawiona atrybutów władczych.

Skład orzekający

Paweł Janicki

przewodniczący

Ewa Cisowska-Sakrajda

członek

Bożena Kasprzak

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska o braku właściwości organów podatkowych w sprawach wykreślenia hipoteki i konieczności kierowania takich spraw na drogę postępowania cywilnego."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest już właścicielem nieruchomości obciążonej hipoteką, a hipoteka została wpisana na podstawie decyzji podatkowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje rozgraniczenie między właściwością organów podatkowych a sądów cywilnych w kwestiach związanych z hipotekami, co jest istotne dla praktyków prawa i osób posiadających nieruchomości obciążone hipotekami.

Czy organ podatkowy pomoże Ci wykreślić hipotekę? Sąd administracyjny odpowiada: to nie jego sprawa!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Łd 650/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-11-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Bożena Kasprzak /sprawozdawca/
Ewa Cisowska-Sakrajda
Paweł Janicki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 165a
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 30 czerwca 2022 r. nr 1001-IEW-1.720.3.2022.3.U21.DL w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z 27 lipca 2022 r. H. G. wniosła do sądu administracyjnego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 30 czerwca 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu z 14 kwietnia 2022 r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej.
Z akt sprawy wynika, że pismem z 14 marca 2022 r. H. G. wystąpiła o wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej nr [...], cyt. "(...) ponieważ nastąpiło przedawnienie wierzytelności 21.056 zł 17.06.2021r., co skutkuje wygaśnięciem hipoteki przymusowej". Uzasadniając wniosek stwierdziła, że założenie księgi wieczystej i wpisanie do niej hipoteki przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu dotyczy mieszkania, które nie było już jej własnością.
Postanowieniem z 14 kwietnia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sieradzu odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Organ pierwszej instancji powołując się na art. 165a w zw. z art. 133 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1541 ze zm.) dalej: O.p. uzasadnił, że w przypadku, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ponadto wskazał, że na mocy aktu notarialnego z [...] r. Rep. [...] prawo własności przedmiotowego lokalu nabył Z. U., zatem od tego momentu H. G. nie jest stroną w postępowaniach dotyczących wpisów w księdze wieczystej tego lokalu.
Dyrektor Izby Administracji skarbowej utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji na skutek rozpoznania zażalenia H. G. w postanowieniu z dnia 30 czerwca 2022 r. przytoczył treść art. 165a § 1 oraz art. 133 § 1 O.p., po czym stwierdził, że H. G. nie jest osobą, która spełnia przesłanki uznania jej za stronę postępowania w sprawie wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej. Organ odwołał się również do treści art. 6261 § 2 i art. 6262 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm.), dalej: k.p.c, a także art. 65, art. 73, art. 77 i art. 10 § 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 poz. 2204), dalej: u.k.w.h., po czym stwierdził, że 2 sierpnia 2013 r. (w dacie tej H. G. była właścicielem przedmiotowej nieruchomości) wpłynął do Sądu Rejonowego w Sieradzu wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu o założenie księgi wieczystej dla własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu położonego w S. przy ul. [...] i ujawnienie H. G. jako jedynego właściciela. Ponadto Naczelnik wniósł o wpisanie hipoteki przymusowej w wysokości 44.797,08 zł w dziale [...] księgi wieczystej na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu z 19 października 2012 r. (dotyczącej zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości za 2009 r.), doręczonej 5 listopada 2012 r.
Wpis ww. zdarzeń dokonany został 21 października 2013 r.
W ocenie organów podatkowych H. G. nie jest osobą umocowaną do wniesienia wniosku w sprawie wykreślenia hipoteki w księdze wieczystej prowadzonej dla lokalu przy ul. [...] w S., albowiem [...] r. sprzedała nieruchomość Z. U. i od tej chwili nie jest już jej właścicielem. W momencie podpisania umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego Rep. [...] właścicielem stał się Z. U.. Od chwili zakupu lokalu tylko on, jako właściciel, może rozporządzać tą nieruchomością. Również to on ponosi odpowiedzialność za wszelkie roszczenia i obciążenia zalegające na jego własności. W zaistniałym stanie faktycznym H. G. jako dłużnik osobisty (to właśnie jej zaległość spowodowała powstanie hipoteki przymusowej obciążającej nieruchomość) nie może zatem składać wniosków o zmianę wpisów księgi wieczystej, gdyż to Z. U. jest właścicielem obciążonej nieruchomości oraz jednocześnie dłużnikiem rzeczowym, który jako jedyny uprawniony mógłby składać wnioski dotyczące zmian w treści księgi wieczystej prowadzonej dla ww. lokalu.
Organ odwoławczy zauważył, że sprzedaż nastąpiła w okresie pomiędzy złożeniem wniosku przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu do Sądu Rejonowego w Sieradzu, a dokonaniem wpisu. Jednak, jak już wypowiedział się Sąd Okręgowy w Sieradzu w uzasadnieniu postanowienia z [...] r. o sygn. Akt [...], wydanego w sprawie H. G., zgodnie z art. 29 u.k.w.h. wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o jego dokonanie.
To, że dopiero 21 października 2013 r. wpis został dokonany i ujawniony nie zmienia faktu, że wywierał on skutki prawne już od dnia złożenia wniosku. Sprzedaż lokalu nastąpiła w okresie, gdy na nieruchomości ciążyła już hipoteka, a nowy właściciel wraz z zakupem lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w S. niejako przejął na siebie odpowiedzialność za obciążającą lokal hipotekę.
Podsumowując, organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały żadne powody, które stałyby się podstawą dla załatwienia wniosku H. G., gdyż nie ma ona umocowania do tego typu działań. Dodatkowo nie jest również osobą, której prawo jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia. Hipoteka obciąża nieruchomość, której właścicielem w chwili nabycia tego lokalu stał się Z. U. i tylko on może występować z podobnymi wnioskami.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H. G. wniosła o doprowadzenie do zgodności ze stanem prawnym wpisu hipoteki w księdze wieczystej oraz jej zamknięcie oraz wszczęcie postępowania o wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej oraz zamknięcie księgi wieczystej.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w zaskarżonym postanowieniu dokonał błędnej oceny w zakresie stwierdzenia, że skarżąca nie jest stroną w sprawie. W jej ocenie księga wieczysta o nr. [...] została niesłusznie założona już po sprzedaży należącej do niej nieruchomości. Skarżąca stoi na stanowisku, że nie powinny być w niej wpisane jej dane oraz uważa, że wpisana do księgi wieczystej hipoteka niesłusznie obciąża nieruchomość przy ul. [...] , którą sprzedała na mocy aktu notarialnego Rep. [...] z [...] r. Z. U.. Skarżąca wielokrotnie podkreśla, że jest stroną w postępowaniu, którego wszczęcia odmówił Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sieradzu.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonym postanowieniu.
Pismem procesowym z 7 października 2022 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 22022 r., poz. 329), dalej "P.p.s.a.", sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy, kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 P.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 P.p.s.a. podlega oddaleniu. W myśl natomiast art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W tak określonym zakresie kognicji Sąd ocenił, iż zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa w sposób powodujący konieczność jego wyeliminowania z porządku prawnego, zatem podlega oddaleniu.
Spór w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadne było wydanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącej o wszczęcie postępowania w sprawie wykreślenia hipoteki przymusowej z księgi wieczystej ustanowionej dla nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ulicy [...].
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z generalną zasadą wyrażoną w art. 165 § 1 O.p. postępowanie podatkowe może być wszczęte na żądanie strony lub z urzędu. O tym, czy postępowanie może być wszczęte na żądanie strony, rozstrzygają przepisy materialnego prawa administracyjnego (podatkowego). Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w którym przyjmuje się, że art. 165 § 1 O.p. jest przepisem procesowym, który nie tworzy dla stron postępowania uprawnień do żądania wszczęcia postępowania niewynikających dla nich z materialnego prawa podatkowego. Zauważyć jednocześnie trzeba, że w postępowaniu wszczynanym na wniosek strony wyróżnia się dwie fazy: fazę wstępną i fazę zasadniczą. W fazie wstępnej tego postępowania organ podatkowy bada, czy podanie pochodzi od osoby posiadającej legitymację procesową oraz czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania podatkowego (art. 165a § 1 O.p.). Unormowanie to służy usprawnieniu procedowania przez organy podatkowe, jak również uwzględnia zasady ekonomiki postępowania wyrażone w art. 125 § 1 O.p. Jeżeli wstępna analiza wniosku prowadzi do stwierdzenia, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania, to postępowanie podatkowe zakończone jest w fazie wstępnej. W takim przypadku brak jest podstaw do prowadzenia całego postępowania podatkowego – w fazie zasadniczej (postępowania głównego).
Zatem art. 165a § 1 O.p. daje organowi podatkowemu prawo odmówienia wszczęcia postępowania na żądanie złożone przez osobę nie będącą stroną postępowania bądź gdy z jakichkolwiek innych przyczyn wszczęcie postępowania jest niedopuszczalne. Inne przyczyny, o których mowa w tym przepisie, to w szczególności brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia żądania danej treści w trybie postępowania podatkowego, sytuacja w której w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, czy też sytuacja w której wydana już została decyzja podatkowa (por. Ordynacja podatkowa. Komentarz 2008, B. Adamiak. J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki Unimex Warszawa 2008, str. 691).
Zdaniem Sądu na uwzględnienie zasługują poglądy podnoszone w orzecznictwie sądowym, że zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (por. wyroki: WSA w Warszawie z 22 stycznia 2007r. III SA/Wa 3288/06; WSA w Poznaniu z 2 grudnia 2008r., I SA/Po 1228/08, LEX nr 497628, WSA w Poznaniu z 11 lutego 2009r., I SA/Po 1347/08, LEX nr 497766, WSA w Olsztynie z 4 lutego 2009r., I SA/Ol 551/08, LEX nr 491816; dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia również wymaga, że żądanie wszczęcia postępowania nie jest wnioskiem o wszczęcie postępowania, lecz żądaniem rozstrzygnięcia określonej sprawy z zakresu materialnego prawa podatkowego. Treść tego żądania określa przedmiot postępowania.
W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sieradzu o podjęcie postępowania mającego na celu wykreślenie hipoteki przymusowej w księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ulicy [...]. Organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie powołując się na art. 165a w zw. z art. 133 § 1 O.p. uzasadniając, że w przypadku, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ponadto organ wskazał, że na mocy aktu notarialnego z [...] r. Rep. [...] prawo własności przedmiotowego lokalu nabył Z. U., zatem od tego momentu skarżąca nie jest stroną w postępowaniach dotyczących wpisów w księdze wieczystej tego lokalu. Organ odwoławczy podzielił to stanowisko.
W ocenie Sądu, powyższe rozstrzygnięcie organów zasługuje na akceptację. Nie powtarzając uzasadnienia zaskarżonej decyzji, którą Sąd w pełni aprobuje, poniżej przywołać należy dodatkową argumentację na poparcie rozstrzygnięcia organów.
Zważyć w związku z tym należy, że kwestie związane z ustanowieniem lub wykreśleniem hipoteki uregulowane zostały w ustawie z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2013r., poz. 707 ze zm.). Natomiast stosownie do ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964r. Nr 43, poz. 296 ze zm.) sprawy z zakresu hipoteki i ksiąg wieczystych zastrzeżone są dla sądów powszechnych – sądów rejonowych. Zatem ocena skutków czynności prawnych dokonywanych (m.in. w postępowaniu egzekucyjnym) dla bytu prawnego ustanowionych na nieruchomościach hipotek, w tym hipotek przymusowych zabezpieczających zobowiązania lub zaległości podatkowe, należy do sądów powszechnych prowadzących księgi wieczyste.
Jak stanowi art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Należy jednak pamiętać, że wskazany przepis nie nakłada na organ, który jest wierzycielem hipotecznym obowiązku wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki czy wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o wykreślenie hipoteki, która jest ustanowiona na jego rzecz. Na organie, czyli wierzycielu hipotecznym, spoczywa obowiązek umożliwienia właścicielowi nieruchomości, na której ustanowiono hipotekę dokonanie takiego wykreślenia mającego na celu doprowadzenie do zgodności stanu rzeczywistego ze stanem wynikającym z księgi wieczystej. Podstawą wykreślenia byłby dokument (zaświadczenie) wydany przez organ, z którego wynikałoby, iż dłużnik uregulował zaległość, która z kolei stanowiła podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej. Zważyć jednakże należy, że wyrażenie zgody przez wierzyciela na wykreślenie hipoteki jest czynnością cywilnoprawną, a nie działaniem z zakresu administracji publicznej, tym samym nie istnieje decyzyjny tryb załatwiania takich spraw. Dotyczy to wszystkich wierzycieli, w tym wierzycieli publicznoprawnych.
Podkreślić również należy, że przepis art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zobowiązuje do wydania właścicielowi nieruchomości stosownego dokumentu umożliwiającego wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Wskutek wygaśnięcia hipoteki wpisanej do księgi wieczystej powstaje stan niezgodności pomiędzy stanem wynikającym z treści księgi wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym i w celu jego usunięcia potrzebne jest wykreślenie hipoteki, do czego potrzebne są dokumenty potwierdzające to wygaśnięcie. Jeżeli wierzyciel posiada stosowne dokumenty umożliwiające wykreślenie hipoteki to jest zobowiązany wydać je właścicielowi obciążonej nieruchomości. W przypadku, gdy wierzyciel odmawia wydania dokumentów jedyną drogą do usunięcia niezgodności pomiędzy stanem wynikającym z treści księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym jest powództwo na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.
W tym miejscu zasadnym wydaje się przytoczenie rozważań wynikających z wyroku Sądu Najwyższego z 16 listopada 1998r., I CKN 885/97, z których wynika, iż po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i odmowie dokonania przez wierzyciela czynności umożliwiającej wykreślenie hipoteki, dłużnik (tu dłużnikiem rzeczowym jest właściciel obciążonej nieruchomości – przypis tutejszego Sądu) może domagać się wykreślenia wpisu w drodze powództwa (art. 10 w zw. z art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Z chwilą wygaśnięcia wierzytelności wygasa hipoteka, jak stanowi art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a treść księgi wieczystej, w której taka hipoteka formalnie nadal figuruje, jest - od chwili wygaśnięcia wierzytelności - niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym. W tej sytuacji właściciel nieruchomości może żądać od wierzyciela usunięcia tej niezgodności (art. 100 i 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Jeżeli wierzyciel hipoteczny nie wyrazi zgody na wykreślenie hipoteki, właściciel nieruchomości obciążonej hipoteką może wytoczyć powództwo na podstawie art. 10 tej ustawy. Powództwo z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ma na celu usunięcie rozbieżności w tym przepisie wskazanej. Powyższa okoliczność pozostawia tym samym dłużnikowi rzeczowemu (właścicielowi obciążonej nieruchomości) możliwość zniwelowania braku działania wynikającą z dyspozycyjności art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Z powyższego wynika, że sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do spraw o charakterze cywilnoprawnym. Sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie ma charakteru sprawy z zakresu administracji publicznej. Wierzyciel hipoteczny występuje w takiej sprawie, jako strona postępowania wieczystoksięgowego, pozbawiona atrybutów władczych. Cywilnoprawny tryb wykreślenia wpisu hipoteki z księgi wieczystej wyklucza zatem przyjęcie, że złożenie lub odmowa złożenia wniosku o wykreślenie hipoteki przez organ podatkowy wymaga od tego organu podjęcia rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej czy też wydania innego aktu administracyjnego. Wniosek dłużnika o wystąpienie przez organ podatkowy z żądaniem wykreślenia hipoteki nie wszczyna zatem postępowania podatkowego, które podlega załatwieniu w drodze władczego jednostronnego rozstrzygnięcia organu w formie decyzji administracyjnej.
W konsekwencji, brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, aby załatwienie sprawy wykreślenia wpisu hipoteki z księgi wieczystej miało nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, postanowienia lub innego aktu, czy czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Żądana przez skarżącą czynność ma charakter cywilnoprawny. Tylko właściwy sąd rejonowy jest uprawniony w sprawach o wpis i wykreślenie hipoteki w księdze wieczystej. Nadto, jak słusznie stwierdzono w zaskarżonym postanowieniu, uprawnienia dłużnika w zakresie wniesienia ww. powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, przynależą właścicielowi obciążonej nieruchomości jako dłużnikowi rzeczowemu.
W tym stanie rzeczy uznać należało, że organy prawidłowo uznały, iż w sprawie z wniosku skarżącej winien mieć zastosowanie art. 165a O.p. Wniosek skarżącej nie mógł być bowiem merytorycznie rozpoznany, a zatem zasadnym była odmowa wszczęcia postępowania. Ponadto podkreślenia wymaga, że przyjęty przez organ podatkowy w niniejszej sprawie z wniosku skarżącej sposób procedowania stanowi gwarancję należytego działania organu podatkowego z uwzględnieniem zasad ogólnych postępowania, w tym zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz z uwzględnieniem interesu prawnego strony i jej uprawnień procesowych, w tym prawa do wniesienia środka zaskarżenia do organu odwoławczego (zasada dwuinstancyjności postępowania) oraz prawa do wniesienia skargi do sądu administracyjnego i poddanie jego kontroli działania organu, a w konsekwencji ocenę czy dane żądanie mogło być rozstrzygnięte merytorycznie zgodnie z wnioskiem strony, czy nie. Stąd należy uznać, że takie działanie organu było właściwe. Udzielenie bowiem jedynie pisemnej informacji o stanowisku organu odnośnie tego żądania takiej gwarancji nie daje.
Wobec braku podstaw do uznania zaskarżonego postanowienia za wadliwe zarzuty skargi należało uznać za nieuzasadnione.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.
P.C.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI