III SA/WA 600/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2006-08-17
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenia społeczneskładkiumorzenieZUSdecyzjanieważnośćspółka cywilnaodpowiedzialnośćpostępowanie administracyjne

WSA w Warszawie stwierdził nieważność decyzji ZUS i Prezesa ZUS odmawiających umorzenia składek, wskazując na wady proceduralne i skierowanie decyzji do nieistniejącej spółki.

Sprawa dotyczyła skargi J. K. i J. K. na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. Sąd stwierdził nieważność zarówno decyzji Prezesa ZUS, jak i poprzedzającej ją decyzji ZUS. Główną przyczyną nieważności było skierowanie decyzji do nieistniejącej spółki cywilnej, która przestała istnieć przed wydaniem decyzji. Dodatkowo, decyzja Prezesa ZUS została wydana z naruszeniem przepisów KPA dotyczących postępowania odwoławczego. Sąd umorzył postępowanie w części dotyczącej zmarłego J. K., ale rozpoznał skargę J. K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę J. K. i J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. Sąd umorzył postępowanie sądowe w części dotyczącej J. K. z uwagi na jego śmierć, uznając, że przedmiot postępowania odnosi się do praw ściśle związanych z jego osobą. W odniesieniu do skargi J. K., sąd uznał ją za zasadną, choć z innych powodów niż wskazane przez skarżącą. Główną wadą obu decyzji było skierowanie ich do nieistniejącej spółki cywilnej "O.", która została zlikwidowana w marcu 2004 r. Sąd podkreślił, że decyzje powinny być skierowane do J. K. i J. K. jako osób fizycznych, na które przeniesiono odpowiedzialność za zobowiązania spółki. Dodatkowo, decyzja Prezesa ZUS została wydana z naruszeniem art. 138 KPA, ponieważ organ odwoławczy nie mógł orzekać bezpośrednio co do istoty sprawy bez uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Sąd nie rozpatrywał meritum wniosku o umorzenie składek, wskazując, że kwestia ta będzie przedmiotem ponownej oceny w postępowaniu administracyjnym. Sąd wskazał również na konieczność przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu i obowiązku organu do zebrania i oceny materiału dowodowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, w tym do podmiotu nieistniejącego, jest dotknięta wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności.

Uzasadnienie

Spółka cywilna przestała istnieć przed wydaniem decyzji, a decyzje powinny być skierowane do osób fizycznych, na które przeniesiono odpowiedzialność.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (14)

Główne

u.s.u.s. art. 28

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub, w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania.

u.s.u.s. art. 83 § 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, w tym skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie (pkt 4) oraz rażące naruszenie prawa (pkt 2).

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Sposoby rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy (utrzymanie w mocy, uchylenie i orzeczenie co do istoty, uchylenie i umorzenie postępowania pierwszej instancji, umorzenie postępowania odwoławczego).

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 30

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się m.in. art. 28.

k.p.a. art. 107 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Oznaczenie strony lub stron jest jednym z elementów decyzji.

p.p.s.a. art. 124 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obligatoryjne zawieszenie postępowania w razie śmierci strony.

p.p.s.a. art. 124 § 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego.

p.p.s.a. art. 161 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Umorzenie postępowania sądowego.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy.

p.p.s.a. art. 152

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

p.u.s.a. art. 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzje zostały skierowane do nieistniejącej spółki cywilnej. Decyzja Prezesa ZUS została wydana z naruszeniem art. 138 KPA, ponieważ organ odwoławczy nie uchylił decyzji organu pierwszej instancji przed orzeczeniem co do istoty sprawy.

Godne uwagi sformułowania

przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego decyzja obarczona wadą nieważności, jako skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 § 1 k.p.a. jest niedopuszczalne decyzja [...] obarczone są wadami skutkującymi stwierdzeniem ich nieważności

Skład orzekający

Grażyna Nasierowska

przewodniczący

Hieronim Sęk

sprawozdawca

Krystyna Kleiber

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nieważności decyzji administracyjnych ze względu na skierowanie ich do nieistniejących podmiotów oraz prawidłowego stosowania przepisów KPA w postępowaniu odwoławczym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji spółki cywilnej i przeniesienia odpowiedzialności za składki, ale zasady dotyczące nieważności decyzji są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe są formalne aspekty postępowania administracyjnego i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji, nawet jeśli meritum sprawy jest skomplikowane. Jest to ważna lekcja dla przedsiębiorców i prawników.

Błąd formalny w decyzji ZUS: Sąd stwierdził nieważność, bo adresatem był nieistniejący podmiot!

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 600/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-08-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-02-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grażyna Nasierowska /przewodniczący/
Hieronim Sęk /sprawozdawca/
Krystyna Kleiber
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi J. K. i J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...]; 2) określa, że decyzje, których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane w całości; 3) umarza postępowanie sądowe wszczęte ze skargi J. K.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...] skierowaną do Przedsiębiorstwa [...] "O." s.c. (J. K., J. K.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Zakład", odmówił umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w częściach finansowanych przez ubezpieczonych i przez płatnika oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji wskazując na treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub, w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania, Zakład stwierdził, iż w jego ocenie [...] "O." s.c. nie spełnia warunków umorzenia. Wskazał, że na wspólników tej spółki, tj. J. K. i J. K. decyzjami Zakładu z dnia [...] czerwca 2005 r. przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania spółki cywilnej [...] "O.". W stosunku zaś do wspólników nie było prowadzone jeszcze postępowanie egzekucyjne, a poza tym pobierają oni świadczenia emerytalno-rentowe. Zakład wskazał również, że część należności przypadająca od ubezpieczonych nie podlega umorzeniu z uwagi na art. 30 u.s.u.s. W zakończeniu decyzji organ wyjaśnił, iż spółka cywilna [...] "O." może wystąpić na podstawie art. 29 u.s.u.s. o zawarcie układu ratalnego.
W związku z ww. decyzją pismem z dnia 9 listopada 2005 r. J. K. i J. K. ponownie zwrócili się o umorzenie należności. Wyjaśnili, iż spółka została zlikwidowana w marcu 2004 r. z powodu braku zamówień. Uzasadniając wniosek odwołali się do swojej trudnej sytuacji życiowej spowodowanej problemami zdrowotnymi, a w szczególności ciężką chorobą nowotworową J. K. oraz licznymi wydatkami z tym związanymi.
Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Prezes Zakładu", decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. postanowił odmówić umorzenia należności składkowych i pochodnych w sposób identyczny, jak uczynił to organ pierwszej instancji. W motywach decyzji organ podniósł, poza analogicznymi stwierdzeniami, które były zawarte w decyzji Zakładu, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wspólnicy spółki cywilnej nie przedstawili innych dowodów, które mogłyby mieć wpływ na zmianę stanowiska zawartego w pierwotnej decyzji.
Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu J. K. i J. K. pismem z dnia 4 lutego 2006 r. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wnieśli o umorzenie kwot wskazanych w tej decyzji. W uzasadnieniu skargi nawiązali do okoliczności podnoszonych w toku postępowania administracyjnego. Dodatkowo zwrócili uwagę, że Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Z. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2006 r. w sprawie o przeniesienie odpowiedzialności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne w związku z decyzjami z dnia [...] czerwca 2005 r. zwrócił akta Zakładowi celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ustalenia stanu faktycznego sprawy.
W odpowiedzi na skargę, w której jako skarżącego wskazano Przedsiębiorstwo [...] "O." s.c. J. K., J. K. Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymują stanowisko w przedmiocie odmowy umorzenia należności.
W dniu rozprawy do Sądu wpłynęło pismo J. K. informujące o śmierci męża w dniu [...] lipca 2006 r. Do pisma dołączono odpis skrócony aktu zgonu z dnia 31 lipca 2006 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej wskazane.
W pierwszej kolejności należało jednak wyjaśnić, iż co do zasady śmierć strony postępowania skutkuje obligatoryjnym zawieszeniem postępowania sądowego, o czym stanowi art. 124 § 1 pkt 1 ab initio ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Jednakże w myśl art. 124 § 3 p.p.s.a. nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W takiej sytuacji sąd w oparciu o art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. umarza postępowanie sądowe. Skarżący J. K. domagał się zweryfikowania decyzji, którą odmówiono umorzenia należności z tytułu określonych składek. Taki przedmiot postępowania, zdaniem Sądu, odnosił się ściśle do jego praw, będących z nim związanych z uwagi na wcześniejsze obciążenie jego osoby odpowiedzialnością za zobowiązania wynikające z działalności spółki cywilnej "O.", jak również z uwagi na przesłanki warunkujące umorzenie należności. Wobec takiego stanu rzeczy przedmiotowa sprawa objęta postępowaniem sądowym z inicjatywy skarżącego J. K. w zakresie jego osoby musiała skutkować umorzeniem tegoż postępowania.
Powyższe nie stało jednak na przeszkodzie do rozpatrzenia skargi na wskazane wyżej decyzje, którą wniosła J. K..
Oceniając więc legalność decyzji wydanych w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych i pochodnych zauważyć należało, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Jedną z przesłanek skutkujących wyeliminowaniem z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracyjny jest stwierdzenie, że decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione.
Ponadto, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, o czym stanowi art. 135 p.p.s.a.
Z kolei o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co oznacza, że sąd administracyjny nie ma uprawnień do zmiany zaskarżonej decyzji i umorzenia ww. należności, tak jak tego oczekuje Skarżąca. Nie może tego uczynić nawet w sytuacji uwzględnienia skargi, co w niniejszej sprawie nastąpiło. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu - w tej sprawie decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] października 2005 r. - nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja Skarżącej, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie może spowodować umorzenia przedmiotowych należności składkowych i ich pochodnych przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.
Dokonując natomiast oceny zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu z dnia [...] grudnia 2005 r. w ramach kompetencji Sądu należy stwierdzić, że zarówno ta decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu z dnia [...] października 2005 r. obarczone są wadami skutkującymi stwierdzeniem ich nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, powoływanego dalej jako "k.p.a.". Ocenę taką Sąd sformułował mając na względzie stan faktyczny i prawny, jaki towarzyszył decyzjom w dacie ich podejmowania.
Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie. Oznaczenie strony lub stron jest jednym z elementów decyzji, wymaganych treścią art. 107 § 1 zdanie pierwsze k.p.a. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie stronami postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia ww. należności byli J. K. i J. K.. Oni złożyli wniosek o umorzenie obciążających ich należności. Organ nie mógł jako strony postępowania potraktować Przedsiębiorstwa [...] "O." spółka cywilna J. K. i J. K., a tak wadliwie uczynił. Spółka ta przestała bowiem istnieć z dniem [...] marca 2004 r., a z dniem [...] kwietnia 2004 r. nastąpiło wykreślenie J. K. i J. K. z ewidencji działalności gospodarczej. W tej sytuacji ww. spółka w ogóle nie mogła być stroną postępowania, które zostało wszczęte w 2005 r. W aktach administracyjnych spółkę cywilną "O." wskazuje się jako płatnika składek. Z wydanych w rozpoznanej sprawie decyzji wynika przy tym, że na J. K. i J. K. przeniesiono odpowiedzialność za zobowiązania tej spółki. Wobec takiego stanu rzeczy wniosek o umorzenia należności złożony przez J. K. i J. K. nie mógł w żadnej mierze być potraktowany jako pochodzący od spółki. Co najwyżej mógł obejmować zobowiązania tych osób wynikające nie tylko z ich zobowiązań własnych (bezpośrednich), ale również tych, które wynikały z przeniesienia na nich odpowiedzialności z dawnego płatnika. Niezależnie od tego jakie były to zobowiązania, adresatem decyzji mogli być tylko J. K. i J. K. jako osoby fizyczne, nie zaś podmiot (spółka cywilna) już nieistniejący.
Tymczasem organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] października 2005 r. jako stronę postępowania oznaczył Przedsiębiorstwo [...] "O." s.c. (J. K. i J. K), czyli nieistniejącego już w tej dacie płatnika składek. Nie sposób przy tym takiego oznaczenia uznać za jakąkolwiek omyłkę czy nieścisłość, zważywszy, iż w treści uzasadnienia decyzji Zakład odwołuje się miedzy innymi do oceny sytuacji spółki oraz wskazuje na możliwość złożenia przez spółkę wniosku o zawarcie układu ratalnego.
Wydana decyzja organu pierwszej instancji obarczona jest zatem wadą nieważności, jako skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie - art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Z kolei decyzja Prezesa Zakładu z dnia [...] grudnia 2005 r. zawierała w sobie dwa powody do stwierdzenia jej nieważności. Po pierwsze, identycznie wskazywała stronę postępowania, a zatem obarczona była taką samą wadą jak decyzja organu pierwszej instancji (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). Decyzję skierowano do ww. spółki cywilnej dodając przy tym, we wstępie do sentencji decyzji, iż postępowanie o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało zainicjowane wnioskiem tejże spółki. Po drugie, decyzja odwoławcza rażąco narusza art. 138 k.p.a. w związku z art. 83. ust. 4 u.s.u.s.
W tym zakresie zważyć należało, że prowadzenie postępowania poprzedzającego wydanie przez Prezesa Zakładu decyzji w przedmiocie umorzenia należności, jak i wydanie takiej decyzji następuje w oparciu o przepisy k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Postępowanie wszczęte takim wnioskiem kończy się rozstrzygnięciem - sposobem załatwienia sprawy - przewidzianym w art. 138 § 1 k.p.a.
Powyższe oznacza, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje tylko i wyłącznie takie rozstrzygnięcia, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. Wskazany przepis zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Według dyspozycji art. 138 § 1 k.p.a. w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (§ 1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (§ 1 pkt 2 ab initio) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływa na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w ramach art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Wskazany art. 138 § 1 k.p.a. jest jasny w swej treści co do sposobów zakończenia odwoławczego postępowania administracyjnego i w tym zakresie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie organu rozpatrującego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 k.p.a. w sposób rażący narusza prawo.
Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt rozpoznanej sprawy należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu z dnia [...] grudnia 2005 r. stanowi oczywiste i wyraźne zaprzeczenie niebudzących wątpliwości interpretacyjnych w zakresie mającym w sprawie zastosowanie (z uwagi na brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s.) przepisów art. 138 § 1 k.p.a. Prezes Zakładu we wstępie i sentencji powyższej decyzji stwierdził, iż rozpatrzył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (nota bene wskazując, iż jest to wniosek spółki cywilnej "O.") i w wyniku tego rozpatrzenia postanowił odmówić umorzenia należności składkowych i pochodnych. W takim stanie rzeczy charakter zaskarżonej decyzji, jako wydanej z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc w warunkach odwoławczych, nie może budzić wątpliwości. Jednakże treść sentencji ww. decyzji prowadzi do konkluzji, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 k.p.a. Prezes Zakładu nie dość, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji nie powołał art. 138 k.p.a., to jednocześnie w ogóle nie wypowiedział się o "losach" decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2005 r. mimo, iż bez wątpienia rozpatrywał pismo J. K. i J. K (data wpływu do organu w dniu 14 listopada 2005 r.) traktując je jako wniosek w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy załatwionej tą wcześniejszą decyzją. W to miejsce wprowadził orzeczenie bezpośrednio co do istoty sprawy, którego nie mógł wydać bez uchylenia decyzji z dnia [...] października 2005 r. Podkreślić należy, że w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jedynie uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości lub w części daje możliwość orzekania merytorycznego w uchylonym zakresie. Bez takiego uchylenie organ odwoławczy nie może orzekać bezpośrednio co do istoty sprawy, tak jak czyni to organ pierwszej instancji. Przepis art. 138 § 1 k.p.a. nie przewiduje bowiem takiej możliwości.
W rozpoznanej sprawie można się jedynie domyślać, iż zamiarem Prezesa Zakładu mogło być utrzymanie w mocy wcześniejszej decyzji Zakładu. Tak wynika z odpowiedzi na skargę. Sąd dokonując jednak oceny zgodności z prawem decyzji wydanej w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobligowany jest brać pod uwagę zakres (treść) władczego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, które zostało wydane, a nie uwzględniać jakie rozstrzygnięcie w istocie zamierzano wydać. Innymi słowy decydującym w tej mierze jest to, o czym organ rozstrzygnął - jak ujął przedmiot swojego rozstrzygnięcia a nie to, o czym zamierzał rozstrzygnąć, działając w błędnym przeświadczeniu że to uczynił.
Oczywiste naruszenie wskazanych wyżej reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako rażące naruszenie prawa procesowego, stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.
Powyższe wady zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, sprawiają, że Sąd nie może rozpatrywać tych zarzutów podniesionych w skardze, które można by odnieść do meritum sprawy, czyli kwestii umorzenia w sposób postulowany przez J. K. ww. należności. Stwierdzenie nieważności obu decyzji nie oznacza więc, że wniosek Skarżącej o umorzenie powyższych należności uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Zakład.
Jednocześnie kierując się treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno także zawierać wskazania co do dalszego postępowania, poza wyżej już przedstawionym stanowiskiem, Sąd zwraca uwagę na konieczność przestrzegania zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego. Zasady te wymagają od organu miedzy innymi ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez J. K. okoliczności dotyczących istoty sprawy. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku.
Organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma obowiązek rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego materiału dowodowego. Przed wydaniem decyzji Zakład powinien także, respektując postanowienia zawarte w art. 10 § 1 k.p.a., umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, realizując również w ten sposób jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu i dając tym samym możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia.
Należy też wskazać, że rozstrzygnięciem merytorycznym w sprawie umorzenia należności (zarówno pozytywnym - umorzenie należności, jak i negatywnym - odmowa umorzenia należności), wydawanym na podstawie art. 28 u.s.u.s., można objąć wszystkie składki z wyjątkiem tych, które są finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Do tych ostatnich nie stosuje się bowiem między innymi art. 28 u.s.u.s., co wynika z art. 30 tej ustawy. W takim stanie prawnym, organ nie może więc rozstrzygać merytorycznie o odmowie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, lecz powinien w części dotyczącej tych składek umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.
W ocenie Sądu, mając na uwadze postanowienie Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia [...] stycznia 2006 r. w sprawie o przeniesienie odpowiedzialności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne w związku z decyzjami z dnia [...] czerwca 2005 r., którym zwrócono akta Zakładowi celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ustalenia stanu faktycznego sprawy, przed wydaniem decyzji niezbędnym jest uwzględnienie podlegających umorzeniu składek we właściwej wysokości. Orzeczeniem w przedmiocie umorzenia można bowiem objąć tylko takie należności, które obciążają J. K. i o których umorzenie ona wnioskuje, oczywiście z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a.
Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Zakres w jakim decyzje, których nieważność stwierdzono nie może być wykonana określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.
J. K. była zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., gdyż rozpoznana sprawa jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych. Innych kosztów w tym postępowaniu nie poniosła. Nie złożyła też wniosku o zasądzenie kosztów. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym przedmiocie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI