III SA/Wa 3229/15

III SA/Wa 3229/15 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2017-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-11-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Barbara Kołodziejczak-Osetek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 724/17 - Wyrok NSA z 2019-05-29
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
art. 43 ust. 1 pkt 38, pkt 39 i pkt 40
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant referent-stażysta Joanna Wodzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi O.F. w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 24 lipca 2015 r. nr IPPP1/4512-483/15-2/EK w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę
Uzasadnienie
Skarżący O. (dalej także jako "Wnioskodawca" lub "Strona") zwrócił się o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie stawki podatku, podstawy opodatkowania, powstania obowiązku podatkowego dla usług subpartycypacji. Skarżący jest niestandaryzowanym funduszem sekurytyzacyjnym w rozumieniu art. 183 i nast. ustawy o funduszach inwestycyjnych z dnia 27 maja 2004 r. (t.j.: Dz. U. z 2014 r. poz.157, dalej jako "u.f.i."). Wierzytelnościami Wnioskodawcy zarządza podmiot posiadający zezwolenie Komisji Nadzoru Finansowego (działa on na zlecenie i z upoważnienia Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI) i zarówno wynagrodzenie TFI, jak i zarządzającego wierzytelnościami korzysta ze zwolnienia z VAT). Wnioskodawca rozważa możliwość zawierania w przyszłości umów o subpartycypację z bankami lub innymi funduszami sekurytyzacyjnymi, w przypadku których występowałby jako subpartycypant. Zgodnie z legalną definicją zawartą w art. 183 ust. 4 u.f.i., na podstawie umowy o subpartcypację następuje przekazanie funduszowi inwestycyjnemu wszystkich świadczeń otrzymywanych przez inicjatora sekurytyzacji z określonej puli wierzytelności lub z określonych wierzytelności. Umowa o subpartycypację zobowiązuje ponadto inicjatora do przekazania na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego całości pożytków z sekurytyzowanej wierzytelności, kwot głównych (a także ubocznych oraz akcesoryjnych) uzyskanych z sekurytyzowanej wierzytelności oraz kwot uzyskanych z tytułu realizacji zabezpieczeń sekurytyzownych wierzytelności, jeżeli zaspokojenie inicjatora miało miejsce przed realizacją zabezpieczeń. Przepisy ustawy o funduszach inwestycyjnych zastrzegają, że umowa o subpartycypację powinna zostać zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Dodatkowym wymogiem jest, aby umowa o subpartycypację nie zawierała żadnych postanowień o odroczeniu zapłaty lub też o dokonywaniu zapłaty w ratach. Specyfika przepisów ww. ustawy przesądza o tym, że subpartycypantem opisanej powyżej umowy o subpartcypację może być jedynie fundusz sekurytyzacyjny. W obrocie prawnym funkcjonuje również tzw. subpartycypacja bankowa uregulowana w przepisach ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t,j.: Dz.U. z 2012 poz. 1376 ze zm., dalej jako "p.b."). Na podstawie art. 92a ww. ustawy bank może zawrzeć z funduszem sekurytyzacyjnym lub z towarzystwem funduszy inwestycyjnych tworzących fundusz sekurytyzacyjny umowę przelewu wierzytelności lub umowę o subpartycypację.
Zdaniem Skarżącego, istota umowy o subpartycypację sprowadza się do tego, że dzięki zastosowaniu struktury opartej na umowie subpartycypacji, inicjator subpartycypacji zobowiązuje się przekazywać kontrahentowi wszelkie wpływy z wierzytelności określonych w umowie subpartycypacji. Jednocześnie już w chwili zawierania umowy subpartycypacji otrzymuje wynagrodzenie od swojego kontrahenta.
Stosunek prawny wynikający z umowy subpartycypacji można zatem scharakteryzować w sposób następujący:
• W majątku inicjatora subpartycypacji zarówno przed zawarciem, jak i po zawarciu umowy o subpartycypację znajdują się wierzytelności będące podstawą subpartycypacji (np. wierzytelności z umów pożyczek).
• W wyniku umowy o subpartycypację inicjator nabywa ponadto wobec swojego kontrahenta wierzytelność o zapłatę określonej w umowie ceny, która z uwagi na specyfikę uregulowań dotyczących umowy o subpartycypację jest w zasadzie niezwłocznie płacona (przepisy zabraniają umownego odroczenia zapłaty tej ceny). • Z kolei kontrahent inicjatora subpartycypacji nabywa wynikającą z umowy o subpartycypację wierzytelność w stosunku do inicjatora o zapłatę określonych kwot, odpowiadających kwotom otrzymanym przez inicjatora z tytułu wierzytelności będących podstawą subpartycypacji przez określony w umowie okres.
Z konstrukcji umowy o subpartycypację wynika przy tym, że wartość pożytków uzyskiwanych przez subpartycypanta równa jest różnicy pomiędzy wartością przekazanego finansowania na rzecz inicjatora a kwotą uzyskaną w okresie obowiązywania umowy z wydzielonego strumienia należności inicjatora. Z zasady bowiem kwota przekazywana przez subpartycypanta dla inicjatora jest niższa niż wartość przewidywanych przyszłych przepływów finansowych z wydzielonego strumienia należności inicjatora. Strony umowy zakładają, że na koniec obowiązywania umowy kwota uzyskana przez subpartycypanta przewyższy wartość udzielonego finansowania, a zrealizowany w ten sposób wynik na umowie będzie przychodem subpartycypanta. Wnioskodawca zakłada, iż w zawieranych umowach o subpartycypację ustalane będą miesięczne okresy rozliczeniowe, tzn. inicjator przekazywać będzie uzyskane w danym miesiącu środki kwotą zbiorczą na jeden rachunek bankowy wskazany przez subpartycypanta, jeden raz w miesiącu (określonego dnia każdego miesiąca).
Skarżący wniósł o udzielenie odpowiedzi na pytania.
1. Jaka stawka VAT znajduje zastosowanie w stosunku do usług świadczonych przez Wnioskodawcę na podstawie zawartych ewentualnie w przyszłości umów o subpartycypację?
2. Co stanowi podstawę opodatkowania podatkiem VAT w przypadku usług świadczonych przez Wnioskodawcę na podstawie zawartych ewentualnie w przyszłości umów o subpartycypację?
3. Jak należy ustalać moment powstania obowiązku podatkowego w przypadku świadczonych przez Wnioskodawcę usług subpartycypacji?
Ad. 1. Zdaniem Wnioskodawcy, czynności wykonywane przez niego na podstawie zawartych ewentualnie w przyszłości umów o subpartycypację podlegać będą zwolnieniu na podstawie art. 43 ust. 1 ustawy o VAT, ponieważ w uzupełnieniu ustawowej definicji usługi wskazać należy, biorąc pod uwagę wnioski sformułowane w unijnym orzecznictwie, że usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący z niego korzyść (choćby potencjalną). Zasadę tę potwierdza również polskie orzecznictwo. Zdaniem Skarżącego, w relacji pomiędzy inicjatorem subpartycypacji a subpartycypantem, subpartycypanta zakwalifikować trzeba jako usługodawcę, a inicjatora subpartycypacji - jako beneficjenta świadczenia polegającego na swoistym udzieleniu gwarancji przejęcia ryzyka niewypłacalności dłużnika -za które inicjator uiszcza subpartycypantowi odpłatność, która zawiera znamiona wynagrodzenia.
Jeżeli chodzi o stawkę VAT znajdującą zastosowanie w odniesieniu do świadczonej przez subpartycypanta usługi Skarżący powołał się na art. 41 ust. 1 w zw. z art 146a pkt 1 ustawy o VAT i podstawową stawkę VAT wynoszącą 23%. Jednocześnie w art 43 ust. 1 ustawy o VAT przewiduje katalog zwolnień z podatku dla ściśle określonych czynności. Zdaniem Wnioskodawcy, czynności wykonywane przez niego na podstawie zawartych ewentualnie w przyszłości umów o subpartycypację mieścić się będą w ww. katalogu zwolnień. Przy czym zauważyć należy, że usługę subpartycypacji rozważać można w kilku płaszczyznach - z uwagi na jej złożoną ekonomiczną funkcję. Uwzględnić tu należy gwarancyjny i finansowy charakter świadczenia subpartycypanta, a także jego związek z długiem (wierzytelnością), leżącym u podstawy stosunku prawnego z umowy o subpartycypację. Z tego względu jako podstawę zwolnienia z VAT należy wskazać art. 43 ust. 1 pkt 39, pkt 38 oraz pkt 40 ustawy o VAT. Za podstawą zwolnienia dla usługi subpartycypanta uznać należy w ocenie Wnioskodawcy po pierwsze art. 43 ust. 1 pkt 39 ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem zwolnieniu podlegają usługi w zakresie udzielania poręczeń, gwarancji i wszelkich innych zabezpieczeń transakcji finansowych i ubezpieczeniowych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług, a także zarządzanie gwarancjami kredytowymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę. Udzielenie gwarancji jako czynność prawna nie została uregulowana w kodeksie cywilnym jako osobny rodzaj umowy, jednak jej dopuszczalność jest powszechnie przyjęta w świetle art. 353(1) kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Jak przyjmuje się w praktyce, cechą umów gwarancyjnych jest to, że gwarant przyjmuje w nich ryzyko związane z realizacją bądź niepowodzeniem określonego w umowie przedsięwzięcia.
W ocenie Skarżącego, świadczenie subpartycypanta na podstawie umowy subpartycypacji polega w szczególności na swoistym udzieleniu gwarancji przejęcia ryzyka niewypłacalności dłużników - za które inicjator uiszcza subpratycypantowi odpłatność. Inicjator subpartycypacji otrzymuje bowiem od subpartycypanta z góry określoną umownie kwotę, natomiast uzyskanie przez subpartycypanta należnego mu świadczenia (kwot uzyskiwanych od dłużników) jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym. Wnioskodawca powołał się na stanowiska organów podatkowych potwierdzających prawidłowość takiej konkluzji, z których wynika, że subpartycypacja to czynność prawna, w której inicjator zobowiązuje się do przekazania świadczeń z puli wierzytelności do drugiego podmiotu, który nabywa prawo do części lub całości pożytków z tytułu wierzytelności, ale inicjator pozostaje nadal właścicielem portfela aktywów. Ryzyko braku spłaty wierzytelności przechodzi na podmiot przejmujący. Taka transakcja nie dostarcza inicjatorowi środków pieniężnych, lecz służy wytransferowaniu ryzyka kredytowego oraz w określonych przypadkach wypełnieniu wymogów prawnych w zakresie adekwatności kapitałowej.
Z uwagi na ww. funkcję usługi w umowie subpartycypacji i podejmowane w związku z nią czynności przez subpartycypanta jako gwaranta w stosunku do inicjatora subpartycypacji przejmującego ryzyko niewypłacalności dłużnika, usługa ta powinna zdaniem Wnioskodawcy korzystać ze zwolnienia z podatku od towarów i usług jako określona w art. 43 ust. 1 pkt 39 ustawy o VAT usługi w zakresie udzielania poręczeń, gwarancji i wszelkich innych zabezpieczeń transakcji finansowych i ubezpieczeniowych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług, a także zarządzanie gwarancjami kredytowymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę.
W ocenie Wnioskodawcy uzasadnionym wydaje się również uznanie usługi subpartycypanta za zwolnioną z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT. Na podstawie tego przepisu zwolnieniu podlegają usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, a także zarządzanie kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę.
Umowa pożyczki została zdefiniowana w art. 720 § 1 kodeksu cywilnego. W myśl tego unormowania, przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.
Argumentem za kwalifikacją usługi subpartycypanta jako swego rodzaju usługi udzielenia pożyczki jest finansowa funkcja subpartycypacji, tzn. fakt, że subpartycypant przenosi na inicjatora własność określonej kwoty pieniężnej, która zostaje mu w swoisty sposób "zwrócona" w momencie płatności przez inicjatora kwot, które otrzymuje on z tytułu wierzytelności będących przedmiotem umowy subpartycypacji, co do zasady z kwotą nadwyżki płatności inicjatora nad wcześniejszą płatnością subpartycypanta (odpowiadającą konstrukcyjnie instytucji odsetek w umowie pożyczki). Przy czym zdaniem Wnioskodawcy pojęcie pożyczki należy tu interpretować z uwzględnieniem ekonomicznego charakteru transakcji - jako wszelkiego rodzaju finansowanie bez względu na formę prawną (a nie tylko jako pożyczkę zdefiniowaną w art. 720 Kodeksu cywilnego). Jest to uzasadnione ogólną regułą wykładni przepisów w podatku od towarów i usług nakazującą badać ekonomiczny charakter transakcji niezależnie od ich formy prawnej - której wyrazem jest w szczególności art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, definiujący dostawę towarów według ekonomicznego kryterium wystąpienia przeniesienia prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w oderwaniu od cywilistycznej konstrukcji przeniesienia prawa własności.
Należy również zauważyć, że wszystkie czynności podejmowane przez subpartycypanta mieszczą się w kategorii usług w zakresie długów, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem, zwalnia się z podatku usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych, długów, czeków i weksli oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług. Zauważyć tu należy, że cały proces subpartycypacji odnosi się do długów - jako że usługę subpartycypacji można określić jako swego rodzaju usługę wsparcia dla inicjatora w zarządzaniu zadłużeniem kontrahentów wobec inicjatora. Co istotne, usługa ta obejmuje także dokonywanie wymienionych w ww. przepisie transakcji płatniczych/transferów płatniczych - co składa się na czynność mającą na celu wsparcie inicjatora w procesie zarządzania jego płynnością finansową. Wobec tego usługa świadczona przez subpartycypanta, jako złożona usługa pośrednictwa finansowego, niewątpliwie mieści się w dyspozycji art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT.
Jednocześnie, uwzględniając charakter i zakres działań subpartycypanta, trudno twierdzić, że świadczy on usługi ściągania długów lub faktoringu opodatkowane według stawki VAT 23% na podstawie art. 43 ust. 15 pkt 1 ustawy o VAT.
Zgodnie bowiem z tym przepisem, zwolnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 7, 12 i 37-41 oraz w ust 13, nie mają zastosowania do czynności ściągania długów, w tym factoringu. Usługi ściągania długów i factoringu nie zostały zdefiniowane w polskich przepisach prawa i należą do tzw. umów nienazwanych. Co do zasady, factoring polega na tym, że faktor trudniący się zawodowo tego typu działalnością nabywa wierzytelności przysługujące przedsiębiorcy (faktorantowi) z tytułu dokonania sprzedaży lub wykonania usług w zamian za określoną kwotę, odpowiadającą wartości nominalnej wierzytelności pomniejszonej o dyskonto uwzględniające wynagrodzenie faktora.
W pojęciu usług ściągania długów i faktoringu mieści się zatem m. in. skup wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub odprzedaży. Usługa tego typu polegająca na "wyręczeniu" klienta z czynności zmierzających do odzyskania długu podlega opodatkowaniu podatkiem VAT bez możliwości skorzystania ze zwolnienia. Usługa świadczona przez subpartycypanta obejmuje natomiast działania na skrajnie odmiennej płaszczyźnie, tzn. nie nabywa on wierzytelności od inicjatora ani też nie podejmuje żadnych działań związanych z windykacją należności. Rolą subpartycypanta jest udostępnienie inicjatorowi środków pieniężnych zanim uzyska je on od dłużnika, nie zaś egzekwowanie kwot wierzytelności w zastępstwie inicjatora.
Stad, zdaniem Skarżącego, czynności wykonywane przez niego na podstawie zawartych ewentualnie w przyszłości umów o subpartycypację podlegać będą zwolnieniu na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 39, pkt 38 oraz pkt 40 ustawy o VAT.
Ad. 2. Zgodnie z art. 29a ust. 1 ustawy o VAT, podstawą opodatkowania, z zastrzeżeniem ust. 2-5, art. 30a-30c, art. 32, art. 119 oraz art 120 ust. 4 i 5, jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika. Strony umowy zakładają, że na koniec obowiązywania umowy kwota uzyskana przez subpartycypanta przewyższy wartość udzielonego finansowania, a zrealizowany w ten sposób wynik na umowie będzie przychodem subpartycypanta. Zdaniem Skarżącego, podstawą opodatkowania w analizowanym przypadku jest kwota rzeczywistego wyniku finansowego zrealizowanego przez Wnioskodawcę w związku z wykonaniem umowy o subpartycypację. Podkreślenia wymaga, że kwota udzielonego, a następnie zwróconego finansowania nie stanowi zapłaty dla subpartycypanta, którą otrzymuje on z tytułu usługi. Zapłatą tą jest natomiast wartość uzyskanego wynagrodzenia, czyli nadwyżki płatności inicjatora nad wcześniejszą płatnością subpartycypanta (odpowiadającej konstrukcyjnie instytucji odsetek w umowie pożyczki).
Ad. 3. Zgodnie z art. 19a ust. 1 ustawy o VAT, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi, z zastrzeżeniem ust. 5 i 7-11, art. 14 ust. 6, art. 20 i art. 21 ust. 1. Szczególną regulację odnośnie momentu uznawania usług za wykonane przewiduje art. 19a ust. 3 zd. 1 ustawy o VAT. Zdaniem Skarżącego, przepis ten obejmuje zarówno usługi świadczone w sposób ciągły, jak i wszelkie inne usługi z założenia powtarzające się, o ile tylko strony umówiły się na rozliczanie (opłacanie) ich w okresach rozliczeniowych. W badanej sprawie, subpartycypant świadczyć będzie usługę realizowaną w sposób ciągły, a jednocześnie Wnioskodawca zakłada ustalenie miesięcznych umownych okresów rozliczeniowych. Za umówiony czas korzystania z tych środków pieniężnych należne jest supartycypantowi wynagrodzenie (stanowiące różnicę pomiędzy wartością przekazanego finansowania na rzecz inicjatora subpartycypacji z tytułu danej wierzytelności a kwotą uzyskaną przez subpartycypanta w związku z tą wierzytelnością). Taki kształt wzajemnych relacji pomiędzy inicjatorem a supartycypantem potwierdza, że momentem wykonania usługi przez Wnioskodawcę w ramach umowy subpartycypacji będzie upływ umówionego okresu czasu podzielonego na okresy rozliczeniowe. Według Skarżącego, w przypadku zawarcia w umowie o subpartycypację postanowienia odnośnie miesięcznych okresów rozliczeniowych, obowiązek podatkowy będzie powstawał na podstawie art. 19a ust. 3 zd. 1 ustawy o VAT, tj. z upływem poszczególnych okresów rozliczeniowych.
Minister Finansów działający poprzez Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej jako "Minister") zaskarżoną interpretacją nr IPPP1/4512-483/15-2/EK, na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm., dalej jako "O.p.") oraz § 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770 z późn. zm.) uznał, że stanowisko Spółki przedstawione we wniosku z dnia 15 maja 2015 r.) o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie:
• stawki podatku - jest nieprawidłowe,
• podstawy opodatkowania - jest prawidłowe,
• momentu powstania obowiązku podatkowego - jest prawidłowe.
Ad 1. Minister powołał się na art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 5a, art. 7 ust. 1, art. 2 pkt 6, art. 8 ust. 1 ustawy o VAT i wskazał, że definicja świadczenia usług ma zatem charakter dopełniający definicję dostawy towarów i jest wyrazem realizacji powszechności opodatkowania podatkiem od towarów i usług transakcji wykonywanych przez podatnika w ramach działalności gospodarczej. Powołał się nadto na art. 15 ust. 1 i ust. 2 art. 41 ust. 1, art. 146a pkt 1 oraz art. 43 ust. 1 pkt 38-40 ustawy o VAT. Zdaniem Ministra, zwolnienia od podatku usług finansowych oparte zostały na obiektywnych kryteriach, nie są zaś uzależnione od rodzaju podmiotu świadczącego te usługi. Powyższe zwolnienia znajdują odzwierciedlenie w przepisach Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347, poz. 1 ze zm., zwanej dalej Dyrektywą), tj. w art. 131, art. 135 ust. 1 lit. b-d. Czynności zwolnione od VAT zgodnie z Dyrektywą VAT stanowią autonomiczne pojęcia prawa wspólnotowego, a ich ujednolicona interpretacja ma służyć unikaniu rozbieżności w stosowaniu systemu podatku VAT w poszczególnych państwach członkowskich. Według Ministra, umowa o subpartycypację jest umową, w której inicjator sekurytyzacji zobowiązuje się za wynagrodzeniem do przekazania świadczeń z puli wierzytelności do drugiego podmiotu (subpartycypanta), który nabywa prawo do części lub całości pożytków z tytułu wierzytelności, przy czym transakcja ta nie rodzi skutków sprzedaży. W przypadku subpartycypacji dochodzi jedynie do zbycia ekonomicznej siły wierzytelności, bez dokonania zmian podmiotowych w strukturze samej wierzytelności. Oznacza to, że w ramach dotychczasowego stosunku obligacyjnego inicjator sekurytyzacji pozostaje wierzycielem dłużnika, subpartycypant zaś nabywa względem inicjatora sekurytyzacji jedynie roszczenie o wypłatę kwot przekazanych inicjatorowi przez dłużnika w ramach stosunku podstawowego. Wierzytelności sekurytyzowane w oparciu o strukturę subpartycypacji pozostają w bilansie inicjatora sekurytyzacji. Dlatego, zdaniem ministra charakter świadczonych przez Wnioskodawcę usług na rzecz Inicjatora - Stronę umowy nie pozwala na objęcie ich zwolnieniem od podatku VAT określonym w art. 43 ust. 1 pkt 38-40 ustawy. Zdaniem Ministra, świadczone przez Wnioskodawcę usługi nie mogą zostać zakwalifikowane jako wskazane w art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT usługi, ponieważ charakter prawny zawartej umowy między subpartycypantem i inicjatorem nie jest tożsamy z tym wynikającym z umowy pożyczki czy kredytu. Pomimo bowiem zawarcia umowy subpartycypacyjnej wierzytelność, będąca przedmiotem tej umowy, nadal pozostaje w aktywach Inicjatora. Ponadto elementem umowy subpartycypacyjnej jest w przeciwieństwie do umowy pożyczki, wyraźne określenie źródła, z którego zostanie zaspokojony wierzyciel. Ponadto w przypadku ewentualnej upadłości dłużnika podstawowego subpartycypantowi nie przysługuje roszczenie względem inicjatora sekurytyzacji o zwrot pozostałych kwot. Jest to element, który odróżnia konstrukcję umowy o subpartycypację od umowy pożyczki. Wnioskodawca nabywa prawo do przyszłych płatności przysługujących Inicjatorowi, w zamiar za co płaci określoną kwotę umożliwiającą zachowanie płynności finansowej Inicjatora. Przedmiotem zawartej umowy jest prawo do udziału w konkretnych płatnościach, które zgodnie z zawartą umową Inicjator zobowiązuje się przekazywać na rzecz Wnioskodawcy. Zatem, nie są to czynności tożsame z usługami udzielania kredytów i pożyczek, usługami pośrednictwa w świadczeniu tych usług, a także usługami zarządzania kredytami lub pożyczkami pieniężnymi. W ocenie Ministra, z treści wniosku wynika, by czynności wykonywane przez Wnioskodawcę w ramach realizacji postanowień Umowy nie wypełniają przesłanek wynikających z cyt. art. 43 ust. 1 pkt 39 ustawy o VAT, gdyż Skarżący świadcząc usługi subpartycypacyjne nie udziela poręczeń, gwarancji bądź nie dokonuje innych zabezpieczeń na rzecz Inwestora. Charakter umowy subpartycypacji, zgodnie z którą Wnioskodawca jako Subpartycypant przekazuje środki pieniężne na rzecz Inicjatora, jest zupełnie różny od transakcji udzielania poręczeń, gwarancji i wszelkich innych zabezpieczeń transakcji finansowych i ubezpieczeniowych. Przede wszystkim Wnioskodawca nie zobowiązuje się do spłacenia długu lub innego zobowiązania wobec dłużnika. Wnioskodawca przekazując środki pieniężne na rzecz Inwestora, nie udziela mu gwarancji/poręczeń, co do spłat dłużników. Zgodnie z zawartą umową, Wnioskodawca, na własne ryzyko, nabywa prawo do konkretnych płatności, które Inicjator, w związku z otrzymaną kwotą środków pieniężnych, zobowiązuje się mu przekazywać. Zatem stwierdzić należy, że ww. usługi subpartycypacji nie korzystają ze zwolnienia przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 39 ww. ustawy. Świadczone przez Subpartycypanta usługi nie mogą być również uznane za usługi mieszczące się w katalogu usług wskazanych w art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy. Przepis ten zawiera bowiem możliwość zwolnienia z opodatkowania usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych, długów, czeków i weksli oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług. W omawianym przypadku usługi świadczone przez Wnioskodawcę nie spełniają przesłanek z opisanego wyżej przepisu. Powyższy przepis odnosi się bowiem przede wszystkim do transakcji dotyczących depozytów finansowych oraz prowadzenia kont zatem usług typowych dla banków czy innych instytucji finansowych i polegających na prowadzeniu usług polegających na obsłudze środków pieniężnych powierzonych przez klienta instytucji finansowej. Tymczasem jak wynika z wniosku subpartycypacja polega przede wszystkim na umożliwieniu dysponowania środkami finansowymi przez Inicjatora na skutek otrzymania płatności dotyczącej przyszłych strumieni pieniężnych od Subpartycypanta. Charakter tej usługi jest zatem zupełnie różny od transakcji związanych z obsługą rachunków depozytowych czy dokonywaniem przelewów czy obsługą czeków i innych zbywalnych instrumentów finansowych. Dlatego, zdaniem Ministra, świadczone przez Wnioskodawcę usługi w ramach umowy sybpartycypacji nie są objęte zwolnieniem od podatku VAT przewidzianym w przywołanych wyżej przepisach tj. art. 43 ust. 1 pkt 38-40 ustawy, zatem zgodnie z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 146a pkt 1 ustawy winny być opodatkowane podatkiem VAT wg podstawowej stawki tj. 23%.
Ad 2. Zdaniem Ministra, stanowisko Wnioskodawcy w zakresie pytania 2 należało uznać za prawidłowe. Minister powołał się na art. 29a ust. 1 oraz art. 29a ust. 7 ustawy o VAT. Podstawą opodatkowania podatkiem od towarów i usług będzie kwota rzeczywistego wyniku finansowego zrealizowanego przez Wnioskodawcę. Kwota ta stanowi dla Wnioskodawcy zapłatę za wykonanie usługi, która w rezultacie według zapisów art. 29a ust. 1 ustawy o VAT stanowi podstawę opodatkowania podatkiem od towarów i usług.
Ad 3. Zdaniem Ministra, stanowisko Wnioskodawcy w zakresie pytania 3 należało uznać za prawidłowe. Zdaniem Ministra, kształt wzajemnych relacji pomiędzy Inicjatorem a Subpartycypantem potwierdza, że momentem wykonania usługi przez Wnioskodawcę w ramach umowy subpartycypacji jest upływ umówionego okresu czasu podzielonego na okresy rozliczeniowe. Dlatego, uwzględniając fakt, że Strony przyjmą w umowie miesięczny okres rozliczeniowy, obowiązek podatkowy w analizowanej sprawie będzie powstawał stosownie do treści art. 19a ust. 1 w związku z art. 19a ust. 3 ustawy, z chwilą wykonania usługi, tj. z upływem poszczególnych okresów rozliczeniowych.
Minister, po rozpoznaniu wezwania do usunięcia naruszenia prawa wniesionego przez Stronę, odpowiedzią na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, doręczoną Skarżącej dnia 28 września 2015 r., odmówił zmiany interpretacji.
Skarżący, w skardze z 19 października 2015 r. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 43 ust. 1 pkt 38; art. 43 ust. 1 pkt 39; art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT poprzez niezastosowanie wynikających z nich zwolnień od podatku do sytuacji opisanej w zdarzeniu przyszłym opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Nadto zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez uchybienie art. 121 § 1 w zw. z art. 120 w zw. z art. 14h O.p. wywołane stosowaniem argumentacji nieodnajdującej poparcia w treści przepisów prawa, a tym samym nieposzanowanie zasady zaufania do organów podatkowych, które są zobowiązane do działania na podstawie i w granicach prawa.
Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji w zakresie, w jakim Minister uznał stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe i uznanie stanowiska prezentowanego przez Skarżącą we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Wniosła również o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania wedle norm przepisanych.
W ocenie Skarżącego, Minister dokonał wadliwej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT, ponieważ nie dostrzega dalszej części tego przepisu, jak i nie pochyla się na terminem "zarządzanie". Ponadto w ocenie Skarżącej wskazać należy, że art. 43 ust. 1 pkt 38 został wprowadzony do ustawy o VAT z dniem 1 stycznia 2011 r. Do końca 2010 r., co nie jest sporne w sprawie, usługi sekurytyzacji podlegały zwolnieniu na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 w zw. z załącznikiem nr 4 do ustawy o VAT. Na podkreślenie zasługuje to. iż zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy z dnia 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U z. 2010 r. nr 226, poz. 1476) nowelizującej ustawę o VAT w powyższym zakresie, przedmiotowa nowelizacja nie miała na celu ograniczenia zakresu dotychczasowych usług zwolnionych z opodatkowania VAT, a jedynie odejście od klasyfikowania usług na podstawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług. W konsekwencji, wprowadzenie zmian do ustawy o VAT od 1 stycznia 2011 r. nie powinno w ocenie Skarżącego skutkować zmianą zakresu usług zwolnionych od tego podatku. W ocenie Strony uzasadnionym wydaje się uznanie usługi subpartycypanta za zwolnioną z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT.
Uzasadniając zarzut uchybienia art. 43 ust. 1 pkt 39 ustawy o VAT Skarżący wskazał, że z uwagi na funkcję gwarancyjną usługi w umowie subpartycypacji i podejmowane w związku z nią czynności przez subpartycypanta jako gwaranta w stosunku do inicjatora subpartycypacji przejmującego ryzyko niewypłacalności dłużnika, usługa ta powinna zdaniem Skarżącej korzystać ze zwolnienia z podatku od towarów i usług także na podstawie w art. 43 ust. 1 pkt 39 ustawy o VAT. Mieści się bowiem w zakresie przedmiotowym określonym przez, ustawodawcę jako usługi w zakresie udzielania poręczeń, gwarancji i wszelkich innych zabezpieczeń transakcji finansowych i ubezpieczeniowych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług, a także zarządzanie gwarancjami kredytowymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę. Wynika to bezpośrednio jej charakteru prawnego i funkcji, jaką pełni dla podmiotów decydujących się na jej zastosowanie.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT Skarżący uznał, że wszystkie czynności podejmowane przez subpartycypanta mieszczą się w kategorii usług w zakresie długów, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem, zwalnia się z podatku usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych, długów, czeków i weksli oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług. Zauważyć tu należy, że cały proces subpartycypacji odnosi się do długów jako że usługę subpartycypacji można określić jako swego rodzaju usługę wsparcia dla inicjatora w zarządzaniu własną wierzytelnością oraz pośrednio zadłużeniem kontrahentów wobec inicjatora. Co istotne, usługa ta obejmuje także dokonywanie wymienionych w ww. przepisie transakcji płatniczych/transferów płatniczych co składa się na czynność mającą na celu wsparcia inicjatora w procesie zarządzania jego płynnością finansową poprzez refinansowanie i regres subpartycypacyjny. Wobec tego usługa świadczona przez subpartycypanta, jako złożona usługa pośrednictwa finansowego, niewątpliwie mieści się w dyspozycji art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT.
Uzasadniając zarzuty naruszenia procedury w zakresie wskazanym we wstępie, Skarżący podważa zasadność nieuwzględnienia przez Ministra wyników wykładni celowościowej, jak i systemowej w przedmiotowej sprawie, które w ocenie Skarżącej w sposób niebudzący wątpliwości prowadzą do rezultatu objęcia usługi subpartycypacji zwolnieniem od podatku VAT bez względu na podstawę art. 43 ust. 1 pkt 38, 39, czy 40 ustawy o VAT.
Minister, w odpowiedzi na skargę, wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
1. Skargę należy oddalić.
2. Podstawą skargi jest naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 43 ust. 1 pkt 38; art. 43 ust. 1 pkt 39; art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT (poprzez niezastosowanie wynikających z nich zwolnień od podatku) oraz naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez uchybienie art. 121 § 1 w zw. z art. 120 w zw. z art. 14h O.p.
3. Zarzut procedury jest uzasadniony stosowaniem argumentacji "nieodnajdującej poparcia w treści przepisów prawa", nieposzanowaniem zasady zaufania do organów podatkowych, "które są zobowiązane do działania na podstawie i w granicach prawa". W ocenie Sądu, zarzut ten jest konsekwencją niekorzystnego (dla Strony) rozumienia przepisów prawa materialnego, dlatego Sąd jest zobowiązany ocenić przede wszystkim sposób rozumienia i stosowania w sprawie prawa materialnego.
4. Sąd przyjmuje, że treścią umowy o subpartycypację, o której mowa w art. 183 ust. 4 u.f.i., jest zobowiązanie do przekazywania pożytków i kwot z wierzytelności. Na podstawie umowy o subpartycypację nie dochodzi zatem do przelewania jakichkolwiek praw, lecz jest ona źródłem zobowiązania do zapłaty przez inicjatora subpartycypacji określonych kwot (odpowiadających co do wartości wpływom z wierzytelności) w zamian za zobowiązanie do zapłaty z góry określonej ceny przez drugą stronę umowy o subpartycypację. Treścią zobowiązania w umowie o subpartycypację, w przypadku obydwu stron, jest zatem co do zasady świadczenie pieniężne, a nie prawa.
5. Istotą umowy o subpartycypację jest nabycie przez subpartycypanta od inicjatora transakcji praw majątkowych do przychodów generowanych przez określone wierzytelności objęte umową. Na tej podstawie subpartycypant emituje określone papiery wartościowe, które następnie w zależności od ratingu poszczególnej transzy papierów (oraz rozkładu lub partycypacji w stratach inicjatora transakcji) są obejmowane przez poszczególnych inwestorów (Andrzej Dąbkowski, Sekurytyzacja – współczesne narzędzie inżynierii finansowej, KNUV 2014; 4(42): 156-186). Płatności dla inwestora w ramach poszczególnych transz papierów wartościowych uzależnione są od dochodów z tytułu ekspozycji (puli ekspozycji). Zasadniczą korzyścią umowy o subpartycypację jest brak bezpośredniej relacji pomiędzy subpartycypantem a dłużnikiem inicjatora. Wierzytelności objęte przedmiotem umowy nie wychodzą z ksiąg rachunkowych inicjatora, inicjator transakcji kontynuuje również całościową obsługę swoich wierzytelności oraz posiada nienaruszoną relację z dłużnikiem. Sprzedaż/przeniesienie praw do strumienia pieniądza w zakresie niewymagalnych wierzytelności prowadzi dla inicjatora transakcji do poprawy długoterminowej płynności finansowej oraz pozwala na zmniejszenie ryzyka prowadzonej działalności. Z kolei dla inwestora kupującego papiery wartościowe od subpartycypanta istnieje możliwość uzyskania określonych korzyści ekonomicznych.
6. Ten sposób rozumienia umowy o subpartycypację wpisuje się w (obecny) sposób działania Skarżącego (niestandaryzowanego funduszu sekurytyzacyjnego). Co do zasady bowiem sekurytyzacja polega na emisji krótkoterminowych dłużnych papierów wartościowych pod zastaw należności, którymi są najczęściej wierzytelności z tytułu udzielonych kredytów hipotecznych, pożyczek samochodowych, pożyczek na zakupy ratalne, należności z tytułu umów leasingowych, opłat czynszowych, rachunków telefonicznych itp.
7. Sąd zaznacza jednak, ze Skarżący rozważa również – w przyszłości – "zawieranie umów o subpartycypację z bankami lub z innymi funduszami sekurytyzacyjnymi, w przypadku których występowałby jako subpartycypant".
8. Przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie zagadnień: 1.Jaka stawka VAT znajduje zastosowanie w stosunku do usług świadczonych przez Wnioskodawcę na podstawie zawartych ewentualnie w przyszłości umów o subpartycypację ? 2.Co stanowi podstawę opodatkowania podatkiem VAT w przypadku usług świadczonych przez Wnioskodawcę na podstawie zawartych ewentualnie w przyszłości umów o subpartycypację ? 3.Jak należy ustalać moment powstania obowiązku podatkowego w przypadku świadczonych przez Wnioskodawcę usług subpartycypacji?
9. Z zestawienia treści wniosku o interpretację, treści interpretacji oraz skargi wynika, że sporna w sprawie jest jedynie odpowiedź Ministra na pytanie w przedmiocie stawki podatku, którą należy stosować. Stanowisko Skarżącego w zakresie podstawy opodatkowania oraz momentu powstania obowiązku podatkowego Minister uznał za – prawidłowe.
10. Skarżący twierdzi bowiem, że uzasadnionym wydaje się uznanie usługi subpartycypanta za zwolnioną z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38, pkt 39 albo pkt 40 ustawy o VAT. Co do zasady zwolnieniu podlegają usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, a także zarządzanie kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę, do którego to zakresu działalności zaliczają się usługi subpartycypanta. Zmiany w prawie nie powinny pogarszać sytuacji Skarżącego, który korzystał, do 1 stycznia 2011 r., ze zwolnienia od podatku w tym zakresie
11. Minister natomiast uznał walor prawotwórczy zmian wprowadzonych ustawą z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o podatków i usług (Dz.U. Nr 226, poz. 1476), czyli uchylenia (załącznika nr 4 ustawy) zwolnienia, z którego Skarżący korzystał, jako wyrazu pełnej implementacji dyrektywy 2006/112/We. W ocenie Ministra usługa subpartycypacji nie korzysta ze zwolnienia z podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38, pkt 39, pkt 40 ustawy o VAT, ponieważ charakter prawny umowy pomiędzy subpartycypantem i inicjatorem nie jest tożsamy z tym wynikającym z umowy pożyczki czy kredytu, poręczeń, gwarancji, innych zabezpieczeń transakcji finansowych, depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów pieniężnych, długów, czeków i weksli oraz usług pośrednictwa w świadczeniu tych usług. Na potrzebę rozróżnienia wskazuje zestawienie treści spornej w niniejszym postępowaniu umowy z umowami zakwalifikowanymi do ulgi w VAT, jak też imperatyw (postulat) ścisłej interpretacji ulg i zwolnień podatkowych, jako wyjątku od reguły opodatkowania.
12. Rację w tym sporze ma Minister.
13. Oczywistym dla Sądu jest to, że Strona nie może korzystać z ulgi podatkowej zniesionej przez ustawodawcę - i to niezależnie od tego, czy zmiany wprowadzone ustawą z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o podatków i usług (Dz.U. Nr 226, poz. 1476) i uchylenie załącznika nr 4 ustawy o VAT, Sąd potraktuje jako "wyjaśniające", czy jako "prawotwórcze". Z faktu, że Strona korzystała (kiedyś) ze zwolnienia nie można wywodzić, że z takiego zwolnienia będzie korzystała, także po wyeliminowaniu przez ustawodawcę regulacji, w której onegdaj ustanowił on ulgę podatkową. Wobec jednoznacznej treści ustanowionych przepisów, cel zadeklarowany (ogólnikowo) w jednym z uzasadnień projektów nie może spowodować skutków sprzecznych, niż te wynikające z przepisów prawa.
14. Równie oczywistym dla Sądu jest to, że zwolnienia (ulgi podatkowe) uregulowane w ustawie podatkowej, także w ustawie o podatku od towarów i usług w art. 43 ust. 1 pkt 38, pkt 39, pkt 40, należy interpretować (rozumieć) ściśle, ponieważ stanowią wyjątek od reguły opodatkowania (przychodu, obrotu, majątku). Brak jest też podstaw do przyjęcia, by (racjonalny) ustawodawca objął zakresem przywołanych przepisów, w których ustanowił zwolnienie w podatku VAT dla "m.in. pożyczki czy kredytu, poręczeń, gwarancji, innych zabezpieczeń transakcji finansowych, depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów pieniężnych, długów, czeków i weksli oraz usług pośrednictwa w świadczeniu tych usług" - także odrębną rodzajowo (o wskazanych we wstępie cechach, zawieraną między określonymi podmiotami) umowę subpartycypacji.
15. Celne są wyjaśnienia Ministra, z których wynika, czemu sporna umowa nie korzysta z ulgi, tj. dlaczego nie spełnia cech wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt. 38, 39 i 40 ustawy o VAT. Aprobatę Sądu uzyskuje powołanie się na to, że wierzytelność, będąca przedmiotem spornej umowy, pozostaje – cały czas - w aktywach inicjatora (nie ma zmian podmiotowych w strukturze samej wierzytelności). Nadto elementem umowy subpartycypacyjnej jest, czego nie można odnieść do umowy pożyczki, wyraźne określenie źródła, z którego zostanie zaspokojony wierzyciel. Wnioskodawca przekazując środki pieniężne na rzecz Inwestora, nie udziela mu gwarancji/poręczeń, co do spłat dłużników. Zgodnie z zawartą umową, Wnioskodawca, na własne ryzyko, nabywa prawo do konkretnych płatności, które Inicjator, w związku z otrzymaną kwotą środków pieniężnych, zobowiązuje się mu przekazywać. Sąd podziela pogląd, zgodnie z którym subpartycypacja polega przede wszystkim na umożliwieniu dysponowania środkami finansowymi przez Inicjatora na skutek otrzymania płatności dotyczącej przyszłych strumieni pieniężnych od Subpartycypanta. Charakter tej usługi jest zatem zupełnie różny od transakcji związanych z obsługą rachunków depozytowych czy dokonywaniem przelewów czy obsługą czeków i innych zbywalnych instrumentów finansowych
16. Sąd zauważa, że nie tylko Minister w zakwestionowanej interpretacji, czy Sąd w niniejszym postepowaniu, lecz ustawodawca w ogóle (czego wyrazem jest powoływany art. 183 ust. 4 u.f.i.), ale także ustawodawca podatkowy wyróżnia (odróżnia) instytucję subpartycypacji i instytucję sekurytyzacji od innych instytucji prawa i wiąże z nimi odrębne skutki podatkowe. Przykładem tylko mogą być regulacje z art. 12 ust. 4 pkt 12 lit c, ust. 4f, art. 15 ust. 1h pkt 3 i 4, art. 16 ust. 3g ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2016, poz. 1888 ze zm., dalej jako "u.p.d.o.p.").
17. Zdaniem Sądu, istotą umowy o subpartycypację jest nabycie przez subpartycypanta (Skarżącego) od inicjatora transakcji - praw majątkowych do przychodów generowanych przez określone wierzytelności objęte umową, następnie zobowiązanie do emisji określonych papierów wartościowych obejmowanej przez poszczególnych inwestorów, natomiast subpartycypant pełni rolę zarówno wierzyciela jak i dłużnika, zaś konstrukcja umowy o subpartycypację (i instytucji subpartycypacji w ogóle) zawiera dalsze zobowiązania w zakresie emisji papierów wartościowych i uregulowania dotyczące sposobu rozliczeń z inicjatorem transakcji. Nadto, umowa subpartycypacji zawiera w sobie udzielenie gwarancji przejęcia ryzyka niewypłacalności dłużników - za które inicjator uiszcza subpratycypantowi odpłatność. Inicjator subpartycypacji otrzymuje bowiem od subpartycypanta z góry określoną umownie kwotę, natomiast uzyskanie przez subpartycypanta należnego mu świadczenia (kwot uzyskiwanych od dłużników) jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym
18. W ocenie Sądu, skoro cechy umowy o subpartycypację nie sprowadzają się wyłącznie do cech jednej z instytucji wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 38, pkt 39, pkt 40 ustawy o VAT, lecz zawiera szereg cech tych instytucji, to należy wnosić, że również zwolnienie podatkowe przewidziane dla precyzyjnie oznaczonych czynności, nie obejmuje umowy subpartycypacji, jako odrębnej instytucji prawnej. Przyjęcie odmiennego założenia umożliwiałoby tworzenie dowolnej usługi, zawsze zwolnionej z VAT, składającej się z "dobranych" elementów składowych usług zwolnionych z VAT – tym razem wprost przez ustawodawcę, w treści ustawy. Stanowiłoby to przejaw nadużycia prawa podatkowego, na co wielokrotnie zwracał uwagę TS UE. Klauzula nadużycia prawa podatkowego stanowi jedną z zasad podatku od towarów i usług, wypracowaną w orzecznictwie przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. TS UE uznaje, od lat nieodmiennie, że do nadużycia prawa podatkowego dochodzi w sytuacji, gdy przepisy są wykorzystywane do uzyskania korzyści w sposób sprzeczny z ich celami (zob. wyrok w sprawie Halifax i in., sygn. C-255/02, CURIA).
19. Nie są trafne zarzuty naruszenia art. 121 § 1 w zw. z art. 120 w zw. z art. 14h O.p., ponieważ, jak Sąd wyjaśnił powyżej, sposób rozumienia przez Ministra prawa nie był wadliwy. Ustawodawca odróżnia i stosuje odrębnie terminy sekurytyzacji i umowy subpartycypacji, co wynika z przywołanych powyżej aktów prawa, w tym prawa podatkowego. Nieuzasadnione pozostaje oczekiwanie Skarżącego, że ustawodawca objął zwolnieniem w VAT sporną umowę, nie używając w treści zwolnienia ani nazwy instytucji prawnej – co czynił w innych aktach prawnych różnicując stosowany do umowy subpartycypacji reżim prawny – ani nawet nie określając cech tej umowy, co zostało wykazane powyżej. Organ interpretacyjny zastosował, poprawnie, obowiązujące przepisy prawa, do czego był zobowiązany. Przy czym orzeczenia sądowe, na które powołuje się Skarżący, z uwagi na brak tożsamości stanu faktycznego i prawnego (na który składają się cechy podmiotu wnioskującego, stanu prawnego, problemu i daty wydania rozstrzygnięcia) nie mogą skutkować uwzględnieniem skargi.
20. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed Sadami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji.