III SA/WA 3208/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2024-03-13
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
ubezpieczenia społeczneubezpieczenie zdrowotneskładkiumorzenieZUSpłatnik składekubezpieczonyprawo pracypostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę byłego rektora na decyzję ZUS odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za pracowników, uznając, że przepisy nie pozwalają na umorzenie składek finansowanych przez ubezpieczonych.

Skarżący, były rektor uczelni, domagał się umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres od grudnia 2013 r. do lipca 2019 r., które były finansowane przez ubezpieczonych (pracowników). ZUS odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który wyłącza możliwość umorzenia takich składek. Sąd administracyjny zgodził się z tą interpretacją, oddalając skargę i podkreślając, że płatnik składek jest jedynie pośrednikiem w ich odprowadzaniu, a ciężar finansowy ponoszą ubezpieczeni.

Sprawa dotyczyła skargi J. B., byłego rektora uczelni, na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia 6 października 2023 r., którą odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres od grudnia 2013 r. do lipca 2019 r., w części finansowanej przez ubezpieczonych (pracowników). Skarżący, który został zobowiązany do odpowiedzialności za należności uczelni decyzją z 30 grudnia 2019 r., argumentował, że uczelnia działała jako organizacja non-profit i nie posiadała środków na opłacanie składek. ZUS odmówił wszczęcia postępowania, wskazując, że zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.), przepisy dotyczące umarzania składek (art. 28 u.s.u.s.) nie mają zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami. Sąd administracyjny uznał tę interpretację za prawidłową, podkreślając, że płatnik składek jest jedynie pośrednikiem w ich odprowadzaniu, a realny ciężar finansowy ponoszą ubezpieczeni. Sąd oddalił skargę, stwierdzając, że nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Sąd zaznaczył również, że kwestia wznowienia postępowania w sprawie pierwotnej decyzji z 30 grudnia 2019 r. leży w gestii sądów powszechnych, a pozostałe wnioski skarżącego dotyczące umorzenia składek finansowanych przez płatnika są nadal procedowane przez ZUS.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, płatnik składek nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych, ponieważ przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 30 u.s.u.s.) wyłączają stosowanie przepisów o umarzaniu składek (art. 28 u.s.u.s.) do tego rodzaju należności.

Uzasadnienie

Sąd administracyjny uznał, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s., możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, a realny ciężar finansowy ponoszą ubezpieczeni, co wyklucza możliwość powoływania się przez płatnika na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę umorzenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.s.u.s. art. 28

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 2

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 3

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § 3a

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 30

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

u.s.u.s. art. 83b § 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

k.p.a. art. 61 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepis art. 30 u.s.u.s. wyłącza możliwość umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami. Płatnik składek jest jedynie pośrednikiem, a ciężar finansowy składek ponoszą ubezpieczeni.

Odrzucone argumenty

Argumentacja skarżącego oparta na trudnej sytuacji finansowej uczelni i braku środków na opłacenie składek.

Godne uwagi sformułowania

Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wprowadzenie przez ustawodawcę zastrzeżenie, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s., oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami, a więc samych pracowników, została bezwzględnie wyłączona.

Skład orzekający

Teresa Rutkowska

przewodniczący sprawozdawca

Janusz Nowacki

sędzia

Anna Dębowska

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w kontekście możliwości umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych."

Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie przez płatnika.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii praktycznej dla płatników składek, jaką jest możliwość umorzenia należności. Choć interpretacja przepisów jest utrwalona, pokazuje ona istotne ograniczenia w zakresie umarzania składek.

Czy ZUS może umorzyć składki, które zapłacili Twoi pracownicy? Sąd wyjaśnia.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Łd 840/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Teresa Rutkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3, art. 134, art. 145, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1230
art. 28, art. 30, art. 83b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 61a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
§ 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Asesor WSA Anna Dębowska, Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 października 2023 r. nr 112/2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 6 października 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, zakład), na podstawie art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 30 i art. 83b ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku J. B. (dalej: strona, skarżący) o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2013 r. do lipca 2019 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2013 r. do lipca 2019 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
25 sierpnia 2023 r. strona wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek Wyższej Szkoły [...] (dalej: uczelnia), do których została zobowiązana decyzją z 30 grudnia 2019 r.
Na koncie płatnika składek za ww. okres figurują, m.in. zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika.
Decyzją z 6 października 2023 r. organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2013 r. do lipca 2019 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2013 r. do lipca 2019 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, na podstawie którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza należności z tytułu składek. Jak wskazał zakład w powyższym przepisie ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się". Oznacza to, że w stosunku do wskazanych w nim należności zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego, jak i negatywnego. W przypadku tego rodzaju składek zakład nie może badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s.
Zakład wskazał, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Art. 83b u.s.u.s. stanowi natomiast, że w przypadkach gdy Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje wydanie postanowienia kończącego postępowanie, zakład wydaje decyzję. Oznacza to, że w sprawie strony zakład musi wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania. Zakład nie może prowadzić w tym przypadku postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 u.s.u.s.
Dodatkowo zakład poinformował, że prowadzi postępowanie wyjaśniające, które dotyczy pozostałych kwestii poruszonych we wniosku. Po zakończeniu tego postępowania zakład wyda decyzję rozstrzygającą sprawę umorzenia należności.
Skargę na powyższą decyzję zakładu wniosła do sądu strona, wnosząc o jej uchylenie oraz o wznowienie postępowania w sprawie decyzji z 30 grudnia 2019 r. nr 135/2019/RED/ZiS. W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że ww. decyzją z 30 grudnia 2019 r. został zobowiązany jako były rektor do odpowiedzialności za należności z tytułu składek od uczelni z tytułu składek ubezpieczeniowych. Skarżący 25 sierpnia 2023 r. wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek uczelni z tego powodu, że uczelnia: działała zgodnie ze statutem jako organizacja non profit; nie posiadała wystarczających środków na opłacanie pracowników i finansowanie działalności edukacyjnej (skarżący zgłaszał brak środków, przedstawiając bilanse założycielowi i Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego); nie ma przymiotu upadłości (sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości).
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Zakład dodał jedynie, że nie zgadza się z twierdzeniem skarżącego, że jako rektor był podmiotem finansującym składki jako pracodawca i płatnik składek, ponieważ składki finansowane z wynagrodzenia pracowników są finansowane z przychodu tego pracownika. Płatnikowi składek nie przysługuje więc prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony ponosi rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do zakładu, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto skarga w zakresie wznowienia postępowania jest niezrozumiała, gdyż nie wiadomo, czy skarżący miał na myśli wniosek, polegający na wznowieniu postępowania czy też skargę na decyzję o odmowie wznowienia postępowania w sprawie decyzji z 30 grudnia 2019 r. Zakład wskazał, że decyzją z 30 grudnia 2019 r., przeniósł odpowiedzialność za zobowiązania uczelni z tytułu nieopłaconych składek za okres od grudnia 2013 r. do lipca 2019 r. na skarżącego jako rektora, który odpowiada całym swoim majątkiem. Zgodnie z przysługującym prawem od tej decyzji skarżący wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego w Łodzi, który wyrokiem z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt [...], oddalił odwołanie. Orzeczenie jest prawomocne od 22 stycznia 2021 r. Skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem i Sąd Okręgowy w Łodzi postanowieniem z 14 czerwca 2021 r., sygn. akt [...], odrzucił skargę. Skarżący wniósł zażalenie. Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z 24 września 2021 r., sygn. akt [...], oddalił zażalenie skarżącego. Niniejsze orzeczenie jest prawomocne od 24 września 2021 r. Następnie skarżący wystąpił do organu o wzruszenie decyzji w trybie art. 83a u.s.u.s. Organ decyzją z 16 maja 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie. Od niniejszej decyzji odwołanie wniósł skarżący. Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z 18 października 2022 r., sygn. akt [...], oddalił odwołanie skarżącego w niniejszej sprawie. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgadza się skarżący i wniósł od ww. wyroku apelację. Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z 2 czerwca 2023 r., sygn. akt [...], oddalił apelację od wyroku sądu I instancji. Tym samym decyzja zakładu z 16 maja 2022 r. jest prawomocna. Następnie skarżący ponownie 28 sierpnia 2023 r. wystąpił z wnioskiem o uchylenie decyzji z 30 grudnia 2019 r., który jest analogiczny jak poprzedni wniosek skarżącego. Niniejszy wniosek został załączony do skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Zakład decyzją z 27 października 2023 r. nr 160/2023/RED/ZiS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji z 30 grudnia 2019 r. Od niniejszej decyzji wnioskodawca wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego w Łodzi, a sprawa zawisła pod sygn. akt [...]. Tym samym sprawa w przedmiocie ewentualnego wznowienia postępowania w sprawie dotyczącym decyzji z 30 grudnia 2019 r. o przeniesieniu odpowiedzialności znajduje się w zakresie kognicji sądów powszechnych.
W piśmie z 23 lutego 2024 r. skarżący ponownie wniósł o uchylenie decyzji z 6 października 2023 r. oraz o wznowienie postępowania w sprawie decyzji z 30 grudnia 2019 r., podtrzymując argumentację zaprezentowaną w złożonej skardze.
28 lutego 2024 r. na rozprawie skarżący złożył pismo, w którym po raz kolejny wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o wznowienie postępowania w sprawie decyzji z 30 grudnia 2019 r., podtrzymując argumentację zaprezentowaną w złożonej skardze i w piśmie z 23 lutego 2024 r. Skarżący podniósł także, że jego wniosek o umorzenie składek powinien być przyjęty do rozpatrzenia. Sprecyzował także, że zawarty w skardze wniosek o wznowienie postępowania w sprawie decyzji z 30 grudnia 2019 r. kierowany jest do ZUS, który powinien ten wniosek rozpoznać po uchyleniu przez sąd decyzji o odmowie wszczęcia postępowania.
28 lutego 2024 r. na rozprawie pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi. Wyjaśnił, że decyzja przenosząca odpowiedzialność za nieopłacone składki na skarżącego z 30 grudnia 2019 r. jest prawomocna, jak opisał to w odpowiedzi na skargę, i zobowiązał się w terminie 7 dni do złożenia decyzji z 30 grudnia 2019 r. i orzeczeń potwierdzających, że jest prawomocna.
Do pisma z 29 lutego 2024 r. skarżący załączył decyzję z 30 grudnia 2019 r. oraz korespondencję prowadzoną z zakładem oraz z Sądem Okręgowym w Łodzi.
Do pism z 7 marca 2024 r. i 11 marca 2024 r. pełnomocnik organu załączył decyzję z 30 grudnia 2019 r. i wymagane orzeczenia potwierdzające, że jest prawomocna. Z powyższych załączników wynika, że:
Decyzją z 30 grudnia 2019 r. zakład przeniósł odpowiedzialność za zobowiązania uczelni z tytułu nieopłaconych składek za okres od grudnia 2013 r. do lipca 2019 r. na skarżącego jako rektora, który odpowiada całym swoim majątkiem.
Od decyzji z 30 grudnia 2019 r. skarżący wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego w Łodzi, który wyrokiem z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt [...], oddalił odwołanie. Orzeczenie jest prawomocne od 22 stycznia 2021 r.
Skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z 14 stycznia 2021 r.
Sąd Okręgowy w Łodzi postanowieniem z 14 czerwca 2021 r., sygn. akt [...], odrzucił skargę.
Skarżący wniósł zażalenie.
Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z 24 września 2021 r., sygn. akt [...], oddalił zażalenie. Orzeczenie jest prawomocne od 24 września 2021 r.
Skarżący 20 marca 2022 r. wystąpił do organu z wnioskiem o uchylenie decyzji z 30 grudnia 2019 r. w trybie art. 83a u.s.u.s.
Organ decyzją z 16 maja 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku z 20 marca 2022 r. o ponowne ustalenie zobowiązania skarżącego, wynikającego z decyzji z 30 grudnia 2019 r.
Od decyzji z 16 maja 2022 r. skarżący wniósł odwołanie.
Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z 18 października 2022 r., sygn. akt [...], oddalił odwołanie.
Od wyroku z 18 października 2022 r. skarżący wniósł apelację.
Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z 2 czerwca 2023 r., sygn. akt [...], oddalił apelację. Orzeczenie jest prawomocne od 2 czerwca 2023 r.
Skarżący 28 sierpnia 2023 r. ponownie wystąpił z wnioskiem o uchylenie decyzji z 30 grudnia 2019 r.
Zakład decyzją z 27 października 2023 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku z 28 sierpnia 2023 r. o uchylenie decyzji z 30 grudnia 2019 r.
Od decyzji z 27 października 2023 r. skarżący wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego w Łodzi, a sprawa zawisła pod sygn. akt [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2022, r. poz. 2492 ze zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia, gdy zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 6 października 2023 r., którą na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 i art. 83b u.s.u.s. odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.
Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy, na wstępie należy wskazać, że jak trafnie podkreślił organ w swojej decyzji, na koncie skarżącego istnieją zaległości z tytułu należności składkowych, m.in. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez skarżącego, jak i w części finansowanej przez ubezpieczonych, czyli jego pracowników, w odniesieniu do których to składek skarżący był jedynie ich płatnikiem, tzn. po potrąceniu ich z wynagrodzenia zatrudnionych pracowników obowiązany był do ich odprowadzenia do ZUS. Przedmiotem rozstrzygnięcia w kontrolowanym postępowaniu była decyzja obejmująca jedynie wniosek podatnika w zakresie tej ostatniej kategorii zaległych składek, tj. w odniesieniu do zaległości za zatrudnionych przez skarżącego pracowników, w części finansowanej przez nich samych.
Na wstępie należy podkreślić, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy przywołanej na wstępie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), dalej: u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują także sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki uregulowane zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest wyjątkowo, w uzasadnionych przypadkach na zasadach określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365).
Wskazane powyżej regulacje nie mają jednak w całości zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Przedsiębiorca nie może zatem skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części dotyczącej nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzenie przez ustawodawcę zastrzeżenie, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s., oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami, a więc samych pracowników, została bezwzględnie wyłączona. W omawianej sytuacji płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola, jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych, wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni (por. wyrok WSA w Łodzi z 22 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 53/18, opublikowany w internetowej bazie orzeczeń CBOSA, podobnie jak i dalej przywołane orzeczenia).
Z powyższego wynika, jak trafnie w kontrolowanej decyzji wskazał organ, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca w ogóle nie przewidział możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Organ zobligowany był więc do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie (por. wyroki WSA w Warszawie z 23 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3208/05; WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 483/10; WSA w Olsztynie z 30 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 118/10; WSA w Łodzi z 18 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 351/18). Stanowisko to zostało zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11, w którym NSA wskazał, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. (por. wyroki NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt. II GSK 461/13; z 23 października 2013 r., sygn. akt II GSK 1016/12). Zasadnie zatem organ odmówił wszczęcia w powyższym zakresie postępowania administracyjnego.
Zgodnie z treścią art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s. jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.
Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o wznowienie postępowania w sprawie decyzji z 30 grudnia 2019 r., wyjaśnić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, sąd ma zatem prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.
Jednakże sąd zawsze jest związany granicami sprawy, w której skargę wniesiono i nie może wkraczać swoimi ocenami prawnymi w sprawę inną niż ta, jaka była przedmiotem postępowania przed organami administracji. Kontroli sądu może podlegać rozstrzygnięcie takie, jakie zostało wydane. Sprawę rozpoznawaną przez sąd określa strona skarżąca, wskazując konkretny akt (np. decyzję czy postanowienie), którego skarga dotyczy.
Skarżący złożył skargę na decyzję, dotyczącą odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, a zatem tylko ta decyzja i poprzedzające jej wydanie postępowanie administracyjne, mogły być przedmiotem rozpoznania sądu. 28 lutego 2024 r. na rozprawie skarżący wyjaśnił też, że zawarte w skardze żądanie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z 30 grudnia 2019 r. przenoszącą na niego odpowiedzialność za zobowiązania uczelni z tytułu nieopłaconych składek kierowane jest do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który powinien wniosek ten rozpoznać po uchyleniu przez WSA w Łodzi decyzji o odmowie wszczęcia postępowania. Kwestia ta nie wymagała więc wydania rozstrzygnięcia.
Końcowo należy podkreślić, że wniosek skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu należności składkowych za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez skarżącego jest dalej procedowany przez ZUS. Po zakończeniu postępowania w zakresie powyższej części wniosku zakład wyda decyzję rozstrzygającą sprawę umorzenia pozostałych należności z tytułu zaległych składek, która będzie podlegała zaskarżeniu do sądu.
Wobec powyższego sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.
EC

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI