III SA/WA 3129/05

III SA/Wa 3129/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-11-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jakub Pinkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Pinkowski (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 31.03.2006 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi "B." Sp. z o.o. z/s w T. na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji określającej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON i umorzenia postępowania w sprawie 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżącej spółki kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 roku Minister Polityki Społecznej (dalej zwany MPS) uchylił decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] września 2004 roku o nr [...] oraz umorzył postępowanie w sprawie.
W decyzji wydanej w I instancji, Prezes Zarządu PFRON uznał, że "B." Sp. z o.o. (dalej zwana Skarżącą), nie wywiązała się z obowiązku dokonania należnych wpłat wraz z odsetkami na PFRON za marzec 2004 roku oraz określił zobowiązanie z tytułu wpłat na Fundusz za marzec 2004 roku w wysokości 4.228,70 złotych, w tym odsetki w kwocie 180,70 zł.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Polityki Społecznej stwierdził natomiast, że od czasu wydania rozstrzygnięcia przez organ I instancji, rozliczenia Skarżącej uległy zmianie. W związku z zaksięgowaniem przelewów dokonanych przez Spółkę 22 października 2001 roku, 20 listopada 2001 roku oraz 29 września 2004 roku, u Strony nie występują zaległości wobec PFRON. Ponieważ zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm., dalej powoływana jako O.p.), zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek zapłaty, postępowanie w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu wpłat na Fundusz jest bezprzedmiotowe i na podstawie art. 208 § 1 O.p. należy je umorzyć.
"B." Sp. z o.o. zaskarżyła decyzję wydaną przez MPS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej zmianę lub uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów sądowych według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła decyzji odwoławczej naruszenie art. 59 § 1 i art. 208 § 1 O.p. Stwierdziła, że zapłacenie podatku w czasie toczącego się postępowania w sprawie odwołania od decyzji określającej zobowiązanie podatkowe nie powoduje ani bezprzedmiotowości tego postępowania, ani nawet wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Zgodnie z art. 224 § 1 O.p. wniesienie odwołania od decyzji organu podatkowego nie wstrzymuje jej wykonania. W konsekwencji zapłata podatku określonego w decyzji jest wykonaniem ustawowego obowiązku i nie oznacza "chęci uiszczenia" tego podatku. Bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 208 § 1 O.p. oznacza brak przedmiotu żądania w celu zrealizowania którego postępowanie wszczęto. Argumentowała, że przyjęta w zaskarżonej decyzji wykładnia art. 59 § 1 w związku z art. 208 O.p. narusza zasadę równego traktowania podatników wobec prawa.
W odpowiedzi na skargę Minister Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, powtarzając co do zasady argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., dalej przytaczana jako ppsa), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania.
Oceniając w powyższym zakresie decyzję Ministra Polityki Społecznej, należy stwierdzić, że zarzuty podniesione w skardze przez Spółkę są zasadne, a zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Na wstępie rozważań merytorycznych przypomnieć należy, że zgodnie z art. 49 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.) do wpłat określonych w art. 21 ust. 1, art. 23, art. 31 ust. 3 pkt 1 i art. 33 ust. 4a, 7, i 7a stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa. Rozwiązanie to zapewnia skuteczność ściągania należnych Państwowemu Funduszowi Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych środków, jednocześnie jednak obliguje właściwe organy administracji do zachowania zasad i reguł postępowania określonych tą ustawą, a przedsiębiorcom dokonującym wpłat na rzecz Funduszu daje w tym zakresie uprawnienia przysługujące podatnikom. Korzystając z tych uprawnień, Skarżąca - nie podzielając ustaleń organu zawartych w decyzji określającej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON - złożyła odwołanie od tej decyzji do Ministra Polityki Społecznej jako organu odwoławczego. Prawo Skarżącej do żądania ponownego rozpoznania sprawy podatkowej przez organ drugiej instancji wynikało wprost z art. 127 O.p. i stanowiło wykonanie konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności określonej w art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483, dalej powoływanej jako Konstytucja).
Realizacja zasady "dwuinstancyjności" oznacza dla organów administracji obowiązek dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dwukrotnego ustalenia stanu faktycznego i dwukrotnej wykładni przepisów prawa. Każda sprawa indywidualnie rozpoznawana i rozstrzygana decyzją organu pierwszej instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji, a od każdej decyzji nieostatecznej służy prawo odwołania (B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J.Zubrzycki, Ord. Pod - komentarz 2004, Unimex 2004, str. 745).
Przypomnieć również wypada, że przepisy ordynacji podatkowej (odmiennie od unormowań przyjętych w kodeksie postępowania administracyjnego) nadają odwołaniu charakter środka zaskarżenia względnie suspensywnego. Stosownie bowiem do art. 224 § 1 O.p. wniesienie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji nie wstrzymuje jej wykonania, z zastrzeżeniem art. 224a O.p. Przyjęcie takiej zasady powoduje, że decyzja organu I instancji jest wykonalna, a obowiązek z niej wypływający jest wymagalny. W konsekwencji oznacza to, że decyzja nieostateczna jest tytułem egzekucyjnym i na jej podstawie może zostać podjęte postępowanie egzekucyjne (B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J.Zubrzycki, Ord. Pod - komentarz 2004, Unimex 2004, str. 755). Ustawodawca nakazuje więc zapłatę podatku niezależnie od wniesienia odwołania. Na marginesie jedynie dodać można, że niewykonanie przez podatnika obowiązku określonego decyzją wydaną na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej, spowodować może dla niego niepożądane skutki i pogorszenie jego pozycji prawnej i ekonomicznej (np. obok przymusowej egzekucji i związanych z tym kosztów również konieczność uiszczania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych). Dlatego, podatnik, nie podzielając stanowiska wyrażonego w decyzji I instancji i składając od tej decyzji odwołanie, jest skłonny "na wszelki wypadek" zapłacić określony zaskarżoną decyzją podatek, aby nie narazić się na ujemne konsekwencje swojej zwłoki. Uiszczając podatek i składając jednocześnie odwołanie od nieostatecznej decyzji podatkowej, podatnik podkreśla, że jest zainteresowany treścią innego rozstrzygnięcia, aniżeli to rozstrzygnięcie organu podatkowego, które wykonał. Wykonanie zobowiązania podatkowego nie oznacza wcale aprobaty podatnika dla treści decyzji podatkowej (patrz: A. Gomułowicz, glosa do wyroku NSA z dnia 15 września 2004r. , sygn. akt FSK 481/04, Przegląd Podatkowy 6/2005, str. 45).
Zestawiając powołane zasady postępowania podatkowego z przyjętym w decyzji poglądem organu odwoławczego, że zapłata podatku przez Skarżącą spowodowała wygaśnięcie zobowiązania podatkowego, a w konsekwencji bezprzedmiotowość postępowania, stwierdzić należy, że organ odwoławczy błędnie utożsamił wykonanie obowiązującej decyzji administracyjnej przez zapłatę podatku, z bezprzedmiotowością postępowania odwoławczego. Wykonanie przez Skarżącą decyzji wydanej w I instancji, w żaden sposób nie wpływa bowiem na prawo do wniesienia odwołania i żądania ponownego rozpoznania sprawy przez organ II instancji. Wniosek taki wynika z systemowej wykładni Ordynacji podatkowej, unormowania której nie uzależniają prawa do złożenia odwołania od wykonania lub niewykonania skarżonej decyzji pierwszoinstancyjnej.
Zauważyć ponadto należy, że na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 O.p zobowiązanie podatkowe wygasa wskutek przejęcia własności nieruchomości lub prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym. Oczywiste jest jednak, że wykonanie decyzji w konsekwencji skutecznie przeprowadzonej egzekucji należności budżetowych, nie unicestwia prawa do złożenia odwołania od decyzji wydanej w I instancji oraz oczekiwania na ponowne rozpoznanie sprawy w całości przez organ odwoławczy.
Konsekwencją powyższych rozważań i wypływającego z nich wniosku, że wykonanie obowiązku określonego w nieostatecznej decyzji nie unicestwia prawa strony domagania się merytorycznego rozpatrzenia odwołania jest przyjęcie, że zapłata podatku w trakcie trwającego postępowania podatkowego, nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym. Postępowanie jest bezprzedmiotowe, gdy brak jest któregoś z elementów materialno-prawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2001r., III SA 102/2000). Przedmiotem postępowania prowadzonego przez Ministra Polityki Społecznej jest natomiast określenie prawidłowej wysokości kwoty wpłat na PFRON, a pośrednio także ocena prawidłowości decyzji organu I instancji.
W konsekwencji uznać należy, że organ odwoławczy uchylając zaskarżoną decyzję organu I instancji i umarzając na podstawie art. 208 O.p. postępowanie w sprawie, naruszył powołany przepis postępowania, w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. "Dopiero zapłata kwoty podatku wynikającej z ostatecznej decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w innej wysokości aniżeli wynikająca z zeznania powoduje wygaśniecie zobowiązania, o którym mowa w art. 59 § 1 pkt 1 O.p." - wyrok NSA z dnia 15 września 2004r., sygn. akt FSK 481/04, POP 2005/5/114.
Niezależnie od powyższych rozważań, zwrócić uwagę należy, że na podstawie art. 1 pkt 12 lit. a) ustawy z dnia 12 września 2002 roku o zmianie ustawy - ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 169, poz. 1387), zmieniono art. 21 § 3 O.p. Nowelizacja przepisów ordynacji podatkowej, spowodowała, że od dnia 1 stycznia 2003r. organ podatkowy nie ma już obowiązku określania w decyzji deklaratoryjnej zaległości podatkowej (będącej jedynie stanem techniczno- rachunkowym, który podlega stałym zmianom na skutek dokonywania wpłat lub zaliczania nadpłat). Organ określa jedynie wysokość zobowiązania podatkowego. Prezes PFRON w decyzji wydanej dnia 13 września 2004 roku określając zobowiązanie oraz zaległość z tytułu wpłat na PFRON, naruszył powołany przepis art. 21 § 3 O.p.
Ponadto podkreślenia wymaga, że w badanej sprawie ani Prezes PFRON ani Minister Polityki Społecznej nie wywiązali się z obowiązku nałożonego na nich na mocy przepisu art. 200 § 1 O.p. Zgodnie z nim organy są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji wyznaczyć stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.
Tylko na marginesie Sąd chciałby podkreślić, nadesłane przez Ministra Polityki Społecznej akta sprawy w znacznym stopniu utrudniały dokonanie szczegółowej kontroli działalności organu I instancji oraz działalności organu odwoławczego. Składają się one bowiem z wybiórczo zebranych (niekompletnych) i niewyraźnych kserokopii materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie odzwierciedlają zatem w sposób właściwy chronologii zdarzeń. Podkreślenia wymaga, że postępowanie administracyjne wszczynane jest i prowadzone w celu rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Organy obowiązane są zatem do podjęcia co najmniej inicjatywy w celu odpowiedniego zgromadzenia materiału dowodowego, którego ocena pozwoli na właściwe rozstrzygnięcie sprawy.
Reasumując, organy administracji dopuściły się naruszenia zarówno prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 59 § 1 pkt 1 O.p., jak również naruszył przepisy postępowania tj. art. 127 O.p. oraz art. 208 O.p., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na rozpoznanie sprawy.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o przepisy art. 145 § 1 lit. a i c, art. 152 i art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.