III SA/Wa 3089/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2006-12-18
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenie zdrowotneskładkiodsetkiumorzenieZUSzaległościsytuacja materialnauznanie administracyjnekontrola legalności

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji ZUS odmawiającej umorzenia odsetek od składek zdrowotnych, wskazując na wadliwe uzasadnienie i błędną wykładnię przepisów przez organ.

Skarżąca M.S. wniosła o umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne, powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Organ ZUS odmówił umorzenia, uznając brak podstaw prawnych do umorzenia samych odsetek. Sąd administracyjny uznał decyzję ZUS za nieważną z powodu wadliwej wykładni przepisów oraz niejasności co do organu wydającego decyzję. Sąd uchylił również decyzję pierwszej instancji, wskazując na konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem szerszej definicji należności składkowych i zasad uznania administracyjnego.

Sprawa dotyczyła skargi M.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmawiającą umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżąca, po likwidacji działalności gospodarczej z powodu problemów zdrowotnych, osiągała niskie dochody z emerytury i miała trudności z bieżącymi wydatkami oraz spłatą kredytu. ZUS odmówił umorzenia odsetek, powołując się na art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.), który według organu nie pozwalał na umorzenie samych odsetek bez umorzenia należności głównej (składek). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną, ale z innych względów niż podnosiła skarżąca. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z powodu niejasności co do organu wydającego rozstrzygnięcie, co stanowiło naruszenie art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.). Ponadto, Sąd uchylił decyzję pierwszej instancji ZUS, uznając, że organ dokonał zawężającej i błędnej wykładni art. 28 ust. 4 u.s.u.s. Sąd wyjaśnił, że definicja 'należności z tytułu składek' zawarta w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. obejmuje również odsetki za zwłokę, co oznacza, że możliwe jest umorzenie samych odsetek. Sąd podkreślił, że umorzenie należności składkowych następuje w ramach uznania administracyjnego, co wymaga od organu szczegółowego uzasadnienia decyzji, uwzględniającego całokształt sytuacji materialnej i rodzinnej zobowiązanego. Sąd wskazał, że organ powinien ponownie rozpoznać sprawę, ustalić zakres wniosku, zbadać możliwość umorzenia należności lub rozłożenia ich na raty, a także wziąć pod uwagę ewentualne zaniedbania informacyjne ZUS oraz sytuację zdrowotną i majątkową skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, jest to możliwe. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych definiuje 'należności z tytułu składek' jako składki wraz z odsetkami, kosztami itp., co oznacza, że umorzenie odsetek jest dopuszczalne.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ ZUS dokonał błędnej, zawężającej wykładni art. 28 ust. 4 u.s.u.s., ignorując definicję należności składkowych z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., która obejmuje odsetki.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (18)

Główne

u.s.u.s. art. 28 § ust. 1, ust. 2, ust. 3a, ust. 3b, ust. 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należą się umorzyć w całości lub w części, z uwzględnieniem ust. 2-4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności.

u.s.u.s. art. 83 § ust. 1, ust. 3, ust. 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Organem właściwym do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

K.p.a. art. 156 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Decyzja dotknięta wadą nieważności, gdy organ, który ją wydał, nie miał właściwości do jej wydania.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy do uchylenia decyzji administracyjnej.

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 24 § ust. 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Definicja 'należności z tytułu składek' obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę.

K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

K.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada praworządności.

K.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

K.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego.

K.p.a. art. 107

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi formalne decyzji.

K.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

Zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu.

P.u.s.a. art. 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może uchylić decyzję organu pierwszej instancji.

p.p.s.a. art. 152

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka o wykonaniu decyzji.

p.p.s.a. art. 210 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenia sądów administracyjnych.

rozporządzenie art. 3 § ust. 1

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Prawo upadłościowe i naprawcze art. 13, 361

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niejasność co do organu wydającego zaskarżoną decyzję (naruszenie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.). Błędna, zawężająca wykładnia art. 28 ust. 4 u.s.u.s. przez organ ZUS, który odmówił umorzenia samych odsetek. Niewłaściwe przeprowadzenie postępowania przez organ ZUS w ramach uznania administracyjnego.

Godne uwagi sformułowania

brak jest podstaw prawnych do umorzenia samych odsetek za zwłokę umorzenie należności pochodnych, w tym odsetek za zwłokę, następuje jedynie wówczas, gdy umorzona zostaje należność główna, czyli składki brak jest podstaw do umorzenia samych odsetek za zwłokę rozstrzygnięcie podjęte przez nieokreślony wyraźnie organ nie koreluje z przywołanymi przepisami, spełniając tym samym przesłankę stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Zakład dokonał niewłaściwej, zawężającej wykładni powołanego przepisu, pomijając jednocześnie definicję 'należności z tytułu składek' prawodawca, dopuszczając możliwość umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem 'może umorzyć' ('mogą być umorzone'). Oznacza to, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu.

Skład orzekający

Artur Kot

sprawozdawca

Hieronim Sęk

członek

Lidia Ciechomska-Florek

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umorzenia odsetek od składek ZUS, zasady prowadzenia postępowań w ramach uznania administracyjnego, wymogi formalne decyzji administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej skarżącej, ale zasady interpretacyjne i proceduralne mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowa jest prawidłowa wykładnia przepisów i formalna poprawność decyzji administracyjnych, nawet w sprawach dotyczących trudnej sytuacji obywateli. Pokazuje też, jak sąd administracyjny może korygować błędy organów.

Sąd administracyjny unieważnia decyzję ZUS: kluczowa interpretacja przepisów o umorzeniu odsetek.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 3089/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-09-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Artur Kot /sprawozdawca/
Hieronim Sęk
Lidia Ciechomska-Florek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Sędziowie Asesor WSA Artur Kot (sprawozdawca), Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) uchyla decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]czerwca 2006 r. nr [...], 3) stwierdza, że powyższe decyzje nie mogą być wykonane w całości.
Uzasadnienie
Z akt sprawy wynika, że pismem z 27 maja 2005 r. M. S. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie części należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, a także umorzenie odsetek za zwłokę i rozłożenie na raty pozostałych należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżąca oświadczyła, że po likwidacji działalności gospodarczej osiąga dochody wyłącznie z tytułu świadczeń emerytalnych w wysokości 1.068 zł miesięcznie. Działalność gospodarczą zlikwidowała ze względu na pogarszający się stan zdrowia. Ponosi wydatki związane z utrzymaniem budynku mieszkalnego, który wykorzystuje w celu zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych. Pomimo trudnych warunków materialnych, deklaruje 300 zł miesięcznie na poczet spłaty zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej "Zakładem"). Do wniosku załączyła kopie dokumentów dotyczących likwidacji działalności gospodarczej, potwierdzających kłopoty natury zdrowotnej oraz decyzję Zakładu z [...] stycznia 1996 r. stwierdzającą, że nie podlega od dnia 1 lipca 1992 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Odpowiadając na wezwanie Zakładu, skarżąca przedstawiła szereg dokumentów związanych z prowadzoną w przeszłości działalnością gospodarczą, kopie deklaracji podatkowych oraz dokumenty dotyczące jej sytuacji majątkowej.
Decyzją z [...] czerwca 2006 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 28 ust. 4 oraz art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. – powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), Zakład odmówił zobowiązanej umorzenia należności w kwocie 5.006 zł z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999 r. do maja 2006 r. Uzasadniając swoje stanowisko zauważył, że zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s., brak jest podstaw prawnych do umorzenia samych odsetek za zwłokę od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zdaniem Zakładu "umorzenie należności pochodnych, w tym odsetek za zwłokę, następuje jedynie wówczas, gdy umorzona zostaje należność główna, czyli składki".
Korzystając z pouczenia zawartego w decyzji Zakładu, M. S. pismem z 6 lipca 2006 r. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej "Prezesem Zakładu") z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosła o umorzenie w całości zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne z odsetkami za zwłokę, kosztami upomnień oraz innymi opłatami. Wskazała na przedawnienie części należności składkowych. Powtórzyła, że prowadziła działalność gospodarczą w przekonaniu, iż nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu, zgodnie z posiadaną decyzją Zakładu z 1996 r. Z powodu złego stanu zdrowia zmuszona została do likwidacji działalności gospodarczej. Powołała się na pobyt w szpitalu i związany z tym brak możliwości prowadzenia działalności, a w konsekwencji spóźnione zgłoszenie likwidacji działalności. Wskazując na szereg schorzeń ([...] i inne), podeszły wiek ([...] lata) oraz konieczność spłaty kredytu bankowego zaciągniętego w celu ratowania zdrowia (455,70 zł miesięcznie), w zestawieniu z niewielkimi dochodami (1.068 zł miesięcznie), skarżąca wystąpiła o umorzenie w całości należności składkowych. Do wniosku załączyła szereg dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia oraz harmonogram spłaty kredytu bankowego w wysokości 17.500 zł.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, powołując się na art. 83 ust. 4 u.s.u.s., decyzją z [...] lipca 2006 r. organ zwany "Zakładem" lub "Prezesem Zakładu" postanowił utrzymać w mocy decyzję Zakładu z [...] czerwca 2006 r. Uzasadniając swoje stanowisko powtórzył argumentację zawartą w decyzji Zakładu, iż zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s. "brak jest podstaw do umorzenia samych odsetek za zwłokę".
Niezadowolona z rozstrzygnięcia organu odwoławczego, pismem z 23 sierpnia 2006 r. M. S. złożyła skargę na jego decyzję z [...] lipca 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uzasadniając skargę oświadczyła, że osiągała niewielkie dochody i żyła w przeświadczeniu, że nie podlega żadnym obowiązkowym ubezpieczeniom. Oświadczyła, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, osiąga niewielkie dochody, z których obowiązana jest spłacać kredyt bankowy zaciągnięty w celu poprawy stanu zdrowia i nie posiada w związku z tym możliwości spłaty zadłużenia, które narastało bez jej wiedzy. Wskazała na znaczne wydatki, które ponosi w celu ochrony zdrowia oraz brak możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na podeszły wiek i stan zdrowia. Mając na względzie powyższe, skarżąca wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Odpowiadając na skargę, Zakład podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z 4 grudnia 2006 r. M. S. poinformowała Sąd o nieobecności na rozprawie i ponownie przedstawiła swoją sytuację zdrowotną. Powołała się na konieczność ponoszenia znacznych wydatków w celu stworzenia jej możliwości samodzielnej egzystencji, a także konsekwencje prowadzonej do jej majątku egzekucji administracyjnej, w wyniku której z jej świadczenia emerytalnego potrącana jest kwota 320 zł miesięcznie na poczet należności składkowych i kosztów egzekucyjnych. Do jej dyspozycji pozostaje zatem ok. 748 zł miesięcznie, z której to kwoty zmuszona jest spłacać kredyt bankowy oraz ponosić wydatki związane z utrzymaniem domu, wyżywieniem oraz zakupem niezbędnych lekarstw i urządzeń służących poprawie zdrowia. Oświadczyła, że zmuszona została wystąpić do ośrodka opieki społecznej z wnioskiem o wypłatę zasiłku. Do pisma załączyła kopie dokumentów potwierdzających jej oświadczenia i argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesione.
I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Podkreślić na wstępie należy, że Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych strony skarżącej, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi Zakładu – zgodnie z wykładnią językową art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 24 sierpnia 2005 r.
II. Z dyspozycji art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wynika, że stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wykładnia językowa powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że jest on rozpatrywany przez Prezesa Zakładu, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – zwanej dalej jako "K.p.a."), dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, organ odwoławczy związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 K.p.a. Ma zatem obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego (w szczególności art. 6 – 11, art. 77, art. 80 – 81 oraz art. 107 K.p.a.).
Decyzje Prezesa Zakładu należy zaliczyć do decyzji, o których mowa w art. 127 § 3 K.p.a. Z przepisu tego wynika zaś, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Rozpoznają sprawę Sąd zauważył, że z sentencji oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, przez jaki organ została wydana. W nagłówku zaskarżonej decyzji widnieje organ zwany "Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", co mogłoby ewentualnie wskazywać na Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu decyzji organ wypowiada się jednak jako Zakład. Podobnie w odpowiedzi na skargę. Pouczenie zawarte w decyzji Zakładu z [...] czerwca 2006 r. wskazuje zaś wyraźnie, iż organem właściwym do rozpoznania wniosku o ponowne rozparzenie sprawy jest Prezes Zakładu. Zaskarżona decyzja została podpisana z upoważnienia Prezesa Zakładu, podobnie zresztą, jak i decyzja Zakładu z [...] czerwca 2006 r.
W związku z powyższym, rozstrzygnięcie podjęte przez nieokreślony wyraźnie organ nie koreluje z przywołanymi przepisami, spełniając tym samym przesłankę stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Z uwagi na stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, Sąd zwolniony jest z obowiązku dokonania jej merytorycznej oceny, zarówno w zakresie podstaw faktycznych, jak i prawnych. Działając jednak na podstawie art. 135 u.p.p.s.a., Sąd postanowił uchylić decyzję Zakładu z [...] czerwca 2006 r., gdyż została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy. Decyzja organu odwoławczego jest zatem wadliwa również z tego względu, iż utrzymuje w mocy wadliwe rozstrzygnięcie Zakładu.
III. Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącej, która wystąpiła o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zakład odmówił umorzenia "samych odsetek za zwłokę", gdyż uznał, że brak jest podstaw prawnych do umorzenia "należności pochodnych" w sytuacji, gdy nie są umarzane należności główne, czyli składki. Powołał się przy tym na art. 28 ust. 4 u.s.u.s., z którego wynika, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.
W ocenie Sądu, Zakład dokonał niewłaściwej, zawężającej wykładni powołanego przepisu, pomijając jednocześnie definicję "należności z tytułu składek" zawartą w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. Z definicji tej wynika zaś, że pod pojęciem należności z tytułu składek rozumieć należy zarówno składki, jak również odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Skoro ustawodawca na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewidział możliwość umorzenia "należności z tytułu składek", to zdaniem Sądu brak jest podstaw prawnych do ograniczania tejże możliwości tylko do samych składek, czyli należności głównej. Z przepisu art. 28 ust. 4 u.s.u.s. wynika zaś tylko tyle, że w przypadku umorzenia składek "automatycznie" umorzeniu podlegają także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i dodatkowe opłaty.
Wadliwa wykładnia przepisów materialnoprawnych spowodowała, że Zakład nie przeprowadził w sposób prawidłowy postępowania w sprawie, doprowadzając do rozszerzenia zakresu wniosku przez zobowiązaną. Podkreślić bowiem należy, że wszczynając postępowanie w sprawie wskazała ona wyraźnie, że występuje o umorzenie części zaległych składek, a w zasadzie przyznanie, że przedawnieniu uległa możliwość dochodzenia części zaległych składek. Wystąpiła także o umorzenie odsetek za zwłokę oraz rozłożenie na raty spłaty zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Na poczet spłaty zadłużenia zadeklarowała nadto kwotę 300 zł miesięcznie.
Zastosowanie w sprawie mają zatem przepisy art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365 – zwanego dalej "rozporządzeniem". Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4. Z przepisów tych wynika zaś, że należności składowe mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, tj. gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze,
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W myśl natomiast art. 28 ust 3a w związku z art. 32 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy ustawowej delegacji (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (zdrowotne). Zgodnie zaś z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wymienił przy tym przykładowe sytuacje, uzasadniające umorzenie należności składkowych w całości lub w części.
IV. Analizując treść powyższych przepisów w celu wypełnienia dyspozycji art. 141 § 4 u.p.p.s.a. warto podkreślić, że prawodawca, dopuszczając możliwość umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"). Oznacza to, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest natomiast konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, dysponując prawem do umorzenia należności na zasadzie uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek lub odsetki za zwłokę, mimo zajścia określonych przesłanek. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru wskazanymi w przywołanych przepisach.
Tak duży zakres swobody decyzyjnej oznacza jednocześnie, że na organie spoczywa szczególny obowiązek pełnego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia bowiem szczególnie istotną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Powyższe stanowisko znalazło wielokrotnie wyraz w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok z 28 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 320/95; wyrok z 30 września 1996 r., sygn. akt SA/Wr 3095/95; wyrok z 26 października 1995 r., sygn. akt SA/Gd 2096/95 lub wyrok z 21 lutego 1997 r., sygn. akt SA/Bk 1120/95).
V. Istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 K.p.a. polega na ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy, z uwzględnieniem ewentualnej zmiany zakresu wniosku. Za niedopuszczalne należy uznać przy tym uzależnienie rozstrzygnięcia wydanego po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tego, czy zobowiązany przedstawił nowe okoliczności w sprawie, czy też ich nie przedstawił. Rozpoznając sprawę w trybie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpatrzyć ją w całości i dokonać oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, po ponownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy i dokonaniu jego oceny. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ I instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Obowiązany jest nadto odnieść się szczegółowo do argumentacji skarżącego podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne.
Podkreślenia wymaga, że badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej (podkreślenie Sądu) podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (zdrowego rozsądku). Rozstrzygnięcie sprawy nie może ograniczać się do lakonicznego stwierdzenia, że sytuacja majątkowa zobowiązanego może ulec w przyszłości poprawie, jeżeli podejmie zatrudnienie. Szczególne w sytuacji, gdy organ nie bada zdolności zarobkowych zobowiązanego.
VI. Ponownie rozpoznając sprawę, Zakład obowiązany będzie do prawidłowego przeprowadzenie postępowania w sprawie, a następnie do przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego, jak i uzasadnienia prawnego – po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie. Zobowiązany będzie także do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających w konsekwencji zakończyć postępowanie w sprawie umorzenia należności składkowych w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego. Obowiązany nadto będzie odnieść się należycie do argumentacji i zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą, a także stworzyć zobowiązanej możliwości wskazane w art. 10 K.p.a. Zauważyć nadto należy, że do organu należy inicjatywa zmierzająca do zebrania w sprawie kompletnego materiału dowodowego. Rozpoznając wniosek organ obowiązany będzie ustalić w pierwszej kolejności jego zakres. Podkreślenia wymaga, że rozpoznając wniosek o udzielenie ulgi w spłacie należności składkowych, organ w pierwszej kolejności powinien rozstrzygnąć kwestię ewentualnego umorzenia należności składkowych w całości lub w części, a dopiero następnie rozważyć możliwość rozłożenia na raty istniejących należności składkowych.
Rozstrzygając sprawę organ obowiązany będzie uwzględnić wszelkie okoliczności, również te, na które powołuje się skarżąca, tj. ewentualne zaniedbania informacyjne co do obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skoro bowiem skarżąca posiadała decyzję Zakładu stwierdzającą, iż nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i nie była wzywana do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, to w świetle argumentacji skarżącej dotyczącej jej stanu zdrowia, stanu majątkowego i zdolności płatniczych, Zakład powinien poważnie rozważyć możliwość umorzenia przynajmniej odsetek za zwłokę i rozłożenia na raty spłaty należności składkowych. Jeżeli natomiast zdecyduje się odmówić skarżącej umorzenia należności składkowych w całości, to obowiązany będzie uzasadnić swoje rozstrzygnięcie w zgodzie z zasadami logiki, zdrowego rozsądku i doświadczenia życiowego.
Sąd podkreśla nadto, że z każdego aktu wydanego przez organ administracji publicznej powinno wynikać w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, który organ wydał dane rozstrzygnięcie.
Z uwagi na przedstawione wyżej rozważania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz pkt 2 w związku z art. 134 § 1, art. 135 i art. 152, mając na względzie art. 210 § 1 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI