III SA/Wa 3004/05

III SA/Wa 3004/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-01-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Dziełak /przewodniczący/
Dariusz Turek /sprawozdawca/
Marta Waksmundzka-Karasińska
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędziowie Asesor WSA Dariusz Turek (spr.), Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącej spółki kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W dniu [...] czerwca 2005 r. do Urzędu Miasta i Gminy w B. wpłynął wniosek Prezesa Zarządu Sp. z o.o. A. z siedzibą w B. Pana P. M. o wydanie zaświadczenia o wielkości gospodarstwa rolnego posiadanego przez Spółkę oraz braku zaległości w podatku rolnym. Do wniosku dołączono umowę dzierżawy nieruchomości rolnej z dnia [...] marca 2005 r. zawartą w B. pomiędzy P. i R. M. (wydzierżawiający) a A. Sp. z o.o. (dzierżawca).
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego - postanowieniem z dnia [...] czerwca 2005 r. Burmistrz Miasta i Gminy B[...] – na podstawie art. 306 c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8., poz. 60 ze zm., dalej : ord. pod.) odmówił wydania zaświadczenia o treści żądanej przez stronę.
Organ ustalił, że Spółka A. nie figuruje w rejestrach podatników podatku rolnego prowadzonych przez Urząd Miasta i Gminy w B. oraz w prowadzonej przez Starostwo Powiatowe Wydział Geodezji, Kartografii, Katastru i Nieruchomości w B. ewidencji gruntów i budynków. Uzasadniając odmowę wydania zaświadczenia organ wskazał, iż dołączona do wniosku umowa dzierżawy nieruchomości rolnej jest umową cywilnoprawną i dla organu podatkowego nie stanowi podstawy do opodatkowania Spółki podatkiem rolnym. Stwierdził, że wydzierżawienie przez rolnika gruntów gospodarstwa rolnego na drodze umowy cywilnoprawnej nie powoduje przeniesienia obowiązku podatkowego na dzierżawcę, z wyjątkiem gruntów wydzierżawionych na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisu art. 28 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 z późn. zm.).
Burmistrz Miasta i Gminy B. stwierdził, iż brak jest podstaw prawnych do wydania zaświadczenia o żądanej przez stronę treści, skoro – jak ustalił – A. Sp. z o.o. na dzień wydania postanowienia :
1) nie jest właścicielem gruntów sklasyfikowanych rolniczo;
2) małżonkowie R. i P. M. nie wydzierżawiają Spółce nieruchomości rolnej na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników;
3) w świetle art. 3 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym ( t.j. Dz. U. z 1993 r., Nr 431, poz. 431 ze zm.) Spółka A. nie jest podatnikiem podatku rolnego;
4) status podatkowy Spółki nie ulega zmianie w oparciu o przedłożoną umowę dzierżawy;
5) wbrew twierdzeniu Prezesa Spółki dzierżawca jest posiadaczem zależnym a nie samoistnym, stąd sam fakt wydzierżawienia gruntów prywatnych nie powoduje zmiany statusu dzierżawcy w odniesieniu do obowiązku podatkowego w podatku rolnym, zaś wyjątek w tym zakresie stanowią wyłącznie dzierżawcy gruntów państwowych lub stanowiących własność samorządu terytorialnego, którzy zgodnie z art. 3 ustawy o podatku rolnym są podatnikami tego podatku .
Na powyższe postanowienie strona złożyła zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. wnosząc o jego uchylenie i zarzucając organowi naruszenie przepisów Działu VIIIA ord. pod. oraz Działu VII Kodeksu postępowania administracyjnego. Autor zażalenie wskazał, iż skoro urząd stwierdził, iż wnioskodawca nie jest w świetle obowiązującego prawa i stanu faktycznego sprawy płatnikiem podatku rolnego, to powinien był wydać żądane zaświadczenie, jako że "oczywistym jest, że osoba nie będąca płatnikiem danego podatku nie posiada zaległości z tytułu tegoż podatku".
Po rozpoznaniu zażalenia strony postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy B. z dnia [...] czerwca 2005 r. Organ odwoławczy uznał, że wydzierżawienie gruntów gospodarstwa nie powoduje przejścia obowiązku podatkowego na dzierżawcę, z wyjątkiem określonym w art. 3 ust. 3 ustawy o podatku rolnym, na co zwrócił uwagę również organ I instancji.
Organ odwoławczy podniósł, iż dołączona do wniosku umowa dzierżawy nieruchomości rolnej nie stanowi podstawy do opodatkowania Spółki podatkiem rolnym, zaś skoro Spółka nie jest płatnikiem podatku rolnego i nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków to brak jest podstaw do wydania zaświadczenia, iż nie posiada zaległości w podatku rolnym. Organ I instancji nie mógł też wydać zaświadczenia o wielkości posiadanego przez Spółkę gospodarstwa rolnego, bowiem Spółka jest dzierżawcą tego gospodarstwa, a więc posiadaczem zależnym, władającym omawianą nieruchomością rolną w granicach zawartej umowy dzierżawy. Zdaniem organu wydanie zaświadczenia o żądanej treści mogłoby prowadzić do nieuprawnionych wniosków, że Spółka jest właścicielem tego gospodarstwa, co byłoby oczywiście niezgodne ze stanem faktycznym.
Na powyżej wskazane postanowienia A. Sp. z o.o., reprezentowana przez Prezesa Zarządu, wniosła skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, zarzucając organom rażące naruszenie art. 306 a ord. pod. oraz art. 217 Kodeksu postępowania administracyjnego i żądając stwierdzenia nieważności postanowień organów obu instancji. W uzasadnieniu skargi strona zarzuciła organom, iż bezprawnie odmówiły wydania zaświadczenia, mimo bezspornych ustaleń faktycznych dokonanych przez organ. Wskazała, iż w sprawie ustalono poprawnie, iż wnioskodawca – będąc posiadaczem zależnym - nie był i nie jest płatnikiem podatku rolnego, a zatem Burmistrz zobowiązany był potwierdzić urzędowo w drodze zaświadczenia tak ustalone fakty.
Strona wniosła o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonym orzeczeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę zaskarżonych aktów administracyjnych w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję bądź stwierdza jej nieważność, gdy stwierdzi, że narusza ona przepisy prawa w sposób określony w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej : p.p.s.a.).
Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Na wstępnie należy podnieść, iż sposób procesowania Sądu w niniejszej sprawie – na posiedzeniu jawnym w składzie trzyosobowym – umożliwił stronie pełną realizację prawa do sądu, nie ograniczając w żadnym stopniu jej uprawnień procesowych i nie przyczynił się w żaden sposób do wydłużenia terminu załatwienia sprawy.
Odnosząc się następnie do meritum sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 306e § 1 ord. pod. zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach lub stwierdzające stan zaległości wydaje się na podstawie dokumentacji danego organu podatkowego oraz informacji otrzymanych od innych organów podatkowych.
Zgodzić należy się z twierdzeniem strony skarżącej, że dyspozycja art. 306e § 1 ord. pod. nakłada na organ obowiązek wydania zaświadczenia w granicach żądania, gdy chodzi m.in. o potwierdzenie faktu niezalegania z podatkami. W tym zakresie organ jest związany zarówno żądaniem strony jak i stanem wynikającym z posiadanych danych oraz przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, przeprowadzonego na podstawie art. 306b § 2 ord. pod.
W rozpoznawanej sprawie żądanie strony – zgodnie z wnioskiem wniesionym do organu w dniu [...] czerwca 2005 r. - dotyczyło wydania zaświadczenia o wielkości gospodarstwa rolnego posiadanego przez Spółkę z o.o. A. oraz braku zaległości w podatku rolnym - zatem organ obowiązany był w granicach tego żądania sprawę załatwić. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że konieczność uzyskania przedmiotowego zaświadczenia związana była ze złożonym w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wnioskiem w ramach działania "Inwestycje w gospodarstwach rolnych" (pismo z dnia [...] maja 2005 r.). Nie jest znany dokładny przedmiot tego wniosku.
Podstawowe znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy miało zatem ustalenie, czy skarżąca Spółka była posiadaczem gospodarstwa rolnego oraz podatnikiem podatku rolnego.
Definicja gospodarstwa rolnego została sformułowana w art. 55 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), dalej : k.c. Przepis ten stanowi, że za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
Jednocześnie dla celów podatkowych pojęcie to definiuje art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 1993 r. Nr 94, poz. 431 ze zm.). Zgodnie z nim za gospodarstwo rolne dla celów podatku rolnego uważa się obszar gruntów o których mowa w art. 1 tej ustawy o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej lub osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej.
Pojęcie gospodarstwa rolnego wprowadzono (poza przepisami podatkowymi) w celu wyeliminowania wątpliwości co do tego, jakie składniki majątku stanowią część składową gospodarstwa rolnego i podlegają szczególnej reglamentacji w zakresie dziedziczenia, dokonywania podziału itp. Brak któregokolwiek ze składników gospodarstwa rolnego (na przykład inwentarza żywego, narzędzi, budynków itp.), wymienionych w art. 553 k.c., nie świadczy o tym, że pozostałe składniki (na przykład grunty) nie stanowią gospodarstwa rolnego (zob. wyrok NSA z dnia 20 września 1999 r., sygn. akt II SA 669/91, ONSA 1992/2/26).
Oceniając, która w ww. definicji gospodarstwa rolnego byłaby użyteczna dla potrzeb rozstrzygnięcia w sprawie organy administracyjne powinny ustalić czemu wydanie przedmiotowego zaświadczenia miałoby służyć i w jakim postępowaniu miało ono być następnie wykorzystane.
O potwierdzeniu istnienia, bądź nieistnienia zaległości podatkowych (w tym w podatku rolnym) przesądzają zaś zasady i terminy powstawania tych zobowiązań określone w ustawach podatkowych, a w przypadku niewykonania zobowiązania podatkowego przez podatnika w terminie - decyzja podatkowa właściwego organu, określająca wysokość tegoż zobowiązania - zaległości podatkowej (por. wyrok NSA z 3 lipca 1996 r., sygn. akt I SA/Łd 196/96, publ. POP 1999/5/139). Decydujące znaczenie dla określenia obowiązku w podatku rolnym mają przepisy powołanej powyżej ustawy o podatku rolnym. Opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają m.in. określone w ustawie grunty stanowiące użytki rolne. Zaistnienie obowiązku podatkowego w podatku rolnym zależne jest także od powierzchni gruntu będącego przedmiotem opodatkowania. Podatek ten jest związany z prawem własności tych nieruchomości, a nie z faktem ich użytkowania (wyrok NSA z dnia 13 lutego 1992 r., SA/Wr 1396/91, POP 1993 nr 2 poz. 32).
Przepis art. 3 omawianej ustawy określa kategorie podmiotów, na których ciąży obowiązek w podatku rolnym. Wyłącznie podmioty wymienione w tym przepisie zobowiązane są do wypełniania obowiązków w tym podatku. Do tej kategorii podmiotów nie są zaliczeni dzierżawcy gruntów rolnych od osób fizycznych, z wyjątkiem wydzierżawienia w całości lub w części tych gruntów na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o podatku rolnym).
Sąd zważył, iż rozpoznające przedmiotową sprawę organy obu instancji przedmiotem swoich zainteresowań uczyniły wyłącznie przedstawioną przez stronę skarżącą umowę dzierżawy nieruchomości rolnej (podkr. Sądu) z dnia [...] marca 2005r. Z jej brzmienia wynika zaś, że przedmiotem umowy jest dzierżawa nieruchomości rolnej położonej w miejscowości S. gmina B. o powierzchni [...] ha, zapisanej w rejestrze gruntów obrębu S. jako działka geodezyjna [...] oraz działki o powierzchni [...] ha, zapisanej w rejestrze gruntów obrębu S. jako działka geodezyjna [...].
Należy zważyć, że pojęcia "nieruchomość rolna" i "gospodarstwo rolne" nie są tożsame, tymczasem w zaskarżonym postanowieniu w jednym miejscu organ pisze o nieruchomości rolnej wydzierżawionej Spółce A. a następnie podnosi, iż "wydzierżawienie gruntów gospodarstwa nie powoduje przejścia obowiązku podatkowego na dzierżawcę".
W przekonaniu Sądu ustalenia wymaga przede wszystkim charakter tych gruntów, czy łączna powierzchnia gruntów rolnych dzierżawionych przez Spółkę spełnia przesłanki określone dla gospodarstwa rolnego w świetle art. 2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym lub art. 553 k.c., a następnie czy grunty te podlegają opodatkowaniu podatkiem rolnym.
Istotne braki w materiale dowodowym w zakresie ustaleń, czy nieruchomości te tworzą gospodarstwo rolne bądź wchodzą w skład gospodarstwa rolnego posiadanego przez Spółkę, i czy skarżąca Spółka posiada w ogóle jakiekolwiek gospodarstwo rolne powodują, że się uchylenie zaskarżonej decyzji stało się uzasadnione. Kategoryczne stwierdzenie organów, iż Spółka nie jest płatnikiem podatku rolnego wyłącznie z uwagi na to, iż przedstawiona umowa dzierżawy nie spełnia warunków określonych w art. 28 ust. 4 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników są niewystarczające dla potrzeb rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Dopiero ocena wyników kompleksowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w danej sprawie, na którego przeprowadzenie zezwala organom art. 306 b § 2 ord. pod., powinna umożliwić udzielnie odpowiedzi na pytanie czy odmowa uwzględnia wniosku strony o wydanie zaświadczenia o żądanej treści jest zasadna.
Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie został ustalony stan faktyczny, a tylko bezsporne ustalenie faktów, mających znaczenie dla sprawy mogło stanowić podstawę do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia. Wskazane wyżej okoliczności stanowią o naruszeniu przez organy przepisów art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ord. pod.
Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 122 ord. pod. stanowi, iż w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Realizacji tej zasady służy przepis art. 187 § 1 ord. pod. nakładający na organy podatkowe obowiązek zgromadzenia i wyczerpującego rozważenia całokształtu materiału dowodowego sprawy. Obciąża on zarówno organ pierwszej instancji, jak i ponownie rozstrzygający sprawę organ odwoławczy.
Jednocześnie należy stwierdzić, że naruszenie art. 122 i 187 § 1 ord. pod. skutkuje naruszeniem art. 191 powołanej ustawy stanowiącym, że fakt udowodnienia danej okoliczności organ stwierdza na podstawie całego zebranego materiału dowodowego.
Odnosząc się do wniosku strony o stwierdzenie nieważności postanowień organów obu instancji należy stwierdzić, że do zaświadczeń nie ma zastosowania art. 247 ord. pod. dotyczący sprawy zakończonej decyzją ostateczną, zgodnie z wyraźnym brzemieniem przepisu art. 306k ord. pod. Zaświadczenie jest pochodną istniejących faktów lub stanu prawnego i wraz ze zmianą tych faktów lub stanu prawnego - zaświadczenie staje się nieaktualne i może być wydane nowe, odpowiadające aktualnemu stanowi prawnemu lub aktualnym faktom (wyrok NSA z 6 maja 1997 r., sygn. I SA/Gd 2069/96). Drogą zaświadczenia nie można przyznać ani ograniczyć żadnych uprawnień.
Ponownie rozpoznając sprawę organy podatkowe mają za zadanie dokonać oceny istnienia okoliczności posiadania przez Spółkę gospodarstwa rolnego, oraz istnienia bądź nieistnienia zaległości w podatku rolnym, a następnie rozstrzygną o możliwości wydania zaświadczenia o treści żądanej przez Spółkę.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.
Zakres w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a.