III SA/WA 2876/05

III SA/Wa 2876/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-12-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Hanna Kamińska /przewodniczący/
Małgorzata Długosz-Szyjko /sprawozdawca/
Małgorzata Jarecka
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Kamińska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 31 maja 2005 r. skierowanym do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w L. skarżący M. K. wniósł o rozłożenie na raty należności z tytułu składek ubezpieczeniowych i umorzenie naliczonych odsetek, które powstały na jego koncie na skutek nieterminowego zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego rolników. Jak wyjaśnił - utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, które nie przynosi dużych zysków. Skarżący stwierdził, iż nie był w stanie opłacać składek, gdyż osiągany dochód wystarczał zaledwie na jego skromne utrzymanie.
W dniu wniesienia podania skarżący wpłacił kwotę 3.000 zł na poczet zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W dniu 22 czerwca 2005 r. pracownicy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przeprowadzili wizytację gospodarstwa rolnego skarżącego. Jak ustalono - warunki mieszkalne zobowiązanego są dobre, skarżący nie posiada własnego sprzętu rolniczego i nie prowadzi wyspecjalizowanej produkcji rolnej (protokół z dnia 22 czerwca 2005 r.).
Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. działający z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Dyrektor Oddziału Regionalnego KRUS w S. odmówił skarżącemu umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w złożonym podaniu skarżący nie wskazał na występowanie niezawinionych okoliczności, które były przyczyną nieopłacenia składek ubezpieczeniowych w ustawowych terminach.
Od powyższej decyzji strona wniosła - zgodnie z pouczeniem - wniosek do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - dalej : Kpa oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), powoływanej dalej jako :"u.u.s.r."- utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2005 r. W lakonicznym uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał iż argumenty zawarte we wniosku strony nie dają podstaw do zastosowania dalszej ulgi w postaci umorzenia należności Kasy (należy w tym miejscu wskazać, że decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. o nr [...] organ postanowił udzielić zobowiązanemu ulgi w postaci rozłożenia na raty spłaty zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników od II kw. 2001 r. do II kw. 2005 r.) oraz że należy kontynuować spłatę zadłużenia według układu ratalnego z dnia 14 lipca 2005 r.
Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. We wniesionym środku zaskarżenia skarżący nie sprecyzował zarzutów przeciwko zaskarżonej decyzji. Wniósł o "przychylne rozpatrzenie" jego sprawy, jako że nie jest w stanie zapłacić przedmiotowej należności. Powołał się na trudną sytuację rodzinną i materialną.
W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako u.p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Stosownie zaś do art. 134 § 1 u.p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie o którym mowa powyżej należy stwierdzić, że skarga jest zasadna, chociaż z innych powodów niż w niej wskazane.
W przepisie art. 41a u.u.s.r. zawarta jest wyraźna norma kompetencyjna adresowana do Prezesa KRUS przyznająca mu prawo do umorzenia, na wniosek zainteresowanego, należności z tytułu składek. Ponadto wskazać należy, iż stosownie do przepisu art. 2 ust. 2 u.u.s.r. Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej. Tym samym należy uznać, iż kwestia dotycząca umorzenia należności z tytułu składek rozstrzygana na podstawie powyższego przepisu ma charakter sprawy administracyjnej, a więc sprawy indywidualnej dotyczącej imiennie określonego podmiotu oraz jego konkretnych praw i obowiązków. Postępowanie poprzedzające wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w oparciu o przepisy Kpa, a zatem Prezes KRUS zobligowany jest do zastosowania przepisów tego kodeksu, zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i w postępowaniu prowadzonym w II instancji - w oparciu o art. 127 § 3 Kpa.
Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd uznał, iż w badanej sprawie organ nie wywiązał się z obowiązków nałożonych na niego na mocy przepisu art. 10 § 1 Kpa. Zgodnie z art. 10 § 1 Kpa organ jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ może odstąpić od tej zasady tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (żadna z tych okoliczności nie wystąpiła w niniejszej sprawie), jednocześnie jednak jest obowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w powołanym przepisie.
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie tylko nie miał możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego, ale przede wszystkim do zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim.
Przepisy Kpa, odmiennie niż Ordynacji podatkowej, nie precyzują obowiązków organów administracji poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo. Jednakże, zdaniem Sądu z omawianego przepisu wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w związku z tym co do okoliczności wskazanych w art. 10 § 1 Kpa, a więc okoliczności, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się uzasadnione jest koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji oczekiwać powinien na jej stanowisko w tym względzie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa zależy wyłącznie od jej woli. Rzeczą organu jest umożliwienie jej skorzystania z tego prawa, czego organy w niniejszej sprawie nie uczyniły.
Zważyć należało również i to, że niewywiązanie się przez Prezesa KRUS z obowiązków nałożonych art. 10 § 1 Kpa miało wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 Kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 Kpa. Z akt sprawy wynika, że w toku postępowania pierwszoinstancyjnego przeprowadzono "wizytację" w gospodarstwie zobowiązanego. Z protokołu dokumentującego tę czynność wynika, że skarżący był nieobecny, a wyjaśnień udzielała jego matka - p. E. K. W aktach sprawy, stanowiących dla Sądu podstawę rozstrzygnięcia (art. 133 § 1 u.p.p.s.a.) brak jest informacji o zapoznaniu skarżącego z protokołem z wizytacji z dnia 22 czerwca 2005 r.
W rozpoznawanej sprawie opisane wyżej naruszenie przepisów postępowania jest szczególnie istotne z uwagi na fakt, że z obowiązków określonych w art. 10 Kpa Prezes KRUS nie wywiązał się zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i w postępowaniu odwoławczym. Niewykonanie przez organ obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 Kpa stanowi naruszenie przepisów postępowania, które może skutkować uchyleniem decyzji. Zdaniem Sądu, jeżeli nawet organ prowadzący postępowanie mógł przypuszczać, że okoliczności, o których informacje (niepochodzące od strony) uzyskał w toku uzupełniającego postępowania dowodowego znane są stronie, to nie oznacza to, że ma ona świadomość, iż będą one uwzględniane przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.
Ponadto, zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. Tymczasem w przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie spełnia szczególnie ważną rolę, zwłaszcza w kontekście wyrażonej w art. 11 Kpa zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.
Przesłanka umorzenia zaległości, określona w art. 41 u.u.s.r. tj ważny interes zainteresowanego, jest pojęciem nieostrym, którego treść powinna być oceniana w świetle okoliczności konkretnej sprawy, obejmując przy tym możliwości płatnicze skarżącego. Ocena ta winna znaleźć odzwierciedlenie właśnie w uzasadnieniu decyzji.
Nie może być uznane za spełniające powyższe wymogi, a w szczególności za wyczerpujące, uzasadnienie ograniczające się w istocie do stwierdzenia, że "argumenty zawarte w podaniu nie stanowią podstaw do zastosowania dalszej ulgi w postaci umorzenia należności Kasy". W zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do indywidualnej sytuacji skarżącego. Tymczasem uzasadnienie decyzji powinno odnosić się do argumentów przedstawianych przez stronę i odwołując się do obowiązującego w tym zakresie stanu prawnego wyjaśniać w tym kontekście powody podjęcia rozstrzygnięcia odmawiającego uwzględnienia wniosku skarżącego.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 10, art. 11 i art. 107 § 1 i 3 Kpa w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji. Zakres w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu Sąd określił w oparciu o przepis art. 152 u.p.p.s.a.