III SA/Wa 2737/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie uchylił decyzję odmawiającą umorzenia kary pieniężnej z powodu naruszenia przepisów KPA dotyczących uzasadnienia decyzji i czynnego udziału strony.
Skarżący domagał się umorzenia kary pieniężnej nałożonej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym, powołując się na trudną sytuację materialną rodziny. Organy administracji odmówiły umorzenia, uznając, że nie zaszły przesłanki określone w rozporządzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone decyzje, wskazując na istotne naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji oraz brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu.
Sprawa dotyczyła skargi A. O. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (GITD) odmawiającą umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej nałożonej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Skarżący, powołując się na bardzo trudną sytuację materialną swojej pięcioosobowej rodziny, wnioskował o umorzenie kary. Organy administracji, zarówno S. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, jak i GITD, odmówiły umorzenia, uznając, że przedstawione przez skarżącego dokumenty nie potwierdzają wystąpienia przesłanek określonych w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r. w sprawie umarzania należności. W uzasadnieniach decyzji organy ograniczyły się do stwierdzenia braku podstaw do umorzenia i powołania się na istnienie innych środków egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję S. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego. Sąd uznał, że organy naruszyły przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (KPA). Po pierwsze, uzasadnienia decyzji nie spełniały wymogów art. 107 § 3 KPA, ponieważ były lakoniczne, nie odwoływały się do materiału dowodowego i nie odnosiły się do argumentacji strony. Po drugie, organy naruszyły art. 10 § 1 KPA, nie zapewniając stronie czynnego udziału w postępowaniu przed wydaniem decyzji, co uniemożliwiło jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. Sąd podkreślił, że w przypadku decyzji uznaniowych, takich jak umorzenie należności, organy mają obowiązek zachowania szczególnej staranności, wnikliwości i wyczerpującego uzasadnienia. Wskazał, że organy powinny dokonać pełnej analizy materiału dowodowego i uwzględnić całokształt sytuacji materialnej skarżącego, a następnie jasno przedstawić tok swojego rozumowania w uzasadnieniu decyzji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organy naruszyły art. 107 § 3 KPA poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji, które nie odwoływało się do materiału dowodowego i argumentacji strony.
Uzasadnienie
Uzasadnienie decyzji musi zawierać wskazanie faktów, dowodów oraz przyczyn odmowy wiarygodności innym dowodom, a także wyjaśnienie podstawy prawnej. Lakoniczne stwierdzenia organów nie spełniają tych wymogów.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (17)
Główne
rozp. RM z 16 stycznia 2001 r. art. 3 § §3
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa
Określa przesłanki umorzenia należności pieniężnych.
u.t.d. art. 93 § ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym
Podstawa nałożenia kary pieniężnej.
Kpa art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi uzasadnienia decyzji.
Kpa art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu.
Pomocnicze
Kpa art. 138 § §1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy ma obowiązek ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy.
u.f.p. art. 42
Ustawa o finansach publicznych
u.f.p. art. 241
Ustawa o finansach publicznych
u.t.d. art. 94 § ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym
Kary pieniężne stanowią dochody budżetu państwa.
u.f.p. art. 34 § ust. 1
Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych
Możliwość umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności.
u.f.p. art. 34 § ust. 2
Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych
Delegacja dla Rady Ministrów do określenia zasad umarzania należności.
P.u.s.a. art. 1
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji.
ppsa art. 3 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sądowej.
ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 i 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy do wyeliminowania aktu administracyjnego.
ppsa art. 134
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Granice rozstrzygania przez sąd.
Kpa art. 10 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Przesłanki odstąpienia od obowiązku czynnego udziału strony.
ppsa art. 141 § § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wskazania co do dalszego postępowania w przypadku ponownego rozpatrzenia sprawy.
ppsa art. 152
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Skutki uwzględnienia skargi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez organy przepisów KPA dotyczących uzasadnienia decyzji. Naruszenie przez organy obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu.
Odrzucone argumenty
Argumenty organów o braku przesłanek do umorzenia kary pieniężnej (choć sąd nie rozstrzygał meritum, skupił się na proceduralnych wadach decyzji).
Godne uwagi sformułowania
uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 §3 Kpa, w szczególności zaś nie mogą być uznane za wyczerpujące. uzasadnienie decyzji nie może ograniczać się do ogólnikowych uwag, pozbawionych odwołania do materiału dowodowego zgromadzonego w tej konkretnej sprawie i pomijać argumentacji strony. organy naruszyły art. 10 § 1 Kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Skład orzekający
Jakub Pinkowski
przewodniczący sprawozdawca
Ewa Radziszewska-Krupa
sędzia
Hieronim Sęk
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ważność i wymogi uzasadnienia decyzji administracyjnych oraz zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w sprawach z zakresu uznania administracyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy głównie kwestii proceduralnych, a nie meritum sprawy umorzenia należności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe są formalne aspekty postępowania administracyjnego (uzasadnienie, czynny udział strony) i jak ich naruszenie może prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli merytorycznie organ miał rację. Jest to ważna lekcja dla praktyków prawa administracyjnego.
“Błędy formalne w decyzji administracyjnej uchylają odmowę umorzenia kary pieniężnej.”
Dane finansowe
WPS: 11 500 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 2737/06 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2007-01-23 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-08-25 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Ewa Radziszewska-Krupa Hieronim Sęk Jakub Pinkowski /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Sygn. powiązane II GZ 105/07 - Postanowienie NSA z 2007-07-10 Skarżony organ Inspektor Transportu Drogowego Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję S. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2006 r., wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej - "Kpa" ), art. 42, art. 241 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2005 r., Nr 249, poz. 2104) oraz §3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2001 r. Nr 6, poz. 54; dalej "rozp. RM z 16 stycznia 2001 r."), Główny Inspektor Transportu Drogowego, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez A. O. - zwanego dalej Skarżącym, utrzymał w mocy decyzję S. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego odmawiającą Skarżącemu umorzenia spłaty należności z tytułu kary pieniężnej. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, iż decyzją z [...] lutego 2006 r. S. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na Skarżącego karę pieniężną w wysokości 11.500 zł tytułem naruszenia przepisów ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088 ze zm.). Pismem z [...] lutego 2006 r. Skarżący wniósł o umorzenie kary nałożonej powyższą decyzją. Wskazał, iż nie jest w stanie uiścić tak wysokiej kwoty. Wyjaśnił, że jedynym źródłem utrzymania jego pięcioosobowej rodziny jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza, z której dochody nie wystarczają nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb jego rodziny. Decyzją z [...] marca 2006 r. S. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego omówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał §3 rozp. RM z 16 stycznia 2001 r., zgodnie z którym należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub w części, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna ze wskazanych w tym przepisie przesłanek. Organ stwierdził, iż dokumenty przedłożone przez Skarżącego nie potwierdzają okoliczności umożliwiających umorzenie należności, lecz świadczą jedynie o możliwościach płatniczych Skarżącego, stanowiących podstawę do ewentualnego rozłożenia płatności na raty. W złożonym od tej decyzji odwołaniu Skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o umorzenie i opisał trudną sytuację materialną swojej rodziny. Ponadto Skarżący zarzucił organowi nieprzeprowadzenie postępowania w zakresie spełnienia przesłanki, o której mowa §3 pkt 4 rozp. RM z 16 stycznia 2001 r. W ocenie Skarżącego, sytuacja w której się znajduje świadczy o tym, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Ponadto za umorzeniem kary przemawia ważny interes publiczny oraz zasady współżycia społecznego. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Główny Inspektor Transportu Drogowego (GITD) podzielił stanowisko zawarte w uzasadnieniu tej decyzji. Wskazał, iż kierownik państwowej jednostki budżetowej nie ma obowiązku przychylania się do wniosku strony - może to jednak uczynić, ale tylko w sytuacji, gdy przeprowadzone postępowanie wykaże istnienie przesłanek określonych w §3 rozp. RM z dnia 12 stycznia 2001 r. Wyjaśnił, iż pismem z [...] marca 2006 r. organ I instancji wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów, które wskazywałyby na wystąpienie przesłanek określonych w §3 wskazanego wyżej rozporządzenia. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący przedstawił zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2005 r. (PIT-36 i PIT/B), wydruk z "księgi przychodów i rozchodów" za styczeń i luty 2006 r., które w ocenie organu, nie wskazywały na zaistnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w §3 powołanego wyżej rozporządzenia. W ocenie GITD, również okoliczności podniesione w odwołaniu nie dowodzą całkowitej nieściągalności nałożonej kary. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska Skarżącego, zgodnie z którym zachodzi uzasadnione przypuszczenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Organ podniósł, iż egzekucję dotyczącą należności pieniężnych prowadzi się nie tylko z wynagrodzenia za pracę, czy też dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, ale również m.in. z rachunków bankowych, innych wierzytelności pieniężnych, z ruchomości i nieruchomości. Dlatego też, w ocenie GITD, organ I instancji orzekł prawidłowo odmawiając umorzenia spłaty należności z tytułu nałożonej kary pieniężnej. Pismem z dnia [...] lipca 2006 r. Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz błędna ocenę przedstawionego materiału dowodowego. W uzasadnieniu wskazał, iż GITD dokonał błędnej wykładni §3 rozp. RM z dnia 12 stycznia 2001 r., poprzez przyjęcie, iż podniesione w odwołaniu okoliczności nie dowodzą całkowitej nieściągalności nałożonej kary. Skarżący ponownie opisał trudną sytuacje finansową swojej rodziny, wyjaśniając, iż nie jest w stanie spłacić nałożonej na niego kary bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Zdaniem Skarżącego, GITD nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Nie wezwał go do udzielenia wyjaśnień odnośnie stanu materialnego i aktualnej sytuacji finansowej. Z kolei, w ocenie Skarżącego, z przedłożonych przez niego dokumentów bezsprzecznie wynika, iż osiągane przez niego dochody nie wystarczają na utrzymanie, a tym bardziej na uiszczenie kary, wymierzonej niesłusznie i niewspółmiernie do zarzucanych czynów. Podniósł również, że GITD pozbawił go możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Odpowiadając na skargę GITD podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Zaakcentował, iż § 3 rozporządzenia z dnia 16 stycznia 2001 r. zawiera zamknięty katalog, który nie może być uzupełniony przez uznanie administracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; - dalej ppsa), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ppsa, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Dokonując w tym zakresie oceny zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej należy stwierdzić, że skarga jest uzasadniona, a decyzje te nie odpowiadają prawu. Zgodnie z art. 134 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Kontroli Sądu poddana została decyzja w sprawie odmowy umorzenia kary pieniężnej nałożonej na Skarżącego na podstawie przepisów art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. t.j. z 2004, Nr 204, poz. 2088 ze zm.). Kary pieniężne nałożone przez inspektorów transportu drogowego stanowią dochody budżetu państwa (art. 94 ust. 1 powołanej wyżej ustawy). Z dyspozycji art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 155, poz. 1014 ze zm.) wynika, że spłata należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa, przypadających na podstawie przepisów szczególnych państwowym jednostkom sektora finansów publicznych, o których mowa w art. 18 - 22, może być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzana, odraczana lub rozkładana na raty. W art. 34 ust. 2 ustawy o finansach publicznych zawarta została delegacja dla Rady Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności, o których mowa w ust. 1, a także wskazania organów do tego uprawnionych. Wykonaniem tej delegacji stało się rozp. RM z dnia 16 stycznia 2001 r. Zgodnie z §3 tego rozporządzenia należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub w części, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która następuje, jeżeli wystąpi jedna z przesłanek wymienionych w punktach 1 – 4, tj. gdy: 1) dłużnik - osoba fizyczna zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawia ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, 2) dłużnik - osoba prawna został wykreślony z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie, 3) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 218 § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe Dz. U. z 2001 r. Nr 3, poz. 18), 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności o charakterze administracyjno - prawnym następuje na podstawie decyzji kierownika państwowej jednostki budżetowej lub kierownika państwowego zakładu budżetowego albo dysponenta części budżetowej - zgodnie z § 7 pkt 1 powołanego rozporządzenia. Zauważyć przy tym należy, iż GITD wykonuje wraz z wojewódzkimi inspektorami transportu drogowego zadania Inspekcji Transportu Drogowego określone w ustawie o transporcie drogowym i zadania wynikające z odrębnych przepisów (art. 51 ust. 1), a także jest centralnym organem administracji rządowej podległym ministrowi właściwemu do spraw transportu (art. 53 ust. 1). Decyzja wydana przez organ o tak wskazanej pozycji ustrojowej jest decyzją administracyjną, a zgodnie z art. 1 pkt 1 Kpa, w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie znajdują zastosowanie przepisy tej ustawy. Ponadto zauważyć należy, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności, do których mają zastosowanie przepisy rozporządzenia są decyzjami o charakterze uznaniowym. Świadczy o tym użycie w § 3 ust. 1 rozp. RM z dnia 16 stycznia 2001 r. sformułowania "Należności pieniężne mogą być umarzane...". Charakteru tego nie podważa wyczerpujące określenie przesłanek umorzenia, sprawiając jedynie, że wyłącznie ich wystąpienie, a nie żadne inne okoliczności, stwarzają możliwość podjęcia rozstrzygnięcia o umorzeniu należności. Zgodzić się należy z GITD, że katalog przesłanek mogących skutkować umorzeniem należności ma charakter zamknięty. W świetle zaś ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn.akt II UZP 6/04; OSNP 2004/16/285). Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi. Jakkolwiek więc Sąd nie może nakazać organom orzekającym podjęcia określonej treści rozstrzygnięcia, to obowiązkiem jego jest zbadanie, czy decyzja organów wydana została nie tylko z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego, a zatem czy dokonano oceny stanu faktycznego sprawy w oparciu o przesłanki określone tym prawem, ale także kontrola postępowania, jakie poprzedzało wydanie decyzji oraz samej decyzji, jako indywidualnego aktu administracyjnego, który musi spełniać także warunki określone prawem procesowym. Zdaniem Sądu uznaniowy charakter decyzji nakłada na organy obowiązek zachowania szczególnej staranności w prowadzeniu postępowania, wnikliwości w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego oraz uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Obowiązek ten znajduje przy tym oparcie w zasadach ogólnych postępowania, zamieszczonych w Dziale I Rozdziale 2 Kpa. W związku z tym, obowiązkiem organu odwoławczego, prowadzącego postępowanie w trybie art. 138 Kpa, jest nie tylko kontrola zaskarżonej decyzji, ale ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy. W ocenie Sądu, nie może być uznane za wypełnienie tych obowiązków ograniczenie się do stwierdzenia braku podstaw do zmiany rozstrzygnięcia organu I instancji, jak to uczynił GITD. Organ powinien bowiem dokonać analizy materiału zgromadzonego w sprawie, co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, oraz wyjaśnić dlaczego, jego zdaniem, nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia należności. Z kolei, jeżeli ustalenia faktyczne organu I instancji są niewystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia, organ odwoławczy może prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe lub zlecić jego przeprowadzenie organowi pierwszej instancji (art. 136 Kpa). Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzją ją poprzedzającej, Sąd obowiązany jest ocenić również to, czy uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa. I tak, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji poprzestał na zacytowaniu przepisów i jednozdaniowym stwierdzeniu, iż dokumenty przedstawione przez Skarżącego nie potwierdzają okoliczności umożliwiających umorzenie należności. Z kolei organ odwoławczy, ustosunkowując się podnoszonej przez Skarżącego okoliczności, iż jego sytuacja wypełnia przesłanki z § 3 pkt 4 rozp. RM z 16 stycznia 2001 r., równie lakonicznie stwierdził, że organ I instancji orzekł prawidłowo odmawiając umorzenia spłaty należności, ponieważ w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, istnieją również inne środki egzekucyjne, poza egzekucją z dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z uwagi na powyższe, w ocenie składu orzekającego, uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 §3 Kpa, w szczególności zaś nie mogą być uznane za wyczerpujące. Zdaniem Sądu, uzasadnienie decyzji nie może ograniczać się do ogólnikowych uwag, pozbawionych odwołania do materiału dowodowego zgromadzonego w tej konkretnej sprawie i pomijać argumentacji strony. Jak już wyżej wskazywano, poza przytoczeniem przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, uzasadnienia te sprowadzają się do stwierdzenia o niewystąpieniu w sprawie przesłanek umorzenia oraz uznania, iż okoliczności przytoczone przez Skarżącego nie świadczą o istnienia tych przesłanek. Brak w nich jakiegokolwiek odniesienia się do konkretnych dowodów i argumentów Skarżącego. Naruszenie art. 107 § 3 Kpa. mogło mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, uzasadnienie spełnia bowiem szczególnie istotną rolę. Nie tylko pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Jego zadaniem jest wyjaśnienie stronie przesłanek rozstrzygnięcia, stosownie do zawartej w art. 11 Kpa zasady przekonywania. Dopiero ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla podjęcia rozstrzygnięcia, a dotyczących możliwości wyegzekwowania należności w świetle sytuacji materialnej Skarżącego i wyczerpująca ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uwzględniająca całokształt tego materiału, pozwoli organom na stwierdzenie, czy w sprawie niniejszej wykazane zostało istnienie przesłanek umorzenia nałożonej na Skarżącego kary pieniężnej. Ocena ta winna przy tym znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W rozpoznawanej sprawie, jak słusznie zauważył Skarżący, doszło również do naruszenia art. 10 § 1 Kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 Kpa. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Obowiązek ten ciąży na każdym organie administracji - także na organie odwoławczym. Przepisy Kpa nie precyzują obowiązków organów administracji poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo. Jednakże, zdaniem Sądu, z przepisu tego wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w związku z tym, co do okoliczności wskazanych w art. 10 § 1 Kpa, a są to przecież okoliczności, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się uzasadnione jest koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji oczekiwać powinien na jej stanowisko w tym względzie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa zależy wyłącznie od jej woli. Rzeczą organu jest umożliwienie jej skorzystania z tego prawa, czego nie uczyniły organy orzekające w niniejszej sprawie. Zawarte w treści art. 10 § 1 Kpa sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Czym innym jest przy tym zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, wyrażające się w umożliwieniu jej składania wyjaśnień, zgłaszania dowodów oraz uczestniczenia w ich przeprowadzaniu, a czym innym stworzenie jej możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, będące dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie to takie, w którym uwzględniono oba te elementy. W sprawie niniejszej żaden z organów orzekających nie wypełnił obowiązków określonych w art. 10 § 1 Kpa. Oznacza to, że Skarżący nie tylko nie miał możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego, ale i stwierdzenia, że żaden inny, niż przedłożony przez niego, materiał dowodowy nie był zgromadzony, a jest to okoliczność istotna dla strony, zainteresowanej przecież w uzyskaniu informacji o tym, na jakich podstawach faktycznych organ oprze swoje rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 141 § 4 ppsa., jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno także zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Sąd zwraca zatem uwagę na konieczność przestrzegania zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego. Zasady te wymagają nie tylko ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez Skarżącego okoliczności dotyczących istoty sprawy, ale także obligują organ do całościowej merytorycznej oceny zebranego materiału dowodowego i rozstrzygnięcia o całości żądań skarżącego objętych tą sprawą. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 Kpa i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 Kpa. Uchybienia w tym zakresie – zależnie od ich stopnia – mogą skutkować uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą. Przed wydaniem decyzji organ odwoławczy powinien także, respektując postanowienia zawarte w art. 10 § 1 Kpa, umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, realizując również w ten sposób jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu i dając tym samym możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ppsa., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI