III SA/Wa 2636/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-02-15
NSApodatkoweWysokawsa
podatek od czynności cywilnoprawnychPCCpodwyższenie kapitałudyrektywy UEprawo unijnezwolnienie podatkowejednostka gospodarki uspołecznionejopłata skarbowahistoria prawa podatkowego

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki P. S.A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, uznając, że podwyższenie kapitału zakładowego spółki było prawidłowo opodatkowane podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Spółka P. S.A. wniosła o stwierdzenie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) pobranym od podwyższenia kapitału zakładowego. Spółka argumentowała, że czynność ta powinna być zwolniona z PCC na podstawie dyrektyw unijnych, powołując się na historyczne zwolnienia z opłaty skarbowej w Polsce z 1 lipca 1984 r. dla jednostek gospodarki uspołecznionej. Organy podatkowe oraz WSA uznały, że podwyższenie kapitału zakładowego było opodatkowane w Polsce w 1984 r. stawką wyższą niż 0,5%, a status podmiotu obejmującego akcje nie miał znaczenia dla zastosowania zwolnienia wynikającego z dyrektyw UE.

Spółka P. S.A. z siedzibą w W. złożyła wniosek o stwierdzenie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) w kwocie 49 949 zł, pobranym z tytułu zmiany umowy spółki polegającej na podwyższeniu kapitału zakładowego o 10 000 000 zł w drodze emisji akcji serii G, które zostały objęte przez P. S.A. za cenę emisyjną 10 000 000 zł. Spółka argumentowała, że czynność ta powinna być zwolniona z PCC na podstawie art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 2008/7/WE i 69/335/EWG, ponieważ w Polsce w dniu 1 lipca 1984 r. podobne czynności były zwolnione z opłaty skarbowej lub opodatkowane stawką niższą niż 0,5%, szczególnie w przypadku wkładów wnoszonych przez jednostki gospodarki uspołecznionej (JGU). Organy podatkowe (Naczelnik US i Dyrektor IAS) odmówiły stwierdzenia nadpłaty, wskazując, że podwyższenie kapitału zakładowego w 1984 r. nie było zwolnione z opłaty skarbowej, a stawka była wyższa niż 0,5%. WSA w Warszawie oddalił skargę spółki, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że kluczowe znaczenie ma przedmiotowa opodatkowanie czynności w 1984 r., a nie podmiotowe zwolnienia. Sąd wskazał, że podwyższenie kapitału zakładowego było objęte opłatą skarbową w stawce wyższej niż 0,5%, co oznacza, że Polska nie była zobowiązana do zwolnienia takiej czynności z PCC na podstawie przepisów unijnych. Status podmiotu obejmującego akcje (P. S.A.) jako potencjalnej JGU w 1984 r. został uznany za nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy, a także za sprzeczny z zasadami gospodarki rynkowej i równości wobec prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, podwyższenie kapitału zakładowego spółki kapitałowej nie podlega zwolnieniu z podatku od czynności cywilnoprawnych, nawet jeśli podmiot wnoszący wkład mógłby być uznany za jednostkę gospodarki uspołecznionej w 1984 r., ponieważ kluczowe jest przedmiotowe opodatkowanie czynności w 1984 r. stawką wyższą niż 0,5%, a nie podmiotowe zwolnienia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że podwyższenie kapitału zakładowego było opodatkowane w Polsce w 1984 r. stawką wyższą niż 0,5%. Zastosowanie art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG wymagało, aby czynność ta była zwolniona lub opodatkowana stawką 0,5% lub niższą w prawie krajowym na dzień 1 lipca 1984 r. Ponieważ opłata skarbowa była wyższa, Polska nie była zobowiązana do zwolnienia tej czynności z PCC. Status podmiotu wnoszącego wkład jako JGU jest nieistotny, a argumentacja oparta na kryteriach gospodarki socjalistycznej jest niezasadna w gospodarce rynkowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (33)

Główne

u.p.c.c. art. 1 § ust. 1 pkt 1 lit. k

Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych

u.p.c.c. art. 1 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych

u.p.c.c. art. 1 § ust. 3 pkt 2

Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych

u.p.c.c. art. 6 § ust. 1 pkt 8 lit. b

Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych

u.p.c.c. art. 7 § ust. 1 pkt 9

Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych

Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych art. 1 § ust. 1 pkt 1 lit. k

Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych art. 1 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych art. 1 § ust. 3 pkt 2

Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych art. 6 § ust. 1 pkt 8 lit. b

Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych art. 7 § ust. 1 pkt 9

Ustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej art. 1 § ust. 1 pkt 3 lit. d

Spółka argumentowała, że czynność zawiązania spółki przez osoby prawne niebędące JGU podlegała opłacie skarbowej, a podwyższenie kapitału było zrównane z zawiązaniem spółki. W zakresie, w jakim udziały objęte były przez JGU, kapitał był zwolniony.

Ustawa z dnia 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej art. 1 § ust. 1 pkt 10

Spółka argumentowała, że skoro Skarb Państwa posiadał ponad 50% udziałów, P. S.A. byłaby traktowana jako JGU, co skutkowałoby zwolnieniem z opłaty skarbowej.

Dyrektywa Rady 69/335/EWG art. 7 § ust. 1

Państwa członkowskie zwolnią z podatku kapitałowego te transakcje, które 1 lipca 1984 r. były zwolnione z tego podatku lub opodatkowane stawką 0,5% lub niższą.

Dyrektywa Rady 69/335/EWG art. 4 § ust. 1 lit. c

Wymienia podwyższenie kapitału zakładowego jako operację kapitałową podlegającą podatkowi.

Dyrektywa Rady 2008/7/WE art. 7 § ust. 1 i 2

Pomocnicze

Ustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej art. 1 § ust. 1 pkt 3 lit d

Ustawa z dnia 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej art. 1 § ust. 1 pkt 10

Ustawa z dnia 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej art. 1 § ust. 2

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 maja 1983 r. w sprawie opłaty skarbowej art. 54 § ust. 1

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 maja 1983 r. w sprawie opłaty skarbowej art. 54 § ust. 3

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 maja 1983 r. w sprawie opłaty skarbowej art. 54 § ust. 4

O.p. art. 120

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 75 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 73 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 72 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 156

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156

Kodeks postępowania administracyjnego

Dyrektywa Rady 2008/7/WE

Preambuła pkt 6 wskazuje, że państwo członkowskie, które podjęło decyzję o nienakładaniu podatku kapitałowego, nie powinno mieć możliwości ponownego wprowadzenia takich podatków.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Podwyższenie kapitału zakładowego spółki było opodatkowane w Polsce w 1984 r. stawką wyższą niż 0,5%, co wyklucza obowiązek zwolnienia z PCC na podstawie dyrektyw UE. Status podmiotu wnoszącego wkład jako jednostki gospodarki uspołecznionej w 1984 r. jest nieistotny dla zastosowania zwolnienia z PCC. Argumentacja oparta na kryteriach gospodarki socjalistycznej jest nieadekwatna do realiów gospodarki rynkowej i narusza zasadę równości.

Odrzucone argumenty

Podwyższenie kapitału zakładowego powinno być zwolnione z PCC, ponieważ w 1984 r. było zwolnione lub opodatkowane stawką niższą niż 0,5% dla jednostek gospodarki uspołecznionej. Naruszenie przepisów prawa materialnego przez organy podatkowe poprzez niedostrzeżenie braku opodatkowania na dzień 1 lipca 1984 r. podwyższenia kapitału zakładowego spółek kapitałowych w wyniku wniesienia wkładów przez spółkę, w której Skarb Państwa posiada ponad 50% udziałów.

Godne uwagi sformułowania

Status jednostki gospodarki uspołecznionej - w stanie prawnym z 1 lipca 1984 r. - jest nieistotny. Kluczowa dla oceny możliwości zastosowania art. 7 ust. 1 Dyrektywy jest kwestia dokonanej operacji, od której został w sprawie naliczony PCC. Przyjęcie wykładni zaproponowanej przez Skarżącą prowadziłoby do sytuacji, w której określona grupa podmiotów zdefiniowana w sposób arbitralny (z punktu widzenia społecznej gospodarki rynkowej) miałaby obecnie korzystać z określonej preferencji podatkowej.

Skład orzekający

Maciej Kurasz

przewodniczący

Agnieszka Baran

sędzia

Jacek Kaute

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie interpretacji przepisów dyrektyw UE dotyczących podatku kapitałowego w kontekście historycznego prawa polskiego oraz znaczenia statusu podmiotu dla zastosowania zwolnień podatkowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji podwyższenia kapitału zakładowego i interpretacji przepisów z lat 80. oraz ich związku z prawem UE. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych rodzajów transakcji lub w innych kontekstach prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonej interpretacji przepisów unijnych w kontekście historycznego prawa polskiego, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie podatkowym i unijnym. Pokazuje, jak przeszłe regulacje mogą wpływać na współczesne zobowiązania podatkowe.

Czy historyczne przepisy z PRL mogą dziś zwolnić z podatku? WSA rozwiewa wątpliwości ws. podwyższenia kapitału spółki.

Dane finansowe

WPS: 49 949 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 2636/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jacek Kaute /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne
Podatek od czynności cywilnoprawnych
Sygn. powiązane
III FSK 682/24 - Wyrok NSA z 2025-09-04
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1150
art. 6 ust. 9 pkt 4
Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - tekst jedn.
Dz.U. 1975 nr 45 poz 226
art. 1 ust. 1 pkt 3 lit d
Ustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Baran, sędzia WSA Jacek Kaute (sprawozdawca), Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Dominiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z 10 marca 2023 r., działając przez będącego doradcą podatkowym pełnomocnika, P. S.A. z siedzibą w W. (Strona, Skarżąca, Spółka) wniosła do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. wniosek o stwierdzenie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych w kwocie 49 949 zł pobranego przez płatnika z tytułu zmiany umowy Spółki uchwalonej 26 marca 2019 r. oraz o naliczenie oprocentowania od nadpłaty.
W dniu 21 listopada 2013 r. w Krajowym Rejestrze Sądowym zarejestrowane zostało T. Spółka Akcyjna. Następnie
10 listopada 2017 r. nastąpiła zmiana nazwy Spółki na P. Spółka Akcyjna. W dniu 25 października 2017 r. sąd w rejestrze przedsiębiorców wykreślił jako jedynego akcjonariusza Bank [...] a zarejestrował jako akcjonariusza P. S.A.
W dniu 26 marca 2019 r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie P. S.A. podjęło uchwałę nr 1 w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego Spółki, pozbawienia akcjonariuszy prawa poboru akcji w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki w całości oraz zmiany statutu Spółki. Na mocy tej uchwały NWZ postanowiło podwyższyć kapitał zakładowy Spółki o kwotę 10 000 000 zł, to jest z kwoty 38 000 000 zł do kwoty 48 000 000 zł w drodze emisji 10 000 akcji imiennych zwykłych serii G o wartości nominalnej 1 000 zł każda. Emisja akcji miała nastąpić w drodze subskrypcji prywatnej, poprzez złożenie P. S.A. oferty objęcia nowych akcji. Nowe akcje miały być w całości pokryte wkładem pieniężnym do dnia 31 marca 2019 r. Powyższą uchwałę zaprotokołował notariusz aktem notarialnym Repertorium A Nr [...], który od powyższej czynności pobrał podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości 49 949 zł.
W dniu 27 marca 2019 r. pomiędzy P. S.A. a P. S.A. zawarta została umowa objęcia akcji, która dotyczy objęcia przez P. S.A. wszystkich Nowych Akcji za łączną cenę emisyjną 10 000 000 zł pokrytych w całości wkładem pieniężnym.
Spółka dokonała więc podwyższenia kapitału zakładowego w drodze emisji akcji serii G, które to akcje obejmowane były w zamian za wkłady pieniężne. Nowe Akcje w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki na podstawie uchwały z 26 marca 2019 r. objął P. S.A.
We wniosku Strona zakwestionowała pobranie przez notariusza podatku od podwyższenia kapitału zakładowego. Powołując się na zasadę nadrzędności prawa wspólnotowego nad ustawodawstwem krajowym, zasadę bezpośredniej skuteczności dyrektyw unijnych oraz klauzulę stand-still Skarżąca zwróciła uwagę na naruszenie art. 7 ust. 1 i 2 dyrektywy Rady 2008/7/WE z 12.02.2008 r. dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału w związku z art. 7 ust. 1 i 2 dyrektywy Rady 69/335/EWG z 17 lipca 1969 r. dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału, ze względu na brak opodatkowania wkładów do spółek kapitałowych wnoszonych przez jednostki gospodarstwa uspołecznionego na 1 lipca 1984 r.
Spółka podniosła, że zgodnie z art. 7 ust. 1 dyrektywy 69/335/EWG w brzmieniu nadanym dyrektywą 85/303: "(...) państwa członkowskie zwolnią z podatku od spółek kapitałowych te transakcje, które 1 lipca 1984 roku były zwolnione z tego podatku lub opodatkowane stawką 0,5% lub niższą. Zwolnienie będzie podlegać warunkom, które do tej pory dotyczyły udzielenia zwolnienia lub, zależnie od okoliczności, nałożenia podatku według stawki 0,5% lub niższej". Zatem wszelkie czynności, które 1 lipca 1984 r. były w Polsce zwolnione z podatku kapitałowego, podlegają obowiązkowemu zwolnieniu. Na potwierdzenie tego stanowiska Strona przywołała wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 895/11.
Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 10 w związku z ust. 2 ustawy z 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej, jednostką gospodarki uspołecznionej były spółki handlowe, w których Skarb Państwa albo jednostki gospodarki uspołecznionej posiadają udział wynoszący ponad 50% kapitału zakładowego. Dalej Strona wskazała, że art. 1 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy z 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej, obowiązującej w Polsce w dacie 1 lipca 1984 r., przewidywał pobieranie opłaty skarbowej od pism stwierdzających zawiązanie spółki przez osoby fizyczne i osoby prawne niebędące jednostkami gospodarki uspołecznionej (dalej: JGU). Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 10 w związku z ust. 2 ustawy z 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej, jednostką gospodarki uspołecznionej były spółki handlowe, w których Skarb Państwa albo jednostki gospodarki uspołecznionej posiadają udział wynoszący ponad 50% kapitału zakładowego.
Reasumując Strona podniosła, że skoro właścicielem niemal 100 % akcji P. S.A. jest Skarb Państwa, to Spółkę należałoby traktować jako jednostkę gospodarki uspołecznionej, a tym samym obejmowanie przez nią udziałów/akcji w kapitale zakładowym innej spółki byłoby na 1 lipca 1984 r. zwolnione z opłaty skarbowej, a zatem również objęcie akcji przez P. S.A. 27 marca 2019 r. powinno być zwolnione z podatku od czynności cywilnoprawnych.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nadpłaty podatku od czynności cywilnoprawnych w kwocie 49 949 zł.
W uzasadnieniu Organ pierwszej instancji stwierdził, że zmiana umowy spółki w zakresie podwyższeń kapitału zakładowego w zamian za wkłady pieniężny wniesione przez P. S.A. podlegały opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. W związku z implementacją Dyrektywy 69/335 oraz Dyrektywy 2008/7 Polska była uprawniona do opodatkowania przedmiotowych czynności cywilnoprawnych, czyli zmiany umowy spółki akcyjnej na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k) w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. b), art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1723 ze zm., dalej także "u.p.c.c.").
Od decyzji tej Strona złożyła odwołanie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., w którym wniosła o jej uchylenie w całości oraz rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej także "O.p."), poprzez jego niezastosowanie w sprawie, czego przejawem jest stanowisko Naczelnika US;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1-2, 5, art. 1 lit a., art. 2 ust. 1 lit. a, art. 3 lit. c, art. 13 lit. a i b, art. 15 Dyrektywy 2008/7 w związku z art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1 lit. c, ust. 2, art. 8 Dyrektywy 69/335 oraz art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k, art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2, art. 1a pkt 1 i 2, art. 4 pkt 9, art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz art. 1 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy z 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej w związku z § 54 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 maja 1983 r. w sprawie opłaty skarbowej oraz art. 1 ust. 1 pkt 6, 8,10 w związku z ust. 2 ustawy z 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej, poprzez niedostrzeżenie, że wobec braku opodatkowania na dzień 1 lipca 1984 r. podwyższenia kapitału zakładowego spółek kapitałowych w wyniku wniesienia wkładów przez spółkę, w której Skarb Państwa posiada ponad 50% udziałów, takie same czynności nie mogły być opodatkowane po dacie akcesji do UE, czyli od 1 maja 2004 r.
Decyzją z dnia [...] października 2023 r. Organ drugiej instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Dyrektor, po przywołaniu art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k, pkt 2, art. 1 ust. 3 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. b u.p.c.c., Preambuły Dyrektywy 68/335/EWG, art. 7 ust. 1 tej dyrektywy, pkt 6 Preambuły Dyrektywy 2008/7/EWG, art. 1 ust. 1 pkt 3 lit d ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej (Dz.U. nr 45, poz. 226), art. 5 §2 rozporządzenia prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks Handlowy (Dz.U. nr 57, poz. 502 ze zm.), §54 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłaty skarbowej wskazał, że czynność zawiązania spółki jak również jej zmiana polegająca na podwyższeniu kapitału zakładowego, w dacie 1 lipca 1984 r. nie były w polskim porządku krajowym zwolnione z podatku kapitałowego (opłaty skarbowej). W związku z tym państwo polskie, po dniu przystąpienia do Unii Europejskiej tj. po 1 maja 2004 r., było uprawnione do utrzymania opodatkowania ww. czynności podatkiem od czynności cywilnoprawnych.
Podsumowując Dyrektor wskazał, że zwolnienie przewidziane w art. 7 ust. 1 Dyrektywy nie miało zastosowania do podwyższenia kapitału zakładowego spółki kapitałowej, gdyż w dacie 1 lipca 1984 r. zawarcie umowy spółki oraz podwyższenie kapitału zakładowego nie podlegały zwolnieniu z opodatkowania podatkiem kapitałowym (w ówczesnym stanie była to opłata skarbowa), a stawka tej opłaty była wyższa od 0,5%.
Odnosząc się natomiast do stanowiska Strony, że objęcie akcji Spółki przez P. S.A., który w stanie prawnym na dzień 1 lipca 1984 r. byłby traktowany jako jednostka gospodarki uspołecznionej, a tym samym byłby zwolnione od opłaty skarbowej, nie podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych z uwagi na brak opodatkowania wkładów do spółek kapitałowych wnoszonych przez jednostki gospodarki uspołecznionej na 1 lipca 1984 roku, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, iż pogląd ten nie znajduje uzasadnienia prawnego.
Dyrektor wskazał, że zasadniczą kwestią w sprawie jest fakt, że brak jest podstaw, aby Spółkę traktować jako jednostkę gospodarki uspołecznionej.
W ocenie Organu odwoławczego Istotny w tej sprawie jest fakt, iż Spółka w żaden sposób nie neguje, że dana czynność, tj. podwyższenie kapitału zakładowego na 1 lipca 1984 r. było w Polsce opodatkowane i wobec zastosowania przepisów zarówno krajowych jak i unijnych w stanie prawnym na tę datę podwyższenie kapitału poprzez wniesienia wkładu pieniężnego, czynność ta podlegała i nadal podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Swoje żądanie Spółka opiera wyłącznie na tezie, że P. S.A., w stanie prawnym na dzień 1 lipca 1984 r., spełniałaby przesłanki do uznania jej za jednostkę gospodarki uspołecznionej, a tym samym objęcie akcji Spółki przez P. S.A., powinno być zwolnione z PCC. Istotne staje się zatem pytanie czy na datę 1 lipca 1984 roku, każde pismo stwierdzające zawiązanie spółki (podwyższenie kapitału zakładowego) przez osoby prawne nie podlegało opłacie skarbowej, o ile drugą stroną czynności cywilnoprawnej była jednostka gospodarki uspołecznionej, czy tylko dokonanie czynności przez osoby prawne będące jednostkami gospodarki uspołecznionej było zwolnione z opłaty skarbowej.
W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej analiza ustawy o opłacie skarbowej w żaden sposób nie potwierdza tezy, że w każdym przypadku zawiązanie spółki (podwyższenie kapitału zakładowego) było zwolnione z opodatkowania jeżeli przynajmniej jedną ze stron była osoba prawna będąca JGU na dzień 1 lipca 1984 r. Nie powinno budzić wątpliwości, że ustawodawca ograniczył wyłączenie z opłaty skarbowej jedynie do sytuacji, gdy spółka została zawiązana przez jednostki gospodarki uspołecznionej.
Po drugie Dyrektor wskazał na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane w wyroku z 25 maja 2012 r. sygn. akt II FSK 564/12 oraz w wyroku z 17 lipca 2012 r. sygn. akt II FSK 2658/10.
Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej bez wątpienia ocena wyrażona przez Sąd ma zastosowanie także w przedmiotowej sprawie. Spółka jest podmiotem wolnorynkowym, a status jednostki gospodarki uspołecznionej - w stanie prawnym z dnia 1 lipca 1984 r. - jest nieistotna. Co więcej, zmiana umowy Spółki byłaby także opodatkowana 1 lipca 1984 r. na gruncie ustawy o opłacie skarbowej, przy uwzględnieniu jej zakresu przedmiotowego, a sięgnięcie przez Stronę po przesłanki podmiotowe jest bezzasadne, bowiem podmioty te nie istniały w dniu
1 lipca 1984 r.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. podkreślił także, że operacje kapitałowe, od których w rozpatrywanej sprawie pobrany został przez płatnika sporny podatek od czynności cywilnoprawnych, polegały na zmianie umowy spółki poprzez podwyższenie jej kapitału zakładowego, w drodze emisji nowych akcji, które zostały pokryte wkładami pieniężnymi, co oznacza, iż czynność ta nie miała charakteru restrukturyzacyjnego w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. b i lit. bb Dyrektywy nr 69/335/EWG, w jego brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej Dyrektywą Rady nr 85/303/EWG z dnia 10 czerwca 1985 r., a tym samym nie kwalifikowała się do kategorii czynności objętych obligatoryjnym zwolnieniem od podatku wynikającym ze znowelizowanego art. 7 ust. 1.
Wobec czego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie płatnik, obejmując zmianę umowy Spółki 0,5% stawką podatku od czynności cywilnoprawnych, działał na podstawie krajowych przepisów ustawy podatkowej, zgodnych z Dyrektywą Rady 69/335/EWG, po zmianach dokonanych w niej na mocy Dyrektywy 85/303/EWG, to jest w brzmieniu obowiązującym w dacie przystąpienia Polski do Unii Europejskiej.
W ocenie Dyrektora w przedmiotowej sprawie notariusz, jako płatnik, należnie pobrał podatek od czynności cywilnoprawnych z tytułu zmiany umowy Spółki, zatem brak jest podstaw do stwierdzenia nadpłaty, o której mowa w art. 72 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.
Wobec powyższego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie stwierdził, by organ podatkowy pierwszej instancji naruszył przepisy wskazane przez Stronę w zażaleniu. Właśnie mając na uwadze art. 120 Ordynacji podatkowej, działając na podstawie przepisów prawa, organ podatkowy odmówił stwierdzenia nadpłaty podatku, który został prawidłowo pobrany przez płatnika.
Pismem z dnia 5 listopada 2023 r. Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora, zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie
1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1-2, 5, art. 1 lit a., art. 2 ust. 1 lit. a), art. 3 lit. c), art. 13 lit. a) i b), art. 15 Dyrektywy 2008/7 w związku z art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1 lit. c), ust. 2, art. 8 Dyrektywy 69/335 oraz art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k, art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 1 ust. 2 pkt 1, art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2, art. 1a pkt 1 i 2, art. 4 pkt 9, art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz art. 1 ust. 1 pkt 3 lit d ustawy z dnia 19 grudnia 1975 o opłacie skarbowej (Dz. U. nr 45, poz. 226 ze zm.) w zw. z § 54 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1983 roku w sprawie opłaty skarbowej (Dz. U. 1983 r., nr 34, poz. 161 ze zm.) oraz art. 1 ust. 1 pkt 6, 8, 10 w związku z ust. 2 ustawy z 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej poprzez niedostrzeżenie, że wobec braku opodatkowania na dzień 1 lipca 1984 r. podwyższenia kapitału zakładowego spółek kapitałowych w wyniku wniesienia wkładów przez spółkę, w której Skarb Państwa posiada ponad 50% udziałów takie same czynności nie mogły być opodatkowane po dacie akcesji do UE czyli od 1 maja 2004 r., które to naruszenia prawa materialnego przez organy miały wpływ na wynik sprawy;
2. przepisów postępowania, tj. art. 75 § 1 w zw. z art. 73 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez brak stwierdzenia nadpłaty przez Naczelnika US.
W związku z powyższym Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Naczelnika oraz o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Strona podniosła, że prawidłowa wykładnia art. 7 ust. 1 dyrektywy 69/335 wskazuje, że przepis ten zobowiązuje państwa członkowskie do zwolnienia z podatku wyłącznie czynności objętych zakresem zastosowania tej dyrektywy i to pod warunkiem, że operacje te były w dniu 1 lipca 1984 roku w prawie krajowym państwa członkowskiego zwolnione od podatku lub opodatkowane stawką 0,5% albo niższą. Stanowisko powyższe znalazło swój wyraz także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że wszelkie czynności, które w dniu 1 lipca 1984 r. były w Polsce zwolnione z podatku kapitałowego, podlegają obowiązkowemu zwolnieniu. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. II FSK 895/11, w którym wyrażono pogląd, że skoro w stanie prawnym obowiązującym na lipca 1984 r. na podstawie § 55 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1983 r. w sprawie opłaty skarbowej (Dz.U. Nr 34,poz. 161) przewidziano zwolnienie z opłaty skarbowej zawiązania spółki lub zawiązania zespołu prowadzącego działalność w zakresie pozyskiwania i produkcji materiałów budowlanych z miejscowych surowców to po dacie akcesji do UE obowiązuje zwolnienie z pcc w odniesieniu do podwyższenia kapitału zakładowego spółek kapitałowych prowadzących podobną działalność.
Spółka wskazała, że w stanie prawnym obowiązującym w Polsce w dniu
1 lipca 1984 r. w zakresie opodatkowania opłatą skarbową wnoszenie wkładów do spółek kwestia ta była uregulowana ustawą z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 45, poz. 226; dalej: "u.o.s.), która w art. 1 ust. 1 pkt 3 lit. d przewidywała pobieranie opłaty skarbowej od pism stwierdzających zawiązanie spółki przez osoby fizyczne i osoby prawnie niebędące jednostkami gospodarki uspołecznionej. Mając na uwadze, że na gruncie ustawy o opłacie skarbowej zawiązanie spółki było zrównane z podwyższeniem kapitału zakładowego w spółce oznacza to, że w zakresie w jakim udziały albo akcje w kapitale zakładowym spółki zostały objęte przez podmioty definiowane jako jednostki gospodarki uspołecznionej, w takim zakresie kapitał zakładowy albo jego podwyższenie było zwolnione z opłaty skarbowej. Stan prawny taki obowiązywał do wejścia w życie z dniem 1 marca 1989 r. ustawy o opłacie skarbowej z dnia 31 stycznia 1989 r.
Mając na uwadze, że właścicielem niemal 100% akcji P. S.A. jest Skarb Państwa, reprezentowany przez Prezesa Rady Ministrów, oznacza to w ocenie Strony, że spółkę tę należałoby traktować jak JGU, a tym samym obejmowanie przez taką spółkę udziałów/akcji w kapitale zakładowym innej spółki handlowej było na 1 lipca 1984 r. zwolnione z opłaty skarbowej. Tym samym objęcie akcji Spółki przez P S.A w dniu 27 kwietnia 2018 r. powinno być zwolnione z PCC.
Spółka podniosła, że dla celów stosowania przepisów upcc w związku z Dyrektywą 69/335 oraz 2008/7 kluczowym jest czy dana czynność podwyższenia kapitału zakładowego była opodatkowana podatkiem kapitałowym (w krajowych ówczesnych realiach opłatą skarbową na dzień 1 lipca 1984 r.). Nie podlegają ocenie przesłanki zwolnienia z opodatkowania, które w ówczesnym porządku prawnym określił ustawodawca, w szczególności czy były to przesłanki o charakterze podmiotowym, przedmiotowym czy też mieszanym. Skoro w stanie prawnym na dzień 1 lipca 1984 r. zwolnione było opodatkowania opłatą skarbową podwyższenia kapitału zakładowego spółek kapitałowych w wyniku wniesienia wkładów przez określoną prawnie kategorię podmiotów, to na podstawie orzecznictwa TSUE po dacie akcesji RP do UE zwolnione z opodatkowania PCC powinno być podwyższenie kapitału zakładowego w wyniku wniesienia wkładów przez ww. podmioty. Kategoria podmiotów spełniających definicję JGU została określona precyzyjnie w szeregu aktów prawnych art. 1 ust. 1 pkt 10 w związku z ust. 2 ustawy z 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej jak również Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 31 lipca 1982 r. w sprawne szczegółowych zasad obliczania podatków, terminów i trybu płatności oraz trybu sporządzania i przedstawiania organom podatkowym rozliczeń (deklaracji) podatkowych przez jednostki gospodarki uspołecznionej (Dz.U. 1982 nr 24 poz. 171) oraz Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 31 lipca 1982 r. w sprawie zasad i trybu zgłaszania obowiązku podatkowego (rejestracji podatkowej) przez jednostki gospodarki uspołecznionej (Dz.U. 1982 nr 24 poz. 172) co wskazuje na celowe zakreślenie takiej a nie innej definicji JGU dla celów prawa podatkowego PRL.
Tym samym, w ocenie Spółki, stanowisko organów należy uznać za błędne.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.); dalej: p.p.s.a.) wynika, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Działając w tak zakreślonych granicach należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, a jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Stan faktyczny sprawy nie budził wątpliwości. W rozpatrywanej sprawie niekwestionowana jest bowiem okoliczność, że Spółka dokonała podwyższenia kapitału zakładowego w drodze emisji akcji imiennych zwykłych serii G, które to akcje obejmowane były w zamian za wkłady pieniężne. Przedmiotowe akcje w podwyższonym kapitale zakładowym (z kwoty 38 mln zł do kwoty 48 mln zł) Spółki na podstawie uchwały z 26 marca 2019 r. objął P. S.A. w W. Sporne jest to, czy czynność ta może być opodatkowana podatkiem od czynności cywilnoprawnych.
Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy wykładni i w konsekwencji możliwości powołania się na art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG warunkujący opodatkowanie czynności takich jak podwyższenie kapitału spółki kapitałowej od tego, że w dniu 1 lipca 1984 r. takie operacje nie były zwolnione od podatku lub opodatkowane stawką 0,5% lub niższą. A dokładnie spór dotyczy tego, czy w sytuacji, gdy w Polsce w dniu 1 lipca 1984 r. podwyższenie kapitału zakładowego spółki akcyjnej było objęte opłatą skarbową (podatkiem kapitałowym w rozumieniu dyrektywy), z wyjątkiem jednak w szczególności sytuacji, gdy wskazane podwyższenie było związane z objęciem akcji przez podmioty definiowane wówczas jako jednostki gospodarki uspołecznionej (JGU), to czy z art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG wynikał dla Polski obowiązek zwolnienia od podatku takiej czynności (tj. czynności podwyższenia kapitału zakładowego, gdy akcje obejmowane są przez podmiot, który mógłby być kwalifikowany jako JGU).
W tym zakresie Skarżąca odwołując się do wyroku TSUE z dnia 16 lutego 2012 roku C-372/10 Pak – Holdco podnosiła, że w stanie prawnym na dzień 1 lipca 1984 r. kwestia opodatkowania operacji na kapitale spółek była uregulowana ustawą z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej, która w art. 1 ust.1 pkt 3 lit.d przewidywała pobieranie opłaty skarbowej od pism stwierdzających zawiązanie spółki przez osoby fizyczne i osoby prawne nie będące jednostkami gospodarki uspołecznionej. Zdaniem Spółki, skoro na gruncie ustawy o opłacie skarbowej zawiązanie spółki było zrównane z podwyższeniem kapitału zakładowego w spółce, to w zakresie jakim udziały albo akcje w kapitale zakładowym zostały objęte przez jednostkę gospodarki uspołecznionej, w takim zakresie kapitał zakładowy albo jego podwyższenie było zwolnione z opłaty skarbowej. Jednocześnie Spółka wskazała, że zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 10 w związku z ust. 2 ustawy z 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 1987, poz. 12, nr 77) jednostką gospodarki uspołecznionej są spółki handlowe, w których Skarb Państwa albo JGU posiadają udział wynoszący ponad 50% kapitału zakładowego, przy czym udziały posiadane przez Skarb Państwa oraz JGU należy sumować w celu wykazania czy dany podmiot stanowi JGU. Zarzuty strony skarżącej sprowadzają się do tezy, że skoro w stanie prawnym obowiązującym na 1 lipca 1984 r. JGU były zwolnione z opłaty skarbowej, to objęcie akcji Spółki przez P. S.A. (czyli podmiot., w którym Skarb Państwa posiada udział wynoszący ponad 50% kapitału zakładowego) powinno być zwolnione z PCC.
Sąd takiego stanowiska Skarżącej nie podziela i wskazuje, że wskazana kwestia była przedmiotem rozważań tutejszego Sądu w wyroku z dn. 24 października 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1715/23. Podzielając stanowisko zaprezentowane przez tutejszy Sąd w ww. wyroku, Sąd rozpoznający sprawę w niniejszym składzie w dalszej części w istotnym zakresie posługuje się argumentacją wyrażoną w ww. wyroku przyjmując ją za własną.
Na wstępie należy zauważyć, że z treści Preambuły Dyrektywy 69/335/EWG wynika, że celem regulacji jest odejście od nakładania przez państwa członkowskie podatku kapitałowego (czyli podatku naliczanego od wkładów kapitałowych do spółek kapitałowych). To ogólne wskazanie znalazło swój normatywny wyraz w treści art. 7 ust. 1, który stanowi, że państwa członkowskie zwolnią z podatku kapitałowego operacje inne niż operacje określone w art. 9, które w dniu 1 lipca 1984 r. były zwolnione z podatku lub opodatkowane stawką 0,50 % lub niższą. Niemniej jednak w treści tego aktu wskazany został jednocześnie enumeratywny katalog operacji kapitałowych, które podlegają podatkowi kapitałowemu. Wśród tych czynności wymieniono w Dyrektywie również czynność polegającą na podwyższeniu kapitału zakładowego poprzez wniesienie wkładów (art. 4 ust. 1 lit. c). Co prawda przepisy Dyrektywy 69/335/EWG nie zawierały wprost postanowień stanowiących o tym, że nie jest dozwolone ponowne wprowadzanie opodatkowania podatkiem kapitałowym, w sytuacji, gdy w jakimkolwiek momencie państwo członkowskie odstąpiło od jego naliczania, to jednak zasadę tę należy wywieść z celu regulacji tj. z dążenia do zapewnienie swobody przepływu kapitału poprzez usuwanie barier podatkowych. Potwierdzeniem tego jest również brzmienie przepisów Dyrektywy 2008/7/EWG, uchylającej Dyrektywę 69/335/EWG. Z przepisów tego aktu wynika wprost, że państwo członkowskie, które podejmie decyzję o nienakładaniu podatku kapitałowego na wszystkie lub niektóre operacje objęte dyrektywą, nie powinno mieć możliwości ponownego wprowadzenia takich podatków (pkt 6 Preambuły Dyrektywy 2008/7/EWG). W związku z powyższym, kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nabiera to, czy państwo polskie, z uwagi na brzmienie przepisów Dyrektywy 69/335/EWG, było po przystąpieniu do Unii Europejskiej uprawnione do dalszego stosowania opodatkowania podatkiem kapitałowym czynności umowy spółki i jej zmiany. Z unormowań dyrektywy kapitałowej w sposób jasny wynika, że niezależnie od zwolnienia jakie przewidziane zostało w art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG, podatkowi kapitałowemu podlegały określone w art. 4 ust. 1 operacje kapitałowe, w tym zmiana umowy spółki polegająca na podwyższeniu jej kapitału zakładowego. Jednocześnie prawo do utrzymania opodatkowania tym podatkiem zostało uwarunkowane tym, że w dniu 1 lipca1984 r. według prawa krajowego państwa członkowskiego, operacja kapitałowa nie była zwolniona z podatku kapitałowego lub była opodatkowana stawką podatku wyższą niż 0,5%. Zwolnienie jakie przewidziane zostało w art. 7 ust. 1 nie wyklucza zatem możliwości dalszego stosowania opodatkowania operacji kapitałowych pomimo tego, że nadrzędnym celem Dyrektywy 69/335/EWG jest odstąpienia od stosowania przez państwa członkowskie podatków pośrednich.
W stanie prawnym na dzień 1 lipca 1984 r. kwestia opodatkowania operacji na kapitale spółek była uregulowana ustawą z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej, która w art. 1 ust.1 pkt 3 lit. d przewidywała pobieranie opłaty skarbowej od pism stwierdzających zawiązanie spółki przez osoby fizyczne i osoby prawne nie będące jednostkami gospodarki uspołecznionej.
W art. 7 ust. 1 pkt 1 tej ustawy upoważniono Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia m.in. przedmiotów opłaty skarbowej wymienionych w art. 1, a więc także do określenia przedmiotu opodatkowania tą opłatą pism stwierdzających zawiązanie spółki, a także do określenia zwolnień od tej opłaty nie przewidzianych w ustawie. Upoważnienie to stanowiło podstawę prawną wydania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1983r. w sprawie opłaty skarbowej (Dz.U. Nr 34, poz.161). Zawarte w art. 7 pkt 1 ustawy o opłacie skarbowej upoważnienie dla Rady Ministrów pozwalało organowi wykonawczemu na określenie przedmiotu opłaty skarbowej określonego w art. 1 ustawy. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej kryteria dotyczące zakresu regulacji przewidzianej dla rozporządzeń uznać należy, że Rada Ministrów mogła doprecyzować (zdefiniować) przedmioty opodatkowania wskazane w ustawie (zgodnie z zasadami, wskazanymi wcześniej). W odniesieniu do pisma stwierdzającego zawiązanie spółki takie doprecyzowanie nastąpiło w § 54 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłaty skarbowej, poprzez wskazanie przy określeniu podstawy opodatkowania na dwie sytuacje - zawiązanie spółki i powiększenie kapitału zakładowego spółki (por. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2011r., II FSK 895/10). A zatem w stanie prawnym obowiązującym w dniu 1 lipca 1984 r. podwyższenie kapitału zakładowego spółki było objęte opłatą skarbową w stawce wyższej niż 0,5%. Tym samym, Rzeczpospolita Polska nie była zobowiązana na podstawie przepisów wspólnotowych (unijnych) do zwolnienia podwyższenia kapitału w spółce od podatku od czynności cywilnoprawnych. Słusznie zatem organy uznały, że podatek ten został pobrany prawidłowo i odmówiły stwierdzenia nadpłaty.
Zdaniem Sądu nieuzasadniona jest również próba wywodzenia przez Skarżącą zwolnienia z art. 1 ust. 1 pkt 3 lit. d) ustawy o opłacie skarbowej., z tego powodu, że P. S.A. mogłaby na dzień 1 lipca 1984 r. być uznana za jednostkę gospodarki uspołecznionej, a tym samym byłaby zwolniona od opłaty skarbowej.
Po pierwsze zauważyć należy, że Dyrektywa, na którą Spółka konsekwentnie się powołuje, obejmuje swoim zakresem jedynie spółki kapitałowe. Skoro tak, to nie może być uznana za zasadną argumentacja, w której Spółka, domagająca się zastosowania tego przepisu do swojej sytuacji, odwołuje się do statusu podmiotu wnoszącego do niej wkład pieniężny, jako jednostki gospodarki uspołecznionej. Niezależnie od powyższego, zgodnie z powołanym przez Skarżącą wyrokiem TSUE w sprawie Pak – Holdco, przesłanką zastosowania art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG jest zwolnienie lub opodatkowanie stawką 0,5% lub niższą prawem krajowym 1 lipca 1984 r. operacji objętych zakresem Dyrektywy, wyznaczonym przez art. 4 (wyliczenie operacji objętych "podatkiem kapitałowym"). Przesłanka ta ma charakter przedmiotowy, a nie podmiotowy.
Zatem, jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 564/12, nie ma potrzeby przy badaniu stanu prawnego w Polsce w dniu 1 lipca 1984 r. sięgać po szczegółową analizę zakresu podmiotowego ustawy o opłacie skarbowej. Status jednostki gospodarki uspołecznionej - w stanie prawnym z 1 lipca 1984 r. jest nieistotny, bowiem kluczowa dla oceny możliwości zastosowania art. 7 ust. 1 Dyrektywy jest kwestia dokonanej operacji, od której został w sprawie naliczony PCC. Bezspornym jest, że w świetle współczesnej PCC operacja podwyższenia kapitału zakładowego Spółki podlega opodatkowaniu. Tego typu operacja byłaby także opodatkowana 1 lipca 1984 r. na gruncie ustawy o opłacie skarbowej, przy uwzględnieniu jej zakresu przedmiotowego. Podobne stanowisko można znaleźć w wyroku NSA z 17 lipca 2012 r. sygn. akt II FSK 2658/10 gdzie podkreślono, że status podmiotu dokonującego wkładów nie ma żadnego znaczenia prawnego. Sąd poglądy te podziela.
W tej sprawie opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych podlegała czynność podwyższenia kapitału zakładowego Spółki dokonana w 2019 r. i to na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k), art. 1 ust. 1 pkt 2, w związku z art. 1 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych i nie jest istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, jaką formę prawną miałaby P. S.A. w dniu 1 lipca 1984 r.
Niezależnie od powyższego, Sąd zwraca uwagę, że przyjęcie wykładni zaproponowanej przez Skarżącą prowadziłoby do sytuacji, w której określona grupa podmiotów (o której mowa w art. 1 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej – por. wyrok z 29 stycznia 1993 r., sygn. akt III SA 1965/92) zdefiniowana w sposób arbitralny (z punktu widzenia społecznej gospodarki rynkowej – por. art. 20 Konstytucji RP), tj. zdefiniowana w oparciu o kryteria właściwe dla gospodarki socjalistycznej, miałaby obecnie korzystać z określonej preferencji podatkowej (niedostępnej dla innych podatników). Nie tylko rodziłoby to wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości (art. 32 Konstytucji RP) – ze względu na arbitralność przyjętej cechy różnicującej, ale również prowadziłaby w istocie do absurdalnych rezultatów (gdy w XXI wieku w gospodarce rynkowej grupa podmiotów spełniających określone kryteria, istotne w gospodarce socjalistycznej sprzed zmiany ustroju, miałaby korzystać z preferencji niedostępnej dla innych podmiotów działających w ramach gospodarki rynkowej).
W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że na zaprezentowaną wyżej wykładnię przepisów prawa materialnego (znajdującą swoje oparcie w ww. wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, tj. z dnia 25 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 564/12 oraz z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt II FSK 2658/10, które – co istotne – zostały wydane już po wyroku TSUE w/s C-372/10), nie ma wpływu okoliczność wydania, powołanego w skardze, wyroku NSA z 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt III FSK 2681/21 (oraz wyroku NSA z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt III FSK 453/22).
We wskazanym wyroku z dnia 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt III FSK 2681/21 wprost wskazano, że "(...)należy zauważyć i potwierdzić stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16.11.2011 r., II FSK 895/10 i z dnia 10.05.2012 r., II FSK 99/12), zgodnie z którym skoro w dniu 1.07.1984 r. czynność podwyższenie kapitału zakładowego spółki akcyjnej była w Polsce opodatkowane podatkiem kapitałowym z zastosowaniem stawki wyższej, niż 0,5% - a to na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o opłacie skarbowej w związku z art. 7 pkt 1 tej ustawy oraz § 54 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłaty skarbowej - to po dniu 1.05.2004 r. Polska nie była zobowiązana do zwolnienia takiej czynności z opodatkowania takim podatkiem (...)".
Powodem uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyrokach konieczności zastosowania zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych względem podwyższenia kapitału zakładowego było więc naruszenie art. 7 ust. 1 i ust. 2 Dyrektywy 2008/7/WE i wynikającej z niego klauzuli standstill (powodem uchylenia przez NSA wyroku tut. Sądu i decyzji organu nie było zatem ewentualne naruszenie art. 7 ust. 1 i 2 Dyrektywy 69/335/EWG – co jest istotą sporu w niniejszej sprawie).
W obu ww. wyrokach NSA (z 2 sierpnia 2022 r. oraz z 7 marca 2023 r.) NSA wskazał, że "Niezależnie bowiem od oceny, czy uchylony z dniem 31 grudnia 2008 r. art. 6 ust. 9 pkt 4 u.p.c.c. stanowił prawidłową implementację art. 8 dyrektywy 69/335 oraz art. 13 lit. a i lit. b dyrektywy 2008/7, jego uchylenie niewątpliwie powoduje zabronione przez te dyrektywy wprowadzenie opodatkowania wkładów wnoszonych przez Skarb Państwa do spółek kapitałowych o określonym przedmiocie działalności, która to czynność prawna przed datą wejścia w życie tej nowelizacji, a zwłaszcza w dniu 1 stycznia 2006 r., nie podlegała opodatkowaniu podatkiem od gromadzenia kapitału. Czynność ta była bowiem w okresie poprzedzającym wskazaną nowelizację faktycznie zwolniona z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych, jako że taki skutek wywoływał zastosowany w tej ustawie mechanizm odliczenia wartości wkładu od podstawy opodatkowania; tym samym wobec braku faktycznego opodatkowania takiej czynności, podatek nie był naliczany w znaczeniu nadanemu temu terminowi w dyrektywie, podczas gdy w stanie prawnym ukształtowanym nowelizacją podatek ten już był naliczany.". W ww. wyroku z 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt III FSK 2681/21 podkreślono wyraźnie, że "mimo zatem tożsamości przedmiotu regulacji w obu tych dyrektywach, rozstrzygnięcie sprawy osadzone jest w legislacyjnym kontekście dyrektywy 2008/7".
Zwrócić uwagę należy w tym kontekście na to, że niewątpliwie na dzień 1 stycznia 2006 r., jak i po tej dacie, czynność podwyższenia kapitału zakładowego skutkująca objęciem akcji przez spółkę akcyjną, w której większościowym akcjonariuszem jest Skarb Państwa podlegała podatkowi od czynności cywilnoprawnych (była efektywnie opodatkowana podatkiem od gromadzenia kapitału). W ww. sprawach rozpoznawanych przez NSA w 2022 r. oraz w 2023 r., czynność "wniesienia wkładu pieniężnego przez Skarb Państwa do spółki kapitałowej, której przedmiotem działalności nie jest świadczenie usług użyteczności publicznej, (...) przed tą datą [1 stycznia 2009 r. – dopisał WSA w Warszawie], a w szczególności w dniu 1 stycznia 2006 r., nie była efektywnie opodatkowana podatkiem od gromadzenia kapitału".
Zgodnie z art. 72 § 1 pkt 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm., dalej "Ordynacja podatkowa"), za nadpłatę uważa się kwotę podatku pobraną przez płatnika nienależnie lub w wysokości większej od należnej. Jak wykazano powyżej w przedmiotowej sprawie notariusz, jako płatnik należnie pobrał podatek od czynności cywilnoprawnych z tytułu zmiany umowy Spółki, zatem brak podstaw do stwierdzenia nadpłaty, o której mowa w art. 72 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. W stanie prawnym obowiązującym w prawie krajowym w dniu 1 lipca 1984r. opłatą skarbową było objęte podwyższenie kapitału zakładowego w spółce akcyjnej, a stawka podatku była wyższa niż 0,5 %. Po 1 maja 2004r. Polska nie była w związku z tym zobowiązana na podstawie przepisów wspólnotowych (unijnych) do zwolnienia podwyższenia kapitału w spółce akcyjnej od podatku od czynności cywilnoprawnych, a status prawny podmiotu obejmującego akcję nie ma znaczenia dla tej sprawy.
Mając na uwadze powyższe, wobec braku stwierdzenia naruszenia prawa wspólnotowego (unijnego) w związku z opodatkowaniem podatkiem od czynności cywilnoprawnych czynności zmiany umowy Spółki na skutek podwyższenia kapitału zakładowego, zasadne było utrzymanie przez organ drugiej instancji zaskarżoną decyzją decyzji odmawiającej stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych.
Sąd nie dopatrzył się też innego rodzaju uchybień, które uzasadniałyby uchylenie lub stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia.
Z podanych wyżej powodów skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.
Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI