III FSK 4978/21

III FSK 4978/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Dalkowska /sprawozdawca/
Bogusław Woźniak
Jacek Brolik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
III SA/Wa 273/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-10
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 900
art. 116
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, Protokolant asystent sędziego Jakub Witan, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 273/21 w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 18 listopada 2020 r., nr BON.III.5220.445.8.2019.AP w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od sierpnia 2015 r. do stycznia 2016 r. oraz od kwietnia do lipca 2016 r. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrok sądu pierwszej instancji.
1.1. Wyrokiem z dnia 10 września 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 273/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 23 października 2019 roku w części, tj. w zakresie odpowiedzialności P. P. jako byłego członka zarządu solidarnie ze spółką i pozostałymi członkami zarządu za zaległości E. SA z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za kwiecień 2015 r. i luty 2016 r. i w tym zakresie umarza postępowanie administracyjne oraz oddala skargę w pozostałej części w sprawie ze skargi P. P. (dalej: "Skarżący", "Strona") na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 18 listopada 2020 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne miesiące 2015 r. i 2016 r.
1.2. Spółka była zobowiązana do składania deklaracji oraz dokonywania wpłat na PFRON, o których mowa w art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1998 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1172 ze zm., dalej także "ustawa o rehabilitacji") za okresy: kwiecień 2015 r., sierpień 2015 r. - luty 2016 r., kwiecień – lipiec 2016 r. Spółka złożyła deklaracje DEK-I-0 za ww. okresy, lecz nie dokonała wpłat odpowiadających pełnej wysokości należnych zobowiązań.
Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 5 grudnia 2016 r. znak: obejmującego zobowiązanie Spółki wobec PFRON za okres sierpień-październik 2015 r.; dnia 5 grudnia 2016 r. obejmującego zobowiązanie Spółki wobec PFRON za listopada 2015 r.; z dnia 5 grudnia 2016 r. obejmującego zobowiązanie Spółki wobec PFRON za grudzień 2015 r.; z dnia 5 grudnia 2016 r. obejmującego zobowiązanie Spółki wobec PFRON za styczeń 2016 r.; z dnia 5 grudnia 2016 r. obejmującego zobowiązanie Spółki wobec PFRON za okres kwiecień-lipiec 2016 r., mając na względzie, że egzekucja administracyjna prowadzona wobec majątku spółki okazała się bezskuteczna.
Postanowieniem z dnia 12 lipca 2019 r. Prezes Zarządu wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności skarżącego jako byłego członka zarządu solidarnie ze spółką oraz z pozostałymi członkami zarządu: P. Ł., Ł. S., J. S. i P. M. za zaległości E. S. A. z tytułu wpłat na PFRON za okresy: kwiecień 2015 r., sierpień 2015 r. - luty 2016 r., kwiecień – lipiec 2016 roku.
Decyzją z 23 października 2019 r. Prezes Zarządu PFRON orzekł o odpowiedzialności skarżącego jako byłego członka zarządu solidarnie ze spółką oraz z pozostałymi członkami zarządu: P. Ł., Ł. S., J. S. i P. M. za zaległości E. S. A. z tytułu wpłat na PFRON za okresy: kwiecień 2015 r., sierpień 2015 r. - luty 2016 r., kwiecień – lipiec 2016 r., w łącznej kwocie głównej w wysokości 33.020 zł oraz odsetkach w wysokości 9 236 zł naliczonych na dzień wydania decyzji. Od powyższej decyzji wywiedziono skargę.
Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego (jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji) jest niezgodna z prawem w zakresie dotyczącym odpowiedzialności skarżącego (solidarnie ze spółką i pozostałymi członkami zarządu) za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za kwiecień 2015 r. oraz za luty 2016 roku. Ta niezgodność z prawem uzasadniła wyeliminowanie obu wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego – we wskazany zakresie. W ocenie sądu, w pozostałym zakresie wydane w sprawie decyzje (w tym decyzja organu odwoławczego) odpowiadają prawu. W okolicznościach niniejszej sprawy wskazana wyżej przesłanka (wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec podatnika) nie została spełniona w odniesieniu do zaległości za kwiecień 2015 r. i luty 2016 roku. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych wynika, że wskazane okresy nie zostały uwzględnione w wystawionych wobec spółki tytułach wykonawczych.
W sprawie odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za wskazane w decyzji miesiące prowadzone były odrębne postępowania wobec wszystkich członków zarządu, którzy pełnili taką funkcję, tj. P. P., P. Ł., Ł. S., J. S. i P. M.. Postępowania zostały zakończone wydaniem przez Prezesa Zarządu PFRON decyzji o odpowiedzialności każdego z członków zarządu, z którymi skarżący ponosi solidarną odpowiedzialność. W konsekwencji, w ocenie sądu, w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania wskutek tego, że wobec pozostałych członków zarządu ponoszących ze skarżącym odpowiedzialność solidarną prowadzono odrębne postępowania. W ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie wykazały również bezskuteczność egzekucji z majątku spółki. Okoliczność ta została wykazana znajdującym się w aktach sprawy dokumentem urzędowym w postaci postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 22 stycznia 2019 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zobowiązania za okresy 2015/08-2016/01, 2016/04-07. Przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W postanowieniu tym opisano szczegółowo okoliczności, które doprowadziły do takiego rozstrzygnięcia. W analizowanej sprawie wniosek o ogłoszenie upadłości nie został zgłoszony, natomiast według organów, powinno było to nastąpić do 3 czerwca 2015 r., bowiem wtedy spółka zaprzestała regulowania swoich wymagalnych zobowiązań. Nie mógł również zostać uwzględniony zarzut skarżącego oparty na tezie, że nie ponosi on winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość spółki, gdyż nie zajmował się jej sprawami finansowymi, był zapewniany przez prezesa zarządu, że spółka znajduje się w doskonałej kondycji finansowej, a ponadto sąd karny uniewinnił go od odpowiedzialności z tytułu wpłat spółki na ZUS. W konsekwencji skargę oddalono.
1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący. Wniesiono o uchylenie wyroku w zaskarżonej części, tj. w zakresie pkt 2 sentencji i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. na mocy art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj.:
a. art. 116 § 1 lit. b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej: "o.p.") poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że skarżący ponosi solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spółki, pomimo że skarżący nie ponosi winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości ww. spółki;
2. na mocy art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. art. 116 § 1 lit. b o.p. poprzez ich niezastosowanie skutkujące oddaleniem skargi w części (w zakresie pkt 2 sentencji wyroku) pomimo zaistnienia przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, wobec naruszenia prawa materialnego w decyzji organu drugiej instancji, tj. art. 116 § 1 lit. b o.p. - co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. winno prowadzić do uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości;
b. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej w zw. art. 133 § 1 o.p. poprzez ich niezastosowanie i zaniechanie uwzględnienia skargi w całości, pomimo że w postępowaniu odnoszącym się do solidarnej odpowiedzialności osób wskazanych w art. 116 § 1 o.p. nie zostały uznane za strony wszystkie osoby, które zostały wymienione w sentencji decyzji organu pierwszej instancji jako solidarnie odpowiedzialne na jej podstawie, co jest przesłanką wznowienia postępowania;
c. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie skargi w całości, w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., z uwagi na wykazanie przez skarżącego naruszenia przez organ przepisów postępowania:
- art. 133 o.p. w zw. z art. 107 § 1, 116 § 1 oraz art. 122 o.p. - wobec prowadzenia postępowania bez udziału wszystkich domniemanych dłużników solidarnych, o których mowa w art. 116 § 1 o.p. (wymienionych w sentencji decyzji organu pierwszej instancji)
- art. 187 § 1 o.p. w zw. z art. 180 § 1 i art. 122 o.p. wobec zaniechania przeprowadzenia dowodów, świadczących o braku winy skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, daty powstania obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki,
d. art. 269 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie - wobec nie podzielenia w zaskarżonym wyroku stanowiska wyrażonego w uchwale NSA (wydanej w składzie 7 sędziów) z dnia 9 marca 2009 r., sygn. I FPS 4/08 i orzeczenie bez przedstawienia powstałego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
2.2. W odpowiedzi wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej w całości.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.
3.2. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
3.3. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
3.4. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 116 § 1 o.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się w całości lub w części bezskuteczna chyba, że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przepis § 2 tego artykułu stanowi natomiast, że odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Stosownie do brzmienia art. 116 § 4 o.p. powołane przepisy stosuje się również do byłego członka zarządu.
W konstrukcji art. 116 o.p. z jednej strony zawarto przesłanki pozytywne odpowiedzialności członka zarządu spółki za jej zobowiązania podatkowe, których wykazanie stanowi obowiązek organu podatkowe. Należą do nich wykazanie po pierwsze okoliczności, dotyczące pełnienia funkcji członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego oraz po drugie bezskuteczności egzekucji skierowanej do majątku spółki. Z drugiej strony, dyspozycja art. 116 o.p zawiera tzw. przesłanki egzoneracyjne, których zaistnienie zwalnia członka zarządu - z udziałem którego prowadzone jest postępowanie - od odpowiedzialności. Do przesłanek tych zalicza się wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też, że wskazał on mienie spółki, z którego egzekucja jest możliwa. Ciężar wykazania powyższych przesłanek egzoneracyjnych spoczywa na członku zarządu.
3.5. Kluczowym przepisem, dla oceny zaskarżonego wyroku w niniejszej sprawie jest art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r., poz. 233, dalej: "p.u.n."), w którym zakodowano treść normatywną przesłanki "niewypłacalności". W orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego podkreśla się, że przepis art. 11 p.u.n. wskazuje dwie przesłanki uznania dłużnika za niewypłacalnego tj. utratę zdolności płatniczej oraz przewagę zobowiązań na majątkiem. Pierwsza z tych przesłanek, zawarta w ustępie 1, ma charakter uniwersalny i odnosi się do wszystkich dłużników. Druga, (art. 11 ust. 2 p.u.n.), ma charakter uzupełniający i odnosi się do osób prawnych i określonych jednostek organizacyjnych. Przesłanki te są niezależne od siebie (zob. wyrok NSA z 17 października 2019 r., I GSK 1405/2018, Lex nr 2744518; postanowienie SN z 24 czerwca 1999 r., III CKN 276/98, LEX nr 1212989; postanowienie SN z 19 grudnia 2002 r., V CKN 342/01, LEX nr 75360; wyrok SN z 12 maja 2011, II UK 308/10, LEX nr 1165771; wyrok NSA z 23 marca 2006 r., II FSK 479/05, LEX nr 204069; wyrok WSA we Wrocławiu z 8 grudnia 2009 r., I SA/Wr 973/09, LEX nr 560637).
Dla ustalenia przesłanki "właściwego czasu" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości konieczne jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, kiedy członek zarządu spółki kapitałowej dla uwolnienia się od odpowiedzialności, powinien taki wniosek złożyć. Ponieważ przepisy o.p. zagadnienia tego nie regulują, sięgnąć należy do odpowiednich przepisów u.p.u.n. Zgodnie z art. 10 tej ustawy (w brzmieniu mającym zastosowanie do realiów rozpatrywanej sprawy), upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Podkreślić należy, że współstosowanie art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. oraz odpowiednich przepisów u.p.u.n. jest niezbędne i uzasadnione, ponieważ przepis ten nie definiuje i nie wyjaśnia terminów i pojęć: zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości – zagadnienia te są natomiast całościowo uregulowane w u.p.u.n., tak więc bez odwołania się do niej zastosowanie wymienionego powyżej przepisu prawa podatkowego nie byłoby możliwe (por. wyroki NSA z 14 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3063/16 oraz z 3 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 64/18).
Czas właściwy do zgłoszenia wniosku o upadłość należy zatem oceniać poprzez odniesienie się do pojęcia niewypłacalności, użytego w u.p.u.n. i wskazanych w niej terminów, oznaczonych dla upadłego (jego organów) do zgłoszenia wniosku o upadłość (por. wyroki NSA: z 4 września 2019 r., sygn. akt II FSK 3090/17; z 3 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 807/17, z 6 kwietnia 2020 r., sygn. akt II FSK 133/20 oraz R. Dowgier, pkt 1 do art. 116 w L. Leonard [red.], G. Liszewski, B. Pahl, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, K. Teszner, Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany, publ. SIP LEX/el. 2020).
Zgodnie z art. 10 p.u.n. upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Jak stanowił art. 11 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (ust. 1). Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (ust. 2). W orzecznictwie przyjmuje się, że każdy, kto nie płaci określonego ustawą (lub umową) drugiego z kolei zobowiązania, staje się od tej chwili niewypłacalny (por. powołane powyżej wyroki NSA w sprawach II FSK 807/17 i II FSK 133/20). Stosownie do art. 21 ust. 1 i 2 u.p.u.n. dłużnik był obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami. W świetle powyższych unormowań nie powinno budzić wątpliwości, że jeżeli dłużnik nie wykonuje ciążących na nim wymagalnych zobowiązań, wówczas uznać należy go za niewypłacalnego.
Dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nie ma znaczenia to, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy tylko niektórych z nich. Nie ma też znaczenia wielkość niewykonanych przez dłużnika zobowiązań. Istnienie podstaw do ogłoszenia upadłości determinuje wyłącznie przesłanka niewykonania przez dłużnika wymagalnych zobowiązań (wyroki NSA z: 15 maja 2019 r., II FSK 1427/17, Lex nr 2779180; 12 kwietnia 2018 r., I FSK 1359/16; 17 maja 2016 r., II FSK 798/14; 24 lutego 2016 r., I FSK 1864/14). Z niewypłacalnością dłużnika, o której mowa w art. 10 i 11 ust. 1 p.u.n. mamy również do czynienia, gdy dłużnik ten nie zaspakaja jednego tylko wierzyciela posiadającego znaczną wierzytelność (por.m.in. wyroki NSA z: 10 stycznia 2017 r., II FSK 3737/14; 23 października 2018 r., II FSK 3005/16; 28 kwietnia 2017 r., I FSK 1624/15; 12 lutego 2019 r., II FSK 3336/18; 27 listopada 2019 r., II FSK 63/18 oraz 6 marca 2020 r., II FSK 2144/19). Jak wskazano m.in. w wyroku NSA z 23 czerwca 2021 r., III FSK 75/21 przesłanka egzoneracyjna wymieniona w art. 116 § 1 pkt 1 o.p. odnosi się bowiem wyłącznie do zgłoszenia wniosku, a nie do skutku tego wniosku, jakim jest ogłoszenie upadłości. Wniosek należy złożyć wówczas, gdy zaistnieją przesłanki niewypłacalności dłużnika, określone w art. 10 i art. 11 p.u.n. Jeżeli zatem dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, powinien taki wniosek zawsze złożyć.
3.6. W przedmiotowej sprawie, postanowieniem z dnia 12 lipca 2019 r. Prezes Zarządu PFRON wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności skarżącego jako byłego członka zarządu solidarnie ze spółką oraz z pozostałymi członkami zarządu za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy: kwiecień 2015 r., sierpień 2015 r. - luty 2016 r., kwiecień – lipiec 2016 roku. Decyzją z dnia 23 października 2019 r. Prezes Zarządu PFRON orzekł o odpowiedzialności skarżącego jako byłego członka zarządu solidarnie ze spółką oraz z pozostałymi członkami zarządu za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy: kwiecień 2015 r., sierpień 2015 r. - luty 2016 r., kwiecień – lipiec 2016 r., w łącznej kwocie głównej w wysokości 33.020 zł oraz odsetkach w wysokości 9 236 zł naliczonych na dzień wydania decyzji. W oparciu o treść uchwały nr 2 Rady Nadzorczej spółki z dnia 28 października 2015 r. oraz pisemnej rezygnacji odwołującego z pełnienia funkcji członka zarządu spółki z dnia 10 stycznia 2017 r. ustalono, że w okresie od dnia 28 października 2015 r. do dnia 10 stycznia 2017 r. skarżący pełnił funkcję członka zarządu w spółce, zaś zobowiązanie spółki za sporne okresy powstało w tym czasie.
Podkreślenia wymaga fakt, że niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Innymi słowy skoro złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest determinowane zaprzestaniem wykonywania wymagalnych zobowiązań, to zbędne jest ustalanie, jaka jest wartość majątku spółki i jaka jest jej kondycja finansowa. Nawet w przypadku dobrej kondycji finansowej spółki, ale przy jednoczesnym niewykonywaniu wymagalnych zobowiązań następuje niewypłacalność i obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania naprawczego (por. wyroki NSA: z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FSK 656/13, z dnia 15 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 1427/17, CBOSA). Należy również zauważyć, że w art. 11 ust. 1 u.p.u.n. ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika lecz z konkretnym zaniechaniem, zaprzestaniem płacenia długów (zob. wyroki NSA: z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 853/13, z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II FSK 2557/14, CBOSA).
Jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, w okolicznościach niniejszej sprawy spółka stała się niewypłacalna 20 grudnia 2015 roku, tj. w dacie wymagalności wpłaty na PFRON za listopad 2015 roku, w kwocie głównej 5 657 zł. Jednocześnie było to piąte z kolei nieuregulowane zobowiązanie na rzecz PFRON. Oznaczało to, że 20 grudnia 2015 roku spółka stała się niewypłacalna. Zatem dwutygodniowy termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości upływał 3 stycznia 2016 roku. Nie można więc uznać, że nie zaistniały pozytywne przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Mając powyższe na uwadze oddalono zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., art. 240 § 1 pkt 4 o.p. w zw. art. 133 § 1 o.p. oraz art. 116 § 1 lit. b o.p. jako bezzasadne.
3.7. Pozbawionym podstaw był zarzut naruszenia art. 133 o.p. w zw. z art. 107 § 1, 116 § 1 oraz art. 122 o.p., art. 269 § 1 p.p.s.a., w którym skarżący zarzucał, że w trakcie prowadzonego postępowania o orzeczeniu solidarnej odpowiedzialności, nie uczestniczyli pozostali członkowie zarządu, lecz decyzje o ich odpowiedzialności wydane zostały w odrębnych postępowaniach.
Zagadnienie określenia zakresu podmiotowego postępowania zmierzającego do orzeczenia o odpowiedzialności członków zarządu spółki kapitałowej za jej zobowiązania najpełniej zostało przedstawione w wyżej powołanej uchwale. Wskazano w niej mianowicie, że przepis art. 116 § 1 o.p. nakłada obowiązek na organ podatkowy do prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność. Sama teza uchwały nie rozstrzyga jeszcze, czy orzeczenie o takiej odpowiedzialności powinno nastąpić w jednym postępowaniu prowadzonym w stosunku do wszystkich członków zarządu, w której występowaliby oni w charakterze strony postępowania, czy też istnieje możliwość prowadzenia odrębnych postępowań w stosunku do każdego z nich. W tym zakresie w uzasadnieniu uchwały znalazło się stwierdzenie, wyżej przytoczone, że aczkolwiek pożądanym byłoby prowadzenie jednego postępowania przeciwko wszystkim zobowiązanym osobom, do czego podstawy dostarcza art. 166 § 1 o.p., to w świetle regulacji procesowych nie może być poczytywane za błąd prowadzenie odrębnych postępowań pod warunkiem, iż postępowania te obejmą wskazany wyżej krąg osób (tj. wszystkich zobowiązanych). Naczelny Sąd Administracyjny, podziela takie zapatrywanie prawne. W przedmiotowej sprawie w decyzji organu pierwszej instancji wskazano wszystkie osoby pełniące funkcje członków zarządu w spornym okresie, czyli P. P., P. Ł., Ł. S., J. S. i P. M.. Zaznaczono również, że będą oni odpowiadać solidarnie ze sobą i spółką za zobowiązania tej spółki w podatku od towarów i usług zależnie od terminu płatności zobowiązań za 09/2015, 08/2016 i 10/2016 oraz okresu, w którym pełnili funkcję członka zarządu. Wobec tego uznać należy, że jest jedynie kwestią techniczną to, czy organ prowadzi jedno, czy wiele postępowań wobec osób, na które przenoszona jest odpowiedzialność.
3.8. Niesłuszny jest również zarzut naruszenia art. 187 § 1 o.p. w zw. z art. 180 § 1 i art. 122 o.p. Wyrażony w art. 122 o.p. obowiązek podejmowania przez organy podatkowe wszelkich niezbędnych działań mających doprowadzić do zrekonstruowania konkretnego prawnopodatkowego stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym nie ma jednak charakteru nieograniczonego. Organy podatkowe mają bowiem z jednej strony podejmować wszelkie działania w celu ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, ale z drugiej strony ustawodawca zastrzega, że mają być to jednocześnie działania niezbędne dla realizacji wspomnianego celu. Zakres działania tej zasady w postępowaniu podatkowym wyznacza norma prawa materialnego, która ma być zastosowana w sprawie. W rozpoznawanej sprawie bezsprzecznie ustaliły prawnopodatkowy stan faktyczny na podstawie przeprowadzonych dowodów, natomiast fakt odmowy wzięcia pod rozwagę dowodów wskazanych przez stronę w skardze kasacyjnej wynikał z faktu, że nie był on przekonujący dla organów prowadzących postępowanie podatkowe. W tym kontekście nie można zarzucić naruszenia art. 187 § 1 o.p. Rozpatrzony został cały zebrany w sprawie materiał dowodowy. Organy powinny poddać ocenie wszystkie prawidłowo zebrane dowody, każdy z nich z osobna, a także we wzajemnym ich związku, kierując się prawidłami logiki, zgodnością oceny z prawami nauki i doświadczenia życiowego, traktowania zebranych dowodów jako zjawisk obiektywnych, oceniania dowodów wyłącznie z punktu widzenia ich znaczenia i wartości dla toczącej się sprawy, wszechstronności oceny. Organ nie może pominąć żadnego z dowodów, jeżeli oceni go jako wiarygodny, nie może nie doceniać jego znaczenia, jeżeli ma on wartość dla rozpoznawanej sprawy (por. D. Strzelec, Dowody i postępowanie dowodowe w prawie podatkowym, Warszawa 2015, s. 192). Ocena ta powinna być logiczna i spójna. Dopóki tak zakreślone granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ przekroczone, sąd administracyjny nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Organ nie pominął żadnego z dowodów mającego znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego natomiast niektóre z nich, właśnie na tle swobodnej oceny dowodów, spójnej i we wzajemnym powiązaniu ocenił jako niewiarygodne. W przypadku dowodów przeciwstawnych mogą jednym z nich dać wiarę, a innym tej wiarygodności odmówić.
3.9. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
Bogusław Woźniak Jacek Brolik Anna Dalkowska