III SA/Wa 2571/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę podatnika w sprawie kwalifikacji premii motywacyjnej jako przychodu z innych źródeł, a nie z kapitałów pieniężnych.
Skarżący kwestionował interpretację indywidualną Dyrektora KIS, który uznał premię motywacyjną uzyskaną z umowy ESOP za przychód z innych źródeł (art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f.), a nie z kapitałów pieniężnych (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.). Spór dotyczył zastosowania art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., który wiąże kwalifikację przychodu z realizacji pochodnych instrumentów finansowych ze źródłem, w ramach którego świadczenie zostało uzyskane. Sąd uznał, że premia została uzyskana jako nieodpłatne świadczenie, a jej realizacja nastąpiła po wejściu w życie art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., co uzasadniało zastosowanie tego przepisu i kwalifikację przychodu jako z innych źródeł.
Sprawa dotyczyła skargi J.H. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) dotyczącą opodatkowania premii motywacyjnej uzyskanej z umowy ESOP. Skarżący uważał, że premia ta stanowi przychód z kapitałów pieniężnych, podlegający 19% podatkowi dochodowemu od osób fizycznych (PIT). Dyrektor KIS uznał natomiast, że premia ta, jako uzyskana w następstwie nabycia pochodnego instrumentu finansowego jako nieodpłatnego świadczenia, powinna być kwalifikowana jako przychód z innych źródeł (art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f.), opodatkowany według skali podatkowej. Kluczowym przepisem w sprawie był art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., który wszedł w życie 1 stycznia 2018 r. i wiąże kwalifikację przychodu z realizacji pochodnych instrumentów finansowych ze źródłem, w ramach którego świadczenie zostało uzyskane. Skarżący argumentował, że umowa ESOP została zawarta przed wejściem w życie tego przepisu i że nie wskazał we wniosku, iż nabył prawo do premii nieodpłatnie. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko Dyrektora KIS. Sąd uznał, że premia motywacyjna została uzyskana jako nieodpłatne świadczenie, a jej realizacja nastąpiła po wejściu w życie art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., co uzasadniało zastosowanie tego przepisu. Sąd podkreślił, że pojęcie 'nieodpłatnego świadczenia' na gruncie prawa podatkowego ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym i obejmuje wszelkie przysporzenia majątkowe uzyskane bez ekwiwalentu. Sąd uznał również, że przepis przejściowy (art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej) pozwala na stosowanie art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. do przychodów uzyskanych od 1 stycznia 2018 r., niezależnie od daty zawarcia umowy bazowej, jeśli przychód został uzyskany po tej dacie.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Przychód z premii motywacyjnej powinien być kwalifikowany jako przychód z innych źródeł (art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f.), zgodnie z art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., ponieważ pochodny instrument finansowy został nabyty jako nieodpłatne świadczenie, a jego realizacja nastąpiła po wejściu w życie art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. ma zastosowanie, gdy przychód z realizacji pochodnego instrumentu finansowego jest uzyskany w następstwie jego nabycia jako nieodpłatnego świadczenia. W tej sprawie instrument został nabyty nieodpłatnie, a przychód zrealizowany po wejściu w życie przepisu. Sąd podkreślił szerokie rozumienie 'nieodpłatnego świadczenia' w prawie podatkowym.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (17)
Główne
u.p.d.o.f. art. 10 § 4
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Przychody z realizacji pochodnych instrumentów finansowych, uzyskane w następstwie objęcia lub nabycia tych praw jako świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie, są zaliczane do tego źródła przychodów, w ramach którego to świadczenie zostało uzyskane.
Pomocnicze
u.p.d.o.f. art. 20 § 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Za przychody z innych źródeł uważa się w szczególności kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.
u.p.d.o.f. art. 17 § 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się m.in. przychody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających (pkt 10).
u.p.d.o.f. art. 30b § 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, w tym z realizacji praw wynikających z tych instrumentów, podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.
u.p.d.o.f. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
u.p.d.o.f. art. 11 § 2
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
u.p.d.o.f. art. 17 § 1
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
u.p.d.o.f. art. 10 § 1
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
O.p. art. 14b § 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
O.p. art. 169 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
O.p. art. 121 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
O.p. art. 14c § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
O.p. art. 120
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Ustawa Zmieniająca art. 4 § 1
Ustawa z dnia 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne
u.o.i.f. art. 2 § 1
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi
u.o.i.f. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi
u.o.i.f. art. 3 § 28a
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przychód z premii motywacyjnej uzyskany z realizacji pochodnego instrumentu finansowego, nabytego jako nieodpłatne świadczenie, powinien być kwalifikowany jako przychód z innych źródeł (art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f.) na podstawie art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., jeśli realizacja nastąpiła po wejściu w życie tego przepisu. Art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. ma zastosowanie do umów zawartych przed jego wejściem w życie, jeśli przychód został zrealizowany po tej dacie.
Odrzucone argumenty
Premia motywacyjna stanowi przychód z kapitałów pieniężnych (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.), podlegający 19% podatkowi. Art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. nie ma zastosowania, gdyż umowa ESOP została zawarta przed jego wejściem w życie. Organ interpretacyjny ingeruje w stan faktyczny, uznając nabycie prawa do premii za nieodpłatne, mimo braku takiego wskazania we wniosku.
Godne uwagi sformułowania
Sąd podziela stanowisko organu, że ze względu na to, że przepis ten służy przypisaniu przychodów do właściwego źródła przychodów z realizacji określonych w nim praw, przy jego interpretacji należy uwzględnić to, że kwestia ustalenia możliwości jego zastosowania (lub braku jego zastosowania) pojawia się w momencie osiągnięcia przychodów z realizacji tych praw (a nie wcześniej) i na ten moment należy dokonywać oceny możliwości jego zastosowania. W przekonaniu Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego, organ w tej sprawie zasadnie uznał, że skarżący uzyskał instrument jako świadczenie nieodpłatne, bowiem z wniosku nie wynika, aby w związku z zawarciem umowy ESOP skarżący poniósł jakiekolwiek koszty, czy też miała miejsce inna forma ekwiwalentu. Należy podkreślić, że – zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego – pojęcie 'nieodpłatnego świadczenia' na gruncie prawa podatkowego ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym.
Skład orzekający
Marta Waksmundzka-Karasińska
przewodniczący sprawozdawca
Dariusz Czarkowski
sędzia
Ewa Izabela Fiedorowicz
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Kwalifikacja podatkowa premii motywacyjnych uzyskanych z pochodnych instrumentów finansowych, zwłaszcza w kontekście art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. i zasady nieodpłatnego świadczenia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z umową ESOP i nabyciem pochodnego instrumentu finansowego jako nieodpłatnego świadczenia. Interpretacja art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. w kontekście daty zawarcia umowy i daty realizacji przychodu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej kwestii opodatkowania premii motywacyjnych związanych z instrumentami finansowymi, co jest istotne dla wielu pracowników i menedżerów. Wyjaśnia zastosowanie kluczowego przepisu (art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f.) i jego interpretację w kontekście daty zawarcia umowy.
“Premia motywacyjna z akcji: czy zapłacisz 19% czy według skali? WSA rozstrzyga kluczową kwestię.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 2571/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Marta Waksmundzka-Karasińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1426
art. 10 ust.4, , art. 20 ust.1, art. 17 ust.1, art. 11 ust.2
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Dariusz Czarkowski, sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, Protokolant referent stażysta Maria Pawlik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J.H. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia z dnia 29 września 2023 r. nr 0114-KDIP3-1.4011.59.2021.13.MG w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę
Uzasadnienie
Wnioskiem z 22 stycznia 2021 r., uzupełnionym pismem z 22 kwietnia 2021 r. J.H. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") zwrócił się do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej w W. (dalej: "Dyrektor KIS" lub "organ interpretacyjny") o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych. We wniosku przedstawił stan faktyczny, z którego wynikało, że jest polskim obywatelem. Ma w Polsce miejsce zamieszkania i nieograniczony obowiązek podatkowy w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1426, ze zm.) - dalej "u.p.d.o.f.". W roku 2016, wraz z innymi osobami fizycznymi ("Menedżerowie"), zawarł umowę inwestycyjną ze spółką societe a responsabilite limitee, utworzoną zgodnie z prawem Wielkiego Księstwa Luksemburga, z siedzibą w Luksemburgu i podlegającą opodatkowaniu luksemburskim podatkiem dochodowym od osób prawnych ("Spółka 1"), zwaną dalej "Umową Inwestycyjną". Umowa Inwestycyjna była umową wynegocjowaną pomiędzy Menedżerami a Spółką 1, a jej zawarcie nie było konsekwencją podjęcia uchwały walnego zgromadzenia Spółki 1 jak też opisanej niżej Spółki 2.
Skarżący wskazał, że przed zawarciem Umowy Inwestycyjnej, Spółka 1 nabyła od spółki akcyjnej mającej siedzibę i zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będącej podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych ("CIT"), zwanej dalej "Spółką 3", akcje stanowiące większość kapitału zakładowego innej spółki akcyjnej spółki akcyjnej mającą siedzibę i zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będącej podatnikiem CIT ("Spółka 2"). Umowa Inwestycyjna przewidywała spowodowanie podwyższenia kapitału zakładowego przez Spółkę 2 i złożenie Menedżerom oferty objęcia akcji Spółki 2 w tak podwyższonym kapitale zakładowym z jednej strony, a z drugiej zobowiązywała Menedżerów do objęcia rzeczonych akcji ("Akcje Menedżerskie") po ustalonej cenie emisyjnej. Akcje Menedżerskie zostały przez Menedżerów (w tym przez Skarżącego) objęte w roku 2017, w zamian za ich pokrycie wkładem pieniężnym, pochodzącym w części z oprocentowanej pożyczki udzielonej poszczególnym Menedżerom przez Spółkę 1 ("Pożyczka") a w części ze środków własnych danego Menedżera. W celu zabezpieczenia spłaty Pożyczki Akcje Menedżerskie zostały przewłaszczone na Spółkę 1 i zostały one zbyte w roku 2020 na rzecz innej spółki kapitałowej ("Nabywca Akcji"). Jednakże okoliczności powyższe dotyczące ww. Akcji zostają wskazane dla porządku i w celu zaprezentowania całokształtu sprawy, ponieważ w zakresie niniejszego wniosku nie leży wniosek o dokonanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącego zbycia Akcji.
Niezależnie od zawarcia Umowy Inwestycyjnej w roku 2016 Skarżący zawarł umowę ze Spółką 1, której zasadniczym celem było zapewnienie Skarżącemu udziału finansowego w działalności Spółki 1 i zapewnienie mu uzyskania korzyści z zaangażowania w opisaną dalej inwestycję Spółki 1 w opisane niżej Spółki Przejmowane i wzrost jej wartości ("Umowa ESOP").
Umowa ESOP zakładała, że po spełnieniu warunków określonych w Umowie ESOP, Skarżący otrzyma od Spółki 1 kwotę, składającą się z dwóch opisanych dalej komponentów (łącznie zwaną dalej "Premią Motywacyjną") i ustaloną w sposób niżej opisany.
Komponent pierwszy (dalej "Podstawowa Premia Motywacyjna") stanowił określony procent opisanego dalej "Dochodu Kapitałowego". Dochód Kapitałowy oznaczał kwotę netto środków pieniężnych otrzymaną przez Spółkę 1 w związku z inwestycjami Spółki 1 w Spółkę 2, a także w jej aktualne i przyszłe podmioty zależne i ich następców prawnych ("Spółki Przejmowane"), zwane dalej "Inwestycją", w tym środki ze sprzedaży akcji w Spółkach Przejmowanych, pomniejszone o określone koszty i wydatki (w tym podatki) z tym związane, a także pomniejszone o Wartość Początkową Inwestycji (dalej również "WPI"). Wartość Początkowa Inwestycji oznaczała cenę zapłaconą przez Spółkę 1 za akcje Spółek Przejmowanych i wniesione wkłady kapitałowe do Spółek Przejmowanych, a także związane z tym koszty i wydatki.
Komponent drugi (dalej: "Dodatkowa Premia Motywacyjna" lub "DPM") miał był przyznawany w przypadku, gdy suma Dochodów Kapitałowych na dany dzień przekroczy przyjętą w Umowie ESOP wielokrotność WPI pomniejszoną o wskaźnik odpowiadający Podstawowej Premii Motywacyjnej. Przy czym w przypadku przyznania kolejnych Dodatkowych Premii Motywacyjnej rzeczony wskaźnik wielokrotności WPI był wyższy, a kwota tychże kolejnych Dodatkowych Premii Motywacyjnych ustalana była po pomniejszeniu jej o wartość wcześniej przyznanych DPM.
Umowa ESOP przywidywała, że prawo do Premii Motywacyjnej jest przyznawane w określonych cyklach i przez określony czas ("Okres Inwestycji"). Przy czym, owo "przyznanie" oznaczało jedynie ekspektatywę do otrzymania w przyszłości stosownych kwot, po spełnieniu wszystkich wymaganych w Umowie ESOP warunków. Umowa ta przewidywała bowiem warunki, bez spełnienia których nie dojdzie do wypłaty Premii Motywacyjnej. W Umowie ESOP uzgodniono, że w przypadku wcześniejszego zbycia wszystkich akcji Spółek Przejmowanych powodujących zakończenie Inwestycji przed zakończeniem Okresu Inwestycji, przyznanie Premii Motywacyjnej zostanie przyspieszone. Dla porządku Zainteresowany wskazał, że wypłata Premii Motywacyjnej uwarunkowana była również uzyskaniem Dochodu Kapitałowego przez Spółkę 1 co mogło, ale nie musiało nastąpić.
Zgodnie z Umową ESOP, Spółka 1 miała obowiązek zawiadomić Skarżącego w uzgodnionym terminie o uzyskaniu środków ze zbycia Inwestycji. Od tego czasu rozpoczynał się bieg terminu do przedstawienia kalkulacji należnej Premii Motywacyjnej, a od upływu terminu przedstawienia rzeczonej kalkulacji w uzgodnionym terminie liczonym w dniach Skarżący był uprawniony do otrzymania kwoty Premii Motywacyjnej ("Termin Wymagalności Premii Motywacyjnej").
W roku 2018 Skarżący rozwiązał łączącą go umowę o pracę ze Spółką 2 i zrezygnował z członkostwa w jej zarządzie (dalej "Rezygnacja"), a także zawarł ze Spółką 1 aneks do Umowy ESOP. W aneksie tym potwierdzono, że przyznanie Premii Motywacyjnej wynikającej z Umowy ESOP zostało ograniczone do rzeczonej premii przyznanej do określonego w tym aneksie dnia jako ekspektatywy otrzymania odpowiednich kwot w przyszłości, w przypadku ziszczenia warunków przewidzianych w Umowie ESOP.
W roku 2020 doszło do sprzedaży wszystkich akcji Spółek Przejmowanych, a w związku z tym w roku 2020 doszło również do zrealizowania warunków niezbędnych do wypłaty Premii Motywacyjnej, która to Premia Motywacyjna wynikająca z Umowy ESOP została zapłacona Skarżącemu na jego rachunek bankowy w walucie euro. Zapłaty z tytułu ceny sprzedaży Akcji Menedżerskiej dokonano za pośrednictwem Spółki 1 w roku 2020. Cena sprzedaży Akcji Menedżerskich została ustalona w walucie euro i tej walucie została ona przekazana przez Spółkę 1 na rachunek bankowy Skarżącego. Przy czym, Spółka 1 dokonała przelewu na rachunek bankowy Skarżącego łącznej kwoty obejmującej płatność związaną ze sprzedażą Akcji Menedżerskich oraz Premii Motywacyjnej wynikającej z Umowy ESOP, po dokonaniu pomniejszenia tej łącznej kwoty o potrąconą kwotę Pożyczki wraz z należnym oprocentowaniem, podlegającej zwrotowi przez Skarżącego. Premia Motywacyjna została zapłacona przed Terminem Wymagalności Premii Motywacyjnej (dzień dokonania tej zapłaty zwany będzie dalej "Dniem Zapłaty Premii Motywacyjnej").
Prawa przyznane na podstawie Umowy ESOP nie były przedmiotem obrotu i nie były zbywalne.
Mając na uwadze powyższy opis stanu faktycznego Skarżący podkreślił, że Wartość Premii Motywacyjnej wypłaconej Skarżącemu była ściśle zależna od wartości opisanych wyżej wskaźników odnoszących się do wartość akcji Spółek Przejmowanych ustalanych w chwili ich nabycia oraz późniejszej ich sprzedaży.
W dniu zawarcia Umowy ESOP Skarżący zawarł umowę o pracę ze Spółką 2, jednakże dzień rozpoczęcia pracy z niej wynikający miał miejsce później. W Dniu Zapłaty Premii Motywacyjnej wynikającej z Umowy ESOP Skarżący nie był już jednak pracownikiem Spółki 2. Nie pozostawał w stosunku pracy ze Spółką 1 oraz Spółką 3, jak też nie wykonywał na rzecz Spółki 1 ani też na rzecz Spółki 3 świadczeń stanowiących działalność wykonywaną osobiście wymienionych w art. 13 u.p.d.o.f., w szczególności z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło. Nadto, Skarżący nie należał do zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących Spółki 1 ani też Spółki 3.
Mając powyższe na uwadze Skarżący zadał następujące pytania:
1. Czy Premia Motywacyjna podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych ("PIT") według stawki 19%?
2. Czy przychód z tytułu Premii Motywacyjnej powstał w Dniu Zapłaty Premii Motywacyjnej jako przypadającym przed Terminem Wymagalności Premii Motywacyjnej?
3. Czy w związku z Premią Motywacyjną wypłaconą Skarżącemu na podstawie Umowy ESOP przez Spółkę 1 powstał obowiązek zapłaty zaliczki na PIT?
4. Czy przychód z tytułu Premii Motywacyjnej otrzymanej w związku z Umową ESOP powinien zostać przeliczony na złote według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ("NBP") z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego Dzień Zapłaty Premii Motywacyjnej?
Ad. 1 Zdaniem, Skarżącego Premia Motywacyjna podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych ("PIT") według stawki 19%, bowiem premia ta stanowiła pochodny instrument finansowy.
Ad. 2 Zdaniem Skarżącego, przychód z tytułu Premii Motywacyjnej powstał w Dniu Zapłaty Premii Motywacyjnej jako przypadającym przed Terminem Wymagalności Premii Motywacyjnej, bowiem w Dniu Zapłaty Premii Motywacyjnej doszło do realizacji tej premii jako pochodnego instrumentu finansowego.
Ad. 3 Zdaniem Skarżącego, w związku z Premią Motywacyjną wypłaconą na podstawie Umowy ESOP przez Spółkę 1 nie powstał obowiązek zapłaty zaliczki na PIT.
Ad. 4 Zdaniem Skarżącego przychód z tytułu Premii Motywacyjnej otrzymanej w związku z Umową ESOP powinien zostać przeliczony na złote według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ("NBP") z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego Dzień Zapłaty Premii Motywacyjnej.
Dyrektor KIS, postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r., pozostawił bez rozpatrzenia wniosek Skarżącego o wydanie interpretacji z 22 stycznia 2021 r. ponieważ Skarżący nie dokonał uzupełnienia stanu faktycznego przedstawionego we wniosku w pełnym zakresie.
Następnie w odpowiedzi na zażalenie z 5 maja 2021 r. Dyrektor KIS postanowieniem z [...] lipca 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Skarżący wniósł skargę na powyższe postanowienie po rozpoznaniu której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 1973/21 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora KIS z [...] lipca 2021 r. Sąd podniósł, że Skarżący sprostał wymogom określonym w art. 14b § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2651) – dalej "O.p.". Stwierdził również, że to organ powinien ocenić, czy Umowa ESOP stanowi pochodny instrument finansowy, właśnie dlatego, że jest to klucz do stwierdzenia, jakie skutki podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych spowoduje otrzymanie Premii Motywacyjnej.
Dyrektor KIS wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, po rozpoznaniu której Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 marca 2023 r. sygn. akt II FSK 388/22 oddalił skargę kasacyjną.
Dyrektor KIS postanowieniem z [...] września 2023 r., ponownie rozpatrując sprawę z wniosku Skarżącego z 22 stycznia 2021 r. o wydanie interpretacji indywidualnej stwierdził, że stanowisko Skarżącego w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest: nieprawidłowe w części dotyczącej określenia źródła przychodu i stawki podatku w odniesieniu do przychodów uzyskanych z tytułu otrzymania Premii Motywacyjnej oraz prawidłowe w pozostałym zakresie.
Dyrektor KIS stwierdził, że zaprezentowana we wniosku Umowa ESOP, jako zależna od ceny akcji i opisanych we wniosku wskaźników finansowych, uzyskana przez Skarżącego bez poniesienia jakichkolwiek wydatków, przyznająca Skarżącemu prawo do otrzymania Premii Motywacyjnych w przyszłości może zostać uznana za pochodny instrument finansowy, a otrzymana Premia Motywacyjna stanowi przychód uzyskany z realizacji pochodnego instrumentu finansowego. Dyrektor KIS nie zgodził się jednak ze Skarżącym, że uzyskany przychód należy zaliczyć do przychodów z kapitałów pieniężnych podlegający opodatkowaniu 19% podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Organ interpretacyjny stwierdził, że samo zawarcie z Umowy ESOP przyznającej Skarżącemu prawa do Premii Motywacyjnej stanowiącej pochodny instrument finansowy stanowi nieodpłatne świadczenie w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jednakże z uwagi na wskazanie, że przyznane prawa, stanowiące pochodne instrumenty finansowe, nie były przedmiotem obrotu i nie były zbywalne, niemożliwe jest ustalenie przychodu zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 11 u.p.d.o.f.
Jak wynika natomiast z art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., przychody z realizacji pochodnych instrumentów finansowych, uzyskane w następstwie objęcia lub nabycia tych praw jako świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie, są zaliczane do tego źródła przychodów, w ramach którego to świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie zostało uzyskane. Przepis art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. został wprowadzony ustawą z 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2017 r. poz. 2175). Jak wskazano w uzasadnieniu do rządowego projektu ustawy o zmianie ww. ustaw (druk sejmowy nr 18789): "Obecnie częstą praktyką jest tworzenie mechanizmu wynagradzania pracowników lub innych osób powiązanych ze świadczeniodawcą poprzez realizację praw z pochodnych instrumentów finansowych, lub innych praw pochodnych, które obejmują te osoby od spółki jako nieodpłatne świadczenie. W związku z tym przychody takie kwalifikowane są do źródła z kapitałów pieniężnych i dochód z nich uzyskany podlega opodatkowaniu 19% podatkiem dochodowym. Faktycznie jednak przychody takie stanowią wynagrodzenie tych osób od podmiotu i powinny stanowić przychód ze stosunku pracy albo przychód z działalności wykonywanej osobiście, albo przychód z innych źródeł i dochody te powinny być opodatkowane wg skali podatkowej 18% i 32%. Wprowadzona regulacja w art. 10 ust. 4 ustawy PIT wyłącza w takich przypadkach przychody z realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych lub z innych praw pochodnych ze źródła z kapitałów pieniężnych i wiąże zaliczenie źródła przychodów z realizacji takich praw ze źródłem przychodów, w ramach którego zostały uzyskane te pochodne instrumenty finansowe lub prawa pochodne, jako nieodpłatne świadczenie". Przepis ten wskazuje na "przychody z realizacji (określonych) praw (...) uzyskane w następstwie objęcia lub nabycia tych praw jako świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie" i nakazuje ich zaliczenie do "tego źródła przychodów, w ramach którego to świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie zostało uzyskane". Przepis ten ma na celu powiązanie po pierwsze, zrealizowania przychodów ze wskazanych w nim papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych po drugie, z ich uzyskaniem w następstwie objęcia lub nabycia jako świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie - celem przypisania do właściwego źródła przychodów. Ze względu na to, że przepis ten służy przypisaniu do właściwego źródła (przychodów) przychodów z realizacji określonych w nim praw, przy jego interpretacji należy uwzględnić fakt, że kwestia ustalenia możliwości jego zastosowania (lub braku jego zastosowania) pojawia się w momencie osiągnięcia przychodów z realizacji tych praw (a nie wcześniej) i na ten moment należy dokonywać oceny możliwości jego zastosowania.
Dyrektor KIS wskazał, że dla zastosowania art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. niezbędne jest, ażeby podatnik osiągnął przychód z realizacji praw ze wskazanych w nim pochodnych instrumentów finansowych oraz, żeby - w momencie osiągnięcia ww. przychodu - prawdą było, że przychód ten uzyskany został w następstwie (wskutek) objęcia lub nabycia tych praw jako świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie. Nieistotne jest natomiast, żeby w momencie uzyskania tych praw Skarżący uzyskał przychód z nieodpłatnych świadczeń podlegający opodatkowaniu.
W ocenie Dyrektora KIS z wniosku nie wynika, aby w związku z zawarciem Umowy ESOP dotyczącej nabycia praw do Premii Motywacyjnej Skarżący poniósł jakiekolwiek wydatki. Zatem organ interpretacyjny uznał, że nabycie prawa do Premii Motywacyjnej nastąpiło nieodpłatnie i ocena skutków podatkowych uzyskanego przychodu powinna być oparta o przepis art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. Zatem przychód z otrzymanej Premii Motywacyjnej należy zaliczyć do tego samego źródła, w ramach którego prawo do uzyskania tych premii zostało uzyskane.
Dyrektor KIS dodał, że Skarżący wskazał, że Umowę ESOP zawarł ze Spółką 1, z którą nie pozostawał w stosunku pracy, jak też nie wykonywał na rzecz Spółki 1 świadczeń stanowiących działalność wykonywaną osobiście, w szczególności na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, jak również nie należał do zarządu, rady nadzorczej, komisji lub innych organów stanowiących Spółki 1.
W konsekwencji organ interpretacyjny stwierdził, że przychód Skarżącego w postaci Premii Motywacyjnej, pochodzący z realizacji pochodnego instrumentu finansowego - zgodnie art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. - należy zakwalifikować jako przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych według skali podatkowej.
W świetle powyższego Dyrektor KIS stanowisko Skarżącego, zgodnie z którym otrzymana Premia Motywacyjna stanowi przychód z kapitałów pieniężnych opodatkowany 19% podatkiem dochodowym od osób fizycznych uznał za nieprawidłowe.
W odniesieniu do określenia momentu powstania przychodu z tytułu otrzymania Premii Motywacyjnej, Dyrektor KIS stwierdził, że ponieważ przed Terminem Wymagalności Premii Motywacyjnej (Dzień Zapłaty Premii Motywacyjnej) Skarżący otrzymał Premię Motywacyjną, tym samym Dzień Zapłaty Premii Motywacyjnej stanowił moment realizacji praw wynikających z pochodnego instrumentu finansowego. W związku z powyższym, Dyrektor KIS zgodził się, że przychód z tytułu Premii Motywacyjnej wypłaconej Skarżącemu na podstawie Umowy ESOP przez Spółkę 1 powstał w Dniu Zapłaty Premii Motywacyjnej jako przypadającym przed Terminem Wymagalności Premii Motywacyjnej.
Odnośnie obowiązku zapłaty zaliczek na podatek dochodowy w związku z uzyskanym przychodem organ interpretacyjny stwierdził, że osiągając przychody z innych źródeł, Skarżący był obowiązany wykazać je łącznie z pozostałymi przychodami opodatkowanymi na zasadach ogólnych w zeznaniu podatkowym składanym w terminie do 30 kwietnia za rok podatkowy, w którym zostały uzyskane. W tym samym terminie był zobowiązany do wpłaty należnego podatku wynikającego z zeznania (art. 45 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy). W związku z powyższym, w związku z Premią Motywacyjną wypłaconą Skarżącemu na podstawie Umowy ESOP przez Spółkę 1, nie powstał obowiązek zapłaty zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych.
Odnosząc się natomiast do kwestii prawidłowego przeliczenia na złote przychodu uzyskanego w walucie obcej, Dyrektor KIS stwierdził, że ponieważ przychód powstał po stronie Skarżącego w momencie realizacji pochodnego instrumentu finansowego, a więc w Dniu Zapłaty Premii Motywacyjnej, przychód uzyskany w walucie obcej należy przeliczyć na złote według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego ten dzień. W świetle powyższego, przychód z tytułu Premii Motywacyjnej otrzymanej w związku z Umową ESOP powinien zostać przeliczony na złote według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego Dzień Zapłaty Premii Motywacyjnej.
Skarżący pismem z 27 października 2023 r., wniósł skargę na powyższą interpretację. Powyższą interpretację indywidualną zaskarżył w części, w której Dyrektor KIS uznał za nieprawidłowe stanowisko Skarżącego, tj. w części dotyczącej określenia źródła przychodu i stawki podatku w odniesieniu do przychodów uzyskanych z tytułu otrzymania zdefiniowanych w tym wniosku Premii Motywacyjnej, przyjmując, że przychód ten należy zakwalifikować do przychodów z innych źródeł, o których mowa w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych według skali podatkowej.
Skarżonej interpretacji Skarżący zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania tj.:
a) art. 14c § 1 w zw. z art. 14b § 3 oraz art. 169 § 1 i art. 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p. - przez zmodyfikowanie zaistniałego stanu faktycznego przedstawionego przez Skarżącego we wniosku o interpretację. Związanie Dyrektora KIS podanym we wniosku stanem faktycznym powoduje, że nie może on przyjmować własnych ustaleń faktycznych, odmiennych od okoliczności przedstawionych przez zainteresowanego w rozumieniu art. 14b § 3 O.p., a tym samym nie jest on uprawniony do ingerencji w stan faktyczny zawarty we wniosku o interpretację indywidualną. Tymczasem, organ interpretacyjny przyjął, że skoro z wniosku nie wynika, aby w związku z zawarciem zdefiniowanej w nim Umowy ESOP dotyczącej nabycia praw do Premii Motywacyjnej Skarżący nie poniósł jakichkolwiek wydatków oznacza to jednocześnie, że nabycie praw do Premii Motywacyjnej nastąpiło nieodpłatnie, a w konsekwencji ocena skutków podatkowych uzyskanego przychodu powinna być oparta o przepis art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. Tym samym Dyrektor KIS wyszedł poza zakres stanu faktycznego przedstawionego przez Skarżącego, który nie wskazał we wniosku, że przedmiotowe prawo nabył nieodpłatnie, jak też okoliczność taka z wniosku nie wynikała. Wręcz przeciwnie, Skarżący podał, że Premia Motywacyjna zostanie otrzymana po spełnieniu warunków określonych w Umowie ESOP, bez spełnienia których nie dojdzie do wypłaty Premii Motywacyjnej a zasadniczym celem Umowy ESOP było zapewnienie Skarżącemu udziału finansowego w działalności Spółki 1 i zapewnienie mu uzyskania korzyści z zaangażowania w inwestycję Spółki 1 w Spółki Przejmowane i wzrost jej wartości. Co więcej, brak poniesienia wydatku nie jest warunkiem wystarczającym do uznania świadczenia za nieodpłatne. W takiej sytuacji konieczne było bowiem ustalenie, że świadczenie otrzymane przez Skarżącego nie było związane z inną formą ekwiwalentu. Jeżeli natomiast Dyrektor KIS uznałby, że na podstawie zaprezentowanego przez Skarżącego opisu zaistniałego stanu faktycznego nie jest możliwe ustalenie, czy przyznanie ww. praw nastąpiło odpłatnie czy też nieodpłatnie, powinien wezwać Skarżącego do uzupełnienia wniosku w trybie art. 169 §1 w zw. z art. 14h O.p. o okoliczności istotne z punktu widzenia wchodzących potencjalnie w rachubę norm materialnego prawa podatkowego, czego nie uczynił, poprzestając na arbitralnym ustaleniu, że świadczenie to było nieodpłatne;
b) art. 120 w zw. z art. 14h O.p. - przez naruszenie zasady legalizmu i praworządności, zgodnie z którą organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa, wskutek obrazy opisanych w niniejszej skardze przepisów prawa.
Opisane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziły - w tej części, która została zaskarżona - do bezzasadnego uznania stanowiska Skarżącego przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej za nieprawidłowe. W szczególności, wyjście przez organ interpretacyjny poza zakres zaprezentowanego we wniosku o interpretację stanu faktycznego doprowadziło do nieuprawnionego zastosowania art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., a w konsekwencji do bezzasadnego uznania stanowiska Skarżącego przedstawionego we wniosku o wydanie Interpretacji indywidualnej za nieprawidłowe;
2) dopuszczenie się błędu wykładni przepisu art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne ("Ustawa Zmieniająca") w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. - przez przyjęcie, że art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. powinien być interpretowany w taki sposób, że ma on zastosowanie również do objęcia lub nabycia pochodnych instrumentów finansowych mającego miejsce przed dniem wejścia w życie tego przepisu, a zatem tak jak w niniejszej sprawie, kiedy to zawarcie opisanej we Wniosku Umowy ESOP nastąpiło przed dniem 1 stycznia 2018 r. Tymczasem prawidłowa wykładnia tego przepisu, dokonana z uwzględnieniem art. 4 ust. 1 Ustawy Zmieniającej oraz art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. powinna prowadzić do wniosku, że art. 10 ust. 4 nie ma takim przypadku zastosowania. Zawarcie Umowy ESOP przed dniem 1 stycznia 2018 r., było bowiem zdarzeniem, które nie może być oceniane w świetle tego nowego przepisu, ponieważ w myśl art. 4 ust. 1 Ustawy Zmieniającej przepis ten stosuje się do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2018 r. Skoro więc art. 10 ust. 4 nakazuje zaliczanie przychodów z realizacji pochodnych instrumentów finansowych uzyskanych w następstwie objęcia lub nabycia tych praw jako świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie, do źródła przychodów, w ramach którego to świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie zostało uzyskane, warunkiem jego zastosowania musi być uprzednie wystąpienie przychodu (nieracjonalne byłoby bowiem przyjęcie, że możliwe jest określanie źródła przychodów w odniesieniu do nieistniejącego przychodu) związanego z nabyciem lub objęciem tego pochodnego instrumentu finansowego. Nadto, skutki podatkowe wynikające z zawarcia Umowy ESOP, powinny być oceniane w chwili (roku podatkowym) jej zawarcia, chyba że obowiązujący wówczas przepis prawa stanowił inaczej. Tymczasem, przed dniem 1 stycznia 2018 r. zdarzenie takie nie skutkowało przychodem podatkowym. Powstawał on bowiem wyłącznie jednokrotnie i to tylko w przypadku realizacji ww. prawa zgodnie z art. 17 ust. 1d w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., stanowiąc przychód z kapitałów pieniężnych. Prawidłowa wykładnia powinna prowadzić więc do wniosku, że tylko z powyższego powodu przepis art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. nie może być brany pod uwagę przy ocenie skutków podatkowych zaistniałego stanu faktycznego wskazanego we Wniosku o Interpretację w odniesieniu do Umowy ESOP, a zatem, że omawiany przychód z otrzymanych Premii Motywacyjnej, będącej rezultatem realizacji pochodnego instrumentu finansowego wynikającego z tej umowy, stanowi przychód z kapitałów pieniężnych po myśli art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.;
a w konsekwencji powyższego i z powodów wyżej opisanych
3) dopuszczenie się niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. w zw. z art. 4 ust. 1 Ustawy Zmieniającej, a także art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 20 ust. 1 a w konsekwencji również art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f. - przez zastosowanie przez Dyrektora KIS przepisu art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., a tym samym również art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., a w konsekwencji niezastosowanie przez organ interpretacyjny art. 17 ust. 1 pkt 10 oraz art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f. w odniesieniu do przychodu z otrzymanej Premii Motywacyjnej wynikającej z Umowy ESOP. Tymczasem w związku z treścią art. 4 ust. 1 Ustawy Zmieniającej, z powodów wskazanych powyżej oraz szczegółowo uzasadnionych w dalszej części skargi, art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie w odniesieniu do tego przychodu. Tym samym niewłaściwa ocena zastosowania ww. przepisu art. 10 ust. 4 doprowadziła do bezzasadnego zastosowania przez organ art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., a w konsekwencji również do niezastosowania art. 17 ust. 1 pkt 10 oraz art. 30b ust. 1 tej ustawy w powyższym zakresie. Tymczasem, gdyby Dyrektor KIS prawidłowo przyjął, że ww. art. 10 ust. 4 nie może mieć zastosowania w powyższym zakresie, wówczas uwzględniając treść art. 17 ust. 1 pkt 10, winien zastosować w niniejszej sprawie w odniesieniu do przychodu z otrzymanej Premii Motywacyjnej wynikającej z Umowy ESOP art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f., zgodnie z którym od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, w tym z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu;
4) dopuszczenie się niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisów art. 10 ust. 4, art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 20 ust. 1 a w konsekwencji również art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f. - przez zastosowanie przepisu art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. w sytuacji, gdy z zaistniałego stanu faktycznego przedstawionego przez Skarżącego we wniosku o interpretację nie wynikało, że nabycie praw do opisanych we Wniosku Premii Motywacyjnych nastąpiło nieodpłatnie. Tymczasem, przyjmując inaczej i wychodząc poza zakreślony przez skarżącego opis zaistniałego stanu faktycznego, organ interpretacyjny ustalił, że ocena skutków podatkowych uzyskanego przychodu powinna być oparta o przepis art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., co doprowadziło do bezzasadnego zastosowania przez Dyrektora KIS art. 20 ust. 1 tej ustawy, a w konsekwencji również do niezastosowania przez organ interpretacyjny art. 17 ust. 1 pkt 10 oraz art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f., zgodnie z którym od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, w tym z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.
Podnosząc powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej, w zaskarżonej części.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor KIS wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona interpretacja odpowiada prawu.
Istota sporu w tej sprawie dotyczy kwalifikacji prawnopodatkowej przychodu uzyskanego przez skarżącego z tytułu realizacji umowy ESOP przyznającej skarżącemu prawo do premii motywacyjnej. Celem zawarcia tej umowy było zapewnienie skarżącemu udziału finansowego w działalności spółki 1 i zapewnienie mu uzyskania korzyści z zaangażowania w inwestycję opisaną we wniosku. Skarżący uważa, że uzyskane z tego tytułu przychody podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych według stawki 19%, bowiem należy je kwalifikować jako przychody z kapitałów pieniężnych. Zdaniem skarżącego, oceny tej nie zmienia treść art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., bowiem przychody z realizacji pochodnego instrumentu finansowego mogą być zakwalifikowane jedynie do źródła kapitały pieniężne, a przepisu tego nie stosuje się do objęcia instrumentów finansowych, które to objęcie miało miejsce przed wejściem w życie tej regulacji. Co więcej, warunkiem zastosowania tego przepisu jest uprzednie wystąpienie przychodu związanego z nabyciem pochodnego instrumentu finansowego, bowiem nieracjonalne byłoby przyjęcie, że możliwe jest określenie źródła przychodów w odniesieniu do nieistniejącego przychodu. Skarżący uwypuklił, że nie wskazał we wniosku, jakoby nabył prawo do premii nieodpłatnie. Co więcej, w jego przekonaniu, skutki podatkowe wynikające z zawarcia umowy ESOP powinny być oceniane w roku podatkowym ich zawarcia.
W przekonaniu Sądu, stanowisko skarżącego nie jest w tej sprawie uzasadnione.
Zakreślając ramy prawne istotne dla rozstrzygnięcia wskazać należy, że zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.d.o.f., opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52 i 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej, zaniechano poboru podatku.
W art. 10 ust. 1 u.p.d.o.f., jako źródło przychodów ustawodawca wymienił, m.in.:
- stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, pracę nakładczą, emeryturę lub rentę (pkt 1),
- kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych, niż wymienione w pkt 8 lit. a-c (pkt 7),
- inne źródła (pkt 9).
Na podstawie art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., przychody z realizacji praw z papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. b ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, lub z pochodnych instrumentów finansowych, uzyskane w następstwie objęcia lub nabycia tych praw, jako świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie, są zaliczane do tego źródła przychodów, w ramach którego to świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie zostało uzyskane.
Zgodnie z art. 4 ustawy dnia 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2175; dalej: ustawa zmieniająca):
1. Przepisy ustaw zmienianych w art. 1-3 (w tym art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., przyp. WSA), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2018 r., z tym że przepisy:
1) art. 21 ust. 1 pkt 90b, art. 25 ust. 4 oraz art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. c, ust. 7a pkt 8 i 14 oraz ust. 7c i 7e ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą,
2) art. 11 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 2, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą
- stosuje się do dochodów uzyskanych od dnia 1 stycznia 2017 r.
Natomiast w myśl art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Stosownie zaś do art. 11 ust. 2 u.p.d.o.f., wartość pieniężną świadczeń w naturze, z zastrzeżeniem ust. 2c oraz art. 12 ust. 2-2c, określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania.
Stosownie do art. 17 ust. 1 u.p.d.o.f., za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się, m.in., przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających (pkt 10). Według art. 17 ust. 1b ww. ustawy, za datę powstania przychodu z tytułu realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych uważa się moment realizacji tych praw. Natomiast, zgodnie z art. 17 ust. 2 u.p.d.o.f., przy ustalaniu wartości przychodów, o których mowa w ust. 1 pkt 4 lit. c, pkt 6, 7 i 10 stosuje się odpowiednio przepisy art. 19.
Na podstawie art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f., od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, w tym z realizacji praw wynikających z tych instrumentów, z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) za wkład niepieniężny w postaci innej, niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.
Należy także wskazać, że na podstawie art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f., ilekroć w ustawie jest mowa o pochodnych instrumentach finansowych, oznacza to instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c-i, ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.
W myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 wyżej ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są niebędące papierami wartościowymi: opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, wskaźnik rentowności, uprawnienie do emisji lub inny instrument pochodny, indeks finansowy lub wskaźnik finansowy, które są wykonywane przez dostawę lub rozliczenie pieniężne, z wyłączeniem instrumentów pochodnych, o których mowa w art. 10 rozporządzenia 2017/565.
Natomiast, zgodnie z art. 3 pkt 28a ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, przez instrument pochodny rozumie się opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward oraz inne prawa majątkowe, których cena lub wartość zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny lub wartości instrumentów finansowych, walut, stóp procentowych, rentowności, indeksów finansowych, wskaźników finansowych, towarów, zmian klimatycznych, stawek frachtowych, poziomów emisji, stawek inflacji lub innych oficjalnych danych statystycznych, a także innych aktywów, praw, zobowiązań, indeksów lub wskaźników, oraz instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego.
Należy także powołać art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., zgodnie z którym, za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17.
Użycie w powyższym przepisie sformułowania "w szczególności" oznacza, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter przykładowy i otwarty, zatem do tej kategorii należy zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ww. ustawy. O przychodzie z innych źródeł po stronie podatnika należy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe.
W sprawie między stronami nie jest sporne, że zawarta przez skarżącego ze spółką 1 umowa ESOP stanowiła finansowy instrument pochodny, dlatego Sąd nie będzie tej kwestii szerzej analizował.
Zgodnie natomiast z powołanym już powyżej, wprowadzonym do u.p.d.o.f. z dniem 1 stycznia 2018 r., przepisem art. 10 ust. 4, przychody z realizacji praw z papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (dalej prawa z papierów wartościowych), lub z pochodnych instrumentów finansowych, uzyskane w następstwie objęcia lub nabycia tych praw jako świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie, są zaliczane do tego źródła przychodów, w ramach którego to świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie zostało uzyskane.
Analizując sprawę, organ zasadnie odwołał się wykładając powyższy przepis do uzasadnienia rządowego projektu powyższej zmiany, podkreślając, że w uzasadnieniu (vide rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, Sejm RP VIII kadencja, druk 1878-http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/druk.xsp?nr=1878) wskazano, iż: "Obecnie częstą praktyką jest tworzenie mechanizmu wynagradzania pracowników lub innych osób powiązanych ze świadczeniodawcą poprzez realizację praw z pochodnych instrumentów finansowych, lub innych praw pochodnych, które obejmują te osoby od spółki jako nieodpłatne świadczenie. W związku z tym przychody takie kwalifikowane są do źródła z kapitałów pieniężnych i dochód z nich uzyskany podlega opodatkowaniu 19% podatkiem dochodowym. Faktycznie jednak przychody takie stanowią wynagrodzenie tych osób od podmiotu i powinny stanowić przychód ze stosunku pracy albo przychód z działalności wykonywanej osobiście, albo przychód z innych źródeł i dochody te powinny być opodatkowane wg skali podatkowej 18% i 32%.
Wprowadzona regulacja w art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. wyłącza w takich przypadkach przychody z realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych lub z innych praw pochodnych ze źródła z kapitałów pieniężnych i wiąże zaliczenie źródła przychodów z realizacji takich praw ze źródłem przychodów, w ramach którego zostały uzyskane te pochodne instrumenty finansowe lub prawa pochodne, jako nieodpłatne świadczenie".
W dalszej części tego uzasadnienia wskazano, że "zmiana zawarta w art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. wyłącza ze źródła przychodów "kapitały pieniężne" przychody uzyskane z realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych rozliczanych pieniężnie lub innych praw pochodnych, które to instrumenty lub prawa zostały otrzymane jako nieodpłatne świadczenie lub świadczenie w naturze. W takim przypadku, z wyjątkiem realizacji tych praw w ramach programów pracowniczych, przychód z realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych oraz innych praw pochodnych będzie kwalifikowany do tego źródła, w ramach którego powstał przychód z tytułu otrzymania pochodnych instrumentów finansowych lub praw pochodnych, jako nieodpłatne świadczenie lub świadczenie w naturze".
Trafnie organ zwrócił uwagę, że ustawodawca wprowadził wskazany przepis w reakcji na występującą praktykę polegają na tworzeniu mechanizmu wynagradzania poprzez realizację praw z pochodnych instrumentów finansowych, lub innych praw pochodnych (obejmowanych jako świadczenia nieodpłatne lub świadczenia w naturze). Kwalifikacja tych świadczeń do źródła z kapitałów pieniężnych powodowała, że dochód z nich uzyskany podlegał opodatkowaniu 19% podatkiem dochodowym, podczas gdy faktycznie stanowiły one wynagrodzenie tych osób i powinny stanowić przychód ze stosunku pracy albo przychód z działalności wykonywanej osobiście, bądź też przychód z innych źródeł, a w konsekwencji dochody te powinny być opodatkowane według skali podatkowej 18% i 32%.
Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowy przepis nie było objęcie tym przepisem jedynie "niektórych kategorii papierów wartościowych/pochodnych instrumentów finansowych, lecz objęcie nim praw z papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o obrocie instrumentami finansowymi lub z pochodnych instrumentów finansowych. Wszystkie bowiem ww. walory były (mogły być) wykorzystywane na rynku przy tworzeniu mechanizmów wynagradzania i ustawodawca uznał, że skoro w istocie stanowią one wynagrodzenie to nie powinny być opodatkowane stawką 19% - jako przychody z kapitałów pieniężnych, lecz powinny być opodatkowanie według skali podatkowej 18% i 32% - jako przychody ze źródła podatkowego, z którego wynika to wynagrodzenie.
Jak wynika ze stanu faktycznego opisanego we wniosku, skarżący zawarł Umowę ESOP oraz umowę inwestycyjną ze Spółką 1, z którą nie pozostawał w stosunku pracy, jak też nie wykonywał na jej rzecz świadczeń stanowiących działalność wykonywaną osobiście, w szczególności na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, jak również nie należał do zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących tej spółki. Przy czym w wykonaniu umowy inwestycyjnej spółka 1 udzieliła skarżącemu oprocentowanej pożyczki. Skarżący był natomiast od 2016 do 2018 r. pracownikiem spółki 2 a także członkiem jej zarządu, w której spółka 1 była akcjonariuszem. Umowa ESOP została zawart po to, by (w uproszczeniu) zapewnić skarżącemu korzyść z zaangażowania w inwestycję w spółkę 2 i inne podmioty zależne. Skarżący zawarł więc umowę inwestycyjną oraz umowę ESOP z akcjonariuszem swojego pracodawcy, a celem zawarcia umowy ESOP było zapewnienie wnioskodawcy udziału finansowego w działalności spółki 1 i zapewnienie mu korzyści z zaangażowania w opisaną inwestycje spółki 1.
Zasadnie przyjął organ interpretacyjny, że w takich okolicznościach faktycznych zastosowanie znalazł art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. W ocenie Sądu, z brzmienia wskazanego przepisu nie wynika, żeby umożliwiał on reklasyfikację zasad opodatkowania wynagrodzenia wyłącznie pracowników lub osób współpracujących na innej podstawie prawnej z podmiotem wypłacającym kwoty z realizacji praw z papierów wartościowych lub z pochodnych instrumentów finansowych (a co za tym idzie, wyłączał jego zastosowanie, gdy kwoty z realizacji praw z papierów wartościowych lub z pochodnych instrumentów finansowych były wypłacane przez inny podmiot). Wskazany przepis stanowi o zaliczaniu przychodów z realizacji m.in. praw z pochodnych instrumentów pochodnych do źródła przychodów, "w ramach którego to świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie zostało uzyskane", nie wprowadzając przy tym żadnych dodatkowych warunków. Kluczowe w tym zakresie jest ustalenie źródła przychodów, w ramach którego świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie jest uzyskiwane.
W sprawie poza sporem jest to, że wskazany przychód uczestnika stanowi przychód z pochodnych instrumentów finansowych.
Rację ma natomiast Dyrektor KIS, że przepisu art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. nie należy interpretować w ten sposób, że warunkiem jego zastosowania jest to, że najpierw następuje objęcie lub nabycie pochodnych instrumentów finansowych jako świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie, czego skutkiem jest osiągnięcie przychodu. Przepis ten wskazuje na "przychody z realizacji [określonych] praw (...) uzyskane w następstwie objęcia lub nabycia tych praw jako świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie" i nakazuje ich zaliczenie do "tego źródła przychodów, w ramach którego to świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie zostało uzyskane". Przepis ten ma na celu powiązanie zrealizowania (osiągnięcia) przychodów ze wskazanych w nim papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych z ich uzyskaniem w wyniku objęcia lub nabycia jako świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie - by przypisać przychód do właściwego źródła przychodów. Dla zastosowania art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. niezbędne jest, ażeby podatnik osiągnął przychód z realizacji praw ze wskazanych w nim papierów wartościowych/z pochodnych instrumentów finansowych oraz, ażeby - w momencie osiągnięcia ww. przychodu – prawdą było, że przychód ten uzyskany został w następstwie (wskutek) objęcia lub nabycia tych praw jako świadczenie w naturze lub nieodpłatne świadczenie.
Z tego też powodu nie można oczekiwać kwalifikacji uzyskanego już po wejściu w życie art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. przychodu według zasad opodatkowania przychodów z realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych obowiązujących w dniu podpisania umowy ESOP, bowiem otrzymanie tychże pochodnych instrumentów finansowych nie wiązało się z uzyskaniem jakiegokolwiek przychodu. W przekonaniu Sądu, nie stoi natomiast nic na przeszkodzie, by o kwalifikacji przychodu do danego źródła decydowało zdarzenie mające miejsce przed uzyskaniem przychodu, tj. nieodpłatne uzyskanie świadczenia w postaci pochodnych instrumentów finansowych. Ustawodawca zdecydował się bowiem powiązać opodatkowanie przychodu uzyskanego z realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych z tym źródłem przychodu, z którym wiązał się fakt uzyskania nieodpłatnie pochodnego instrumentu finansowego. Co istotne, również przepis przejściowy zawarty w ustawie zmieniającej, tj. art. 4 ust. 1, wskazuje, że art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. ma zastosowanie do przychodów uzyskanych od 1 stycznia 2018 r. Bez wątpienia skarżący nie uzyskał przychodu w dniu podpisania umowy ESOP, uzyskał go natomiast dopiero w 2020 r., z chwilą wypłaty premii motywacyjnej, co nie jest między stronami sporne..
Sąd podziela stanowisko organu, że ze względu na to, iż przepis ten służy przypisaniu przychodów do właściwego źródła przychodów z realizacji określonych w nim praw, przy jego interpretacji należy uwzględnić to, że kwestia ustalenia możliwości jego zastosowania (lub braku jego zastosowania) pojawia się w momencie osiągnięcia przychodów z realizacji tych praw (a nie wcześniej) i na ten moment należy dokonywać oceny możliwości jego zastosowania.
W przekonaniu Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącego, organ w tej sprawie zasadnie uznał, że skarżący uzyskał instrument jako świadczenie nieodpłatne, bowiem z wniosku nie wynika, aby w związku z zawarciem umowy ESOP skarżący poniósł jakiekolwiek koszty, czy też miała miejsce inna forma ekwiwalentu.
Należy podkreślić, że – zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego – pojęcie "nieodpłatnego świadczenia" na gruncie prawa podatkowego ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. I tak, np. NSA w wyroku z 19 grudnia 2019 r., II FSK 377/18, odwołując się do wcześniejszego orzecznictwa tego sądu wyjaśnił, że pojęcie "nieodpłatnego świadczenia", użyte w art. 20 ust. 1 ustawy o PIT oraz w art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 21 ust. 1 pkt 68 ustawy o PIT, nie zostało zdefiniowane w tej ustawie, ale niewątpliwie ma ono szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono nie tylko świadczenie w cywilistycznym znaczeniu (działanie lub zaniechanie na rzecz innej strony - art. 353 k.c.), ale w jego zakres wchodzą także wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności osób prawnych, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy (por. uchwała NSA z 18 listopada 2002 r., FPS 9/02, uchwała NSA z 16 października 2006 r., II FPS 1/6, uchwała NSA z 24 maja 2010 r., II FPS 1/10; wszystkie orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skarżący wskazywał, że celem zawarcia umowy ESOP było zapewnienie skarżącemu uzyskania korzyści z zaangażowania w inwestycję, a premia motywacyjna zostanie otrzymana po spełnieniu warunków wskazanych w umowie ESOP. W tym zakresie wskazano, że w przypadku wcześniejszego zbycia wszystkich akcji spółek przejmowanych powodujących zakończenie inwestycji przed zakończeniem okresu inwestycji, przyznanie premii zostanie przyspieszone. Wypłata premii uwarunkowana była również uzyskaniem dochodu kapitałowego prze spółkę 1 co mogło ale nie musiało nastąpić.
Mając powyższe na uwadze organ prawidłowo uznał, że skarżący nabył "prawo do Premii motywacyjnej" nieodpłatnie w rozumieniu art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f., natomiast jego następcze zaangażowanie w Inwestycję, zostało wynagrodzone faktyczną wypłatą premii. Z powyższego wynika, że prawo zostało przyznane nieodpłatnie, jako swojego rodzaju zachęta do działalności w interesie spółek. Przyznanie skarżącemu instrumentu nastąpiło najpierw nieodpłatnie po to, aby skarżący zaangażował się w inwestycję.
W rezultacie, jak zasadnie przyjęto w zaskarżonej interpretacji, art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. gdy osoba uprawniona (tutaj skarżący) uzyskuje nieodpłatnie od innego podmiotu (akcjonariusza swojego pracodawcy) instrument pochodny - co w momencie ich uzyskania nie generuje u osoby uprawnionej przychodu, a następnie realizuje prawa wynikające z tych instrumentów, otrzymując od tego podmiotu wynagrodzenie (tutaj premię motywacyjną) w zamian za zaangażowanie w inwestycję.
W związku z powyższym należy uznać za prawidłowe stanowisko Dyrektora KIS, że skarżący otrzymał nieodpłatnie od podmiotu trzeciego prawa do Premii motywacyjnych, stanowiące pochodne instrumenty finansowe, a przychody skarżącego uzyskane z realizacji pochodnych instrumentów finansowych należy na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zakwalifikować - w myśl art. 10 ust. 4 ww. ustawy - jako przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f.
Z uwagi na powyższe, prawidłowo przyjęto w zaskarżonej interpretacji, że zgodnie art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f,. w opisanym stanie faktycznym, otrzymane przez skarżącego środki z realizacji umów ESOP będą stanowić przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ww. ustawy. W konsekwencji stanowisko skarżącego - zgodnie z którym: otrzymane przez niego Premie motywacyjne będą stanowić przychód z kapitałów pieniężnych opodatkowany 19% podatkiem dochodowym od osób fizycznych – organ zasadnie uznał za nieprawidłowe.
W tym stanie sprawy, wszystkie podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej, w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 20 ust. 1, art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f.) należało ocenić jako chybione.
Niezasadne okazały się także zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania.
Niewątpliwie art. 14c § 1 O.p. wymaga, aby interpretacja indywidualna oparta była na opisie stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego, przedstawionym we wniosku. Organ wydający interpretację nie może ingerować w ten opis, ani dokonywać własnych ustaleń co do stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego, co jednolicie podkreśla się w orzecznictwie (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 936/16; z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II FSK 3480/15; z 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt I FSK 659/15).
W przekonaniu Sądu, organ, wbrew twierdzeniom skarżącego w tej sprawie nie zmodyfikował jednak stanu faktycznego opisanego przez skarżącego we wniosku, lecz dokonał oceny istotnych okoliczności faktycznych w kontekście brzmienia przepisów prawa podatkowego mających zastosowanie w sprawie, natomiast ocena ta nie pokrywa się z oceną prezentowaną przez skarżącego.
Należy zauważyć, że we wniosku wskazano, zwarcie umowy ESOP nie powodowało poniesienia przez skarżącego jakichkolwiek wydatków a wartość nabytego prawa zależna była od obiektywnych czynników rynkowych, niezależnych od stron umowy.
Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ była uprawniona, bowiem oparta została na opisie stanu faktycznego przedstawionym we wniosku. Jak wskazano powyżej, dokonując oceny prawnej przedstawionego we wniosku stanu faktycznego, organ zasadnie przyjął, że uzyskanie wskazanego przychodu jest realizowane w następstwie (wskutek) nabycia praw z pochodnego instrumentu finansowego jako nieodpłatne świadczenie. To z kolei, że wskazane instrumenty skarżący nabył jako nieodpłatne świadczenie, wynikało z informacji zawartych przez niego we wniosku, co Sąd omówił powyżej. W związku z powyższym w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 10 ust. 4 ustawy o PIT, a organ nie naruszył art. 14c § 1 w zw. z art. 14b § 3, ani też art. 169 § 1 i art. 121 § 1 o.p. Organ poddał bowiem ocenie okoliczności faktyczne przedstawione we wniosku nie mając przy tym wątpliwości uzasadniających konieczność wzywania skarżącego do szerszego umotywowania wniosku.
Sąd nie podzielił także wątpliwości strony w zakresie kwestii intertemporalnych. Jak wskazano powyżej, art. 4 ustawy zmieniającej nakazuje stosowanie art. 10 ust. 4 ustawy o PIT do dochodów uzyskanych od 1 stycznia 2018 r., zaś możliwość zastosowania art. 10 ust. 4 musi być analizowana na moment osiągniecia przychodów.
W tym kontekście można co najwyżej twierdzić, że analizowany przepis ustawy zmieniającej ma charakter retrospektywny, bowiem nakazuje kwalifikację przychodu do źródła przychodów w powiązaniu z zaistniałą wcześniej podstawą prawną (tj. nieodpłatnym otrzymaniem pochodnego instrumentu finansowego) do późniejszej wypłaty przychodu.
Wskazać należy, że w uproszczeniu unormowania prawne mogą mieć charakter retroaktywny jeśli działają wstecz, czyli regulują zdarzenia sprzed dnia wejścia ich w życie. Z kolei retrospektywność dotyczy stosunków zaistniałych wcześniej i nadal trwających, a nowe prawo stosuje się bezpośrednio do trwających stosunków prawnych. O tym, że przepisy mają charakter retrospektywny a nie retroaktywny, możemy mówić wówczas, gdy nowe przepisy stosuje się do sytuacji prawnych zastanych w chwili wejścia w życie nowelizacji (tu: uzyskanie przychodu) i nie wywołujących skutków dla stosunków i sytuacji prawnych, w zakresie, w jakim istniały one przed ich wejściem w życie (por. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 10 lipca 2008 r., sygn. akt K 33/06, publ. OTK-A 2008/6/106 oraz z 18 października 2006 r., sygn. akt P 27/05, publ. OTK-A 2006/9/124). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie prawa daninowego wskazuje się konsekwentnie na dużą swobodę ustawodawcy do kształtowania zakresu i wysokości podatków przy zachowaniu reguł prawidłowej legislacji (por. np. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 15 marca 1995 r., sygn. akt K 1/95, publ. OTK 1995/1/7 oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 października 2015 r., sygn. akt K 21/14, publ. OTK-A 2015/9/152). Ponadto podkreśla się, że zachowanie równowagi budżetowej oraz właściwy stan finansów publicznych zalicza się do wartości chronionych konstytucyjnie (por. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 4 grudnia 2000 r., sygn. K 9/00, publ. OTK ZU nr 8/2000/294; z 27 lutego 2002 r., sygn. K 47/01, publ. OTK ZU nr 1/A/2002/6; z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt K 1/12, publ. OTK-A 2012/11/134). Równocześnie za dopuszczalne uznano zarówno ingerencję w sferę praw nabytych, jak i ustanowienie przepisów niekorzystnie ingerujących w treść ukształtowanych stosunków prawnych (por. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 9 kwietnia 2002 r., sygn. K 21/01, publ. OTK ZU nr 2/A/2002/17; z 20 stycznia 2010 r., sygn. akt Kp 6/09, publ. OTK ZU nr 1/A/2010/3; z 17 grudnia 1997 r., sygn. akt K 22/96, publ. OTK 1997/5-6/71). Ponadto w literaturze z odwołaniem się do dorobku orzeczniczego Trybunału Konstytucyjnego wyrażono trafny pogląd, że ustawodawca może korzystać z zasady bezpośredniego działania prawa, jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny, którego nie można wyważyć z interesem jednostki, a w konkretnym wypadku wybór między zasadą bezpośredniego działania nowego prawa (retrospekcja, retroakcja niewłaściwa), a zasadą dalszego działania ustawy dawnej musi mieć swe racjonalne uzasadnienie i nie powinien prowadzić do sprzecznego z Konstytucją RP zróżnicowania podmiotów prawa. Ponadto wskazano, że ocena danej regulacji intertemporalnej z punktu widzenia wzorców wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego wymaga ważenia wartości, czyli odniesienia do siebie we wzajemnym stosunku, dla potrzeb i w ramach danej sprawy, zasad: pewności prawa oraz wobec niej konkurencyjnych, które domagają się stosowania prawa nowego do sytuacji z elementem dawnym. W rezultacie stwierdzono m.in., że regulacja retrospektywna kształtuje (modyfikuje) skutki prawne zastanych stosunków i sytuacji prawnych prospektywnie (wyłącznie pro futuro) i nie oddziałuje ona na kwalifikację prawną "zakończonych zdarzeń", czy też "zamkniętych stanów faktycznych" (por. H. Filipczyk, Reguła intertemporalna klauzuli ogólnej przeciwko unikaniu opodatkowania w świetle standardów konstytucyjnych, publ. Przegląd podatkowy z 2016 r., nr 9, str. 8-20).
W sposób niebudzący wątpliwości intencją ustawodawcy wynikającą wprost z art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej była możliwość stosowania art. 10 ust. 4 ustawy o PIT do przychodów uzyskanych przez podatników po dniu wejścia w życie tego przepisu, zaś za jego wprowadzeniem do porządku prawnego przemawiały istotne wartości konstytucyjne, w tym zwłaszcza równość opodatkowania. W przekonaniu Sądu, nie naruszało standardów konstytucyjnych odniesienie art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. do wszystkich przychodów uzyskiwanych od dnia jego wejścia w życie.
Należy zauważyć, że w prawie podatkowym prócz zasady określoności z art. 217 Konstytucji RP wiodący charakter ma zasada sprawiedliwości podatkowej, wyrażająca się m.in. powszechnością i równością opodatkowania, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Ponadto jak wskazano już powyżej, Konstytucja RP pozostawia ustawodawcy swobodę wyboru środków służących do realizacji tych celów. Ustawodawca może wobec tego, przestrzegając konstytucyjnej zasady stanowienia prawa, zarówno rozszerzać uprawnienia ustawy podatkowej oraz promować inne kierunki działania podatników, w szczególności, gdy przyjmowane przez nich rozwiązania sprzyjają różnego rodzaju nadużyciom podatkowym. Podkreśla się w orzecznictwie, że swoboda ustawodawcy kształtowania materialnych treści prawa podatkowego jest równoważona istnieniem obowiązku szanowania przez niego proceduralnych wymogów wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego, w szczególności szanowania zasad "przyzwoitej legislacji". Zasady te wyrażają się przede wszystkim w obowiązku ustawodawcy do ustanawiania odpowiedniej vacatio legis oraz do należytego formułowania przepisów przejściowych (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 stycznia 2009 r., sygn. akt P 6/07, publ. OTK-A 2009/1/2). Podatnicy nie mogą przy zawieraniu określonych czynności prawnych na gruncie prawa cywilnego, rodzinnego, czy handlowego zakładać niezmienności prawa podatkowego, zwłaszcza jeżeli czynności te charakteryzuje ujemna pod względem aksjologicznym ocena w zakresie równości i powszechności opodatkowania.
Biorąc pod uwagę przyczyny wprowadzenia art. 10 ust. 4 u.p.d.o.f. do porządku prawnego (o czym była mowa wyżej), nie istniały przeszkody prawne, by stosować ten przepis w analizowanej sprawie. Sąd nie dostrzegł powodów, by art. 10 ust. 4 ustawy o PIT nie mógł zostać zastosowany także do umowy ESOP zawartej w 2016 r.
W konsekwencji Sąd, nie stwierdziwszy naruszeń prawa materialnego ani przepisów postępowania zarzucanych w skardze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił ją w caPotrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI