III SA/WA 249/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2006-05-09
NSApodatkoweWysokawsa
fundusz promocji mleczarstwawpłatyzaległościprawo administracyjneprawo podatkowezasada nieretroakcjilex retro non agitustawa o organizacji rynku mlekakodeks postępowania administracyjnegoordynacja podatkowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Rolnictwa utrzymującą w mocy decyzję Prezesa ARR dotyczącą zaległych wpłat na Fundusz Promocji Mleczarstwa, uznając, że przepisy Ordynacji podatkowej nie mogły być stosowane do zobowiązań powstałych przed wejściem w życie ustawy o organizacji rynku mleka.

Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Rolnictwa utrzymującej w mocy decyzję Prezesa ARR w sprawie określenia wysokości zaległych wpłat na Fundusz Promocji Mleczarstwa. Skarżąca Spółka Z. zarzuciła naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, twierdząc, że nie mogły one być stosowane do zobowiązań powstałych przed 1 maja 2004 r. Sąd uznał skargę za zasadną, uchylając zaskarżoną decyzję. Kluczowym argumentem było naruszenie zasady nieretroakcji (lex retro non agit), gdyż przepisy Ordynacji podatkowej, nadające Prezesowi ARR uprawnienia organu podatkowego, weszły w życie później niż powstał obowiązek wpłat.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Z. Sp. z o.o. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego dotyczącą określenia wysokości zaległych wpłat na Fundusz Promocji Mleczarstwa. Spółka zarzuciła organom naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej (Ord. pod.) oraz ustawy o organizacji rynku mleka, argumentując, że przepisy Ord. pod. nie mogły być stosowane do zobowiązań powstałych przed 1 maja 2004 r., czyli przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka. Ustawa ta nadała Prezesowi ARR uprawnienia organu podatkowego pierwszej instancji w zakresie wpłat na Fundusz. Sąd podzielił argumentację skarżącej, uznając skargę za zasadną. W uzasadnieniu wskazano, że obowiązek wpłat na Fundusz istniał już na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o regulacji rynku mleka, jednakże przepisy Ord. pod. nie mogły być stosowane do zobowiązań powstałych pod rządami tej ustawy, ponieważ ustawa z 2004 r. nie zawierała przepisów przejściowych nakazujących takie zastosowanie. Zastosowanie przepisów Ord. pod. do stanu faktycznego sprzed wejścia w życie ustawy z 2004 r. naruszałoby zasadę nieretroakcji (lex retro non agit), która ma zastosowanie również w prawie podatkowym. Sąd podkreślił, że przełamanie tej zasady wymaga wyraźnego przepisu ustawowego. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził jej niewykonalność i zasądził od Ministra Rolnictwa na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przepisy Ordynacji podatkowej nie mogły być stosowane do zobowiązań powstałych przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r., ponieważ naruszałoby to zasadę nieretroakcji (lex retro non agit).

Uzasadnienie

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. wprowadziła możliwość stosowania przepisów Ordynacji podatkowej do wpłat na Fundusz Promocji Mleczarstwa, nadając Prezesowi ARR uprawnienia organu podatkowego. Jednakże, zobowiązania z tytułu wpłat powstały pod rządami wcześniejszej ustawy (z 2001 r.), która nie przewidywała takiego trybu postępowania ani stosowania przepisów Ord. pod. Brak przepisów przejściowych w ustawie z 2004 r. nakazujących stosowanie jej do stanów faktycznych sprzed jej wejścia w życie, a także zasada nieretroakcji, wykluczają stosowanie nowych przepisów do zobowiązań powstałych w przeszłości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (28)

Główne

Ord. pod. art. 21 § § 3

Ustawa - Ordynacja podatkowa

W brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. stanowi podstawę do wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania, a nie zaległości.

u.o.r.m. art. 52 § ust. 5 i 6

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka

Pomocnicze

Kpa art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Kpa art. 210 § § 1 pkt 4

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Kpa art. 120

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

u.o.r.m. art. 52 § ust. 3

Ustawa o organizacji rynku mleka

u.o.r.m. art. 52 § ust. 5 i 6

Ustawa o organizacji rynku mleka

u.o.r.m. art. 59 § ust. 1

Ustawa o organizacji rynku mleka

u.o.r.m. art. 63

Ustawa o organizacji rynku mleka

Ord. pod. art. 51 § § 1

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 53 § § 3

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 55 § § 2

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 62

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 273

Ustawa - Ordynacja podatkowa

PPSA art. 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 135

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a - c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.r.m. art. 39 § ust. 1

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o regulacji rynku mleka i przetworów mlecznych

u.r.m. art. 39 § ust. 2

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o regulacji rynku mleka i przetworów mlecznych

u.o.r.m. art. 52 § ust. 3

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka

u.o.r.m. art. 59 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka

u.o.r.m. art. 65

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka

u.z.o.p. art. 1 § pkt 12

Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw

Konstytucja RP art. 184

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie przepisów Ordynacji podatkowej do zobowiązań powstałych przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. narusza zasadę nieretroakcji (lex retro non agit). Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. nie zawiera przepisów przejściowych nakazujących stosowanie jej do stanów prawnych powstałych pod rządami poprzedniej ustawy. Decyzja wydana na podstawie art. 21 § 3 Ord. pod. w brzmieniu po 1 stycznia 2003 r. może określać jedynie wysokość zobowiązania, a nie zaległości.

Godne uwagi sformułowania

Zasada bezpośredniego stosowania nowego prawa, na którą powołuje się organ odwoławczy, polega na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm należy je stosować do wszelkich stosunków, zdarzeń czy stanów rzeczy danego rodzaju, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały przed wejściem w życie nowych przepisów, ale trwają w czasie dokonywania zmian prawa. W takiej sytuacji zastosowanie przepisów obowiązujących w dacie wydawania decyzji byłoby równoznaczne z naruszeniem zasady lex retro non agit (prawo nie działa wstecz), która to zasada ma zastosowanie także na gruncie prawa podatkowego. Przełamanie zakazu retroaktywności musi wynikać w sposób nie nasuwający wątpliwości z ustawy. Nie może być to rezultat wnioskowania czy domniemania istnienia takiej zasady.

Skład orzekający

Krystyna Chustecka

przewodniczący

Alojzy Skrodzki

sprawozdawca

Marta Waksmundzka-Karasińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej do zobowiązań powstałych przed wejściem w życie nowej ustawy, w szczególności w kontekście zasady nieretroakcji i braku przepisów przejściowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmian legislacyjnych w zakresie opłat na fundusze celowe i stosowania przepisów Ordynacji podatkowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej zasady prawa administracyjnego i podatkowego – zasady nieretroakcji, która ma szerokie zastosowanie. Pokazuje, jak zmiany legislacyjne mogą wpływać na istniejące zobowiązania i jak sądy interpretują takie sytuacje.

Czy nowe prawo może sięgać wstecz? Sąd administracyjny rozstrzyga o wpłatach na Fundusz Promocji Mleczarstwa.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 249/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-01-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alojzy Skrodzki /sprawozdawca/
Krystyna Chustecka /przewodniczący/
Marta Waksmundzka-Karasińska
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędziowie Asesor WSA Alojzy Skrodzki (spr.), Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2006 r. sprawy ze skargi Z. Sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zaległych wpłat na Fundusz Promocji Mleczarstwa 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasadzą od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz strony skarżącej kwotę 5100 zł (pięć tysięcy sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm., zwanej dalej "Kpa"), Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (zwanym dalej "Ministrem Rolnictwa") utrzymał w mocy decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego (zwanym dalej "Prezesem ARR") nr [...] z dnia [...] września 2005r. w sprawie określenia Z. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w L. (zwanej dalej "Skarżącą"), wysokości zobowiązania z tytułu zaległych wpłat na Fundusz Promocji Mleczarstwa (zwanego dalej "Funduszem").
Prezes ARR wszczął względem Skarżącej postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania tytułem zaległych wpłat na Fundusz za poszczególne kwartały roku 2002, 2003 oraz I i II kwartał roku 2004., a następnie wydał decyzję z dnia [...] września 2005 r. określającą zaległości z tytułu wpłat na Fundusz oraz zobowiązał Skarżącą do dokonania wpłaty przedmiotowych zaległości wraz z należnymi odsetkami liczonymi jak od zaległości podatkowych.
W uzasadnieniu decyzji wskazano na obowiązek nałożony na podmioty skupujące, wynikający z art. 52 ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych (Dz.U. nr 993, poz. 897 z późn. zm., zwanej dalej "ustawą o organizacji rynku mleka"), dokonywania wpłat na Fundusz w wysokości 0,1 grosza od każdego skupionego przez nie kilograma mleka. W decyzji stwierdzono ponadto, że obowiązek dokonywania wpłat na Fundusz istniał również w czasie obowiązywania ustawy z dnia 6 września 2001r. o regulacji rynku mleka i przetworów mlecznych (Dz. U. Nr 129, poz. 1446, z późn. zm.). Zgodnie z art. 39 ust. 2 tej ustawy przed dniem 1 maja 2004 r. podmioty skupujące były obowiązane do dokonywania wpłat na Fundusz w wysokości 0,2 grosza od każdego skupionego przez nie litra mleka. Ponadto Prezes ARR w decyzji zwrócił uwagę, iż zgodnie z art. 52 ust. 5 i 6 ustawy o organizacji rynku mleka ustawodawca nadał Prezesowi ARR uprawnienia organu podatkowego jako organowi pierwszej instancji, a w stosunku do podmiotów skupujących, które dokonują wpłat na Fundusz stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz.60, z późn. zm., dalej ord. pod.).
Pismem z dnia 28 września 2005r. Skarżąca wniosła, odwołanie od decyzji Prezesa ARR z dnia [...] września 2005r. , w którym wskazała, że przy wydaniu decyzji organu I instancji doszło do naruszenia przepisów art. 210 § 1 pkt 4 i art. 120 Ord. pod. oraz naruszenia art. 52 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka poprzez wydanie decyzji w trybie Ord. pod. w stosunku do wpłat na Fundusz za okres od I kwartału 2002 r. do I kwartału 2004 r. oraz miesiąca kwietnia I kwartału 2004 r., pomimo, że do tych wpłat nie stosuje się przepisów Ord. pod. Mając na uwadze naruszenie ww. przepisów Skarżąca wniosła o uchylenie skarżonej decyzji części i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy poprzez umorzenie postępowania, bądź uchylenie skarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W wyniku rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy utrzymał decyzję Prezesa ARR wskazując na obowiązek ponoszenia wpłat na Fundusz, który został określony w art. 52 ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o organizacji rynku mleka podmioty skupujące są obowiązane do dokonywania wpłat na Fundusz w wysokości 0,1 grosza od każdego skupionego przez nie kilograma mleka. W ocenie Ministra Rolnictwa, obowiązek dokonywania wpłat na Fundusz istniał również przed 1 maja 2004r., tj. w czasie obowiązywania ustawy z dnia 6 września 2001 r. o regulacji rynku mleka i przetworów mlecznych. Zgodnie z art. 39 ust. 2 tej ustawy podmioty skupujące były obowiązane do dokonywania wpłat na Fundusz w wysokości 0,2 grosza od każdego skupionego przez nie litra mleka.
Zgodnie z art. 52 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o organizacji rynku mleka ustawodawca nadał Prezesowi ARR uprawnienia organu podatkowego jako organowi pierwszej instancji oraz określił, iż w stosunku do podmiotów skupujących, które dokonują wpłat na Fundusz stosuje się przepisy działu III Ord. pod. Zdaniem organu odwoławczego obowiązek ponoszenia opłat istniał zarówno na gruncie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o regulacji rynku mleka i przetworów mlecznych, a także obecnie obowiązującej ustawy. Organ wskazał przy tym, iż o ciągłości istnienia zobowiązania względem Funduszu Promocji Mleczarstwa stanowi art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka, z którego wynika, iż ilekroć w dotychczasowych przepisach jest mowa o Funduszu Promocji Mleczarstwa należy przez to rozumieć Fundusz, o którym mowa w niniejszej ustawie.
Minister Rolnictwa wyjaśnił ponadto Stronie, odnośnie zaliczania wpłat na poczet zaległości i odsetek, iż dokonuje się proporcjonalnego zaliczenia wpłaty na poczet należności głównej oraz odsetek, do czego zobowiązany jest sam podatnik zgodnie z art. 53 § 3 Ord. pod.
Odnośnie zarzutu Skarżącego, dotyczącego braku wydania postanowienia w sprawie zaliczenia wpłat na poczet zaległości podatkowych, Minister Rolnictwa stwierdził, iż obowiązek taki istniał przed dniem 1 stycznia 2003r. i powinien być realizowany w postępowaniach wszczętych przed tą datą. Niniejsze postępowanie zostało wszczęte w dniu 7 czerwca 2005 r. i dlatego zarzut stawiany przez stronę jest całkowicie bezzasadny i pozbawiony podstawy prawnej.
Skarżąca nie zgodziła się z takim rozstrzygnięciem i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji Spółka zarzuciła naruszenie szeregu przepisów prawa, a w szczególności: art. 210 § 1 pkt 4 Ord. pod. poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, art. 52 ust. 5 i 6 ustawy o organizacji rynku mleka, poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy do stanów faktycznych zaistniałych przed dniem wejścia w życie ww. ustawy winny mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o regulacji rynku mleka i przetworów mlecznych, art. 120 Ord. pod. poprzez naruszenie zasady legalności stawiającej wymóg oparcia każdej czynności wykonywanej przez organ na konkretnym przepisie prawa, oraz art. 7, 77, 78, 79, 80 Kpa.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, iż decyzja z dnia [...] września 2005 r. Prezesa ARR wydana została bez podstawy prawnej, albowiem Prezes ARR jako organ wydający decyzję nie był upoważniony, w odniesieniu do stanu faktycznego zaistniałego przed dniem 1 maja 2004r., do rozpatrzenia niniejszej sprawy i rozstrzygnięcia jej w drodze decyzji. Uzasadniając powyższą tezę Spółka wskazała, że dopiero z dniem 1 maja 2004r. weszła w życie ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka na mocy, której kompetencje organów podatkowych przyznane zostały Prezesowi ARR jako organowi I instancji oraz ministrowi właściwemu do spraw rynków rolnych jako organowi odwoławczemu.
W związku z tym podniesiono, że upoważnienie do wydania decyzji w oparciu o art. 21 § 3 Ord. pod. przysługuje zatem Prezesowi ARR, jednakże przedmiotem powyższej decyzji o charakterze deklaratoryjnym może być jedynie określenie wysokości nie uiszczonych wpłat na fundusz za okresy po dniu 1 maja 2004 r., a więc przepisy Działu III Ord. pod. mogą mieć zastosowanie jedynie w odniesieniu do stanów faktycznych zaistniałych po dniu wejścia w życie ww. ustawy.
Zdaniem Skarżącej organ naruszył także art. 273 Ord. pod., ponieważ nie wydał postanowienia w sprawie zaliczenia na poczet zaległości podatkowych wpłat dokonywanych przez podatnika, czym pozbawił stronę możliwości wniesienia zażalenia na tego rodzaju postanowienie. Stanowi to rażące, zdaniem Strony, naruszenie zasad procedury, w szczególności art.120 Ord. pod., co skutkowało nieważnością decyzji.
Skarżąca wskazała, iż do dnia 1 maja 2004 roku, wpłaty na rzecz Funduszu nie podlegały przymusowi państwowemu, gdyż żaden organ państwowy nie posiadał kompetencji do dochodzenia należnych wpłat.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa podtrzymał argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sprawa dotyczy wpłat na Fundusz, a przedmiotem sporu jest kwestia, czy w kontekście zmian stanu prawnego, decyzje wydane w rozpatrywanej sprawie odnoszące się do obowiązku wpłat na ten Fundusz, powstałego przed dniem 1 maja 2004r., mogły zostać oparte na przepisach Ord. pod.
Analizując stan prawny w sprawie należy wskazać, iż Fundusz utworzony został na mocy art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o regulacji rynku mleka, natomiast obowiązek wpłat na ten Fundusz ustanowiono w art. 39 ust. 2 tej ustawy. Stosownie do tego ostatniego przepisu, podmioty skupujące obowiązane są do wpłat na ten Fundusz w wysokości 0,2 grosza od każdego skupionego przez nie litra mleka. Wpłaty naliczane są za okresy kwartalne i przekazywane na konto Funduszu w terminie 1 miesiąca po upływie danego kwartału. Poza tym przepisem, ustawa z dnia 6 września 2001r. nie zawierała jakichkolwiek innych uregulowań, które precyzowałyby charakter prawny oraz warunki i tryb wnoszenia a także egzekwowania opłat na Fundusz. Dopiero ustawa z dnia 20 kwietnia 2004r. o organizacji rynku mleka, która z wyjątkami nie mającymi znaczenia prawnego dla rozpatrywanej sprawy, weszła w życie z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą członkowstwa w Unii Europejskiej, tj. od dnia 1 maja 2004 r. (art. 65 tej ustawy) i która zastąpiła ustawę z dnia z dnia 6 września 2001r. o regulacji rynku mleka, utrzymując obowiązek wnoszenia przez podmioty skupujące wpłat na Fundusz (art. 52 ust. 3), zawierała przepisy - art. 59 ust. 5 i 6, stanowiące o tym, iż w przypadku podmiotów skupujących, które dokonują wpłat na Fundusz, stosuje się przepisy działu III Ord. pod., zaś uprawnienia organu podatkowego określone w tej ustawie przysługują Prezesowi ARR jako organowi pierwszej instancji oraz Ministrowi Rolnictwa, jako organowi odwoławczemu od decyzji Prezesa ARR.
W rozpatrywanej sprawie decyzja Prezesa ARR, utrzymana następnie w mocy przez Ministra Rolnictwa, została wydana na podstawie art. 21 § 3 Ord. pod. w związku z art. 52 ust. 5 i 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o organizacji rynku mleka. W związku z tym należy podkreślić, że zobowiązania Skarżącej z tytułu wpłat na przedmiotowy Fundusz powstały z mocy samego prawa przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. Obowiązek ten wynikał z mocy ustawy z dnia 6 września 2001 r., a zatem bezsporne jest, że obowiązek ten powstał pod rządami przepisów dotychczasowych określających warunki jego powstania.
Zasada bezpośredniego stosowania nowego prawa, na którą powołuje się organ odwoławczy, polega na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm należy je stosować do wszelkich stosunków, zdarzeń czy stanów rzeczy danego rodzaju, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały przed wejściem w życie nowych przepisów, ale trwają w czasie dokonywania zmian prawa.
W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że wszystkie istotne zdarzenia mające znaczenie dla powstania obowiązku wpłat na Fundusz miały miejsce przed dniem wejścia w życie nowych przepisów. W tej sytuacji dla dokonania oceny charakteru prawnego tego obowiązku i konsekwencji prawnych z niego wynikających, według nowych przepisów, musiałby istnieć jednoznacznie sformułowany przepis przejściowy, stwarzający podstawę prawną do takiego sposobu działania.
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004r. o organizacji rynku mleka nie zawiera przepisów przejściowych, które nakazywałyby stosowanie przepisów tej ustawy do powstałych przed dniem jej wejścia w życie obowiązków wpłat na Fundusz. Wskazywany przez organ odwoławczy przepis art. 63 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o organizacji rynku mleka stanowił, iż postępowania w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych wydawanych na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o regulacji rynku mleka wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy rozpatruje się zgodnie z dotychczasowymi przepisami. Jak organ odwoławczy sam przyznaje, kwestie wpłat na Fundusz nie wymagały wydania decyzji administracyjnej, a tym bardziej nie toczyło się w tej sprawie, przed wejściem w życie nowej ustawy, żadne postępowanie. Z treści tego przepisu bowiem jednoznacznie wynika, iż nie odnosił się on w żadnym stopniu do tych kwestii, dotyczył natomiast zupełnie innych spraw w zakresie postępowania w sprawach indywidualnych związanych z kwotowaniem krajowej produkcji mleka rozstrzyganych przez Prezesa ARR oraz dyrektora oddziału terenowego Agencji (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o regulacji rynku mleka oraz art. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka).
Uregulowanie w przepisach przejściowych, dotyczące określonej kategorii postępowań, wskazujące na konieczność stosowania przepisów dotychczasowych, w żadnym stopniu nie uprawnia do wyciągnięcia, opartego na rozumowaniu a contrario wniosku, iż do wszystkich innych postępowań nie objętych tą regulacją, należy stosować przepisy nowe. Należy podkreślić, że w sprawie bezspornym jest, iż ustawodawca nie wypowiedział się w przepisach przejściowych i końcowych omawianej ustawy z 2004 r. na temat skutków wejścia w życie nowej ustawy dla stanów prawnych występujących pod rządami poprzedniej ustawy w odniesieniu zobowiązań powstałych pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy. Nie oznacza to jednak przyjęcia założenia bezpośredniego stosowania w tym zakresie nowego prawa, zważywszy, że poprzednio obowiązująca ustawa nie przewidywała możliwości wydania w oparciu o przepisy ustawy Ordy. pod. decyzji określającej wysokości tych zobowiązań. Dopuszczalność bezpośredniego stosowania nowego prawa w sytuacji, gdy nowe unormowanie wykracza poza zakres poprzednio obowiązującej regulacji, zaskoczyła adresatów, co znalazło wyraz w pismach zaskarżąjących rozstrzygnięcie oparte na nowej ustawie.
W takiej sytuacji zastosowanie przepisów obowiązujących w dacie wydawania decyzji byłoby równoznaczne z naruszeniem zasady lex retro non agit (prawo nie działa wstecz), która to zasada ma zastosowanie także na gruncie prawa podatkowego. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 1999 r., sygn. akt I SA/Wr 926/98 (OSP 2000/5/83, LEX - 39808) zawarta została następująca teza: "W razie zmiany stanu prawnego, w której nie przewidziano przepisów przejściowych, należy w przypadku decyzji konstytutywnych - kształtujących stosunek administracyjnoprawny w chwili ich wydania, stosować przepisy obowiązujące w tej właśnie chwili (przepisy nowe), a w przypadku decyzji deklaratoryjnych - stwierdzających ukształtowanie się stosunku administracyjnoprawnego z mocy samego prawa we wcześniejszym okresie, stosować przepisy obowiązujące w chwili konkretyzacji tego stosunku, na mocy których doszło do powstania stosunku prawnego (przepisy poprzednie)". Dotyczy to również poglądu, że przełamanie zakazu lex retro non agit, w polskim systemie prawnym wynikającym z art. 2 Konstytucji zawierającego zasadę pewności prawa i zasadę nie działania prawa wstecz, musi być jasno wypowiedziane w samej ustawie. Nie może być to rezultat wnioskowania czy domniemania istnienia takiej zasady. Przełamanie zakazu retroaktywności musi wynikać w sposób nie nasuwający wątpliwości z ustawy.
Również podmioty zobowiązane do wpłat na Fundusz powinny mieć pewność co do wynikających z przepisów reguł określających charakter prawny tego obowiązku i konsekwencji prawnych dotyczących nie wywiązania się z tego obowiązku. Reguły te bez istnienia jednoznacznie sformułowanego przepisu przejściowego nie mogą ulegać zmianie już po powstaniu tego obowiązku, a zwłaszcza w sytuacji, w której nowe regulacje mogłyby okazać się niekorzystne dla podmiotów zobowiązanych. Nie może stanowić tu również decydującego argumentu "poprawianie" wadliwości legislacyjnych dotychczasowych rozwiązań prawnych.
Naruszenie zasady nieretroakcji w rozpatrywanej sprawie było tym bardziej istotne, iż zastosowanie do obowiązków wpłat na Fundusz, powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20 kwietnia o organizacji rynku mleka, przepisów działu III Ord. pod. oznaczało nie tylko możliwość wydania decyzji w oparciu o art. 21 § 3 tej ustawy, jako materialnoprawnej podstawie prawnej, ale także zastosowanie wszystkich innych konsekwencji prawnych wynikających z przepisów tego działu, a więc np. uznanie wpłat nie zapłaconych w terminie za zaległość i związku z tym powstanie obowiązku uiszczenia odsetek za zwłokę (art. 51 § 1 i art. 53 § 1 Ord. pod.), czy też określenie sposobu zaliczania wpłat na poczet zaległości - art. 55 § 2 i art. 62 Ord. pod., a więc kwestii, które nie wynikały z przepisów obowiązujących w momencie powstania obowiązku tych wpłat. Tym samym w ocenie Sądu, organy wydające decyzje w rozpatrywanej sprawie naruszyły przepisy prawa materialnego, powołując się na art. 52 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia o organizacji rynku mleka i stosując na tej podstawie do obowiązków wpłat na Fundusz, powstałych przed wejściem w życie tej ustawy, uregulowania nieobowiązujące jeszcze w momencie powstania tych obowiązków. Stanowiło to także naruszenie zasady lex retro non agit (prawo nie działa wstecz). Konieczność respektowania tej zasady podkreślana była wielokrotnie przez Trybunał Konstytucyjny, który wyprowadza ją z zawartej w art. 2 Konstytucji zasady państwa prawnego.
Powyższa konstatacja nie oznacza jednak w żadnym wypadku uznania, iż Skarżąca w okresie do dnia 1 maja 2004 r. nie miała obowiązku dokonywania wpłat na Fundusz. Obowiązek ten miał bowiem charakter ustawowy i wynikał w sposób jednoznaczny z art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001r. o regulacji rynku mleka.
Zdaniem Sądu, należy wyjaśnić również, że decyzje wydane na podstawie art. 21 § 3 Ord. pod., zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003r. i nadanym mu przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie o zmianie ustawy - ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169, poz. 1387), są decyzjami, w których organ podatkowy określa wysokość zobowiązania. W przeciwieństwie do brzmienia tego przepisu sprzed dnia 1 stycznia 2003 r., przepis ten może stanowić podstawę prawną wyłącznie do wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania a nie określających zaległość.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Niewykonalność decyzji stwierdzono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach orzeczono stosownie do art. 200 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI