III SA/WA 2450/06

III SA/Łd 379/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-09-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Janusz Nowacki
Joanna Wyporska-Frankiewicz /sprawozdawca/
Teresa Rutkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1 pkt 1-3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 7 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2023 roku sprawy ze skargi H. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 marca 2023 roku nr UP-224/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 21 marca 2023 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z 26 stycznia 2023 r. o odmowie umorzenia H.J. odsetek od nieopłaconych składek.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
24 listopada 2022 r. H.J. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku wskazał na swoją trudną sytuację finansową.
Decyzją z 26 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie:
1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.) - dalej "u.s.u.s.", odmówił wnioskodawcy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 100 587 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 74 148 zł, w tym z tytułu:
- odsetek w kwocie 32 060 zł liczonych na 24 listopada 2021 r. przypadających od składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres 08/2016 - 03/2017, 03/2018 - 10/2022,
- odsetek w kwocie 42 088 zł liczonych na 24 listopada 2021 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 08/2016 - 03/2017, 03/2018 - 10/2022,
b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 22 292 zł, w tym z tytułu:
- odsetek w kwocie 5 231 zł liczonych na 24 listopada 2021 r. przypadających od składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres 09/2016 - 03/2017, 03/2018 - 01/2019, 04/2019 - 10/2022,
- odsetek w kwocie 17 061 zł liczonych na 24 listopada 2021 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 09/2016 - 03/2017, 03/2018 - 01/2019, 04/2019 - 10/2022,
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 4 147 zł, w tym z tytułu:
- odsetek w kwocie 4 147 zł liczonych na 24 listopada 2021 r. przypadających od składek w części finansowanej przez płatnika za okres 11/2016 - 03/2017, 03/2018 - 10/2022.
2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3 a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) – dalej "rozporządzenie" odmówił wnioskodawcy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 5 231 zł, w tym odsetek w kwocie 5 231 zł liczonych na 24 listopada 2021 r. przypadających od składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres 09/2016 - 03/2017, 03/2018 - 01/2019, 04/2019 - 10/2022.
16 lutego 2023 r. H.J. zwróciła się do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentując, że na stronie 3 decyzji stwierdzono: "Przychody/dochody firmy kształtowały się następująco:
- za 2019 r. - 642,00 zł / 220,00 zł (strata),
- za 2020 r. - 250,00 zł / 569,00 zł (strata),
- za 2021 r. - 283,00 zł / 72,00 zł (strata),
- za okres l - IX 2022 r. wg sprawozdania F-01 przychód 357,00 zł, strata 524,00 zł". Wnioskodawca zaznaczył, że w toku postępowania były dołączone dokumenty: bilans, rachunek zysków i strat za lata 2019, 2020 i 2021 oraz sprawozdanie F-01 do końca III kwartału 2022 r., które zostały sporządzone w jednostce obliczeniowej - w tysiącach złotych, a nie jak wskazano w decyzji – w złotówkach. Zdaniem strony błędne odczytanie danych całkowicie zmieniło obraz i sytuację finansową firmy. Wnioskodawca zauważył, że przychody, koszty i wynik bilansowy za lata 2019, 2020, 2021, na dzień 30 września 2022 r. oraz za 2022 r. kształtowały się następująco:
- rok 2019: przychody w tys. zł 642, w zł 641 064,36; wynik w tys. zł strata -220, w zł -220 430,12;
- rok 2020: przychody w tys. zł 250, w zł 249 572,03; wynik w tys. zł strata -569,00, w zł -569 484,66;
- rok 2021: przychody w tys. zł 283, w zł 282 557,91; wynik: w tys. zł strata -72, w zł -72 240,85;
- na 30 września 2022 r.: przychody w tys. zł 357, w zł 357 057,66; wynik w tys. zł strata – 524, w zł. -524 050,70;
- rok 2022: przychody w tys. zł 563, w zł 562 800,36, wynik: w tys. zł strata -636, w zł -636 121,73.
Wnioskodawca oświadczył, że jest Prezesem Zarządu w B. z o.o., lecz nie pobiera z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Dodał, że jego żona – E.J. nie posiada żadnych udziałów, które zostały przytoczone na stronie 3 i 11 decyzji. Ponadto oznajmił, że na stronie 5 decyzji zostały wykazane pojazdy, których nie posiada. Przedstawił natomiast aktualny wykaz pojazdów zarejestrowanych na swoje nazwisko w Skierniewickim Starostwie Powiatowym, które służą potrzebom firmy, a mianowicie:
— samochody osobowe: 1) Mercedes E280 CDI 3.0., rok produkcji 2006, 2) Chevrolet Aveo 1.2, rok produkcji 2004, 3) Dacia Logan MCV 1.5, rok produkcji 2011,
— samochody ciężarowo-osobowe: 4) Renault Master, rok produkcji 2004, 5) Renault Kangoo, rok produkcji 2006, 6) Lublin III, rok produkcji 2000,
— ciągniki samochodowe: 7) Man 18483 FLS, rok produkcji 2004,
— samochody ciężarowe: 8) Tatra 815S, rok produkcji 1988,
— naczepy samochodowe: 9) Autosan D-651 24 T, rok produkcji 1993, 10) Wielton W33, rok produkcji 2000,
— przyczepy samochodowe: 11) Niewiadów 410N, rok produkcji 1984, 12) Pom-Śrem T035, rok produkcji 1968,
— dźwigi samochodowe (żurawie samochodowe): 13) S-200 Podnośnik samochodowy, rok produkcji 1982, 14. Hydros 30TT321, rok produkcji 1984.
Nadto wnioskodawca oświadczył, że jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą od 1975 r. W latach 1995 - 2010 zatrudniał ponad 100 osób. Składki były opłacane wraz z odsetkami, lecz nieregularnie. Oznajmił, że nigdy od ZUS nie otrzymał pomocy w zakresie umarzania odsetek. Nigdy też nie korzystał z pomocy de minimis. Ponadto w okresie prowadzenia działalności gospodarczej opłacał duże podatki i opłaty na rzecz Skarbu Państwa, Samorządów i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska. Podniósł, że w ostatnich latach firma utraciła płynność finansową spowodowaną odmową restrukturyzacyjnego kilkumilionowego kredytu inwestycyjnego udzielanego przez Bank Spółdzielczy w Skierniewicach (2016 r.). Natomiast w 2018 r. zawarł ugodę z Bankiem Spółdzielczym, który wycofał egzekucję trwającą ponad dwa lata, która spowodowała ogromne perturbacje finansowe w zobowiązaniach firmy. Poinformował również, że zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego wynosiło ponad 700 000,00 zł i zostało spłacone. Obecnie wnioskodawca spłaca ratalnie zadłużenie wobec Banku Spółdzielczego w Skierniewicach, które wynosi 35 000,00 zł. Nadto wskazano, że pomoc w zakresie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek wzmocni pozycję firmy i pozwoli spłacać zadłużenie wobec ZUS. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek dołączono: bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2022 r. (jednostka obliczeniowa w tys. zł), rachunek zysków i strat sporządzony za okres 2022 r. (jednostka obliczeniowa w tys. zł), bilans: Aktywa i Pasywa za rok 2022 (obliczenia w złotówkach), — rachunek zysków i strat (wariant porównawczy) za rok 2022 r.(obliczenia w złotówkach).
Przywołaną na wstępie decyzją z 21 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z 26 stycznia 2023 r. o odmowie umorzenia H.J. odsetek od nieopłaconych składek.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która prowadzi pełną księgowość z 24 listopada 2022 r. wynika, że wnioskodawca jest żonaty, jest mikroprzedsiębiorcą, w okresie od 2019 r. do 30 września 2022 r. firma nie była w strukturze grupy kapitałowej, firma ma kilku klientów oraz kilku kluczowych dostawców (80% obrotu jest realizowana przez mniej niż 5 klientów i dostawców), wnioskodawca nie pracuje zarobkowo, pobiera emeryturę w wysokości 2 791,00 zł brutto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, ponosi wydatki wyłącznie z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 900,00 zł netto miesięcznie, prowadzi gospodarstwo domowe z żoną – E.J., która uzyskuje dochód w wysokości 2.120,00 zł netto miesięcznie, posiada zobowiązania finansowe w bankach w wysokości 60.896,11 zł, które są spłacane w wysokości miesięcznej raty 10 000,00 zł, we współwłasności ½ posiada gospodarstwo rolne w miejscowości K. Wieś, gmina B., na własność posiada nieruchomość rolną w gminie S., nie posiada praw majątkowych oraz wierzytelności, wykazany w bilansie majątek dotyczy poz. f (maszyn, urządzeń, środków transportu) oraz poz. g (innych składników mienia ruchomego), nie znajduje się w likwidacji, upadłości czy postępowaniu restrukturyzacyjnym, prognozę wyjścia z kryzysu finansowego upatruje w sprzedaży części nieruchomości - lokal użytkowy w K. Wnioskodawca zwrócił się również o rozłożenie zadłużenia na raty.
Dalej Zakład wskazał, że na podstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych ustalono, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą Przedsiębiorstwo Budownictwa "A." H.J. (kod PKD 41.20.Z - Roboty budowalne związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych), jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 3 204,84 zł brutto; ze wskazanego powyżej świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz Urzędu Skarbowego w Skierniewicach w wysokości 801,21 zł; do wypłaty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym pozostaje kwota w wysokości 2 324,58 zł miesięcznie, wnioskodawca jest Prezesem Zarządu w firmie B. Sp. z o.o. wpisanej 21 sierpnia 2013 r. do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem [...], jest właścicielem lub współwłaścicielem: nieruchomości stanowiącą ustawową wspólność małżeńską o powierzchni 5,5500 ha położonej w miejscowości K. Wieś, gmina B. - na wskazanym majątku ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na poczet należności z tytułu składek; nieruchomości stanowiącej własność strony (1/1) o powierzchni 0,4500 ha w miejscowości B., gmina B. - zabezpieczonej hipoteką przymusową na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach; nieruchomości stanowiącej ustawową wspólność małżeńską o powierzchni 1,0600 ha w miejscowości W., gmina B. - zabezpieczonej hipoteką przymusową na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach; nieruchomości stanowiącej własność (udział 1/1) o powierzchni 2,6240 ha w miejscowości S., gmina S. - na wskazanym majątku ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na poczet należności z tytułu składek; nieruchomości stanowiącej własność (udział 1/1) o powierzchni 5,8355 ha w miejscowości B., gmina B.; nieruchomości w miejscowości W., dzielnica B., stanowiącej własność udziału 1896/149784; nieruchomości stanowiącej ustawową wspólność małżeńską o powierzchni 0,8306 ha położonej w miejscowości W., gmina B.; nieruchomości stanowiącej ustawową wspólność małżeńską o powierzchni 9,9308 ha położonej w miejscowości B., gmina B.; nieruchomości stanowiącej ustawową wspólność małżeńską o powierzchni 3,1581 ha położonej w miejscowości W., gmina B.; nieruchomości stanowiącej ustawową wspólność małżeńską o powierzchni 0,4013 ha, w miejscowości B., gmina B.
Wnioskodawca posiada pojazdy ujęte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek.
ZUS wskazał również, iż 8 marca 2023 r. strona zwróciła się z wnioskiem o rozłożenie na raty należności z tytułu składek - wniosek obecnie pozostaje w realizacji w odrębnym postępowaniu.
Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi - działalność gospodarcza jest prowadzona; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi ponieważ wysokość odsetek od nieopłaconych składek, o umorzenie których strona wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - w związku z nieopłaceniem składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, zgodnie z uprawnieniami wynikającymi z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.) wobec strony Dyrektor ZUS Oddział w Tomaszowie Mazowieckim wszczął przymusowe dochodzenie, w ramach którego dokonano zajęcia wierzytelności z należących do strony rachunków bankowych oraz świadczenia emerytalnego, z którego jest obecnie prowadzona skuteczna egzekucja na poczet należności z tytułu składek; jednocześnie, gdy prowadzone przez ZUS przymusowe dochodzenie należności okaże się bezskuteczne, istnieje możliwość skierowania dalszych tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego, celem prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych, do których Dyrektor Oddziału ZUS nie ma uprawnień. Ponadto posiadane nieruchomości i ruchomości mogą stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania ich za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia.
Zakład podniósł również, iż postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można bowiem definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. W świetle orzecznictwa NSA, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Organ odwoławczy stwierdził, że wobec strony nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
W dalszej kolejności ZUS przytaczaj treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia podniósł, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Równocześnie ZUS wskazał, iż zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2450/06 "nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy". Okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez ZUS sytuacji innych niż wymienione w poczynionych rozważaniach. Umorzenie należności z tytułu składek wykorzystywane jest w bardzo wyjątkowych przypadkach i każda sytuacja jest oceniana indywidualnie. Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest bowiem zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS.
W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ odwoławczy stwierdził, że dowody zgromadzone w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, iż zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli wnioskodawca w danym okresie nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Odsetki za zwłokę są naliczane na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, co wynika z treści art. 23 u.s.u.s. Ustawodawca nie pozostawił więc swobody w zakresie naliczania odsetek. Zgodnie z art. 47 u.s.u.s. płatnik składek jest zobowiązany do opłacania składek w ściśle określonych terminach, a od nieopłaconych składek pobiera się odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w ustawie Ordynacja podatkowa. Z uwagi na powyższe, zarówno składki, jak i odsetki naliczone do dnia wpłaty włącznie podlegają spłacie przez osobę zobowiązaną. Dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem - nie stanowią one bowiem przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w u.s.u.s. i rozporządzeniu. W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych przepisach. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Zakład stwierdził, że wnioskodawca nie powołał się na swoją sytuację zdrowotną. Dysponuje on stałym źródłem dochodu w postaci pobieranej emerytury. Ponadto jest nadal aktywny zawodowo i prowadzi działalność gospodarczą. Bardzo ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Według ustaleń organu wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą oraz jako emeryt i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 3 204,84 zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz Urzędu Skarbowego w Skierniewicach w wysokości 801,21 zł. Do wypłaty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym pozostaje kwota w wysokości 2 324,58 zł miesięcznie.
Organ odwoławczy wskazał, iż wnioskodawca oświadczył jakie przychody / dochody uzyskał z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponowna, uwzględniająca uwagi strony analiza wyników finansowych przedstawione w dokumentacjach finansowych firmy strony nie spowodowała zmiany stanowiska organu w zakresie stwierdzenia, że argumenty strony związane z trudnościami finansowymi i brakiem płynności finansowej nie stanowią podstawy do umorzenia. ZUS wyjaśnił, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a właśnie osiągnięty przychód z tej działalności. Dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, a strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Organ odwoławczy zauważył, że prowadzenie działalności gospodarczej cechuje się zmiennością dochodów w poszczególnych miesiącach i latach i jest to cechą tego sposobu zarobkowania. Jednak prowadzenie nierentownej lub nisko dochodowej działalności gospodarczej nie jest przesłanką do umorzenia należności publicznoprawnych i nie stanowi uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Pomimo powoływanych problemów finansowych wnioskodawca ani nie zakończył, ani nie zawiesił prowadzenia działalności gospodarczej, co oznacza, że dostrzega możliwość uzyskiwania z tego tytułu dochodów, w przeciwnym bowiem razie zrezygnowałby z tego rodzaju zarobkowania. Oznacza to, że prowadzona działalność gospodarcza może być źródłem spłaty zobowiązania wobec ZUS. Wnioskodawca wskazał również, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód w wysokości 2 120,00 zł netto miesięcznie. Według ustaleń organu E.J. otrzymuje obecnie świadczenie emerytalne w wysokości 2 434,64 zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w wysokości 530,19 zł - do wypłaty pozostaje więc kwota 1 606,86 zł. Organ odwoławczy nadmienił nadto, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc są to również dochody żony wnioskodawcy. Zaznaczono przy tym, że wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa i trudnej sytuacji materialnej jest kwota określająca minimum socjalne. Minimum socjalne ustalone 5 grudnia 2022 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2022 r. dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2 516,66 zł, tj. 1 258,00 zł na osobę. Budżet gospodarstwa domowego strony tylko z tytułu świadczenia emerytalnego swojego i żony - po potrąceniach egzekucyjnych wynosi natomiast 3 931,44 zł miesięcznie i jest wyższy niż ww. poziom minimum socjalnego. Sytuacja finansowa wnioskodawcy nie wskazuje na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Sam wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta z pomocy socjalnej skierowanej do osób znajdujących się w niedostatku. Możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych strony i jego żony określonych na łączną kwotę 900,00 zł. W stałych miesięcznych kosztach utrzymania wnioskodawca nie uwzględnił podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, ubrań, artykułów higienicznych itp. Nie są to jednak nadzwyczajne koszty, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania. Ponadto wnioskodawca poinformował, że posiada zobowiązania pieniężne w bankach, które są spłacane w miesięcznej racie 10 000,00 zł. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do zwolnienia strony z obowiązku opłacania odsetek od nieopłaconych składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zaległości, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W ocenie organu w sytuacji zobowiązanego takie okoliczności nie zachodzą. Słuszny interes zabezpiecza dochód przekraczający poziom minimum socjalnego. Strona posiada stały, comiesięczny dochód - świadczenie emerytalne, nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz dysponuje majątkiem. Umorzenie należności w tych okolicznościach naruszałaby więc interes publiczny i konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
Nadto, organ odwoławczy podkreślił, że odsetki za zwłokę stanowią rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą opłacania składek. Pobór odsetek ma na celu nie tylko równe traktowanie wszystkich płatników składek, ale również ochronę interesu ubezpieczonych, w tym zapewnienia przekazania do otwartych funduszy emerytalnych części składki na ubezpieczenie emerytalne wraz z odsetkami za zwłokę, traktowanymi jako rekompensata dla ubezpieczonego w przypadku, gdy należna składka nie została opłacona w terminie. Odsetki od składek poza funkcją dyscyplinującą pełnią także funkcję odszkodowawczą za straty ponoszone przez budżet państwa i ubezpieczonych. Są wyłączną konsekwencją nieopłacania w terminie należności publicznoprawnych, do których regulowania wnioskodawca był ustawowo zobligowany. Umorzenie odsetek od nieopłaconych składek w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulowały swoje zobowiązania wynikające z przepisów prawa w oznaczonym terminie, bez względu na swoją sytuację finansową. Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o przepisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.
Na ostateczną decyzję ZUS skargę do sądu administracyjnego złożył H.J., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie poprzez błędne i niewystarczające ustalenie sytuacji finansowej skarżącego i przyjęcie, iż w stosunku do skarżącego nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, a skarżący pomimo swojej trudnej sytuacji finansowej jest w stanie opłacić odsetki od zaległych składek, zwłaszcza, że organ rentowy nie porównał sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i jednocześnie, nie wskazał dochodów skarżącego, które umożliwiałyby mu pokrycie powstałej z tytułu odsetek zaległości, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej na skutek nieprzeprowadzenia przez organy właściwego postępowania dowodowego, mającego na celu pełne i wszechstronne wyjaśnienie wszelkich okoliczności istotnych z punktu widzenia przedmiotu sprawy;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i bezzasadne przyjęcie, że opłacenie należności z tytułu odsetek od zaległych składek nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, gdy tymczasem konieczność regulowania samych zaległych składek oraz pozostałych długów prowadzi do uszczuplenia faktycznego dochodu skarżącego i jego rodziny do poziomu poniżej minimum socjalnego.
Skarżący wskazał, iż istotnym uchybieniem zaskarżonej do sądu decyzji jest brak odniesienia się przez ZUS do indywidualnych okoliczności i jego sytuacji. Z przepisu art. 28 u.s.u.s wynika, że to organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ powinien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego oraz jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, w którym zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. W rozpoznawanej sprawie organ uznał, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ponieważ skarżący pozostaje właścicielem nieruchomości wymienionych w decyzji. Organ jednak nie podał, że nieruchomości te stanowią w przeważającej części gruntu rolne i lasy, a ponadto że stanowią zabezpieczenie licznych zobowiązań strony. Poza ustanowieniem hipotek przymusowych na zabezpieczenie należnych składek ZUS, w stosunku do niektórych nieruchomości skierowane są już postępowania egzekucyjne oraz że nieruchomości obciążone są także min. hipoteką przymusową na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach. Organ pominął także, że nieruchomość w B. jest to nieruchomość mieszkaniowa, w której skarżący zamieszkuje wraz z żoną. ZUS nie ustalił nawet przybliżonej wartości wskazanych nieruchomości, co nie pozostaje bez wpływu na obraz sytuacji skarżącego. Skuteczne przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości na rzecz zaspokojenia ZUS doprowadzi do uruchomienia egzekucji na rzecz innych wierzycieli, co spowoduje niemożność wyjścia z zadłużenia. Skarżący wskazał, że pomimo wieku i stanu zdrowia nie może zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż tylko kontynuując prowadzenie firmy (choć aktualnie w bardzo ograniczonym już zakresie) jest w stanie obsługiwać istniejące zadłużenie. Wypracowane przychody w całości pokrywają spłatę długów. Zgodnie z przedstawionymi w sprawie dokumentami księgowymi od wielu lat firma odnotowuje straty finansowe. Gdyby nie przychody z działalności majątek skarżącego nie wystarczyłby na zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Wymienione w decyzji pojazdy pochodzą w większości sprzed 20 lat, wymagają częstych napraw i remontów, służą do prowadzenia działalności.
Skarżący podniósł, iż nie unika odpowiedzialności za zobowiązania wobec ZUS, zaległe składki będzie spłacał, wystąpił bowiem o ustalenie układu ratalnego. Natomiast ciężar długu z tytułu samych tylko naliczonych odsetek jako należności ubocznych jest tak duży, że powoduje narastanie w szybkim tempie dodatkowego zadłużenia, którego skarżący nie jest w stanie regulować bez pomocy państwa. Dodał, iż przez kilkadziesiąt lat prowadzenia działalności w swojej firmie zatrudnionych było wiele osób (w latach 1995 - 2010 ponad 100 pracowników). Skarżący zawsze uiszczał należności publicznoprawne, a jako lokalny przedsiębiorca przyczyniał się poprawy rozwoju sytuacji w gminie B. W tym kontekście, w ocenie skarżącego, organ nie rozważył w sposób dostateczny możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając prymat interesowi społecznemu. Nie negując uprawnienia organu rozstrzygającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, że wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Dalej skarżący wskazał, iż ZUS dokonując zestawienia osiąganych przez niego dochodów i ponoszonych stałych miesięcznych wydatków, pod kątem obowiązującego minimum socjalnego, uwzględnił jedynie podane w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym miesięczne wydatki związane z opłatami, obciążenia komornicze i zobowiązanie z tytułu spłaty kredytu. ZUS nie dokonał jakichkolwiek innych ustaleń w zakresie pozostałych koszów składających się na minimum socjalne, wskazując że są to wydatki ponoszone podobnie jak ogół społeczeństwa. Mając jednak na uwadze aktualne wysokie ceny podstawowych produktów żywnościowych, opału i leków skarżący wskazał, że kwota przypadająca na utrzymanie jego i jego żony (poniżej 2 000 zł na osobę) jest bardzo niska i nie pozwala na zaspokojenie wszystkich wydatków. Zwłaszcza, że z uwagi na wiek oboje z żoną mają problemy zdrowotne - leczą się kardiologicznie, wymagają okresowo rehabilitacji w związku ze zwyrodnieniami narządów ruchu. Zdaniem skarżącego prawidłowa analiza powinna obejmować porównanie stwierdzonej sytuacji materialnej z wysokością zaległej należności z tytułu składek oraz samych tylko odsetek od zaległych składek (odsetki – 121 939,00 zł, należność składek – 414 907,87 zł. na dzień 8 maja 2023 r.), jak też obejmować zestawienie wysokości posiadanych środków i możliwości zarobkowych z niezbędnymi kosztami utrzymania w celu ustalenia, czy jestem realnie w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez popadnięcia w niedostatek. Ocena ZUS – zdaniem strony skarżącej - miała charakter arbitralny, nieznajdujący oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Mając na uwadze ciążący na organach ustawowy obowiązek wydania rozstrzygnięcia, na podstawie dokładnie ustalonego stanu faktycznego sprawy oraz zebranego i ocenionego materiału dowodowego, w ocenie skarżącego, należy uznać poczynione ustalenia w powyższym zakresie za niewystarczające do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Wskazane uchybienia zaskarżonej decyzji powodują, iż ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie została przeprowadzona i należycie uzasadniona. Tym samym, przekracza ona granice uznania administracyjnego. W sprawie doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 - 150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) – dalej: "p.p.s.a.". Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Należy również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania poprzedzającego jej wydanie, sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy ani przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wszystkie zarzuty skargi, tak procesowe i materialnoprawne, okazały się chybione. Działając z urzędu, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd nie stwierdził także wystąpienia przesłanek powodujących konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.) - dalej "u.s.u.s.", które w sposób ścisły regulują sytuacje dające możliwość ubiegania się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4 (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.), z zastrzeżeniem ust. 3a. Przy czym całkowita nieściągalność, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zachodzi - zgodnie z wolą ustawodawcy - gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
6) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
7) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
8) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Przedstawione powyżej wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możność umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim przypadku "mogą być umarzane". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.
Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Tak więc z uwagi na powyższe okoliczności, prawidłowo ustalono, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, że brak było prawnej możliwości umorzenia zadłużenia w oparciu o to kryterium.
Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do u.s.u.s. Zgodnie z powołanym powyżej przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w związku z § 3 rozporządzenia wykonawczego do u.s.u.s., ustawodawca również posłużył się konstrukcją uznania administracyjnego, pozostawiając organowi decyzję czy składki umorzyć czy też odmówić ich umorzenia, w przypadku wypełnienia przesłanek. Może on zatem, ale nie musi, umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Ponadto, należy podkreślić, że ustawodawca nałożył na zobowiązanego obowiązek wykazania, a więc udowodnienia okoliczności, o jakich mowa w rozporządzeniu.
Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy przy tym zauważyć, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Nie zwalnia to jednak sądu z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Mimo, iż pogląd ten został wyrażony przez Sąd Najwyższy na gruncie prawa podatkowego (por. wyrok z 8 listopada 1996 r. sygn. akt III RN 24/96), to pozostaje on aktualny także w odniesieniu do problematyki umarzania składek ZUS na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest ono bowiem dyrektywami wyboru, sformułowanymi tak w ustawie, jak i rozporządzeniu. Zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony.
Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego nie zostały przekroczone. ZUS w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyraźnie wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie. Organ ustosunkował się przy tym do zebranych dowodów i argumentów przedstawionych przez skarżącego w stopniu wystarczającym do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia.
Wyjaśnienia wymaga, że do należności z tytułu składek – w tym odsetek – nie stanowiących należności składkowych ubezpieczonego H.J., czyli nie będących jego własnymi obciążeniami, nie może mieć zastosowania przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Z literalnego brzmienia przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika bowiem, że możliwie jest umorzenie na jego podstawie jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przepis ten nie daje zatem podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników. Taka interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, które przyjęły, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06, OSNP 2007, Nr 19 - 20, poz. 287; wyrok NSA z 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na tle kontrolowanej sprawy organ nie miał więc obowiązku rozważać, czy pomimo braku całkowitej nieściągalności zaszły uzasadnione przypadki określone przepisami rozporządzenia umożliwiające umorzenie wnioskowanych zaległości.
W ocenie sądu organowi nie można również zarzucić wadliwości odnośnie rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy rozporządzenia, w którym zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie, tj. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W tym miejscu należy podkreślić, że organ obszernie odniósł się do wskazanych przesłanek i na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia.
Wprawdzie organ nie zakwestionował możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową strony, niemniej jednak słusznie uznał, że nie jest to okoliczność wystarczająca do uznania, że w sprawie ziściła się przesłanka, o której stanowi § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego do u.s.u.s. Przesłanka wyrażona w tym przepisie musi być przedmiotem rozważenia zarówno z perspektywy aktualnej sytuacji finansowej i osobistej skarżącego, jak i możliwości przyszłych. Jak słusznie bowiem zauważył organ skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą oraz jako emeryt i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 3 204,84 zł brutto. Ze świadczenia tego dokonywane są wprawdzie potrącenia na rzecz Urzędu Skarbowego w Skierniewicach w wysokości 801,21 zł. Do wypłaty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym pozostaje jednak stronie skarżącej kwota w wysokości 2 324,58 zł miesięcznie. Wiarygodne wyliczenia dochodów skarżącego prowadzącego gospodarstwo domowe z żoną, która również uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości 2 434,64 zł, uwzgledniające potrącenia związane ze skutecznie egzekwowanymi należnościami na rzecz ZUS, wskazuje jednoznacznie na osiąganie przez skarżącego dochodu przewyższającego ustalone minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa domowego ustalonego aktualnie na podstawie danych GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2022 r.
Podkreślić w tym miejscu trzeba, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Należności z tytułu składek są przy tym uprzywilejowane i w razie dochodzenia ich w postępowaniu egzekucyjnym podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi – zwłaszcza prywatnoprawnymi – należnościami (por. art. 115 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.). Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej stanowczości i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli istnieje możliwość uregulowania należności choćby w części, a umorzenie należności przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, to negatywne rozstrzygnięcie dla strony nie może być uznane za dowolne (zob. wyrok NSA z 26 września 2019 r., sygn. akt I GSK 1372/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpatrywanej sprawie brak było również podstaw do przyjęcia, że zaistniały przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia wykonawczego do u.s.u.s.
Odnosząc się do zarzutów skargi zdaniem sądu organ nie naruszył przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wskazanych przepisów postępowania administracyjnego. Organ przeprowadził postępowanie administracyjne zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i wyczerpująco go rozpatrzył. Następnie organ dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod wskazane wyżej przepisy prawa. Zajęte przez ZUS stanowisko zostało przedstawione w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji spełniających wymogi z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Dokonane przez organ ustalenia faktyczne uwzględniały całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, na który składały się informacje i dokumenty przedłożone przez samego skarżącego jak również dokumenty i informacje pozyskane przez organ w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego. Natomiast odmienna od oczekiwanej przez skarżącego ocena tego materiału dowodowego na gruncie przepisów u.s.u.s. i rozporządzenia wykonawczego do u.s.u.s. nie była dowolna i nie może świadczyć o naruszeniu w sprawie art. 80 k.p.a. Prawidłowe ustalenia faktyczne poczynione przez organ uzasadniają stanowisko, że w sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do u.s.u.s.
Reasumując sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła bowiem wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, zasady zaufania obywateli do organów państwa, czy też zasady przekonywania. Wydając rozstrzygnięcia organy działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
bg