III SA/Wa 2437/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą zwrotu VAT za "złe długi", uznając, że ograniczenia czasowe i statusowe dłużnika były niezgodne z prawem UE.
Spółka B. S.A. wniosła o zwrot nadwyżki VAT za lata 2016-2017 z tytułu tzw. "złych długów", jednak organy podatkowe odmówiły, powołując się na upływ terminu 3 lat od wystawienia faktury. Sąd uchylił decyzję, stwierdzając, że polskie przepisy ograniczające prawo do ulgi były niezgodne z dyrektywą UE, a termin powinien być liczony od publikacji wyroku TSUE lub pominięty w tej konkretnej sytuacji.
Sprawa dotyczyła odmowy zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług za lata 2016 i 2017, wykazanej przez spółkę B. S.A. w korektach deklaracji VAT-7, z tytułu tzw. "ulgi na złe długi". Organy podatkowe, opierając się na art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT, uznały, że spółka przekroczyła 3-letni termin od końca roku wystawienia faktury na skorzystanie z tej ulgi. Spółka argumentowała, że ograniczenia te są niezgodne z prawem unijnym, zwłaszcza po wyroku TSUE z 15 października 2020 r., który zakwestionował formalne ograniczenia w stosowaniu ulgi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przychylił się do stanowiska spółki. Sąd uznał, że art. 90 ust. 1 dyrektywy 112 nakłada na państwa członkowskie obowiązek umożliwienia obniżenia podstawy opodatkowania w przypadku niewywiązania się z płatności, a odstępstwa od tej zasady są dopuszczalne tylko w celu zapobiegania oszustwom lub gdy dowody są wątpliwe. Polskie przepisy, w tym ograniczenie czasowe i warunki dotyczące statusu dłużnika (np. brak postępowania upadłościowego), zostały uznane za niezgodne z prawem UE. Sąd podkreślił, że spółka nie mogła skorzystać z ulgi wcześniej z powodu wadliwej implementacji dyrektywy przez polskiego ustawodawcę, a zasada skuteczności prawa unijnego wymaga pominięcia niezgodnych przepisów. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził zwrot kosztów postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, polskie przepisy wprowadzające takie ograniczenia, w tym 3-letni termin od końca roku wystawienia faktury oraz warunki dotyczące statusu dłużnika, są niezgodne z prawem UE.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 90 ust. 1 dyrektywy 112 nakłada obowiązek umożliwienia korekty podstawy opodatkowania w przypadku niewywiązania się z płatności, a odstępstwa są dopuszczalne tylko w celu zapobiegania oszustwom. Polskie przepisy naruszały zasadę neutralności i proporcjonalności VAT, a spółka nie mogła skorzystać z ulgi z powodu wadliwej implementacji dyrektywy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (9)
Główne
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.t.u. art. 89a § ust. 2 pkt 5
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Pomocnicze
P.u.s.a. art. 1 § 1 i § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.t.u. art. 89a § ust. 1a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
u.p.t.u. art. 89a § ust. 4
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4 § ust. 2
Argumenty
Skuteczne argumenty
Polskie przepisy ograniczające prawo do ulgi na "złe długi" (terminowe i statusowe) są niezgodne z dyrektywą 112 UE. Podatnik może powołać się bezpośrednio na przepisy dyrektywy w przypadku wadliwej implementacji prawa UE. Termin na skorzystanie z ulgi powinien być liczony od daty publikacji wyroku TSUE lub przepis krajowy powinien zostać pominięty, jeśli uniemożliwia realizację prawa.
Odrzucone argumenty
Organy podatkowe argumentowały, że spółka przekroczyła 3-letni termin od końca roku wystawienia faktury na skorzystanie z ulgi na "złe długi" zgodnie z art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT. Organy utrzymywały, że polska regulacja jest zgodna z prawem UE i służy zapobieganiu oszustwom podatkowym.
Godne uwagi sformułowania
"żadne państwo nie może bowiem czerpać jakichkolwiek korzyści, w tym fiskalnych, z naruszenia prawa wspólnotowego." "art. 90 ust. 1 dyrektywy 112 jest bezpośrednio stosowalny i skuteczny." "nie ma jednak konieczności opowiadania się po którejkolwiek stronie przedmiotowego sporu o generalną legalność terminu z art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy." "Skarżąca nie mogła wystąpić z takim wnioskiem i korektami wcześniej... gdyż w ustawie funkcjonowały wówczas przepisy ustanawiające warunki skorzystania z ulgi na złe długi, związane ze statusem wierzyciela i dłużnika (niepozostawanie w stanie upadłości, likwidacji lub posiadanie przymiotu podatnika VAT zarejestrowanego)."
Skład orzekający
Jarosław Trelka
przewodniczący sprawozdawca
Włodzimierz Gurba
sędzia
Radosław Teresiak
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ulgi na \"złe długi\" w kontekście prawa UE, szczególnie po wyrokach TSUE, oraz zasada pierwszeństwa prawa unijnego nad niezgodnymi przepisami krajowymi."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy polskie przepisy krajowe dotyczące ulgi na "złe długi" były niezgodne z prawem UE, a podatnik nie mógł skorzystać z ulgi z powodu wadliwej implementacji lub niekorzystnego terminu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podatkowego (VAT i "złe długi") oraz kolizji prawa krajowego z unijnym, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców i prawników. Wyrok podkreśla prymat prawa UE.
“VAT za "złe długi": Sąd potwierdza, że prawo UE jest ważniejsze niż wadliwe przepisy krajowe!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 2437/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2023-04-24 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-10-25 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Jarosław Trelka /przewodniczący sprawozdawca/ Radosław Teresiak Włodzimierz Gurba Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Hasła tematyczne Podatek od towarów i usług Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269 art. 1 § 1 i § 2 Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Dz.U. 2019 poz 2325 art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200, art. 205 § 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2020 poz 106 art. 89a ust. 1a, art. 89a ust. 4, art. 89a ust. 2 pkt 5, Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - t.j. Dz.U. 2020 poz 374 art. 15zzs4 ust. 2 Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Gurba, sędzia WSA Radosław Teresiak, Protokolant starszy referent Katarzyna Dorota Wielgosz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi B. S. A. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2016 r. i 2017 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz B. S. A. z siedzibą w B. kwotę 13.218 zł (słownie: trzynaście tysięcy dwieście osiemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Decyzją z [...] marca 2022 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej: "Naczelnik", "NUS" lub "Organ pierwszej instancji"), odmówił spółce B. S.A w B. (dalej: "Skarżąca", "Strona" lub "Spółka") zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym wykazanego w korektach deklaracji VAT-7 złożonych w dniu 5 grudnia 2021 r. za poszczególne okresy 2016 i 2017 r. W uzasadnieniu decyzji Naczelnik opisał przebieg postępowania i wskazał, że Spółka złożyła korekty deklaracji z wykazanymi kwotami nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu w terminie 60 dni. Wraz ze złożonymi korektami deklaracji złożyła też zawiadomienia o skorygowaniu podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego VAT-ZD oraz uzasadnienie przyczyn korekty ww. deklaracji. Wskazała, że obowiązujące ówczesne przepisy ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2020 r., poz. 106 ze zm., dalej też: "ustawa", "u.p.t.u." lub "ustawa o VAT") w przedmiocie tzw. ulgi na złe długi stanowiły, iż można skorygować podstawę opodatkowania oraz podatek należny w przypadku, gdy wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta w ciągu 150 dni od daty upływu terminu jej płatności oraz dłużnik był zarejestrowany jako podatnik VAT czynny i nie był w trakcie postępowania upadłościowego. Spółka stwierdziła również, że "ucieczka" dłużnika w upadłość pozbawiła ją prawa do skorygowania deklaracji. Jednocześnie Spółka wskazała, że sytuacja ta uległa zmianie w kontekście orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 15 października 2020 r., który wskazał, że jakiekolwiek formalne ograniczenia w stosowaniu ulgi na złe długi nie powinny mieć miejsca, albowiem skutkują one realnym obciążeniem kwotą podatku VAT należnego podmiotu, który rzeczywiście nie otrzymał żadnego wzajemnego świadczenia z tytułu wykonanych czynności, a zatem organy podatkowe nie mogą pobrać z tytułu VAT kwoty wyższej od tej, którą otrzymał podatnik. W ocenie Spółki działanie takie przeczyłoby naczelnym zasadom neutralności i proporcjonalności podatku VAT. Według Skarżącej formalności (warunki) ograniczające prawo do skorzystania z ulgi powinny być skonstruowane w taki sposób, aby zapobiegać oszustwom podatkowym i unikaniu opodatkowania, a przy tym powinny jedynie umożliwiać wykazanie, że po zawarciu transakcji zapłata części lub całości wynagrodzenia ostatecznie nie nastąpiła. Spółka podniosła również, iż warunek uzależniający skorzystanie z ulgi od okoliczności, czy dłużnik nie był w trakcie postępowania upadłościowego, uwzględnia niepewność co do ostatecznego niewywiązania się z płatności. Niepewność ta może zostać wyeliminowana, gdy wierzyciel przed zakończeniem postępowania upadłościowego wykaże brak uregulowania długu i temu służy kryterium czasu, po upływie którego nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną. W opinii Naczelnika, z punktu widzenia celów dyrektywy 112, zasady neutralności podatku od towarów i usług i zasady proporcjonalności, nie sposób uznać, że regulacja art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT jest efektem nieprawidłowej implementacji art. 90 ust. 1 dyrektywy. Przyjęta przez polskiego ustawodawcę regulacja art. 89a ust. 2 pkt 5 ww. ustawy nie wykracza poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia celu zabezpieczenia interesów Skarbu Państwa. Ograniczenie 2-letnim terminem nie narusza zasady neutralności podatku od towarów i usług. Ponadto, zdaniem Organu pierwszej instancji, z sentencji wyroku TSUE nie wynika, by skorzystanie z ulgi na złe długi na podstawie przepisów krajowych, zgodnie z prawem unijnym, nie mogło być uzależnione od cezury czasowej skorzystania z tego uprawnienia, określonej w art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy o VAT. Naczelnik wskazał, że skoro w analizowanym przypadku od daty wystawienia faktur dokumentujących wierzytelności upłynęły ponad trzy lata, licząc od końca roku, w którym dokumenty zostały wystawione, to z uwagi na brzmienie art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy nie zostanie spełniony warunek wymieniony w tym przepisie, kwalifikujący do dokonania korekty podatku należnego. Tym samym, z powodu upływu ww. terminu, Spółce nie przysługuje prawo do skorzystania z korekty. W odwołaniu Spółka zakwestionowała stanowisko Naczelnika powołując się m.in. na orzecznictwo sądowe. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "Dyrektor" lub "DIAS"), decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Wskazał, że kwestia sporna dotyczy przyjętego stanowiska, iż korekty podatku należnego z tytułu nieściągalnych wierzytelności można dokonać jedynie w terminie trzech lat od daty wystawienia faktury dokumentującej taką wierzytelność (licząc od końca roku, w którym została wystawiona). DIAS wskazał, że zarzuty podniesione w odwołaniu w gruncie rzeczy oparte są na kwestionowaniu prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Naczelnik prawidłowo jednak wskazał motywy podjętego rozstrzygnięcia, przywołując przepisy prawa. Sytuacja, iż treść decyzji nie odpowiada oczekiwaniom Strony, nie narusza naczelnych zasad prowadzenia postępowań podatkowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Strona, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuciła jej naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie m.in. art. 191 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2018, poz. 646 ze zm.), poprzez niekorzystne rozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości w zakresie prawa do skorzystania z ulgi za złe długi i niekorzystną wykładnię art. 89a ust. 1 i 2 ustawy oraz art. 90 ust. 1 i 273 dyrektywy 112. Spółka zarzuciła też naruszenie prawa materialnego, tj. art. 90 ust. 1 i 273 dyrektywy w zw. z art. 89a ust. 1 i 2 ustawy, przez ich błędną wykładnię, skutkującą brakiem zastosowania i odmową przyznania prawa do skorzystania z ulgi za złe długi i odmową zwrotu nadpłaty podatku VAT. DIAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i powtórzył swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym decyzji administracyjnych, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania decyzji. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy). Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Tutejszy Sąd już wielokrotnie odnosił się do kwestii stanowiącej przedmiot sporu w niniejszej sprawie, tj. kwestii znaczenia terminu 2 lat (obecnie 3 lat) dla zgłoszenia wniosku o zastosowanie tzw. ulgi na złe długi po wyroku TSUE C-335/19. Jako przykład takich wyroków WSA w Warszawie Sąd wskazuje orzeczenia z 13 maja 2022 r.: III SA/Wa 2024/21, III SA/Wa 2586/21 oraz III SA/Wa 2587/21. Sąd uznaje argumentację tam zawartą za w pełni aktualną i trafną, tym bardziej, że spotkała się ona z aprobatą NSA, który oddalił skargi kasacyjne Organu od tych wyroków. Z tego względu Sąd obecnie ponawia argumentację zastosowaną w przywołanych orzeczeniach WSA. Otóż z art. 90 ust. 1 dyrektywy 112 wynika, że w przypadku anulowania, wypowiedzenia, rozwiązania, całkowitego lub częściowego niewywiązania się z płatności lub też w przypadku obniżenia ceny po dokonaniu dostawy, podstawa opodatkowania jest stosownie obniżana na warunkach określonych przez państwa członkowskie (art. 90 ust. 1). Z kolei, jak stanowi ust. 2 tego przepisu, w przypadku całkowitego lub częściowego niewywiązywania się z płatności państwa członkowskie mogą odstąpić od zastosowania ust. 1. Konieczne zatem jest wyjaśnienie, jaka jest relacja ust. 1 do ust. 2 tego przepisu dyrektywy. Literalnie interpretowane mogłyby one bowiem doprowadzić do zaskakującej konkluzji, iż wprowadzenie do krajowego porządku prawnego tzw. ulgi na złe długi zależy od dyskrecjonalnej decyzji prawodawcy krajowego – może on wprowadzić ulgę (ust. 1), ale może też jej nie wprowadzić (ust. 2), zaś prawo wspólnotowe nie ustanawia tu żadnych wskazówek, kryteriów czy zaleceń, i każde z tych rozwiązań krajowych jest dla prawodawcy wspólnotowego równie dobre. Gdyby wspomniana konkluzja była prawidłowa, cały problem niniejszej sprawy okazałby się pozorny i zbędny. Jeśli bowiem dyskrecjonalnym uprawnieniem prawodawcy krajowego byłoby wprowadzić ulgę na złe długi tak samo, jak jej nie wprowadzać, to bez znaczenia pozostawałoby, czy i jaki status dla skorzystania z tej ulgi ma dłużnik lub wierzyciel, albo w jakim terminie podatnik można z tej ulgi skorzystać. Jeśli prawodawca krajowy mógłby w ogóle odstąpić od wprowadzenia ulgi, to przecież tym bardziej mógłby ją obwarować warunkami dotyczącymi statusu podatnika lub jego kontrahenta (np. związanymi z pozostawaniem w stanie upadłości) lub ograniczyć możliwości czasowego korzystania z ulgi. W ocenie Sądu wspomniana konkluzja byłaby jednak z gruntu fałszywa. Jak wskazał Trybunał w wyroku C-335/19, powołując się na swoje dotychczasowe orzecznictwo, art. 90 ust. 2 dyrektywy pozwala państwom członkowskim odstąpić od obowiązku respektowania obniżenia podstawy opodatkowania tylko wtedy, gdy takie odstępstwo jest uzasadnione intencją zapobiegania oszustwom, lub też wtedy, gdy obniżenie podstawy jest wątpliwe dowodowo lub nie ma charakteru ostatecznego (tezy 28 - 31 wyroku TSUE). Jeśli w danych okolicznościach nie występują wspomniane warunki odstępstwa od zasady nakazującej wprowadzenie ulgi na złe długi, to taka ulga musi być wprowadzona dla zapewnienia fundamentalnych w VAT, a powiązanych ze sobą cech tego podatku, tj. ekonomicznej neutralności dla podatnika oraz proporcjonalności podatku względem rzeczywistego obrotu. Można zatem stwierdzić, że wprowadzenie ulgi na złe długi jest obowiązkiem prawodawcy krajowego, zaś zwolnienie z tego obowiązku może mieć tylko charakter warunkowy, przejściowy, może być tylko limitowanym wyjątkiem od samej zasady. Tam, gdzie brak zapłaty części lub całości wynagrodzenia dostawcy lub usługodawcy jest ostateczny, tam konieczne jest respektowanie prawa tego dostawcy lub usługodawcy do skorygowania swojego rozliczenia i pomniejszenia podatku należnego. Co więcej – jak wynika z wyroku Trybunału, o ile w prawie krajowym wprowadzono mechanizm pozwalający zdefiniować wymóg ostateczności braku zapłaty, a jednocześnie - z drugiej strony – wprowadzono obowiązek ponownej korekty rozliczenia na wypadek zapłaty wynagrodzenia po wcześniejszym uznaniu, że nie zostanie ono ostatecznie zapłacone w całości lub w części, tam prawodawca krajowy tym bardziej nie może zaniechać wprowadzenia ulgi na podstawie upoważnienia sformułowanego w art. 90 ust. 2 dyrektywy 112. W takich bowiem przypadkach nie może być mowy o jakichkolwiek nadużyciach czy oszustwach podatkowych. Nie ma wówczas przesłanek odstąpienia od wprowadzenia ulgi wynikających z wątpliwości dowodowych, skoro spełniona jest legalna definicja nieściągalności i skoro podatnik ma obowiązek zwiększenia podatku wskutek zwiększenia podstawy opodatkowania w razie, gdy okazuje się, iż pierwotne przyjęcie nieściągalności jego wierzytelności okazało się obiektywnie wadliwe. W ustawie wspomniany mechanizm zapewniony jest poprzez ustawową definicję pojęcia "prawdopodobna nieściągalność wierzytelności" (art. 89a ust. 1a ustawy) oraz poprzez wprowadzenie obowiązku ponownej korekty podatku należnego in plus w razie uregulowania zapłaty przez dłużnika (art. 89a ust. 4 ustawy). Powyższe, w ocenie Sądu, prowadzi do oceny, iż poprzez ustanowienie wspomnianego mechanizmu wykluczającego wątpliwości co do nieściągalności wierzytelności, a także nakazującego zwiększenie podatku należnego, Ustawodawca zobowiązany był do bezwarunkowego respektowania uprawnienia podatników do pomniejszenia podstawy opodatkowania w razie braku zapłaty umówionego wynagrodzenia przez dłużnika. W dotychczasowym orzecznictwie sądowym dotyczącym stosowania ulgi na złe długi rozbieżnie interpretowano znaczenie terminu dwóch (obecnie trzech) lat na korektę, o jakim mowa w art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy. Jakkolwiek - z jednej strony – w niektórych orzeczeniach akcentuje się, że ww. warunki z art. 90 ust. 1 i art. 273 dyrektywy mogą dotyczyć tylko wspomnianych kwestii dowodowych i mogą zmierzać tylko do zwiększenia skuteczności przeciwdziałania oszustwom podatkowym albo usprawnienia poboru podatku, zaś wszelkie inne warunki (w tym terminy) muszą być uznane za naruszające prawo wspólnotowe (tak np. w wyrokach WSA we Wrocławiu o sygn. I SA/Wr 2484/14 oraz I SA/Wr 859/19), to - z drugiej strony - sądy administracyjne aprobują przyjętą w orzecznictwie TSUE koncepcję ustanowienia rozsądnego terminu dla dochodzenia przez podatnika swoich uzasadnionych uprawnień. W tej drugiej grupie judykatów wspomniany termin nie jest co do zasady kwestionowany jako niezgodny z prawem wspólnotowym (tak np. w wyroku NSA I FSK 1962/15, wyroki tut. Sądu III SA/Wa 835/16, III SA/Wa 1312/18 oraz III SA/Wa 2182/21). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie ma jednak konieczności opowiadania się po którejkolwiek stronie przedmiotowego sporu o generalną legalność terminu z art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy. Otóż Spółka skorygowała swoje rozliczenia i wystąpiła z uzasadnionym wnioskiem o zwrot nadwyżki podatku w grudniu 2021 r. Odmówiono jej zwrotu za okresy rozliczeniowe z lat 2016 i 2017 uznając, że uchybiła terminowi do złożenia korekt i wniosku, o którym mowa w art. 89a ust. 2 pkt 5. Tymczasem Skarżąca nie mogła wystąpić z takim wnioskiem i korektami wcześniej, tj. przed wyrokiem TSUE, jak i nawet niezwłocznie po opublikowaniu wyroku TSUE w grudniu 2020 r., gdyż w ustawie funkcjonowały wówczas przepisy ustanawiające warunki skorzystania z ulgi na złe długi, związane ze statusem wierzyciela i dłużnika (niepozostawanie w stanie upadłości, likwidacji lub posiadanie przymiotu podatnika VAT zarejestrowanego). Gdyby Skarżąca wystąpiła z korektami wcześniej, tj. przed końcem roku 2018 (w zakresie faktur z roku 2016) i przed końcem roku 2019 r. (w zakresie faktur z 2017 r.), niewątpliwie spotkałaby się z odmową zwrotu z uwagi na te właśnie przepisy, które zakwestionował Trybunał w wyroku z 15 października 2020 r., ogłoszonym dniu 7 grudnia 2020 r. Przed tą datą obowiązywało Spółkę, tak samo, jak organy podatkowe i sądy administracyjne, domniemanie legalności przepisów ustanawiających warunki skorzystania z ulgi, związane ze statusem dłużnika. Choć więc nominalnie w polskim porządku prawnym ustanowiono konieczną ulgę, to faktycznie implementowanie przepisów dyrektywy, bezwzględnie wymagających obniżenia podstawy opodatkowania w razie niewywiązania się dłużnika z płatności, nastąpiło wadliwie. Naruszało to wspólnotową zasadę efektywności (art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej), zaś w takim przypadku obowiązkiem sądu danego państwa, ale też organu administracji tego państwa, staje się pominięcie przepisu niezgodnego z prawem Unii. Skoro zatem art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy faktycznie uniemożliwił Spółce skorzystanie z uprawnienia (ewentualnego - wymagać do będzie dalszego postępowania dowodowego) do pomniejszenia podstawy opodatkowania, to nawet zakładając, że co do zasady przepis ten jest zgodny z prawem wspólnotowym, powinien być on in concreto pominięty w procesie stosowania ulgi na złe długi. Ten właśnie przepis, niezależnie od przepisów zakwestionowanych przez TSUE w wyroku C-335/19, stał bowiem na przeszkodzie efektywnej realizacji prawa do pomniejszenia przez Skarżącą podatku należnego. Co więcej – stanowisko Organów sprowadza się do oceny, że Spółka jest sama sobie winna zaufaniu, jakim darzyła krajowego prawodawcę, i że powinna sama, we własnym zakresie, antycypować ocenę Trybunału oraz zażądać zwrotu nadwyżki podatku zanim zapadł jego wyrok. Należy więc stanowczo stwierdzić, że takie wcześniejsze żądanie Spółki spotkałoby się niewątpliwie z odmową zwrotu, skoro Organy powoływać się mogły na wspomniane domniemanie zgodności prawa krajowego z prawem wspólnotowym, które obalił dopiero wyrok TSUE. Organy odmówiły zatem uznania korekty i zwrotu podatku powołując się na bezprawie krajowego prawodawcy (brak prawidłowej implementacji art. 90 ust. 1 dyrektywy 112), zignorowały okoliczność, że tak późne zażądanie przez Spółkę zwrotu nadwyżki wyniknęło z tego właśnie bezprawia, tj. z naruszenia przez Polskę wymogów prawa wspólnotowego, co - w świetle orzecznictwa TSUE (np. wyroki C-6/90 i C-9/90 Francovich i Bonifaci przeciwko Włochom) – nie może być zaaprobowane jako naruszające wspomnianą zasadę skuteczności. Żadne państwo nie może bowiem czerpać jakichkolwiek korzyści, w tym fiskalnych, z naruszenia prawa wspólnotowego. Należy przy tym zaakcentować, że przywoływany wyżej art. 90 ust. 1 dyrektywy, jak trafnie przypomniał TSUE w wyroku C-335/19, jest bezpośrednio stosowalny i skuteczny (teza 51). Skoro zatem Ustawodawca krajowy nie dokonał prawidłowej implementacji zasady wynikającej z art. 90 ust. 1 dyrektywy, a pozwalającej na obniżenie podatku należnego, to podatnik może wprost odwołać się do tego przepisu jako podstawy takiego swojego uprawnienia. Art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy nie może być tu przeszkodą, i to niezależnie od tego, czy przepis ten jest zgodny z prawem wspólnotowym, czy też zgodny z nim nie jest. Gdyby bowiem przyjąć, że termin ustanowiony z art. 89a ust. 2 pkt 5 termin stanowi taką przeszkodę, naruszona zostałaby zasada skuteczności prawa wspólnotowego, której strażnikiem są m.in. sądy państw członkowskich. Jak Sąd wspomniał, we wskazanym wyżej orzecznictwie sądowym spotykany jest nadto pogląd, że termin 2 (3) lat z art. 89a ust. 2 pkt 5 ustawy jest co do zasady zgodny z prawem wspólnotowym. W tych jednak przypadkach sądy zastrzegają, że w warunkach takich, jakie wystąpiły w niniejszej sprawie (brak możliwości zażądania przez podatnika zwrotu nadwyżki podatku wynikający z istnienia w prawie krajowym nielegalnych warunków co do statusu wierzyciela i dłużnika), termin ten powinien być liczony od dnia publikacji wyroku TSUE. Gdyby więc zastosować tę koncepcję w niniejszej sprawie, korekty deklaracji Spółki i jej żądanie zwrotu nadwyżki podatku nadal zasługiwałoby na uznanie, skoro żądanie to sformułowano w grudniu 2021 r., zatem już po roku od publikacji orzeczenia TSUE. W dalszym zatem postępowaniu konieczne będzie zweryfikowanie, czy istotnie kontrahent Spółki (B. Sp. z o.o.) z faktur, na które się powołała, a wystawionych w latach 2016 – 2017, był podmiotem wykazującym te cechy, z powodu których TSUE zakwestionował zgodność prawa polskiego z wymogami dyrektywy. O ile tak było, konieczne będzie uwzględnienie stanowiska wynikającego z wyroku Trybunału, a w efekcie - o ile spełnione zostaną inne warunki zwrotu nadwyżki - sformułowany w tym zakresie wniosek Skarżącej powinien być rozpatrzony pozytywnie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. W kwestii kosztów postępowania podstawą orzeczenia był art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z w zw. § 2 ust. 1 pkt 1 lit. g rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. Nr 1687). Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi w kwocie (2 401 zł), wynagrodzenie pełnomocnika doradcy podatkowego (10 800 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł). Podstawą rozpoznania skargi w trybie "on-line" był art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI