I SA/Lu 598/23

I SA/Lu 598/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-01-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda
Halina Chitrosz-Roicka /przewodniczący/
Monika Kazubińska-Kręcisz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 165 § 1, art. 165a § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda Protokolant asystent sędziego Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Ż. Spółki Akcyjnej w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 sierpnia 2023 r. nr SKO.41/2958/P/2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Lu 598/23
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 8 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania A. S.A. z siedzibą w W. od decyzji Prezydenta Miasta Puławy z dnia 14 marca 2023 r. nr P0.3120.7.1.2023 w sprawie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w celu określenia wysokości zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami w podatku od nieruchomości za lata od 2000 roku do 2004 roku, utrzymało w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w podstawie prawnej decyzji organ pierwszej instancji powołał art. 165a O.p. i wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 18 lutego 2023 r. spółka wniosła o "wszczęcie postępowania podatkowego, w celu określenia wysokości zobowiązania wraz z odsetkami w podatku od nieruchomości za lata od 2000 roku do 2004 roku włącznie określonego decyzją Prezydenta Miasta Puławy znak FNP 3110/P/23/04 z dnia 8 grudnia 2004 roku z tytułu podatku od nieruchomości za lata od 2000 do 2004 roku włącznie." Spółka podniosła, że postępowanie winno się odbyć z uwzględnieniem przepisów art. 70 § 1 i art. 59 § 1 pkt 9 w związku z art. 70 § 4 O.p. oraz z zastosowaniem wykładni prokonstytucyjnej art. 70 § 8 O.p., zgodnej z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 roku o sygn. akt SK 40/12.
Mając na uwadze treść wniosku, jak również dotychczas odrębnie składane przez stronę i rozpoznane przez organ podania organ pierwszej instancji stwierdził, że rzeczywistą intencją i wolą spółki jest doprowadzenie do wydania przez organ podatkowy decyzji (lub innego aktu) potwierdzającej wygaśnięcie zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości zabezpieczonych hipoteką - z uwagi na zmianę stanu prawnego (zmianę przepisów O.p. będącą następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie SK 40/12). Równocześnie wyjaśniono jednak, że w sprawach wskazanych przez podatnika zobowiązanie w podatku od nieruchomości w latach 2000 - 2004 powstawało z mocy prawa, a podstawą powstania takiego zobowiązania była informacja (deklaracja) podatnika, w której samodzielnie określił podstawę opodatkowania oraz wysokość podatku. W przypadku należności podatkowych w podatku od nieruchomości za lata od 2000 do 2004 (które stanowiły zaległość, bo podatnik nie dokonał dobrowolnej zapłaty podatku w terminie) organ wydał decyzję nr FNP 3110/P/23/04 z dnia 8 grudnia 2004 roku. Decyzja ta została wydana przed upływem terminu przedawnienia należności nią objętych, co stanowi o braku podstawy do wszczęcia i prowadzenia kolejnego postępowania w tej samej kwestii zainicjowanego w niniejszej sprawie.
W rozpoznaniu odwołania od wskazanej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło naruszenie przepisów postępowania regulujących formę odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie żądania spółki (zamiast postanowienia wydano bowiem decyzję), jednak uznało, że naruszenie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Decyzja zawiera bowiem wszystkie elementy wymagane dla postanowienia, a nadto przedłuża termin do złożenia odwołania (zamiast zażalenia) z 7 dni właściwych dla zażalenia do 14 dni przewidzianych dla odwołania. Wobec powyższego omawiane uchybienie nie może doprowadzić do wyeliminowania zaskarżonego orzeczenia z obrotu prawnego. Organ odwoławczy podkreślił, że konsekwencją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji jest to, że także orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego ma formę decyzji, a nie postanowienia.
W ocenie organu odwoławczego, odczytując literalnie treści żądania spółki stwierdzić należy, że domaga się ona określenia w drodze decyzji wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za lata 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, które to zobowiązania uprzednio zostały już określone w decyzji Prezydenta Miasta Puławy z dnia 8 grudnia 2004 r., znak: FNP 3110/P/23/04. Biorąc jednak pod uwagę powołane we wniosku przepisy Ordynacji podatkowej, dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych (art. 70 § 1, § 4, § 8), wygaśnięcia zobowiązań podatkowych na skutek przedawnienia (art. 59 § 1 pkt 9), wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. SK 40/12 i powołane orzecznictwo sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego oraz prezentowaną argumentację przyjęto, tak jak uczynił to organ pierwszej instancji, że spółka domaga się wydania decyzji (lub innego aktu) potwierdzającej wygaśnięcie zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości za wskazane lata wskutek przedawnienia. Równocześnie organ podkreślił jednak, że spółka nie żądała wznowienia postępowania, czy też stwierdzenia nieważności decyzji i nie powoływała się na okoliczności, które można byłoby zakwalifikować jako podstawy wznowienia postępowania podatkowego (art. 240 § 1 O.p.) czy też podstawy stwierdzenia nieważności decyzji (art. 247 § 1 O.p.). Spółka natomiast, powołując zasadniczo tożsamą argumentację, domagała się już uprzednio od organu stwierdzenia wygaśnięcia ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Puławy nr FNP 3110/P/23/04 z dnia 8 grudnia 2004 r. (wniosek z dnia 3 sierpnia 2020r.). W tym przedmiocie organ pierwszej instancji wydał decyzję odmowną (decyzja z dnia 12 lipca 2021 r. nr PO.3120.7.102.2020). Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 grudnia 2021 r. nr SK0.41/3397/P/2021.
Powyższa okoliczność potwierdza, zdaniem organu, że spółka - korzystając z różnych środków prawnych - domaga się od Prezydenta Miasta Puławy potwierdzenia wygaśnięcia zobowiązań podatkowych wskutek przedawnienia. Domagała się ona na tej podstawie m.in. wydania zaświadczenia w przedmiocie wyrażenia zgody na wykreślenie hipotek przymusowych na nieruchomości objętej księgą wieczystą w zakresie zobowiązań za okres od roku 2000 do 2004, czy też wydania zaświadczenia w przedmiocie potwierdzenia wygaśnięcia wierzytelności podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową na nieruchomości objętej księgą wieczystą [...] na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Puławy nr FNP 3110/P/23/04 z dnia 8 grudnia 2004 r. Organ podatkowy pierwszej instancji w drodze postanowienia odmówił wydania przedmiotowych zaświadczeń, natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcia (postanowienia z dnia 23 września 2020 r. i z dnia 4 lutego 2022 r.).
W ocenie organu odwoławczego w sprawie zaistniały co najmniej dwie przyczyny odmowy wszczęcia postępowania. Pierwszą jest fakt, że w sprawie zapadła już decyzja w przedmiocie zobowiązań podatnika. Decyzją ostateczną z dnia 8 grudnia 2004 r. nr FNP.3110/P/23/04 określono spółce A. S.A. z siedzibą w W. wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za wskazane lata podatkowe. Wbrew stanowisku organu pierwszej instancji, decyzja ta nie określa zaległości podatkowych, ale wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości (określenie wysokości zaległości podatkowej w decyzji organu podatkowego było możliwie na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej obowiązujących do 31 grudnia 2002 r. - art. 21 § 3 O.p.). Wadliwość w tym zakresie nie skutkuje jednak, w ocenie organu odwoławczego, błędnym rozstrzygnięciem w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
Drugą przyczyną odmowy wszczęcia postępowania na wniosek spółki jest brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści zgłoszonego żądania. Żądanie tej treści nie może być rozpatrzone w trybie postępowania podatkowego zakończonego wydaniem przez organ podatkowy decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty (merytorycznie), tj. uwzględniającej to żądanie albo odmawiającej jego uwzględnienia. Organ podkreślił, że na skutek upływu terminu przedawnienia z mocy samego prawa następuje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego. Brak jest zatem podstaw prawnych do wydania decyzji podatkowej stwierdzającej, że zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości za okres objęty wnioskiem wygasły wskutek przedawnienia.
W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdziło, że żądanie zawarte we wniosku strony nie może być rozpatrzone w ramach postępowania podatkowego.
Równocześnie organ odwoławczy poinformował stronę o środkach prawnych przewidzianych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dotyczących ochrony jej interesów w przypadku egzekwowania przedawnionych zobowiązań podatkowych, czy też o roszczeniu o usunięcie niezgodności, przewidzianym w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, celem usunięcia wpisu nieistniejącego obciążenia w sytuacji, gdy wierzyciel nie dokonuje czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej.
W skardze na powyższą decyzję A. Spółka Akcyjna w W. wniosła o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 8 sierpnia 2023 r. oraz decyzji Prezydenta Miasta Puławy z dnia 14 marca 2023 r. Strona wskazała, że najpóźniej z dniem 31 grudnia 2012 roku zobowiązania podatkowe spółki wygasły na podstawie art. 59 § 1 pkt. 9 w zw. z art. 70 § 1 O.p. Odwołała się do prawomocnego wyroku tut. Sądu w sprawie sygn. akt I SA/Lu 252/23.
Podniosła zarzuty naruszenia:
1. art. 59 § 1 pkt 9 O.p., art. 70 § 1 O.p. i art. 70 § 8 O.p. i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 oraz naruszenie art. 170 p.p.s.a., poprzez zignorowanie prawomocnego wyroku, w którym przesądzono, że organy me mogły powoływać się na przepis art. 70 § 8 O.p.;
2. art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, w zw. art. 59 § 1 pkt 9 O.p., w zw. z art. 70 § 1 O.p. w zw. z art. 70 § 4 O.p. przez zastosowanie przepisu art. 70 § 8 O.p. oraz naruszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 i naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 30 lipca 2020 r., poprzez błędne zastosowanie przepisu art. 70 § 8 O.p., który jest wtórnie niekonstytucyjny w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12, jednolitego orzecznictwa sądów administracyjnych, wyroku Sądu Najwyższego z 17 marca 2016r., sygn. akt V CSK 377/15 oraz uchwały NSA z dnia 16 października 2006 r.; sygn. akt I FPS 2/06, uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 3 grudnia 2012 r., sygn. akt I FPS 1/12, uchwały NSA z dnia 29 września 2014 r., sygn. akt II FPS 4/13 i uchwały NSA z dnia 7 marca 2023r., sygn. akt I FPS 2/22;
3. art. 70 § 8 O.p. przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że przepis ten nie ma analogicznej treści do art. 70 § 6 O.p., uznanego za niezgodny z art. 64 ust.2 Konstytucji R.P. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt SK 40/12, a w konsekwencji nieprzyjęcie, że skutkiem powyżej powołanego wyroku TK jest przedawnienie i wygaśniecie wraz z hipoteką najpóźniej z dniem 31 grudnia 2012 roku należności podatkowych za lata 2000 – 2004;
4. art. 59 § 1 pkt.9 O.p., w zw. z art. 70 § 1 O.p. przez jego niezastosowanie i błędne uznanie, że zobowiązania za lata 2000 - 2004 zabezpieczone hipotecznie na rzecz Gminy Miasto Puławy w księdze wieczystej nr [...] nie wygasły i tym samym nie wygasła zabezpieczająca je hipoteka przymusowa, podczas gdy art. 70 § 8 O.p. jest wtórnie niekonstytucyjny;
5. art. 59 § 1 pkt 9 O.p. i art. 70 § 1 O.p. i naruszenie wtórnie niekonstytucyjnego art. 70 § 8 O.p. przez jego błędne zastosowanie;
6. art. 64 ust. 2 Konstytucji R.P., w zw. art. 59 § 1 pkt 9 O.p. w zw. z art. 70 § 1 O.p. i w zw. z art. 70 § 4 O.p., przez błędne zastosowanie przepisu art. 70 § 8 O.p. oraz naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 30 lipca 2020r., poprzez błędne zastosowanie przepisu art. 70 § 8 O.p., który jest wtórnie niekonstytucyjny w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12;
7. niezastosowanie wykładni prokonstytucyjnej, która obowiązuje nie tylko sądy, ale też organy administracji publicznej oraz brak respektowania orzecznictwa w celu usunięcia stanu niepewności podatnika co do stanu jego zobowiązań podatkowych;
8. art. 122 O.p., art. 187 § 1 O.p. oraz art. art. 67a § 1 O.p. i art. 208 § 1 O.p., ponieważ Prezydent Miasta Puławy i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie nie zbadali istnienia wnioskowanego przez spółkę przedmiotu postępowania, podczas gdy przedmiot ten potwierdza m.in. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 654/22.
W uzasadnieniu skargi zawarto liczne cytaty z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych na okoliczność wtórnej niekonstytucyjności przepisu art. 70 § 8 O.p. Podkreślono, że wpis hipoteki przymusowej z dniem 16 lutego 2005 roku w księdze wieczystej nr [...] zabezpieczającej zobowiązania skarżącej z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2000 - 2004 nie wywołał skutku braku upływu terminu przedawnienia tych zobowiązań.
Skarżąca wskazała, że z dniem 21 lipca 2008 roku nastąpiło umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku wierzyciela Gminy Miasto Puławy. Gmina Miasto Puławy od ponad dziesięciu lat nie egzekwuje wygasłych zobowiązań wskazanych decyzją Prezydenta Miasta Puławy z dnia 8 grudnia 2004 r. nr FN 3110/P/23/04, ponieważ posiada wiedzę, że te zobowiązania wygasły najpóźniej do 31 grudnia 2012 roku, jednak unika potwierdzenia tego faktu urzędowym pismem. Sądy cywilne nie posiadają natomiast kompetencji do kontroli rozstrzygnięć wydawanych przez organy podatkowe, ani też kompetencji do wiążącego orzekania w sprawach wymagających aktu tych organów. Tymczasem A. S.A. od wielu lat nie może uzyskać dokumentu urzędowego od Prezydenta Miasta Puławy, potwierdzającego wtórną niekonstytucyjność art. 70 § 8 O.p. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, co umożliwiałoby wystąpienie o usunięcie niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym i faktycznym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.
Skarżąca złożyła dodatkowo dwa pisma procesowe, w których poparła zarzuty skargi i dodatkowo przywołała obszernie orzecznictwo sądów administracyjnych na okoliczność wtórnej niekonstytucyjności art. 70 § 8 O.p. oraz obowiązku uwzględniania upływu terminu przedawnienia z urzędu. Do jednego z pism dołączono fragment (str. 1, 5 i 6) odpisu postanowienia Prezydenta Miasta Puławy z 19 października 2023 r. w przedmiocie potrącenia zobowiązań podatkowych, wydane po uchyleniu w sprawie sygn. akt I SA/Lu 252/23 poprzedniego rozstrzygnięcia organu w tym przedmiocie. Strona powołała się w szczególności na zapisy tego postanowienia ze str. 5, gdzie wskazano, że fakt zabezpieczenia wierzytelności hipoteką przymusową nie chroni tej wierzytelności przed przedawnieniem. Organ w tym rozstrzygnięciu przyznał, że zobowiązania spółki za lata poprzedzające 2018 r. uległy przedawnieniu (potrąceniem w tym rozstrzygnięciu objęto wyłącznie zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości za lata 2018-2023).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w takim zakresie, który uzasadniałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Poza sporem pozostaje wadliwość formy rozstrzygnięć organów obu instancji (Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozstrzygnęło sprawę decyzją z uwagi na fakt, iż taką formę przybrało orzeczenie organu pierwszej instancji, nadało też bieg środkowi zaskarżenia od decyzji organu pierwszej instancji w terminie właściwym dla odwołania), jednak naruszenie przepisów w tym zakresie nie powoduje w realiach sprawy – jak słusznie podkreślono w zaskarżonej decyzji – podstawy do jej uchylenia. Rozstrzygnięcie o sprawie w formie decyzji, zamiast postanowienia, nie wpłynęło bowiem w żaden sposób na ograniczenie praw strony w postępowaniu. W szczególności, zgodnie ze skierowanym do strony pouczeniem, organy uwzględniły terminowość oraz nadały bieg środkowi zaskarżenia w postaci odwołania.
W ocenie Sądu, organy prawidłowo zinterpretowały treść wniosku strony z dnia 18 lutego 2023 r. Okoliczność ta nie była zresztą przedmiotem zarzutów skargi. Strona nie zgodziła się bowiem nie z tym, w jaki sposób odczytano jej intencję, ale z tym, że organy zdecydowały o braku podstaw do procedowania jej wniosku. Potwierdza to również treść skargi, z której wynika, że strona jest zainteresowana wydaniem aktu o takiej treści, która stanowić będzie prejudykat do wystąpienia do sądu powszechnego o wykreślenie hipoteki przymusowej zabezpieczającej zobowiązania w podatku od nieruchomości za lata 2000-2004, które wygasły wskutek przedawnienia, a równocześnie zabezpieczy interesy spółki w przyszłości poprzez stanowcze wskazanie, że zobowiązania te nie mogą być egzekwowane. Strona, mając świadomość istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji wymiarowej w podatku od nieruchomości za wskazany okres wydanej w 2004 r., niewątpliwie nie inicjowała żadnego z trybów nadzwyczajnych, w tym w szczególności nie domagała się wznowienia postępowania lub też stwierdzenia jej nieważności, ale też nie domagała się uchylenia decyzji ostatecznej z 8 grudnia 2004 r. w trybie art. 253 § 1 O.p. (sprawy tej – odrębnie wszczętej i prowadzonej na podstawie wniosku strony z 2020 r. – dotyczyła decyzja Prezydenta Miasta Puławy z dnia 12 lipca 2021 r. oraz ostateczna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 grudnia 2021 r., która stała się prawomocna, bowiem skarżąca w sprawie sygn. akt I SA/Lu 186/22 cofnęła wniesioną od niej skargę).
Organ zwrócił uwagę na wielość wszczynanych na analogicznej podstawie faktycznej postępowań, które kończyły się wydaniem ostatecznych decyzji lub postanowień, które jednak nie satysfakcjonowały strony w zakresie rozstrzygnięcia, bowiem nie wskazywały wprost, że zobowiązania w podatku od nieruchomości za lata 2000-2004 uległy przedawnieniu. Istotnym przy tym jest, że strona była pouczana o możliwości składania określonych środków prawnych w postępowaniu egzekucyjnym lub też prawie do zainicjowania postępowania przed sądem wieczystoksięgowym. Jak jednak ustalono w sprawie (co wynika z treści skargi), postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuł wykonawczy obejmujący zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2000-2004 nie jest aktualnie prowadzone (organ umorzył to postępowanie na podstawie art. 823 kpc, bowiem egzekucja administracyjna pozostawała w zbiegu z sądową). Oznacza to, że wierzyciel nie domaga się od skarżącej zapłaty należności przedawnionych, co wprost zagrażałoby jej interesom. Z drugiej strony, skarżąca nie ma realnej możliwości potwierdzenia swojej sytuacji prawnej i faktycznej poprzez skorzystanie z prawa do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym lub wniosku o umorzenie tego postępowania z uwagi na upływ terminu przedawnienia egzekwowanej należności.
Z kolei we wskazywanych przez skarżącą sprawach sygn. akt I SA/Lu 654/22 i I SA/Lu 252/23 (orzeczenia prawomocne) nie rozstrzygano o wysokości zobowiązań dotyczących podatku od nieruchomości za lata 2000 – 2004. Sprawa sygn. akt I SA/Lu 654/22 dotyczyła jednak odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. i 2003 r., zaś Sąd zawarł w niej wywód dotyczący przedawnienia i w konsekwencji oceny sprawy w tym właśnie kontekście – uchylił decyzje organów obu instancji i umorzył postępowanie w sprawie. Z kolei sprawa I SA/Lu 252/23 dotyczyła potrącenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za 1999 r., a zatem pozostaje w całkowitym oderwaniu od przedmiotu sprawy niniejszej, choć oczywiście zawiera uniwersalną ocenę prawną przepisu art. 70 § 8 O.p., z którą Sąd w niniejszej sprawie w pełni się zgadza.
W obu tych sprawach Sąd wskazał na konieczność analizy przedawnienia zobowiązań podatkowych, których dotyczyły te postępowania, zwracając przy tym uwagę na jednolite stanowisko judykatury, zgodnie z którym art. 70 § 8 O.p. przewidujący, że nie wygasają zobowiązania podatkowe zabezpieczone m.in. wpisem hipoteki i mogą być one egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki nawet po upływie terminu przedawnienia, jest powtórzeniem (rozszerzonym o zobowiązania zabezpieczone zastawem skarbowym) normy prawnej zawartej w okresie od 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. w art. 70 § 6 O.p., na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12. Zdaniem Trybunału, naruszenie przez ocenianą normę prawną zasady równości ochrony praw majątkowych podatników ma charakter kwalifikowany i niebudzący wątpliwości, co powoduje konieczność uznania niekonstytucyjności art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu, pomimo że brak przedawnienia zobowiązań podatkowych korzystnie przyczynia się do egzekwowania obowiązku płacenia podatków (por. art. 84 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny krytycznie odniósł się do dwóch aspektów art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu, a mianowicie tego, że całkowicie wyłącza on przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych, a równocześnie czyni to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium, jakim jest forma zabezpieczenia należności podatkowych. Równocześnie Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że choć zakwestionowany przepis od 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona o zastaw skarbowy w art. 70 § 8 O.p. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania, lecz Trybunał uznał, że w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, jakie należało podnieść w stosunku do nieobowiązującej już normy zawartej poprzednio w treści art. 70 § 6 O.p., badanej przez Trybunał. Uzasadnia to, zdaniem Trybunału, konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 O.p.
W obu wskazanych sprawach Sąd w sposób jasny uznał, że zobowiązania w podatku od nieruchomości za lata 1999, 2000 i 2003 uległy przedawnieniu i z tego powodu wygasły przed wszczęciem obu tych postępowań. Przez to uznał, że okoliczność ta - w jednej ze spraw - uniemożliwia orzekanie o umorzeniu zaległości podatkowych na podstawie art. 67a O.p., w drugiej zaś - powoduje, że zastosowanie potrącenia zobowiązania podatkowego nie jest możliwe. W tym zakresie potwierdzono zatem stanowisko, które prezentuje skarżąca.
Obie powołane sprawy w sposób jasny i czytelny (a równocześnie wiążący organy podatkowe) przesądzają o kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych, o których stanowią. Rzeczą Sądu w niniejszej sprawie nie pozostawała jednak ocena przedawnienia zobowiązań podatkowych, ale ocena możliwości wszczęcia i prowadzenia postępowania, którego przedmiot określał wniosek strony.
Nie podważając w żadnym razie przywoływanego przez stronę orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, sądów administracyjnych oraz poglądów doktryny w zakresie niekonstytucyjności przepisu art. 70 § 8 O.p., ale też treści przywoływanych wyroków tut. Sądu i ich oceny przedawnienia zobowiązań spółki w podatku od nieruchomości, w ocenie Sądu organy zasadnie stwierdziły, że brak jest podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania, którego przedmiot został przez stronę wskazany jako "określenie wysokości zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami w podatku o nieruchomości za lata 2000 – 2004". Z tego też względu zasadnie zastosowały przepis art. 165a § 1 O.p., odmawiając wszczęcia postępowania podatkowego. Z jednej bowiem strony, w obrocie prawnym istnieje już ostateczna decyzja określająca wysokość zobowiązań podatkowych za wskazany okres, z drugiej zaś skarżąca w odrębnych postępowaniach domagała się już wydania zaświadczenia oraz uchylenia decyzji ostatecznej w trybie art. 253 § 1 O.p., a sprawy te zostały rozstrzygnięte ostatecznie i prawomocnie przez organy podatkowe. To oznacza, że dla rozstrzygnięcia o wniosku strony brak jest podstawy prawnej.
W myśl art. 165 § 1 O.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a ( art. 165 § 3 ww. ustawy). Zgodnie z art. 165a § 1 O.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn" należy przy tym wiązać z przypadkami, gdy wszczęciu postępowania, a w konsekwencji rozpoznaniu sprawy, sprzeciwiają się przepisy prawa procesowego lub materialnego. W doktrynie i orzecznictwie sądowoadmininstracyjnym wśród przyczyn tych wymienia się m.in.: brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego, sytuację, gdy w sprawie toczy się już postępowanie podatkowe lub przypadek, gdy w sprawie zapadła już decyzja. Przyczyna przedmiotowa stojąca na przeszkodzie wszczęciu postępowania musi być znana już w chwili złożenia wniosku, a więc musi wynikać z jego treści, bądź być znana organowi z urzędu. Użyte w ww. przepisie wyrażenie "nie może być wszczęte" należy więc odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa, którego wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny.
Jakkolwiek więc w pełni zrozumiałymi dla Sądu są intencje strony, która zmierza wprost do zabezpieczenia swoich interesów majątkowych i usunięcia swoistej niepewności w sytuacji prawnej, to jednak próba zainicjowania postępowania, o którym mowa w tej sprawie, nie może stanowić odpowiedniego instrumentu dla osiągnięcia tego celu.
Podkreślić też należy, że organ nie ma obowiązku występować z wnioskiem o wykreślenie hipoteki przymusowej. Nie można więc złożyć ponaglenia, zarzucając mu w tej kwestii bezczynność (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II FSK 2320/12). Organ jest natomiast zobligowany do dokonania wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej, w tym na wniosek spółki winien wystawić dokument potwierdzający wygaśnięcie wierzytelności podatkowej (zaświadczenie). Jeżeli organ podatkowy odmawia wystawienia takiego dokumentu, a podstawa do takiej odmowy zostanie odpowiednio zweryfikowana (także w postępowaniu sądowoadministracyjnym), właściciel nieruchomości może domagać się wykreślenia hipoteki w drodze powództwa. Chodzi o powództwo mające na celu usunięcie rozbieżności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Wnosi się je na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zaś sąd cywilny jest zobowiązany do zgromadzenia materiału dowodowego oraz własnej oceny sprawy, z uwzględnieniem brzmienia przepisów ustawy podatkowej i przy współdziałaniu z organami podatkowymi. Wpisu potrzebnego do usunięcia niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym dokonuje się, gdy niezgodność będzie wykazana orzeczeniem sądu (o którym mowa powyżej) lub innymi odpowiednimi dokumentami, co wynika z art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zobowiązaniem organu podatkowego jest należyte współdziałanie z podatnikiem w tym względzie, ale od podatnika z kolei oczekiwać należy właściwego zainicjowania postępowania, które pozwoli na wywiązanie się z obowiązku poświadczenia okoliczności związanej z wygaśnięciem zobowiązań podatkowych. Nie sposób bowiem podzielić stanowiska organu, że fakt, iż z chwilą upływu terminu przedawnienia zobowiązanie wygasa z mocy prawa powoduje, iż organ nie będzie zobowiązany do poświadczenia tego faktu, szczególnie że na bieg terminu przedawnienia mogą mieć wpływ określone w ustawie Ordynacja podatkowa okoliczności.
Mając więc powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.