III SA/Wa 2426/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2006-12-22
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenia społeczneskładkiumorzenieZUSniewypłacalnośćupadłośćuznanie administracyjneprawo pracyfinanse przedsiębiorstw

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki D. Sp. z o.o. na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, uznając, że mimo spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, umorzenie jest fakultatywne.

Spółka D. Sp. z o.o. wniosła o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, powołując się na całkowitą niewypłacalność, potwierdzoną oddaleniem wniosku o upadłość. Organ rentowy odmówił umorzenia, wskazując na możliwość przeniesienia odpowiedzialności na członków zarządu oraz na fakt, że umorzenie jest uznaniowe. WSA w Warszawie oddalił skargę, stwierdzając, że choć przesłanka całkowitej nieściągalności została spełniona, organ nie miał obowiązku umorzenia składek, a jego decyzja mieściła się w granicach uznania administracyjnego.

Spółka D. Sp. z o.o. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, powołując się na art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.), który stanowi o całkowitej nieściągalności w przypadku oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Spółka przedstawiła postanowienie sądu o oddaleniu wniosku o upadłość z powodu braku środków na pokrycie kosztów postępowania. ZUS odmówił umorzenia, wskazując, że umorzenie jest fakultatywne i że istnieją inne przesłanki, takie jak możliwość przeniesienia odpowiedzialności na członków zarządu zgodnie z Ordynacją podatkową, które organ wziął pod uwagę. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez Prezesa ZUS, decyzja organu pierwszej instancji została utrzymana w mocy. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. poprzez uzależnienie rozstrzygnięcia od nieznanej ustawie przesłanki przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając, że choć przesłanka całkowitej nieściągalności została spełniona, umorzenie należności jest fakultatywne (uznaniowe) i organ nie miał obowiązku umorzenia składek. Sąd podkreślił, że nawet w przypadku całkowitej nieściągalności, organ może odmówić umorzenia, jeśli dostrzega inne możliwości zaspokojenia roszczeń, np. w postępowaniu egzekucyjnym lub poprzez przeniesienie odpowiedzialności na osoby trzecie. Sąd uznał, że decyzja organu, mimo pewnych uchybień proceduralnych w uzasadnieniu, mieściła się w granicach uznania administracyjnego i nie naruszyła prawa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu braku środków na pokrycie kosztów postępowania stanowi przesłankę całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Uzasadnienie

Sąd potwierdził, że oddalenie wniosku o upadłość z powodu braku majątku na pokrycie kosztów postępowania jest jedną z ustawowych przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.s.u.s. art. 28 § ust. 1-3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3. Umorzenie jest fakultatywne.

u.s.u.s. art. 28 § ust. 3 pkt 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn określonych w przepisach Prawa upadłościowego i naprawczego (np. brak środków na koszty postępowania).

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 30

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie podlegają umorzeniu.

u.s.u.s. art. 32

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Przepisy o umarzaniu należności stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz ubezpieczenie zdrowotne.

u.s.u.s. art. 83 § ust. 1 pkt 3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Organem właściwym do wydawania decyzji w sprawach umorzenia składek jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

p.u.n. art. 13 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

Sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania.

o.p. art. 116 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

Reguluje możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zadłużenie spółki na członków jej zarządu.

k.p.a. art. 64 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wezwania do złożenia wyjaśnień lub przedłożenia dokumentów.

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa wymogi uzasadnienia decyzji administracyjnej.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) – c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie sądu w przypadku nieuwzględnienia skargi.

p.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek poprzez oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu braku środków na pokrycie kosztów postępowania. Naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. przez organ odwoławczy poprzez uzależnienie rozstrzygnięcia od nieznanej ustawie przesłanki przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organu odwoławczego, że możliwość przeniesienia odpowiedzialności na członków zarządu stanowi przesłankę odmowy umorzenia, a nie przesłankę całkowitej nieściągalności. Argumentacja organu, że oddalenie wniosku o upadłość nie oznacza braku możliwości zaspokojenia roszczeń w postępowaniu egzekucyjnym. Argumentacja organu, że umorzenie składek jest fakultatywne i wymaga konfrontacji interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Godne uwagi sformułowania

Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Należy zwrócić uwagę, iż Prezes ZUS nie kwestionując wystąpienia w rozpatrywanej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, określonej w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. i niezależnie od ewentualnej możliwości przeniesienia odpowiedzialności za zaległości Skarżącej na osoby trzecie, wskazywał również, iż oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości Skarżącej nie oznacza, iż Zakład nie uzyska zaspokojenia swoich roszczeń w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym wprost do majątku Skarżącej.

Skład orzekający

Jerzy Płusa

przewodniczący-sprawozdawca

Alojzy Skrodzki

członek

Dariusz Turek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Umorzenie składek ZUS jest fakultatywne, nawet przy całkowitej nieściągalności. Organ może odmówić umorzenia, jeśli widzi inne możliwości zaspokojenia lub uwzględnia interes społeczny. Interpretacja przesłanek umorzenia i uznania administracyjnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji oddalenia wniosku o upadłość z powodu braku środków na koszty postępowania. Interpretacja uznania administracyjnego w kontekście umorzeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia umarzania składek ZUS, które jest istotne dla wielu przedsiębiorców. Pokazuje, że nawet spełnienie formalnych przesłanek nie gwarantuje umorzenia, a decyzja należy do uznania administracyjnego organu.

Czy ZUS musi umorzyć Twoje długi, gdy firma upada? Niekoniecznie – kluczowe jest uznanie administracyjne.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 2426/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-12-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alojzy Skrodzki
Dariusz Turek
Jerzy Płusa /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Sygn. powiązane
II GSK 141/07 - Wyrok NSA z 2007-08-29
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa (spr.), Sędziowie Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2006 r. D. sp. z o.o. w P. – Skarżąca w rozpatrywanej sprawie, zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie w całości wszelkich zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wraz z należnościami dodatkowymi. Jako podstawę prawną swojego żądania wskazała art. 28 ust. 2 w związku z art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.".
Uzasadniając wniosek Skarżąca podniosła, że nie posiada obecnie środków finansowych pozwalających na uregulowanie należności. Podała również przyczyny, z powodu których doszło do zaprzestania spłacania przez nią zobowiązań, a w konsekwencji do wystąpienia z wnioskami do Sądu Rejonowego w P. o ogłoszenie upadłości z opcją likwidacyjną. Skarżąca przedstawiła przebieg postępowania w przedmiocie wniosku o ogłoszenie upadłości, które ostatecznie zakończyło się oddaleniem jej wniosku z uwagi na brak majątku pozwalającego na przeprowadzenie postępowania. W tej sytuacji, zdaniem Skarżącej, spełniona została przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., warunkująca stwierdzenie całkowitej niewypłacalności dłużnika. Dodała, że niewypłacalność ta nie była zawiniona. Do wniosku dołączyła odpis postanowienia Sądu Rejonowego w P, Wydział [...]z dnia [...] października 2005 r. oddalającego jej wniosek o ogłoszenie upadłości.
Pismem z dnia [...] stycznia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wezwał Skarżącą do stawienia się jej przedstawiciela w siedzibie Oddziału w celu złożenia informacji o korzystaniu lub też niekorzystaniu w okresie trzech ostatnich lat z pomocy publicznej, aktualnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, zaświadczenia o nadaniu numeru REGON/PKD, dokumentów potwierdzających kondycję finansową Skarżącej, wykazu wierzytelności i długów oraz ewidencji środków trwałych wraz z informacją o ustanowionych na nich obciążeniach.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował jednocześnie, że przedłożenie wskazanych wyżej dokumentów stanowi warunek pozytywnego rozpatrzenia wniosku Skarżącej o umorzenie należności.
Decyzją z dnia [...] marca 2006 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3 i 4, art. 30 oraz art. 32 u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia do czerwca 2005 r. w łącznej kwocie 30.697,47 zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za ten sam okres w łącznej kwocie 5.591,22zł.
W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych przytoczył treść art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3 i 4 i art. 32 u.s.u.s. Wyjaśnił jednocześnie, iż Skarżąca zalega ze spłatą zarówno należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika (w kwotach podanych w sentencji decyzji), jak i należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych, które na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie podlegają umorzeniu.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż skierował do Skarżącej pismo wzywające, m. in. do dostarczenia dokumentów niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia jej wniosku, których jednakże Skarżąca nie przedłożyła. W związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności, podkreślając przy tym, iż ma on jedynie możliwość, a nie obowiązek ich umarzania, nawet wówczas, gdyby spełnione zostały ustawowe przesłanki.
Pismem z dnia [...] marca 2006 r. Skarżąca zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej - "Prezes ZUS") z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (zatytułowanym: wniosek o ponowne rozpoznanie wniosku).
W uzasadnieniu wniosku przyznała, że otrzymała wezwanie do przedłożenia dokumentów, jednakże wezwanie to nie wskazywało ani podstawy prawnej żądania, ani też rygoru niezastosowania się do niego.
Skarżąca zauważyła, że w wezwaniu tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych posłużył się pojęciem "celem rozpoznania wniosku", co uzasadniało przypuszczenie, iż jest to wezwanie, o którym mowa w art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a." Skoro zatem Skarżąca nie zastosowała się do wezwania, jej wniosek powinien zostać pozostawiony bez rozpoznania.
Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca dołączyła część żądanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokumentów (postanowienie o wpisie w Krajowym Rejestrze Sądowym informacji o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, bilans oraz rachunek zysków i strat, zestawienie należności i zobowiązań, zaświadczenie o numerze REGON), zaznaczając przy tym, iż pozostałe dokumenty przedłoży niezwłocznie po ich otrzymaniu.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2006 r. Skarżąca uzupełniła materiał dowodowy w sprawie. Wyjaśniła mianowicie, iż na sumę jej wierzytelności składają się przede wszystkim drobne należności (na poziomie kilkuset złotych) od małych i średnich sklepów detalicznych. Nadmieniła, że w stosunku do części tych wierzytelności podjęła starania w celu ich wyegzekwowania na drodze pozasądowej (firmy windykacyjne). Pozostałe należności uznać można za nieściągalne.
Skarżąca powtórnie przedstawiła przebieg postępowania upadłościowego, stwierdzając jednocześnie, że zarząd nie ponosi winy w oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] maja 2006 r. utrzymał w mocy decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji.
Uzasadniając decyzję Prezes ZUS za błędne uznał stanowisko Skarżącej, zgodnie z którym pismo z dnia [...] stycznia 2006 r. stanowiło wezwanie skierowane w trybie art. 64 § 2 K.p.a. Zwrócił uwagę, że w piśmie tym mowa była wyraźnie o braku podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku w przypadku niewywiązania się przez Skarżącą z wymienionych w nim warunków.
Odnosząc się do przedstawionych przez Skarżącą argumentów dotyczących zaistnienia w niniejszej sprawie przesłanek całkowitej nieściągalności, Prezes ZUS zauważył, iż co prawda dał wiarę złożonym w toku postępowania dokumentom i wyjaśnieniom, niemniej istnieją inne jeszcze – poza oddaleniem wniosku o ogłoszenie upadłości – przesłanki tej nieściągalności, które nie zostały wykazane. Okolicznością taką jest, zdaniem Prezesa ZUS, możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zadłużenie spółki na członków jej zarządu na podstawie art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.).
Zaznaczył przy tym, iż o odpowiedzialności członków zarządu orzec można jedynie w odrębnym postępowaniu administracyjnym i do czasu wydania w jego toku decyzji bądź też stwierdzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych braku podstaw do jej wydania nie można przyjąć, że taka możliwość nie istnieje.
Prezes ZUS podkreślił ponadto, że oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości ze względu na brak środków na pokrycie kosztów postępowania nie oznacza, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zaspokoi swoich roszczeń w postępowaniu egzekucyjnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. poprzez uzależnienie rozstrzygnięcia od zaistnienia nieznanej ustawie przesłanki niewypłacalności dłużnika. Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, iż w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. jako przesłankę niewypłacalności wymieniono oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Zauważyła, że przepis ten nie wspomina o możności lub też niemożności przeniesienia odpowiedzialności na osobę trzecią jako elemencie składowym tej przesłanki, jak to czynią przepisy art. 28 ust. 3 pkt 1 i 3 u.s.u.s. Stąd też, zdaniem Skarżącej, wystarczającym dla uznania niewypłacalności dłużnika jest samo tylko oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Utrzymując zatem w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z uwagi na możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zadłużenie spółki na członków jej zarządu, Prezes ZUS wykroczył poza zakres przedmiotowy art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. i tym samym dokonał jego nadinterpretacji.
Skarżąca podniosła ponadto, że wprawdzie uznanie administracyjne jest swobodne, niemniej nie może ono abstrahować od zebranego w sprawie materiału dowodowego. Tymczasem dowody te, zdaniem Skarżącej, wyraźnie wskazują na niemożność uregulowania istniejącego zadłużenia. Dodała, iż w toku postępowania przedłożyła wszelkie dokumenty obrazujące jej kondycję finansową, stan zadłużenia oraz stan majątkowy. Wyjaśniła także przyczyny załamania sytuacji finansowej oraz okoliczności, które uniemożliwiły jej wszczęcie i przeprowadzenie postępowania upadłościowego. Skarżąca podkreśliła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązany był odnieść się do tych okoliczności i rozważyć je w ramach uznania administracyjnego, czego jednakże nie uczynił.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm./, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu.
Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, tak więc ten ostatni przepis nie mógł mieć w ogóle zastosowania w rozpatrywanej sprawie.
Wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).
Biorąc pod uwagę powyższe regulacje należy zatem wskazać, iż jako podstawa prawna ewentualnego umorzenia wnioskowanych przez Skarżącą należności mógł być jedynie rozpatrywany, wspomniany wyżej przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s., dotyczący sytuacji całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, w związku z art. 28 ust. 3 tej ustawy.
Stosownie do art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., całkowita nieściągalność należności z tytułu składek zachodzi, gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze. Na ten właśnie przepis powołała się Skarżąca składając wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Do wniosku załączyła postanowienie z dnia [...] października 2005 r. Sądu Rejonowego w P., Wydział [...] oddalające wniosek Skarżącej o ogłoszenie upadłości, a z uzasadnienia tego postanowienia wynika, iż podstawą takiego rozstrzygnięcia był właśnie art. 13 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, stanowiący o tym, iż sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Sąd Rejonowy w P. wyliczając prognozowane koszty postępowania upadłościowego na kwotę ok. 128 tys. zł stwierdził, iż majątek wnioskodawcy, na który składają się ruchomości oraz przysługujące mu wierzytelności nie wystarczy na zaspokojenie kosztów postępowania.
W świetle treści powyższego postanowienia nie ulega wątpliwości, iż zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności składek, określona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Okoliczność ta nie była jednak kwestionowana przez organy wydające decyzje w rozpatrywanej sprawie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono m.in., iż w tym zakresie należy dać wiarę dokumentom i wyjaśnieniom dokonanym w sprawie przez pełnomocnika Skarżącej.
W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Należy jednak podkreślić, iż wystarczy spełnienie jednej tylko z tych przesłanek, aby zaistniała sytuacja całkowitej nieściągalności składek w rozumieniu przepisów u.s.u.s., stwarzająca potencjalną możliwość podjęcia pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. W tym kontekście należy przyznać rację pełnomocnikowi Skarżącej i za błędną uznać tę część argumentacji organu odwoławczego, w jakiej traktuje on kwestię możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, w kategoriach przesłanki całkowitej nieściągalności – art. 28 ust. 3 pkt 4 (w sytuacji, gdy nie kwestionuje zaistnienia innej przesłanki, tj. określonej w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s.), nie zaś jako części uzasadnienia, negatywnego dla Skarżącej rozstrzygnięcia, ale podjętego w warunkach zaistnienia już innej przesłanki całkowitej nieściągalności składek, do czego również, działając w ramach uznania administracyjnego, organ ten miał prawo. Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stwarza bowiem jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."
Tego rodzaju argument przytoczył również organ pierwszej instancji stwierdzając w uzasadnieniu swojej decyzji, iż Zakład ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.
Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.
Wskazywane wyżej uchybienie polegające na błędnym odniesieniu argumentu dotyczącego możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie do przesłanki całkowitej nieściągalności składek, a nie do wyjaśnienia powodów podjęcia negatywnej dla Skarżącej decyzji w warunkach spełnienia innej przesłanki tej nieściągalności należy potraktować jako naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. Jednakże, w ocenie Sądu, to proceduralne uchybienie, w tej konkretnej sprawie nie mogło mieć istotnego wpływu na jej wynik. "Wpływ istotny" to taki, który pozwala przyjąć, że gdyby naruszenia tego nie było, mogłoby zapaść inne rozstrzygnięcie. Należy zwrócić uwagę, iż Prezes ZUS nie kwestionując wystąpienia w rozpatrywanej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, określonej w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. i niezależnie od ewentualnej możliwości przeniesienia odpowiedzialności za zaległości Skarżącej na osoby trzecie, wskazywał również, iż oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości Skarżącej nie oznacza, iż Zakład nie uzyska zaspokojenia swoich roszczeń w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym wprost do majątku Skarżącej. Twierdzenie takie nie może być uznane za bezpodstawne, albowiem stwierdzony przez sąd powszechny brak majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania nie jest równoznaczny z brakiem jakiegokolwiek majątku. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, czy to wprost z majątku dłużnika, czy też poprzez ewentualne wykorzystanie instytucji przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.
Należy także zwrócić uwagę, iż przed wydaniem decyzji Prezes ZUS przeprowadził postępowanie zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej w jakiej znajduje się Skarżąca. Wydając rozstrzygnięcie nie negowano również treści i wiarygodności dokumentów i wyjaśnień składanych w toku postępowania przez pełnomocnika Skarżącej. Ten jednak w swojej argumentacji koncentrował się głównie na kwestii dotyczącej przebiegu postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Poznaniu w przedmiocie wniosku o ogłoszenie upadłości Skarżącej. Jednakże zastrzeżenia podnoszone w tym zakresie przez pełnomocnika Skarżącej i dotyczące okoliczności nie pozwalających na wszczęcie i przeprowadzenie postępowania upadłościowego nie miały związku z rozstrzygnięciem w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, będącym przedmiotem niniejszej sprawy. Podobnie jak dla oceny zaskarżonej decyzji nie mogły mieć wpływu podnoszone przez pełnomocnika Skarżącego argumenty odnoszące się do przyczyn powstania zadłużenia Skarżącej, czy też braku zawinienia zarządu spółki w oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Ten ostatni argument może być natomiast podniesiony, jak wskazuje sam pełnomocnik Skarżącej w piśmie z dnia [...] kwietnia 2006 r. stanowiącym uzupełnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i co potwierdza również w zaskarżonej decyzji Prezes ZUS - w ewentualnym postępowaniu dotyczącym przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.
Biorąc powyższe pod uwagę uznać zatem należy, iż choć w sposób odbiegający od pełnego i wyczerpującego uzasadnienia, to jednak zaskarżona decyzja zawiera podstawowe jego elementy, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego. Stąd też, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI