I SA/Ol 46/16

I SA/Ol 46/16 - Postanowienie WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2016-02-29
Data wpływu
2016-01-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Małgorzata Klimek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II FSK 2832/16 - Wyrok NSA z 2018-10-17
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 258 § 2 pkt 7 , art. 246 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub doradcy podatkowego w sprawie ze skargi H. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011r. postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika WSA/post.1 - sentencja postanowienia
Uzasadnienie
W załączonym do skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca H. Ż. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Ze złożonego formularza PPF o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem B. Ż. Wnioskodawczyni wraz
z mężem uzyskują emerytury w łącznej wysokości 1763,85 zł netto, nie posiadają jakiegokolwiek majątku. Z akt administracyjnych wynikało, iż zamieszkiwany przez nich dom jest własnością dzieci. Skarżąca wskazała, iż ponosi miesięczne koszty utrzymania takie jak: energia elektryczna w wysokości 130 zł, woda w wysokości 50 zł, wywóz odpadów 18 zł, opał 900 zł rocznie.
Argumentując wniosek skarżąca wyjaśniła, iż nie posiada wiedzy prawniczej
w szczególności w zakresie prawa podatkowego, a zachodzi konieczność fachowej
i specjalistycznej reprezentacji. Wskazała również na brak środków finansowych na opłacenie pełnomocnika.
Do wniosku załączono kopię decyzji w przedmiocie przeliczenia wysokości emerytury z dnia 14 października 2015r., z której wynika, że skarżąca otrzymuje świadczenie do wypłaty w wysokości 1.149,02 zł.
Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie,
w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Pismem z dnia 5 lutego 2016r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia złożonych informacji, wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej i finansowej poprzez przedłożenie następujących dodatkowych oświadczeń:
- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącej i jej rodziny, oświadczenia czy wnioskodawczyni lub/i jej współmałżonek, korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącej i jej rodzinie pomocy,
- wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącą oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym - wspólnych i osobistych, z okresu ostatnich czterech miesięcy (tj. od 01.10.2015 r. do 31.01.2016 r.), bądź oświadczenia o braku takowych przez każdą z osób,
- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, o posiadanych przez skarżącą oraz jej męża: nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5.000 zł, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 01.01.2014 r. do 28.12.2015 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży),
- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, czy w prowadzonym gospodarstwie domowym uzyskiwane są dodatkowe dochody np. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, prac dorywczych bądź sezonowych, ze stron internetowych wynika bowiem, że mąż skarżącej prowadzi działalność w zakresie doradztwa finansowego
i kredytowego pod nazwą "[...]", w przypadku odpowiedzi pozytywnej należy nadesłać kopię dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez męża skarżącej działalności gospodarczej za rok 2015,
- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, w zakresie łącznego dochodu osób prowadzących gospodarstwo domowe (w związku z wykreśleniem rubryki nr 10 "Dochody").
W odpowiedzi na wezwanie wyjaśniono, iż miesięczne wydatki związane
z utrzymaniem skarżącej i jej męża przedstawiają się następująco: energia elektryczna od 120 do 160 zł, wywóz odpadów 18 zł, opłata za wodę 50 zł, abonament telefoniczny 35 zł oraz opłata za telefon 70 zł, telewizja 65 zł, zakup opału 100 zł, wydatki na żywność 1.000 zł, odzież 50 zł, środki czystości 50 zł, zakup leków 40 zł, przejazdy 100 zł, gaz 50 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że wraz z mężem nie korzystają z żadnej pomocy finansowej. Dodała, że mąż posiada rachunki bankowe w "[...]" i "[...]", które od czterech lat są zablokowane przez komornika, nie korzysta z nich i nie posiadają historii. Podniosła, iż od lutego 2016r. organ podatkowy podjął egzekucję z jej świadczenia emerytalnego. Wyjaśniła, że ani ona ani jej mąż nie posiadają nieruchomości, samochodu oraz przedmiotów wartościowych, tym bardziej przekraczających wartość 5.000 zł. Mąż prowadzi działalność gospodarczą, ale przychód za rok 2015 wyniósł 0 zł. Wskazał, iż łączne dochody jej i męża to 1.763,85 zł miesięcznie.
Do złożonego oświadczenia załączono wyciąg z rachunku bankowego skarżącej za okres 10.11.2015r do 10.02.2016r. dokument wygenerowany elektronicznie (k.18), kopię faktury za telefon za miesiąc listopad/grudzień 2015r. w wysokości 73,58 zł (k.19), kopię faktury za telefon za miesiąc wrzesień/październik 2015r. w wysokości 67,45 zł (k.20), kopię faktury za telefon za miesiąc grudzień 2015r/styczeń 2016r. w wysokości 73,81 zł (k.21), cztery kopie faktur za energię elektryczną za okres wrzesień 2015r – styczeń 2016r. za okresy miesięczne w wysokości ok. od 120 zł do 160 zł miesięcznie (k. 22 -25).
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej.
W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.
W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącą oświadczenia
i dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawczyni nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżąca nie może ponieść kosztów postępowania sądowego sama czy też przy pomocy najbliższych członków rodziny. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Skarżąca odpowiadając na wezwanie nie przedłożyła dokumentów potwierdzających wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów/straty z tytułu prowadzonej przez jej męża działalności gospodarczej, nie przedłożyła również oświadczenia w zakresie posiadanego majątku w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku, natomiast przedłożone wyciągi z rachunków bankowych nie obejmowały pełnego okresu, do którego przedstawienia zobowiązano wnioskodawczynię wezwaniem z dnia 5 lutego 2016r. Dlatego też na podstawie złożonych oświadczeń i braku niektórych z dokumentów źródłowych, nie sposób określić w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, że poniesienie kosztów związanych z wniesieniem skargi oraz ustanowienia pełnomocnika, jest niemożliwe. Innymi słowy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącej.
Wezwaniem z dnia 5 lutego 2016r. wezwano skarżącą do przedstawienia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez nią oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, lokat terminowych
z okresu ostatnich czterech miesięcy (tj. od 01.10.2015r. do 31.01.2016r.), bądź oświadczenia o braku takowych przez każdą z osób zobowiązanych do przedłożenia dokumentów źródłowych. Wskazać należy, że skarżąca została wezwana w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, bądź oświadczenia, że takich rachunków nie posiada oraz nie posiadają ich osoby prowadzące z nią gospodarstwo domowe. Tymczasem wnioskodawczyni przedłożyła wyciągi z rachunków bankowych od dnia 10 listopada 2015r., za taki sam okres wyciągi przedstawił jej mąż w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 47/16. Trudno powyższe działanie uznać za niecelowe, bądź bez znaczenia, skoro w historii rachunku jako zastosowane kryteria wyboru dotyczące okresu - za jaki dokument miał być wygenerowany, wprowadzono daty od 10.11.2015r. do dnia 10.02.2016r. Tym samym okres od 1 października 2015r. do 10 listopada 2015r. tj. prawie półtoramiesięczny, nie został wykazany w wyciągu z rachunku bankowego. W tej sytuacji nie można było dokonać rzeczywistej analizy rachunków bankowych za wskazany w wezwaniu okres, a w konsekwencji ustalić faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej rodziny. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że skarżąca czy osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają bądź nie posiadały środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. W sytuacji niepełnego przedstawienia wskazanych dokumentów widniejące saldo ujemne (- 56 356,41 zł) na wyciągu z "[...]" nie stanowi jedynej przesłanki uprawniającej do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Celem uzyskania powyższych dokumentów miała być możliwość dokonania analizy rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu okres. Umożliwiałaby ona ustalenie czy wnioskodawczyni lub jej mąż posiadali dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest istotne dla ustalenia czy miała ona ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z zainicjowanym postępowaniem sądowym. W konsekwencji niepełnego przedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej nie jest możliwa.
Nie wyjaśniono również kwestii ewentualnego majątku posiadanego przez skarżącą oraz jej męża w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku
o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawczyni wezwana została do wykazania posiadanych przez nią oraz jej męża nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych,
w okresie od 01.01.2014 r. do 28.12.2015r. (tj. do dnia złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy). W przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku skarżąca zobowiązana została do wskazania tytułu prawnego, kwoty zakupu, ewentualnie ceny sprzedaży oraz wskazania przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży. Tym samym odpowiedź "ani ja ani mój mąż nie posiadamy nieruchomości, samochodu oraz przedmiotów wartościowych", nie wypełnia wystosowanego do skarżącej wezwania. Oświadczenie powyższe odnosi się bowiem do aktualnej sytuacji wnioskodawczyni i jej męża, która została już przedstawiona i znana była rozpoznającemu wniosek referendarzowi z formularza PPF. Złożone w ten sposób wyjaśnienie budzi wątpliwości co do jego wiarygodności, z uwagi na unikanie odpowiedzi na konkretnie postawione pytanie. W tej sytuacji referendarz sądowy nie mógł ocenić czy wnioskodawczyni oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym w podanym okresie posiadały jakiekolwiek majątek i jak nim rozporządzały. Wskazywana we wniosku PPF, aktualnie trudna sytuacja materialna nie przesądza, że w okresie poprzedzającym złożenie wniosku skarżąca lub najbliżsi członkowie jej rodziny nie mogły posiadać majątku umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie lub ich części.
Ponadto nie przedłożono również dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez męża skarżącej działalności. Tym samym oświadczenie, że przychód ten w roku 2015r wyniósł 0 zł nie zostało uwiarygodnione. Wskazać należy, że wezwanie obligowało do przedłożenia dokumentów w tym zakresie, w celu udokumentowania przedstawianych okoliczności, a nie jedynie złożenia wyjaśnień.
Reasumując podkreślić należy, że celem wystosowanego do skarżącej wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jej faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje ona wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mogłaby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek
o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA
z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS).
Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącej uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawczyni w zakresie jej rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jej faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.