III SA/Wa 2317/23

III SA/Wa 2317/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jacek Kaute
Konrad Aromiński
Marta Waksmundzka-Karasińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 100
art. 21 ust. 5 pkt 6
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Konrad Aromiński, sędzia WSA Jacek Kaute, Protokolant sekretarz sądowy Anna Skorupska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2024 r. sprawy ze skargi C.N. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne miesiące 2020 r. i 2021 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON" lub "organ pierwszej instancji") decyzją z [...] marca 2023 r. określił C.N. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wysokość zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON w łącznej kwocie 30 814 zł za grudzień 2020 r. i miesiące od stycznia 2021 r. do czerwca 2021 r. oraz za listopad 2021 r., ponadto umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za okres od lipca 2021 do października 2021 r. Decyzja została wydana w wykonaniu decyzji Ministra Rodziny i Polityki Społecznej (dalej także: "Minister" lub "organ odwoławczy") z dnia [...] lutego 2023 r. uchylającej decyzję Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] listopada 2022 r. w całości i przekazującej sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Prezes Zarządu PFRON dokonując ponownej oceny materiału dowodowego uwzględnił orzeczenie Pana A.W. o [...] z kodem [...] wydane 2 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2022 r., z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od 28 – roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 7 października 2016 r. jako dokument potwierdzający schorzenie szczególne zgodnie z art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2023.100 t.j. z dnia 2023.01.13) – dalej "ustawa o rehabilitacji" - oraz § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 września 1998 r. w sprawie rodzajów schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Organ podtrzymał zaś swoje stanowisko odnośnie wliczenia do stanu zatrudnienia osób przebywających na urlopach bezpłatnych, udzielonych na podstawie art. 174 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks Pracy (Dz. U. z 2022 r., poz. 1510).
Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji zaskarżając tą decyzję w części dotyczącej pkt 1 sentencji i zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 21 ust. 5 pkt 6 w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Strona jest pracodawcą zatrudniającym co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, podczas, gdy wielu pracowników Strony często przebywa na urlopach bezpłatnych jako osoby niedysponowane po wcześniejszym spożyciu alkoholu i nie należy wliczać ich do tej liczby.
Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z [...] sierpnia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu ww. decyzji Minister stwierdził, że wysokość zobowiązań Strony z tytułu wpłat na PFRON została ustalona przez organ I instancji prawidłowo na podstawie wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie i nie uległa zmianie.
Stan zatrudnienia u pracodawcy kształtował się następująco:
- 2020/12 - 29,42 pracowników w tym osób niepełnosprawnych 0,00
- 2021/01 - 30,92 pracowników w tym osób niepełnosprawnych 0,00
- 2021/02 - 29,63 pracowników w tym osób niepełnosprawnych 0,00
w tym okresie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" z dnia 12 listopada 2020 r. poz. 1030 wynosiło 5 168,93 zł. Zobowiązanie za 2020/12 wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 3 709,00 zł. Zobowiązanie za 2021/01 wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 3 898,00 zł. Zobowiązanie za 2021/02 wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 3 735,00 zł.
- 2021/03 - 30,63 pracowników w tym osób niepełnosprawnych 0,00
- 2021/04 - 29,63 pracowników w tym osób niepełnosprawnych 0,00
- 2021/05 - 30,13 pracowników w tym osób niepełnosprawnych 0,00
w tym okresie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" z dnia 9 lutego 2021 r. poz. 136 wynosiło 5 457,98 zł. Zobowiązanie za 2021/03 wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 4 077,00 zł. Zobowiązanie za 2021/04 wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 3 944 zł. Zobowiązanie za 2021/05 wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 4 011 zł.
- 2021/06 - 28,13 pracowników w tym osób niepełnosprawnych 0,00
w tym okresie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" z dnia 12 maja 2021 r. poz. 440 wynosiło 5 681,56 zł. Zobowiązanie za 2021/06 wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 3 898 zł.
- 2021/11 - 26,38 pracowników w tym osób niepełnosprawnych 0,00
w tym okresie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" z dnia 10 sierpnia 2021 r. poz. 730 wynosiło 5 504,52 zł. Zobowiązanie za 2021/11 wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 3 542 zł.
Prawidłowe wyliczenie kwoty zobowiązania na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji za okres 2020/12 - 2021/06 i 2021/11 z tytułu wpłat na PFRON wynosi 30 814 zł.
Minister stwierdził, że organ I instancji prawidłowo ustalił również, że za okres 2021/07 - 2021/10 należało postępowanie w sprawie wpłat na PFRON umorzyć ze względu na jego bezprzedmiotowość. Ze zgromadzonego materiału wynika bowiem, że w powyższym okresie Strona osiągnęła wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynoszący co najmniej 6% co zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy o rehabilitacji powoduje zwolnienie z obowiązku dokonywania wpłat na PFRON za ten okres.
Odnosząc się do podnoszonych przez Stronę zarzutów dotyczących naruszenia art. 21 ust. 5 pkt 6 w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Strona jest pracodawcą zatrudniającym co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, Minister wyjaśnił, że wymienione w art. 21 ust. 5 pkt 6 ww. ustawy urlopy bezpłatne, o których mowa w ww. przepisie to urlopy obligatoryjne, tzn. że obowiązek ich udzielenia wynika z odrębnych ustaw. Sformułowanie "obowiązek udzielenia" należy rozumieć jako powinność pracodawcy do udzielenia takiego urlopu, w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących powstanie takiego obowiązku. Takim urlopem nie jest urlop bezpłatny udzielany pracownikowi na podstawie art. 174 Kodeksu pracy, bowiem to od woli pracodawcy zależy jego udzielenie. Ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że pracodawca udzielał urlopów na podstawie tego przepisu. Pracownik pełnosprawny przebywający na urlopie bezpłatnym udzielonym na podstawie art. 174 Kodeksu pracy jest uwzględniany w stanach zatrudnienia do wyliczenia obowiązkowych wpłat na PFRON
Skarżący pismem z 21 września 2023 r. wniósł skargę na powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie art. 21 ust. 5 pkt 6 w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż Strona jest pracodawcą zatrudniającym co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, podczas gdy wielu pracowników Strony często przebywa na urlopach bezpłatnych, jako osoby niedysponowane po wcześniejszym spożyciu alkoholu i nie należy wliczać ich do tej liczby.
Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zarządu PFRON i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi Skarżący zarzucił organom, że bardzo ściśle i w sposób zamknięty, literalnie wykładają normę zawartą w przepisie art. 21 ust. 5 pkt 6 ustawy o rehabilitacji tj. oczekują wskazania regulacji, z której wynika obowiązek udzielenia urlopu pracownikowi nietrzeźwemu, który nie stawił się w pracy. Skarżący podkreślił, że prawo polskie nie przewiduje takiego przepisu i tym samym zamyka pracodawcy drogę do udzielenia jakiegokolwiek urlopu tego typu pracownikom. Jednocześnie jednak, sprzeczne z prawem pozostaje dopuszczanie nietrzeźwych pracowników do pracy. Obowiązek udzielenia urlopu pracownikowi, który danego dnia już nie stawił się w pracy z powodu pozostawania w stanie nietrzeźwości, wynika więc pośrednio m.in. z przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy czy też samego kodeksu pracy.
Konkludując, Skarżący podkreślił, że nie spełnia kryteriów przewidzianych w art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji i nie podlega obowiązkowi uiszczania wpłat na PFRON. Pracodawca na co dzień ma do dyspozycji zaledwie kilku pracowników, jako że pozostali nie stawiają się w pracy, co stanowi istotny problem w prowadzeniu działalności gospodarczej przez Skarżącego. Obciążanie Skarżącego obowiązkiem uiszczania wpłat na PFRON na równi z innymi pracodawcami, którzy w istocie zatrudniają pracowników, którzy wykonują codziennie pracę na ich rzecz, jest postępowaniem sprzecznym z zasadami współżycia społecznego i naruszającym interesy Skarżącego jako przedsiębiorcy.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Spór w sprawie sprowadza się do ustalenia, czy Skarżący w kontrolowanym okresie był pracodawcą zatrudniającym co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i co za tym idzie, czy był zobowiązany do uiszczania miesięcznych wpłat na PFRON.
W ocenie Skarżącego nie podlega on obowiązkowi uiszczania przedmiotowych wpłat, nie jest pracodawcą zatrudniającym co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, a organy podatkowe niezasadnie wliczyły do liczby pracowników, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, pracowników przebywających na urlopach bezpłatnych, z uwagi na pozostawanie w stanie nietrzeźwości. .
W ocenie zaś organu podatkowego katalog wyłączeń ze stanu zatrudnienia określony w art. 21 ust.5 ustawy o rehabilitacji nie przewiduje wyłączenia ze stanu zatrudnienia pracowników niebędących osobami niepełnosprawnymi, którym udzielono urlopu bezpłatnego na podstawie art. 174 Kodeksu pracy.
Zakreślając ramy rozważań prawnych należy wskazać, że stosownie do art. 21 ustawy o rehabilitacji pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na PFRON, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Pracodawcy dokonują wpłat, o których mowa w ust. 1, w terminie do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat, składając równocześnie Zarządowi Funduszu deklaracje miesięczne i roczne poprzez teletransmisje danych w formie dokumentu elektronicznego według wzoru ustalonego, w drodze rozporządzenia, przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego (art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji).
Zgodnie z art. 21 § 3 O.p., jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo, że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego. Przepis ten - na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, ma zastosowanie do wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
Zgodnie z art. 21 ust. 5 ustawy o rehabilitacji, do liczby pracowników, o której mowa w ust. 1, nie wlicza się osób niepełnosprawnych przebywających na urlopach bezpłatnych oraz osób niebędących osobami niepełnosprawnymi zatrudnionych:
1. na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego;
1a) przebywających na urlopie rodzicielskim;
2) przebywających na urlopach wychowawczych;
3) nieświadczących pracy w związku z odbywaniem służby wojskowej albo służby zastępczej;
4) będących uczestnikami Ochotniczych Hufców Pracy;
5) nieświadczących pracy w związku z uzyskaniem świadczenia rehabilitacyjnego;
6) przebywających na urlopach bezpłatnych, których obowiązek udzielenia określają odrębne ustawy. Z
Rację mają organy twierdząc, że art. 21 ust. 5 pkt 6 ustawy o rehabilitacji, dotyczy wyłącznie tych urlopów bezpłatnych, które pracodawca jest zobowiązany udzielić z mocy przepisów szczególnych, czyli obowiązek udzielenia tych urlopów wynika w ściśle przewidzianych ustawą przypadkach.
Zauważyć należy, że poza urlopem bezpłatnym udzielanym na zasadzie dobrowolnie zawieranego porozumienia pomiędzy pracodawcą a pracownikiem (art. 174 § 1 Kodeksu pracy), system prawny przewiduje wiele sytuacji, w których pracodawca obowiązany jest do udzielenia urlopu. Ustawodawca w pkt 6 ww. przepisu ustawy o rehabilitacji, wskazuje na urlopy bezpłatne, których pracodawca ma obowiązek udzielić. Sytuacja taka zachodzi np. na podstawie:
– art. 124 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskie (Dz. U z 2015 r. poz. 827), udzielany pracownikowi na okres trwania ćwiczeń lub służby wojskowej,
– art. 25 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 263), udzielany pracownikowi powołanemu do pełnienia z wyboru funkcji związkowej poza zakładem pracy,
– art. 47 ust. 8 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 151 ze zm.), udzielany pracownikowi skierowanemu do pracy przy zwalczaniu epidemii.
W sprawie bezspornym było to, że Skarżący zatrudniał w okresie od grudnia 2020 r. do czerwca 2021 r. oraz w listopadzie 2021 roku powyżej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy. W tym okresie udzielał pracownikom urlopów bezpłatnych. Nie ma przy tym racji Skarżący wskazując w skardze, że urlopy te nie były urlopami bezpłatnymi udzielonymi na podstawie art. 174 § 1 Kodeksu pracy Przeczy temu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Skarżący na wezwanie organu przesłał kopie pisemnych wniosków poszczególnych pracowników o udzielenie urlopów bezpłatnych, jednak z dokumentów tych w żaden sposób nie wynika, że udzielone urlopy bezpłatne były urlopami, do których udzielenia pracodawca był zobowiązany z mocy ustawy. Wręcz przeciwnie, znajdujące się w aktach sprawy wnioski o udzielenie urlopu bezpłatnego, zaakceptowane przez pracodawcę są wnioskami o udzielenie urlopu bezpłatnego na podstawie art. 174 § 1 Kodeksu pracy. Powyższej oceny nie zmienia tłumaczenie Skarżącego, że wnioski te wypisywane były "post factum". Ponadto ze znajdujących się w aktach sprawy zestawień urlopów bezpłatnych poszczególnych pracowników wynika, ze urlopy te dotyczyły okresów znacznie dłuższych niż jedn, czy dwa dni (por. karty 196-218 akt administracyjnych), np. okresu od 1 do 28 marca 2021 r., od 1 do 21 listopada 2021 r., od 16 do 29 sierpnia 2021 r. W tym stanie rzeczy trudno uznać za przekonujące tłumaczenia Skarżącego, że urlopy te udzielane były w sytuacjach, w których "pracownicy, po wprowadzeniu się w stan upojenia alkoholowego uprzedniego dnia (...), następnego dnia po prostu ( ...) nie stawiają się w pracy".
Zasadnie zatem organy uznały, że Strona nie udowodniła, iż liczba pracowników przebywających w badanym okresie na urlopach bezpłatnych podlegała na podstawie art. 21 ust. 5 ustawy o rehabilitacji wyłączeniu z ogólnej liczby pracowników, o której mowa w ust. 1 ww. artykułu. Raz jeszcze podkreślić należy, że jeżeli pracownik korzysta z urlopu bezpłatnego udzielonego na jego wniosek w trybie art. 174 § 1 Kodeksu pracy, to wlicza się go do ogólnego stanu zatrudnienia.
W tym stanie rzeczy nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art 21 ust. 5 pkt 6 w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż Strona jest pracodawcą zatrudniającym co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy.
Sąd nie znalazł przy tym powodów do odstąpienia od wyników literalnej wykładni art. 21 ust.5 pkt 6 ustawy o rehabilitacji. Brzmienie powyższego przepisu jest jednoznaczne i nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Problemy Skarżącego jako pracodawcy związane z zapewnieniem właściwej organizacji i dyscypliny pracy nie mogą uzasadniać odstąpienia od wyników wykładni językowej, która w procesie interpretacji prawa ma zawsze pierwszeństwo przed wykładnią systemową, czy celowościową. Wykładnia systemowa i funkcjonalna (celowościowa) służą wzmocnieniu i skontrolowaniu prawidłowości wyniku wykładni językowej. Punktem wyjścia w procesie wykładni jest jednak zawsze warstwa językowa interpretowanego przepisu prawa, ponieważ wykorzystanie reguł budowy zdań oraz znaczenie poszczególnych wyrazów czy zwrotów, a w konsekwencji zastosowanie reguł semantyki i syntaktyki, pozwala na ustalenie w pewnym stopniu znaczenia tekstu prawnego (por. np. wyrok NSA z 28 listopada 2012 r., sygn. akt II FSK 699/11, publ. CBOSA).
Orzekające w sprawie organy podjęły wszelkie możliwe działania, aby prawidłowo ustalić stan zatrudnienia u Skarżącego – liczbę zatrudnionych pracowników (w tym liczbę pracowników niepełnosprawnych) w przeliczeniu na pełne etaty oraz liczbę pracowników podlegającą na podstawie art. 21 ust. 5 ustawy o rehabilitacji ewentualnemu wyłączeniu z ogólnej liczby pracowników, o której mowa w ust. 1 ww. artykułu. Organ stan zatrudnienia ustalony został na podstawie zgromadzonych dowodów w postaci: deklaracji ZUS P DRA, ZUS P RCA, ZUS P RSA, ZUS P ZUA, wniosków o udzielenie urlopów bezpłatnych na podstawie art. 174 Kodeksu pracy, zestawień udzielonych urlopów. Czynności te zostały szczegółowo opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz.1634) orzekł jak w sentencji wyroku, uznając skargę za niezasadną.