III SA/WA 2264/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa ZUS odmawiającą umorzenia odsetek od składek, wskazując na błędy proceduralne i brak należytego uzasadnienia.
Skarżąca M. S. wniosła o umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, argumentując trudną sytuacją materialną i zdrowotną po upadku działalności gospodarczej. Prezes ZUS odmówił umorzenia, uznając brak przesłanek całkowitej nieściągalności i nie znajdując podstaw do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. WSA uchylił decyzję Prezesa ZUS, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 107 k.p.a. (brak należytego uzasadnienia) oraz art. 10 § 1 k.p.a. (brak umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów). Sąd podkreślił, że organ powinien szczegółowo zbadać sytuację materialną i zdrowotną skarżącej.
Sprawa dotyczyła skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżąca, prowadząca wcześniej działalność gospodarczą, która upadła, argumentowała swoją trudną sytuacją materialną i zdrowotną, utrzymując się z niskiej renty chorobowej. Organ pierwszej instancji (ZUS) odmówił umorzenia, wskazując na brak całkowitej nieściągalności należności i możliwość zabezpieczenia ich na nieruchomości skarżącej. Prezes ZUS utrzymał tę decyzję w mocy, powtarzając argumentację i dodając, że skarżąca nie przedstawiła nowych okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania. Sąd wskazał, że uzasadnienie decyzji Prezesa ZUS było lakoniczne i nie zawierało analizy sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej, co narusza art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Ponadto, organ nie umożliwił skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji, co stanowi naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. Sąd podkreślił, że umorzenie odsetek jest możliwe nawet bez umorzenia należności głównej, a przepisy (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 pkt 1 rozporządzenia) nakazują analizę indywidualnej sytuacji zobowiązanego. Sąd nie przesądził o zasadności wniosku o umorzenie, lecz nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ z uwzględnieniem wskazanych uchybień proceduralnych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organ drugiej instancji (Prezes ZUS) nie spełnił wymogów dotyczących uzasadnienia decyzji, naruszając art. 107 § 1 i 3 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Uzasadnienie
Uzasadnienie decyzji było lakoniczne, nie zawierało analizy stanu faktycznego, dowodów ani oceny sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej, co uniemożliwiło kontrolę sądową.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
u.s.u.s. art. 28 § 1, 2, 3, 3a, 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Należności z tytułu składek (w tym odsetki) mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1 i 3), która zachodzi w ściśle określonych sytuacjach. W uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).
k.p.a. art. 107 § 1, 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej, w tym uzasadnienia faktycznego i prawnego.
k.p.a. art. 10 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Nakłada na organy administracji obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu i umożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania.
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 24 § 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Definiuje 'należności z tytułu składek' jako składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej - organy podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 152
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Stwierdzenie, że uchylona decyzja nie może być wykonana.
Konstytucja RP art. 184
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
rozporządzenie art. § 3 § pkt 1
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku
Określa zasady umarzania należności z tytułu składek, w tym możliwość umorzenia w przypadku trudnej sytuacji materialnej i życiowej zobowiązanego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów postępowania przez organ, w szczególności brak należytego uzasadnienia decyzji oraz brak umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Możliwość umorzenia samych odsetek bez umorzenia należności głównej.
Godne uwagi sformułowania
kontrola sądowa sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego zasada przekonywania, sformułowana w art. 11 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej zasada swobodnej oceny dowodów czynny udział w każdym stadium postępowania należności z tytułu składek to zarówno składki, jak i odsetki za zwłokę
Skład orzekający
Dariusz Turek
sprawozdawca
Jolanta Sokołowska
przewodniczący
Sylwester Golec
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umarzania odsetek od składek ZUS, wymogów formalnych uzasadnienia decyzji administracyjnych oraz prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnej sytuacji skarżącej i interpretacji przepisów w dacie orzekania. Nacisk na błędy proceduralne, a nie merytoryczne rozstrzygnięcie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak istotne są formalne aspekty postępowania administracyjnego i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli merytoryczna zasadność wniosku nie została rozstrzygnięta.
“Błędy proceduralne ZUS doprowadziły do uchylenia decyzji o odmowie umorzenia odsetek.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 2264/06 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2006-11-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-07-17 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Dariusz Turek /sprawozdawca/ Jolanta Sokołowska /przewodniczący/ Sylwester Golec Symbol z opisem 6539 Inne o symbolu podstawowym 653 Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec, Asesor WSA Dariusz Turek (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Uzasadnienie Pismem, które wpłynęło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej ZUS) Oddział w J. 6 stycznia 2006 roku M. S. zwróciła się o umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, motywując wniosek tym, że działalność, którą prowadziła upadła i nie przyniosła jej żadnych korzyści. Aktualnie utrzymuję się z renty chorobowej, którą uzyskała na skutek dolegliwości neurologicznych. Po wykupieniu lekarstw pozostaje jej na życie i opłaty zaledwie trzysta złotych miesięcznie. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. ZUS odmówił umorzenia odsetek należnych od nieopłaconych składek na: ubezpieczenie społeczne za styczeń 1999 r., za okresy od marca do kwietnia 1999 r., od czerwca 1999 r. do lutego 2000r. oraz od maja do sierpnia 2001r. w łącznej kwocie - 8.435,50zł; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres do marca 1999 roku do kwietnia 1999r. i od czerwca 1999r. do lutego 2000r. w łącznej kwocie - 495,40 zł; - ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 1999r. i za okresy od marca do kwietnia 1999r. oraz od czerwca 1999r. do lutego 2000r. w łącznej kwocie 1.624,00 zł. W uzasadnieniu przytoczono art. 28 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 137, poz. 887 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s.). Ponadto podniesiono, że w stosunku do M. S. nie zaistniały przesłanki wymienione w przytoczonym przepisie, ponieważ w okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie opłacała składek za pracowników, których zatrudniała, Naczelnik Urzędu Skarbowego w D., prowadzący egzekucję ze świadczenia rentowego nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności wobec ZUS. Stwierdzono także, iż M. S. jest właścicielką nieruchomości położonej w P., na której ZUS może zabezpieczyć swoje należności. M. S. pismem z dnia [...] marca 2006 roku zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż otrzymuje bardzo niską rentę, którą ma przyznaną tylko czasowo (do kwietnia 2006roku), a po dokonaniu potrącenia na poczet zaległości pozostaje do jej dyspozycji kwota, za którą nie sposób przeżyć. Ponadto dodała, że w ostatnim czasie znacznie pogorszył się jej stan zdrowia i dlatego nie jest w stanie podjąć żadnej dodatkowej pracy. Nie posiada też żadnych oszczędności. Po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca dołączyła do akt szereg kopii zaświadczeń lekarskich, faktur, rachunków i zeznań podatkowych. Decyzją z [...] kwietnia 2006 roku Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu powtórzono argumentację decyzji z dnia [...] lutego 2006 roku. Dodano, że wnioskodawczyni nie podniosła w swoim odwołaniu żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na zmianę stanowiska. Takiego wpływu nie miały również złożone przez Skarżącą dokumenty. Zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s., odsetki są integralną częścią zadłużenia, umorzenie ich następuje w przypadku umorzenia odsetek. Na decyzję organu drugiej instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli M. S. i M. S., zwracając się o "umorzenie zaległości wraz z odsetkami z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia". W uzasadnieniu skargi Skarżący stwierdzili, że działalność gospodarcza, którą prowadziła M. S. upadła i przyniosła straty materialne, jednak mimo to Skarżąca postanowiła zmienić profil działalności gospodarczej, w związku z czym za środki z zaciągniętego kredytu i sprzedanego samochodu przeprowadziła remont kapitalny lokalu, mając na względzie uzgodnienia z Burmistrzem, że na czas remontu lokalu nie będzie płaciła dzierżawy. Skarżąca dodała, że Burmistrz mimo wcześniejszych zapewnień nakazał zapłatę czynszu dzierżawnego i to w wyższej kwocie, ponadto zafałszował wycenę kosztorysową remontu lokalu, co doprowadziło ich do bankructwa. Obydwoje są chorzy, pobierają renty inwalidzkie W odpowiedzi na skargę 7 lipca 2006 roku organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przytoczoną w wydanych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 lipca 2006 r. odrzucił skargę M. S. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że M. S. w rozpoznawanej sprawie nie jest stroną postępowania administracyjnego, zaskarżona decyzja nie była do niego skierowana, a ponadto nie wskazał on istnienia po jego stronie interesu prawnego związanego z zaskarżoną decyzją. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Zgodnie z art. 28 ust. 3 a i b u.s.u.s. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Szczegółowe zasady umarzania w całości lub części należności określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zwanego dalej rozporządzeniem. W § 3 pkt 1 wskazano, iż ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności: w przypadku gdy pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, a także w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenia należności. Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 roku Nr 98, poz.1071), zwaną dalej k.p.a. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej - do których należy między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego artykułu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa ZUS powyższych wymogów nie spełnia. Na podstawie tak sformułowanego uzasadnienia Sąd nie był w stanie ocenić prawidłowości całościowego postępowania w sprawie, dokonanych na jego podstawie ustaleń i w konsekwencji końcowego rozstrzygnięcia, które zostało zaskarżone. W ocenie Sądu doszło do naruszenia art. 107 k.p.a., co skutkowało uchyleniem decyzji. W uzasadnieniu decyzji drugiej instancji wskazano jedynie, że nie znaleziono podstaw do umorzenia odsetek w oparciu o art 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z tym, że nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, ponieważ egzekucja administracyjna prowadzona przez organ podatkowy ze świadczenia rentowego jest skuteczna. W aktach sprawy są zgromadzone liczne dokumenty świadczące o możliwościach finansowych jak i kondycji psychofizycznej strony, które pozostały poza zainteresowaniem organu. Strona podnosi, że ma bardzo niską rentę (nie ustalono w jakiej wysokości) przyznaną tylko do kwietnia 2006 r. (nie ustalono przyczyny podniesionej zmiany), po potrąceniu kwoty na poczet zaległości zostaje jej kwota nie wystarczająca na przeżycie, pogorszył się jej stan zdrowia, musi wykupować systematycznie leki, czeka ją operacja kręgosłupa, nie ma oszczędności. Wskazuje również na przyczynę zaistniałej sytuacji. Do podniesionych okoliczności nie ustosunkowano się w zaskarżonej decyzji, a jednocześnie stwierdzono nie zachodzą przesłanki z art 28 ust. 3a u.s.u.s. Aby można było przeprowadzić rzeczywistą kontrolę decyzji, powinien się w niej znaleźć opis ustalonego stanu faktycznego (wskazanie dochodów poszczególnych członków rodziny, majątku, wysokości ich wydatków koniecznych, możliwości finansowych, przy uwzględnieniu ich wieku i stanu zdrowia) i ocena tego stanu dająca się zweryfikować w oparciu o przedstawione dokumenty. Lakoniczne uzasadnienie decyzji Organu w przedmiotowej sprawie jest z całą pewnością niewystarczające w świetle zadań, jakie stawia przed decyzją administracyjną k.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, brak jest jakiegokolwiek odniesienia do tych kwestii w kontekście § 3 pkt 1 rozporządzenia. Wyżej wskazane przepisy dotyczące umarzania składek nakazują dokonanie analizy aktualnej sytuacji materialnej i osobistej skarżącego w kontekście możliwości spłaty zadłużenia. Zdaniem Sądu, wobec takiego podejścia Organu do złożonego wniosku i wskazywanych przez Skarżącą argumentów, ma ona prawo pozostawać w poczuciu, iż decyzje są podejmowane bez uwzględnienia jej trudnej sytuacji. To, że Organ wydaje decyzję bez odniesienia się do zarzutów Strony, powoduje, że decyzja taka wymyka się kontroli Sądu pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego. Nie jest również możliwe zbadanie, czy dokonana przez Organy obu instancji ocena tego materiału była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać, a także rozpatrzyć cały materiał dowodowy odnoszący się do sytuacji osobistej i majątkowej Skarżącej. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a. Sąd zważył również, iż zarówno Organ pierwszej, jak i drugiej instancji, przed wydaniem decyzji, nie umożliwiły Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przez co nie wywiązał się z obowiązku nałożonego nań przepisem art. 10 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. (załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowana szkodę). Żadna z tych przesłanek nie wystąpiła, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, Organ również nie wskazywał żadnej z nich. Wprawdzie przepisy k.p.a., odmiennie niż ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. 2005 r. Nr , poz. ze zm.) nie precyzują obowiązków organów administracji publicznej poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo, jednakże, zdaniem Sądu, z przepisu art. 10 § 1 k.p.a. wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i w konsekwencji o możliwości wypowiedzenia się co do okoliczności wskazanych w tym artykule, które przecież będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Zawarte w treści art. 10 § 1 k.p.a. sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia, dotyczy to zarówno postępowania przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji. Możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, jest więc dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się jest uzasadnione koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji publicznej, oczekiwać powinien na jej stanowisko w sprawie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa pozostawiono wyłącznie jej uznaniu. Rzeczą organu jest jej to umożliwić, organy w niniejszej sprawie jednak tego nie uczyniły. Strona ma prawo uczestniczyć czynnie w postępowaniu, między innymi współdziałać w gromadzeniu dokumentów i dopiero po wezwaniu strony do ustosunkowania się do zebranego materiału, organ powinien wydawać decyzję. Pozwala to na wydania rozstrzygnięcia z uwzględnieniem całokształtu materiału i po umożliwieniu stronie zapoznania się z aktami sprawy. Tak ukształtowane postępowanie ma na celu uniknięcie niepotrzebnego postępowania odwoławczego w przypadku, gdyby strona dysponowała jeszcze dodatkowymi dowodami i umożliwia ustosunkowanie się do tych dowodów już w decyzji pierwszej instancji. Wydawanie decyzji bez umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału, niepotrzebnie wydłuża postępowanie administracyjne, które zgodnie z art. 12§1 k.p.a. powinno być prowadzone wnikliwie i szybko. W związku z powyższym wskazać należy, że Organ drugiej instancji przed podjęciem rozstrzygnięcia powinien zgromadzić materiał dowodowy, a podejmując rozstrzygnięcie powinien odnieść się do wniosku Skarżącej, podać w uzasadnieniu decyzji, co wzięto pod uwagę przy jej wydawaniu, przeanalizować zarówno dochody osiągane przez rodzinę Skarżącej, jak i niezbędne wydatki. Z uwagi na zakres postępowania odwoławczego, umożliwiający organowi odwoławczemu wydanie decyzji o charakterze reformatoryjnym, Sąd uznał za wystarczające uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji drugoinstancyjnej. Zdaniem składu orzekającego błędne jest ponadto stanowisko Organu pierwszej i drugiej instancji, iż niemożliwe jest umorzenie samych odsetek bez jednoczesnego umorzenia należności głównej. Przeczy temu treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s., który zawiera definicję "należności z tytułu składek", o których mowa w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Z przepisu art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wynika, iż "należności z tytułu składek" to zarówno składki, jak i odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne, koszty upomnienia, a także dodatkowa opłata. W związku z tym, gdy strona zwraca się do organu administracyjnego o umorzenie samych odsetek od zaległości z tytułu składek, niewystarczające jest wskazanie treści art. 28 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej decyzji, ustanawiał bowiem zasadę, iż obligatoryjne jest umorzenie odsetek za zwłokę, jak też kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłaty, gdy umarzane są składki. Nie oznacza to jednak, iż ZUS nie ma podstaw prawnych do wydania rozstrzygnięcia w zakresie umorzenie odsetek za zwłokę z tytułu nieuiszczonych w terminie składek, a tak wynika z uzasadnienia decyzji Prezesa ZUS. Podstawę do umorzenia ww. należności z tytułu odsetek stwarza art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w związku z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. Ważne jest więc, aby organ, który wydaje rozstrzygnięcie o umorzeniu lub o odmowie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rozważył przesłanki wynikające z ustawy w odniesieniu do konkretnej strony postępowania. Uchylając decyzję, Sąd nie przesądził o tym, czy wniosek o umorzenie wskazanych należności jest zasadny. Kwestia ta powinna stać się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym ponownie przeprowadzonym przez Prezesa ZUS. Zaskarżona decyzja jest oparta na uznaniu administracyjnym, badaniu nie podlegał więc aspekt słusznościowy, ale sposób w jaki organy doszły do odmownego załatwienia wniosku Skarżącej oraz przedstawiona w uzasadnieniu decyzji argumentacja. Sąd nie ma uprawnień do merytorycznej kontroli takich decyzji. M. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła o -umorzenie zaległości wraz z odsetkami z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia". W tym miejscu należy wyjaśnić Skarżącej, iż o prawach i obowiązkach stron postępowania rozstrzygają jedynie organy administracji. Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania legalności zaskarżonego aktu - w tym przypadku decyzji Prezesa ZUS z [...] kwietnia 2006 roku. Sąd nie może orzekać co do istoty sprawy, przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z obowiązków. Sądy administracyjne sprawują, jak już wcześniej podkreślano, kontrolę nad działalnością administracji publicznej poprzez badanie zgodności aktu prawnego z obowiązującym prawem. W tym stanie rzeczy, wobec ujawnienia naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji, uznając, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości (art.152 p.p.s.a.). .
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI