III SA/Wa 2132/20

III SA/Wa 2132/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Trochim-Tuchorska
Ewa Izabela Fiedorowicz /przewodniczący/
Radosław Teresiak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 2266/21 - Wyrok NSA z 2025-03-05
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 106
art. 43 ust. 1 pkt 41
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, Sędziowie sędzia WSA Radosław Teresiak (sprawozdawca), sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2021 r. sprawy ze skargi B. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 9 września 2020 r. nr 0114-KDIP4-3.4012.277.2020.1.EK w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną interpretację, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz B. S.A. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W dniu 10 czerwca 2020 r. wpłynął do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: "DKIS", "Organ") wniosek B. S.A. (dalej: "Bank", "Wnioskodawca") o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie zwolnienia od podatku VAT usług świadczonych jako Agent Emisji.
We wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny:
Wnioskodawca jest bankiem uniwersalnym prowadzącym działalność bankową w rozumieniu ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 r. (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2357 ze zm.), będący zarejestrowanym, czynnym podatnikiem VAT i jednym z największych podmiotów na rynku bankowym w Polsce. Wnioskodawca jest bankiem prowadzącym działalność powierniczą w rozumieniu przepisów art. 3 pkt 36 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 89 ze zm., dalej: "u.o.i.f.").
Wnioskodawca jest podmiotem uprawnionym do wykonywania funkcji agenta emisji, w rozumieniu art. 7a ust. 1 u.o.i.f. Ponadto, Bank zawarł z Krajowym Depozytem Papierów Wartościowych S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej: "KDPW") umowę o uczestnictwo bezpośrednie w systemie depozytowym w typie uczestnictwa agenta emisji i sponsora emisji. Tym samym Wnioskodawca stanowi podmiot uprawniony do pełnienia funkcji agenta emisji w rozumieniu zarówno u.o.i.f., jak i regulacji KDPW (dalej jako: "Agent Emisji").
Umowa o wykonywanie funkcji Agenta Emisji zawierana jest przed rozpoczęciem proponowania nabycia papierów wartościowych, zaś obowiązki Agenta Emisji obejmują co do zasady czynności wymienione w art. 7b ust. 4 u.o.i.f.
Umowa o wykonywanie funkcji agenta emisji nie może wyłączyć ani ograniczyć obowiązków Agenta Emisji. Co do zasady, zarówno w sytuacji, w której zgodnie z przepisami u.o.i.f. udział Agenta Emisji odgrywał będzie charakter obligatoryjny, jak również w przypadku korzystania przez Klienta ze wsparcia Banku, jako Agenta Emisji dla potrzeb emisji, w ramach których jego udział nie jest wymagany, świadczenie usługi pełnienia funkcji Agenta Emisji zawsze obejmować będzie wykonywanie zakresu czynności, wynikającego bezpośrednio z treści przepisów u.o.i.f.
Pośredniczenie w zawieraniu przez emitenta umowy, której przedmiotem jest rejestracja papierów wartościowych w depozycie papierów wartościowych, w szczególności udzielanie emitentowi niezbędnej pomocy w zakresie ustalenia i przygotowania dokumentacji niezbędnej do zawarcia tej umowy jest jednym z obligatoryjnych elementów wsparcia udzielanego przez Agenta Emisji.
W celu umożliwienia pełnienia przez Bank funkcji Agenta Emisji, Wnioskodawca co do zasady zawiera z danym emitentem obligacji (dalej: "Klient") umowę w celu określenia zasad i warunków, na jakich Bank będzie wykonywał funkcję Agenta Emisji na rzecz Klienta w związku z emisją obligacji, jak również zasad wynagradzania za pełnienie tej funkcji (dalej powoływana jako: "Umowa").
Usługa Agenta Emisji świadczona przez Bank w ramach Umowy ma charakter kompleksowy i obejmuje:
- weryfikację spełniania przez emitenta wymogów dotyczących emisji obligacji, wynikających z przepisów prawa;
- weryfikację zgodności działań emitenta z wymogami dotyczącymi oferowania obligacji, wynikającymi z przepisów prawa;
- weryfikację spełniania przez obligacje oraz przez emitenta warunków rejestracji w depozycie papierów wartościowych, a także tego, czy przyjęte przez KDPW, zasady obsługi realizacji zobowiązań emitentów zapewniają możliwość prawidłowego wykonania zobowiązań wynikających z obligacji;
- utworzenie i prowadzenie ewidencji osób uprawnionych z obligacji;
- pośredniczenie w zawieraniu przez emitenta umowy, której przedmiotem jest rejestracja obligacji w depozycie papierów wartościowych;
- pomoc w przygotowaniu i złożeniu wniosku o zawarcie umowy o uczestnictwo w KDPW wraz z załącznikami, w przypadku gdy emitent nie jest jeszcze uczestnikiem KDPW w typie emitent.
Czynności wykonywane przez Agenta Emisji sprowadzają się de facto do weryfikacji zgodności z prawem danej potencjalnej emisji papierów wartościowych, jak również działań w charakterze pośrednika w procesie rejestracji instrumentów finansowych w KDPW.
W ramach usługi Agenta Emisji, Bank będzie przejściowo prowadził ewidencję papierów wartościowych. Ewidencja, co do zasady, będzie prowadzona od chwili jej utworzenia do chwili przeniesienia zapisów dotyczących instrumentów finansowych na indywidualne rachunki papierów wartościowych poszczególnych inwestorów (prowadzone w domach maklerskich lub innych instytucjach finansowych) - tzn. nie więcej niż kilka dni roboczych.
Zgodnie z założonym modelem biznesowym, Bank, co do zasady, nie będzie prowadził stałego rejestru Sponsora Emisji dla papierów wartościowych objętych usługą Agenta Emisji. Sporadycznie, może zdarzyć się jednak, że inwestor nie wskaże indywidualnego rachunku papierów wartościowych i Bank będzie w tym ograniczonym zakresie prowadził rejestr Sponsora Emisji. Rejestr Sponsora Emisji będzie obejmował zapisy dotyczące papierów wartościowych - uważane za rachunki papierów wartościowych - na podstawie u.o.i.f.
Bank nie pobiera osobnego wynagrodzenia za tymczasowe prowadzenie ewidencji papierów wartościowych, o którym mowa wyżej. Nadrzędnym celem usługi Agenta Emisji jest doprowadzenie do wprowadzenia instrumentu finansowego do obrotu poprzez kreację papieru wartościowego i jego rejestrację w depozycie papierów wartościowych. Przejściowe prowadzenie ewidencji papierów wartościowych w usłudze Agenta Emisji ma znaczenie marginalne.
Z tytułu wykonywania funkcji Agenta Emisji, Bank pobiera od Klienta jednorazowe wynagrodzenie związane z pełnieniem funkcji Agenta Emisji.
Dodatkowo, Klient dokonuje na rzecz Banku zwrotu kosztów związanych z ponoszeniem przez Bank opłat na rzecz KDPW.
W związku z powyższym opisem zadano następujące pytanie:
Czy wskazane w opisie stanu faktycznego usługi wykonywane przez Bank, na podstawie umowy o wykonywanie funkcji Agenta Emisji, podlegają zwolnieniu z podatku od towarów i usług, w myśl art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 106 ze zm., dalej: "u.p.t.u.")?
Zdaniem Wnioskodawcy, na gruncie systemu VAT obowiązującego w Unii Europejskiej kluczowe znaczenie mają przede wszystkim ekonomiczne skutki określonych zdarzeń, co podkreślał w swoich orzeczeniach Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ("TSUE").
W ocenie Banku, nie ulega wątpliwości, iż wykonywanie funkcji Agenta Emisji stanowi świadczenie usług na gruncie podatku VAT z uwagi na fakt, że:
- usługa Agenta Emisji świadczona jest na podstawie Umowy (istnieje związek prawny pomiędzy Bankiem a Klientem),
- otrzymane przez Bank wynagrodzenie, wyrażone w pieniądzu, należne jest za konkretne świadczenie ze strony Banku,
- Klient odnosi faktyczną korzyść z racji wykonywanej przez Bank funkcji Agenta Emisji, nierozerwalnie powiązanej z wprowadzeniem danego instrumentu finansowego na rynek oraz doprowadzeniem do jego sprzedaży na rzecz inwestorów.
Wnioskodawca podkreślił, iż usługa pełnienia funkcji Agenta Emisji przez Bank nie stanowi usługi przechowywania bądź też zarządzania papierami wartościowymi.
Nadto, w przedstawionym stanie faktycznym prowadzenie ewidencji papierów wartościowych ma wyłącznie charakter tymczasowy i przejściowy. Zatem, ta okoliczność nie powinna przesądzać o charakterze i celu usługi, którym w tym przypadku nie jest z pewnością przechowanie instrumentów finansowych.
Usługi Agenta Emisji nie będą również stanowiły usługi zarządzania instrumentami finansowymi.
Wnioskodawca wskazał, że obligacje, listy zastawne, czy też certyfikaty inwestycyjne, w odniesieniu do których funkcja Agenta Emisji jest pełniona, stanowią instrumenty finansowe w rozumieniu przepisów u.o.i.f. Usługi wykonywane przez Bank w ramach pełnienia funkcji Agenta Emisji stanowią usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, nie zaś wyłącznie odnoszące się do instrumentów finansowych. Zdaniem Banku, przez czynności "odnoszące się do" instrumentów finansowych rozumieć bowiem należy działania, które nie skutkują przekazaniem środków pieniężnych lub papierów wartościowych i nie prowadzą do zmian prawnych i finansowych stron transakcji.
W ocenie Wnioskodawcy, obowiązki Agenta Emisji, których celem jest zawarcie umowy dotyczącej rejestracji papierów wartościowych w depozycie papierów wartościowych, a w konsekwencji doprowadzenia do rzeczywistej emisji danych papierów wartościowych sklasyfikować należy w sposób jednoznaczny jako usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, w myśl przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u.
Działania wykonywane przez Agenta Emisji stanowią odróżniającą się całość, ściśle powiązaną z instrumentami finansowymi i spełniającą specyficzne, podstawowe funkcje instrumentów finansowych. Zakres działań podejmowanych przez Agenta Emisji, jak również rola tego podmiotu w całym procesie emisji określonych papierów wartościowych nie ma charakteru działań technicznych czy wyłącznie administracyjnych, które mogłyby zostać uznane za działania niemieszczące się w zakresie czynności podlegających zwolnieniu z podatku VAT, przewidzianym dla usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe. Wszelkie obowiązki Agenta Emisji są ściśle powiązane z istotą roli Agenta Emisji. Obowiązki Agenta Emisji są niezbędne do świadczenia usługi, której przedmiotem są instrumenty finansowe i w sposób niepodważalny prowadzą do zmian prawnych i finansowych, stanowiących następstwo przeprowadzenia emisji papierów wartościowych, jak również przekazania środków pieniężnych pozyskanych w wyniku emisji papierów wartościowych oraz przekazania wyemitowanych papierów wartościowych.
W ocenie Wnioskodawcy, na gruncie podatku VAT usługę w zakresie pełnienia funkcji Agenta Emisji należy klasyfikować jako jedno świadczenie o złożonym charakterze. Powyższe uzasadnia fakt, iż istotą roli Agenta Emisji jest doprowadzenie do rejestracji papierów wartościowych w depozycie papierów wartościowych, a w jej konsekwencji faktyczna emisja danych papierów wartościowych. Bank w ramach swojej działalności jako Agenta Emisji wykonuje szereg czynności, których nie sposób rozpatrywać w oderwaniu od roli, jaką pełni Agent Emisji w procesie wprowadzania instrumentów na rynek.
Wnioskodawca zwrócił uwagę na stanowisko zajmowane w orzecznictwie, zgodnie z którym dla potrzeb oceny określonego działania jako świadczenia jednolitego i kompleksowego najistotniejsze jest jego zbadanie (i) z ekonomicznego (gospodarczego) punktu widzenia oraz (ii) z perspektywy nabywcy świadczenia. W odniesieniu do kwalifikacji świadczenia z punktu widzenia klienta kluczowa jest analiza gospodarczego celu dokonania transakcji po stronie nabywcy. Jeżeli z punktu widzenia odbiorcy określonego świadczenia istnieje jeden przedmiot świadczenia, wówczas mamy do czynienia ze świadczeniem złożonym, którego podział prowadziłby do sztuczności oraz wypaczałby ekonomiczny i faktyczny cel dokonywania transakcji.
Bank wskazał, że obie powyższe przesłanki spełnione są w przypadku świadczenia realizowanego przez Bank: z punktu widzenia Klienta, wszelkie czynności wykonywane przez Bank w ramach pełnienia funkcji Agenta Emisji mają ekonomiczny sens jedynie jako całość, ponieważ tylko świadczone razem odpowiadają na potrzeby Klienta jako odbiorcy usługi. Klient nie jest zainteresowany nabywaniem poszczególnych czynności świadczonych przez Bank: w jego interesie jest wyłącznie nabycie pełnej usługi wykonywanej przez Agenta Emisji jako kompleksowego świadczenia.
Wnioskodawca wskazał, że obowiązki Agenta Emisji, o których mowa w art. 7a u.o.i.f. są ze sobą ściśle powiązane. Usługi wykonywane w ramach pełnienia funkcji Agenta Emisji w sposób jednoznaczny mają na celu doprowadzenie do wprowadzenia na rynek danego instrumentu finansowego, jak również w konsekwencji doprowadzenie do sprzedaży tego instrumentu finansowego na rzecz inwestorów. Rola Agenta Emisji w sposób niezaprzeczalny charakteryzuje się złożonością i kompleksowością świadczonej na rzecz Klienta usługi. Pojedyncze czynności, do których realizacji zobowiązany jest Agent Emisji w myśl art. 7b ust. 4 u.o.i.f. nie miałyby ekonomicznego znaczenia.
W ocenie Banku, usługa Agenta Emisji spełnia wszelkie warunki do uznania jej za zwolnioną z opodatkowania podatkiem od towarów i usług na gruncie przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u., tj. stanowi usługę o charakterze kompleksowym, której przedmiotem są instrumenty finansowe w związku z wynikającymi z jej świadczenia zmianami stanu prawnego i finansowego, a także nie stanowi usługi przechowywania bądź zarządzania instrumentami finansowymi.
Wnioskodawcy stanął na stanowisku, że czynności wykonywane w ramach świadczenia usługi Agenta Emisji stanowią odpłatną usługę, której przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w u.o.i.f., prowadzącą do realizacji czynności faktycznych i prawnych, skutkujących zmianą sytuacji prawnej i finansowej, zatem wynagrodzenie należne Bankowi z tego tytułu powinno korzystać ze zwolnienia wskazanego w art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u.
Interpretacją indywidualną z 9 września 2020 r. DKIS uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.
W uzasadnieniu DKIS w pierwszej kolejności wskazał, że żadna z norm prawa krajowego, czy też prawa europejskiego nie przewiduje definicji "usług złożonych". Konstrukcja ta powstała na gruncie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, nadając określone cechy tym czynnościom i opisując rodzaj relacji pomiędzy nimi. Co do zasady, każde świadczenie dla celów opodatkowania podatkiem od towarów i usług powinno być traktowane jako odrębne i niezależne, jednak w sytuacji, gdy jedno świadczenie obejmuje z ekonomicznego punktu widzenia kilka świadczeń, nie powinno być ono sztucznie dzielone dla celów podatkowych. Zatem, z ekonomicznego punktu widzenia świadczenia nie powinny być dzielone dla celów podatkowych wówczas, gdy tworzyć będą jedno świadczenie kompleksowe, obejmujące kilka świadczeń pomocniczych. Jeżeli jednak w skład tego świadczenia złożonego wchodzić będą czynności, które nie służą wyłącznie wykonaniu czynności głównej, zasadniczej, lecz mogą mieć również charakter samoistny, to wówczas nie ma podstaw dla traktowania ich jako elementu świadczenia kompleksowego.
DKIS przywołał orzeczenia TSUE w sprawach C-349/96 Card Protection Plan Ltd (CPP) przeciwko Commissioners of Customs & Excise z dnia 25 lutego 1999 r., w sprawie C 41/04 Levob Verzekeringen BV, OV Bank NV przeciwko Staatssecretaris van Financien z dnia 27 października 2005 r. oraz w sprawie C-572/07 RLRE Tellmer Property sro przeciwko Financni reditelstvi v Usti nad Labem z dnia 11 czerwca 2009 r.
W kontekście powyższych wyroków DKIS stwierdził, że ze świadczeniem złożonym (kompleksowym) mamy do czynienia wówczas, gdy świadczenie usługodawcy jest rozbudowane i obejmuje dwie lub więcej pojedynczych czynności (świadczeń), będących elementami częściowego zobowiązania strony transakcji. Jednocześnie świadczenie takie, jeśli może zostać uznane za świadczenie o charakterze złożonym, podlega opodatkowaniu jednolitą stawką podatku od towarów i usług, właściwą dla świadczenia podstawowego, głównego.
W ocenie DKIS, w opisanych we wniosku okolicznościach nie mamy do czynienia ze świadczeniem o charakterze kompleksowym, ponieważ możliwe jest wyodrębnienie poszczególnych usług, które mają charakter samoistny. Okoliczności, w jakich dokonywane będą poszczególne usługi wskazują jednoznacznie, że są to świadczenia składające się z szeregu równorzędnych czynności - nie jest możliwe określenie, które z opisanych usług stanowią świadczenie główne, a które pomocnicze realizowane w celu lepszego wykonania usługi podstawowej. W rozpatrywanej sprawie czynności, które będzie świadczył Wnioskodawca, nawet jeśli są w pewnym stopniu powiązane, muszą być traktowane rozłącznie, emitent otrzyma kilka świadczeń równorzędnych/głównych. W świetle orzecznictwa TSUE oznacza to, że właśnie połączenie tychże świadczeń w przedstawionych okolicznościach sprawy, miałoby charakter sztuczny.
Zatem, zdaniem DKIS, czynności wykonywanych przez Wnioskodawcę, jako Agenta Emisji, nie można uznać za usługę kompleksową, korzystającą ze zwolnienia z podatku od towarów i usług, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. W związku z powyższym każda z czynności wykonywana przez Wnioskodawcę w ramach wykonywania funkcji Agenta Emisji, w celu określenia możliwości korzystania tej usługi ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u., musi być rozpatrywana jako samodzielne świadczenie.
Dalej DKIS wskazał, że przy dokonywaniu interpretacji treści art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. uwzględnić należy orzecznictwo TSUE dotyczące usług finansowych. Podał, że ze zwolnienia z podatku od towarów i usług będą korzystały m.in. usługi stanowiące element usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt 41, jeżeli takie zwolnienie wynika z orzecznictwa TSUE.
W dalszej kolejności DKIS odniósł się do kwestii usług pośrednictwa wskazując m.in. na wykładnię językową tego pojęcia. DKIS wskazał, że bezpośrednim celem aktywności pośrednika jest wywołanie skutku prawnego, polegającego na wprowadzeniu zleceniodawcy (podmiotu zastępowanego) w stosunek umowny z osobą trzecią. Podał przy tym, że zgodnie z orzecznictwem TSUE, usługa pośrednictwa finansowego powinna stanowić:
- usługę świadczoną na rzecz strony transakcji finansowej, za którą strona ta wypłaca wynagrodzenie;
- z punktu widzenia nabywcy usługi finansowej usługi świadczone przez pośrednika powinny stanowić element usługi finansowej;
- celem jest dążenie do zawarcia umowy (przy czym, pośrednik nie ma żadnego interesu co do treści umowy);
- usługa pośrednictwa nie może mieć charakteru wyłącznie wykonywania czynności faktycznych związanych z umową (nie może to być np. wyłącznie udostępnianie informacji stronom transakcji finansowej).
W ocenie DKIS, czynności wykonywane przez Wnioskodawcę, nie stanowią usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe, ponieważ nie spełniają one jako takie, specyficznych i istotnych funkcji usługi finansowej, co jest warunkiem zastosowania zwolnienia - zgodnie z orzecznictwem TSUE (wyroki C-2/95 SDC - pkt 66, C-235/00 CSC Financial Services Ltd. - pkt 28, C-350/10 Nordea Pankki Suomi Oyj - pkt 24). DKIS podkreślił, że aby opisane czynności mogły zostać uznane za zwolnione, czynności te muszą być właściwe. Z kolei aby uznać usługę za właściwą, musi ona z ogólnego punktu widzenia stanowić odrębną całość, w rezultacie obejmując funkcje charakterystyczne dla usługi zwolnionej.
DKIS podał, że z art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. wynika, że zwolnione od podatku są usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie. Wskazał przy tym, że istnieje jednak różnica znaczeniowa pomiędzy określeniem "których przedmiotem są" oraz "odnoszące się do". Zdaniem DKIS, chociaż świadczenie przez Stronę ww. usług można uznać za odnoszące się do instrumentów finansowych, to z całą pewnością nie można uznać, że ich przedmiotem są instrumenty finansowe. Świadczenie przez Spółkę ww. usług na rzecz emitenta, wbrew twierdzeniom Wnioskodawcy, nie skutkuje zmianą sytuacji prawnej i finansowej między stronami, nie prowadzi więc do zmian prawnych i finansowych stron transakcji. Dopiero w następstwie czynności wykonywanych przez niego w ramach pełnienia funkcji Agenta Emisji dochodzi do wprowadzenia papierów wartościowych na rynek.
W ocenie DKIS, wymienione we wniosku czynności wykonywane przez Wnioskodawcę nie stanowią również usług pośrednictwa w zakresie usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe.
DKIS uznał, że świadczone przez Spółkę, jako Agenta Emisji czynności, tj.: weryfikacja spełniania przez emitenta wymogów dotyczących emisji obligacji, wynikających z przepisów prawa, weryfikacja zgodności działań emitenta z wymogami dotyczącymi oferowania obligacji, wynikającymi z przepisów prawa, weryfikację spełniania przez obligacje oraz przez emitenta warunków rejestracji w depozycie papierów wartościowych, a także tego, czy przyjęte przez KDPW, zasady obsługi realizacji zobowiązań emitentów zapewniają możliwość prawidłowego wykonania zobowiązań wynikających z obligacji mają charakter nadzorczo-kontrolny mający na celu zapewnienie spełnienia zarówno przez emitenta, jak i przez emitowane przez niego papiery wartościowe zgodności z przepisami prawa.
Natomiast czynnościom podejmowanym przez Wnioskodawcę polegającym na:
- utworzeniu i prowadzeniu ewidencji osób uprawnionych z obligacji,
- pośredniczenie w zawieraniu przez emitenta umowy, której przedmiotem jest rejestracja obligacji w depozycie papierów wartościowych,
- pomocy w przygotowaniu i złożeniu wniosku o zawarcie umowy o uczestnictwo w KDPW wraz z załącznikami, w przypadku gdy emitent nie jest jeszcze uczestnikiem KDPW w typie emitent,
można przypisać jedynie charakter techniczno-administracyjny, gdyż polegają m.in. na prowadzeniu rejestru, wydaniu zaświadczeń, zawarciu umowy, czy też pomoc w zakresie ustalenia i przygotowania dokumentacji niezbędnej do zawarcia tej umowy - i nie mogą w żadnym razie wpływać na sytuację prawną i finansową ani emitenta, ani osób uprawnionych z papierów wartościowych.
Reasumując DKIS stwierdził, że czynności wymienione w opisie sprawy nie stanowią świadczenia, którego przedmiotem są instrumenty finansowe, nie stanowią też usług pośrednictwa w tym zakresie. Usługi te nie mogą więc korzystać ze zwolnienia od podatku od towarów i usług, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u.
DKIS dodał, że dla czynności prowadzenia ewidencji papierów wartościowych (rejestr Sponsora Emisji) wydano odrębne rozstrzygnięcie.
Nie zgadzając się z powyższą interpretacją Bank wywiódł skargę do sądu administracyjnego wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżonej interpretacji zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 14b § 1 w związku z art. 14b § 3 oraz z art. 14c § 1 i § 2 w związku z art. 121 § 1 w związku z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 – dalej: "O.p.") poprzez bezpodstawną modyfikację przedstawionego przez Bank we wniosku stanu faktycznego, tj. fragmentaryzację usługi realizowanej przez Bank i indywidualną ocenę każdego z jej elementów w ramach dokonywanej przez DKIS oceny stanowiska Banku i uzasadnienia prawnego tej oceny, podczas gdy we wniosku Bank jednoznacznie wskazał, że usługa Agenta Emisji ma charakter kompleksowy i tylko w takim kształcie może być realizowana na rzecz klienta, co DKIS powinien wziąć pod uwagę w ramach oceny stanowiska Banku i uzasadnienia prawnego tej oceny,
jak również naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
2) dopuszczenie się błędu wykładni oraz niewłaściwą ocenę co do zastosowania art. 43 ust. 1 pkt 41 w zw. z art. 5 ust. 1 i 8 ust.1 u.p.t.u. w zw. z art. 7a ust. 4 u.o.i.f. poprzez uznanie, że realizowana przez Bank na podstawie u.o.i.f. usługa Agenta Emisji nie jest świadczeniem złożonym stanowiącym usługę kompleksową, której przedmiotem są instrumenty finansowe, a w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że usługa ta nie korzysta z prawa do zwolnienia z VAT, podczas gdy wszelkie czynności wykonywane przez Bank w ramach pełnienia funkcji Agenta Emisji mają ekonomiczny sens jedynie jako całość, ponieważ tylko świadczone łącznie odpowiadają na potrzeby Klienta jako odbiorcy usługi, w związku z tym traktowanie ich jako zespół odrębnych czynności jest bezpodstawne;
3) niewłaściwą ocenę co do zastosowania art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. poprzez błędne przyjęcie, że przedmiotem usług Agenta Emisji świadczonych przez Bank nie są instrumenty finansowe, o których mowa w u.o.i.f. oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie, a usługi te mają jedynie charakter nadzorczo-kontrolny oraz techniczno- administracyjny, co doprowadziło DKIS do bezpodstawnej odmowy prawa do zwolnienia z tytułu wykonywania tych usług.
DKIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, uznając argumenty skargi za nieuzasadnione oraz podtrzymując zaprezentowane w interpretacji stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy usługi świadczone przez Skarżącego są usługami, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u.
Zauważyć należy, że zarówno Skarżący, jak i organ, opierają swoje stanowisko na konkluzjach wynikających z tych samych wyroków TSUE, zatem nie zachodzi koniczność ponownego ich powoływania przez Sąd, który również podziela przywołane tezy. Różnica pomiędzy stronami odnosi się do oceny usług świadczonych przez Skarżącego w kontekście przywołanych tez wyroków TSUE.
Przechodząc zatem do meritum sprawy należy porządkowo wskazać, że zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. "Zwalnia się od podatku usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 2286, z późn. zm.), z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie".
Jak słusznie wywiódł NSA w wyroku z dnia 22 marca 2017 r. (I FSK 1708/15) "Sformułowanie "usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe", zawarte w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.), obejmuje czynności związane z emisją instrumentów finansowych i obrotem instrumentami finansowymi, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2014 r. poz. 94 z późn. zm.), oraz pośrednictwo w tych transakcjach, w następstwie których dochodzi do powstania, zmiany lub wygaśnięcia praw i obowiązków stron".
Należy zatem ustalić, czy usługi świadczone przez Skarżącego i) związane są z emisją i obrotem instrumentami finansowymi oraz ii) czy w ich następstwie dochodzi do powstania, zmiany lub wygaśnięcia praw i obowiązków stron.
Zgodnie z art. 7a ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi w przypadku wskazanych ww. przepisie papierów wartościowych (obligacji, listów zastawnych lub certyfikatów inwestycyjnych) przed zawarciem umowy, której przedmiotem jest rejestracja tych papierów wartościowych w depozycie papierów wartościowych, emitent zawiera umowę o wykonywanie funkcji agenta emisji tych papierów wartościowych z firmą inwestycyjną uprawnioną do prowadzenia rachunków papierów wartościowych albo z bankiem powierniczym.
Obowiązek zawarcia umowy z agentem emisji przewidziany w ww. przepisie został ograniczony do wskazanych w nim papierów wartościowych, które nie będą emitowane w drodze oferty publicznej i w odniesieniu do których emitent nie zamierza ubiegać się o dopuszczenie do obrotu na rynku regulowanym ani o wprowadzenie do Alternatywnego Systemu Obrotu (dalej: ASO), a także do certyfikatów inwestycyjnych emitowanych przez fundusz inwestycyjny zamknięty, który nie jest publicznym funduszem inwestycyjnym zamkniętym. Umowę taką emitenci muszą zawrzeć przed zawarciem umowy, której przedmiotem jest rejestracja tych papierów wartościowych w depozycie oraz przed rozpoczęciem proponowania nabycia tych papierów wartościowych. Chodzi więc o to, aby inwestorzy już od początku procesu emisyjnego obligacji objęci byli ochroną świadczoną przez agenta emisji (por. Rycerski Adrian, Sójka Tomasz, Agent emisji obligacji IKAR2019/7/9-18). Obowiązki agenta emisji (usługi świadczone przez Skarżącego) wynikają natomiast z art. 7a ust. 4 u.o.i.f.
Zatem zawarcie powyższej umowy przez emitenta z agentem emisji jest obligatoryjne. Bez niej nie doszłoby do emisji wskazanych w art. 7a ust. 1 u.o.i.f. papierów wartościowych - w ramach oczywiście emisji niepublicznej. W ocenie Sądu, obowiązki (usługi) agenta emisji są więc związane z emisją i obrotem instrumentami finansowymi, a nie jak twierdzi organ "odnoszą się do" instrumentów finansowych.
Zgodnie z art. 7a ust. 4 u.o.i.f. obowiązki agenta emisji obejmują:
1) weryfikację spełniania przez emitenta wymogów dotyczących emisji papierów wartościowych, wynikających z przepisów prawa;
2) weryfikację zgodności dokumentacji i oświadczeń przedstawionych przez emitenta z wymogami dotyczącymi oferowania papierów wartościowych, wynikającymi z przepisów prawa;
3) weryfikację spełniania przez papiery wartościowe oraz przez ich emitenta warunków rejestracji w depozycie papierów wartościowych określonych w regulaminie, o którym mowa w art. 50 ust. 1, a także tego, czy przyjęte przez Krajowy Depozyt lub przez spółkę, której Krajowy Depozyt przekazał wykonywanie czynności z zakresu zadań, o których mowa w art. 48 ust. 1 pkt 1 i 4, zasady obsługi realizacji zobowiązań emitentów zapewniają możliwość prawidłowego wykonania zobowiązań wynikających z papierów wartościowych;
4) utworzenie ewidencji osób uprawnionych z papierów wartościowych oraz wydawanie zaświadczeń, o których mowa w ustawie o funduszach inwestycyjnych oraz ustawie z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach;
5) zawarcie w imieniu emitenta umowy, której przedmiotem jest rejestracja papierów wartościowych w depozycie papierów wartościowych, a także udzielanie emitentowi niezbędnej pomocy w zakresie ustalenia i przygotowania dokumentacji niezbędnej do zawarcia tej umowy.
Zauważyć należy, że ustawodawca przyznał agentowi emisji możliwość jednostronnego decydowania o tym, czy dane papiery wartościowe zostaną zarejestrowane w KDPW (por. Grześków Mateusz, Status prawny agenta emisji PPH 2019/5/42-50). Oznacza to, że bez jego zgody konkretna emisja dłużnych papierów wartościowych może nie dojść do skutku.
Ponadto z art. 7 ust. 1 oraz art. 7a ust. 7a i art. 7a ust. 9 u.o.i.f. wynika, że prawa z papierów wartościowych, powstają z chwilą dokonania zapisu w ewidencji osób uprawnionych z papierów wartościowych prowadzonej przez agenta emisji i przysługują osobom wskazanym w tej ewidencji jako osoby uprawnione z tych papierów wartościowych. Natomiast dopiero od chwili zarejestrowania w depozycie papierów wartościowych obligacji, listów zastawnych lub certyfikatów inwestycyjnych, zapisy w ewidencji osób uprawnionych z tych papierów wartościowych prowadzonej przez agenta emisji wywołują skutki prawne związane z zapisem na rachunkach papierów wartościowych.
Zatem należy przyznać rację Skarżącemu, że usługa zarejestrowania w depozycie papierów wartościowych obligacji, listów zastawnych lub certyfikatów inwestycyjnych - o których mowa w art. 7a ust. 1 u.o.i.f. - o której może agent emisji decydować jednostronnie, wiąż się z powstaniem praw z papierów wartościowych. Nie można zatem podzielić poglądu organu, że obowiązki agenta emisji mają jedynie charakter techniczno-administracyjny.
W ocenie Sądu czynności (obowiązki wskazane w art. 7a ust. 4 u.o.i.f.) mogą być uznane także za świadczenie kompleksowe. Sąd ponownie wskazuje, że podziela tezy wyroków TSUE przywołane przez organ w skarżonej interpretacji indywidualnej, jednakże nie podziela konkluzji organu w ww. zakresie.
Zauważyć bowiem należy, że w ocenie prawodawcy realizacja obowiązku korzystania z pomocy agenta emisji ułatwić ma emitentom przeprowadzenie procesu rejestracji dłużnych papierów wartościowych w depozycie (por. Rycerski Adrian, Sójka Tomasz, Agent emisji obligacji IKAR2019/7/9-18). Zgodnie z art. 7a ust. 5 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi zakres obowiązków agenta emisji nie może zostać wyłączony ani ograniczony przez umowę o wykonywanie funkcji agenta emisji. Wskazane w art. 7a ust. 4 u.o.i.f. obowiązki agenta emisji nie mogą być zatem wykonane odrębnie. Celem usług jest ułatwienie emitentom przeprowadzenia procesu rejestracji dłużnych papierów wartościowych w depozycie z wiodącą rolą usługi wskazanej w art. 7a ust. 4 pkt 5 u.o.i.f. Zatem usługi świadczone przez Skarżącego powinny zostać uznane za świadczenie kompleksowe.
W ocenie Sądu zatem organ naruszył art. 43 ust.1 pkt 41 ustawy u.p.t.u. Sąd nie dopatrzył się natomiast naruszenia art. 14c § 2 O.p. Stanowisko organu jest bowiem w sposób dostateczny przedstawione i spełnia wymogi zawarte w art. 14c § 1 i § 2 O.p.
Mając powyższe na uwadze, wobec uznania za naruszającą prawo zaskarżoną interpretację indywidualną, Sąd na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił powyższą interpretację indywidualną.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1687). Koszty te stanowiły w sprawie wpis sądowy w wysokości 200 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480.