III SA/WA 2079/21

III SA/Wa 2079/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-02-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Baran /przewodniczący/
Agnieszka Sułkowska /sprawozdawca/
Ewa Izabela Fiedorowicz
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
II FSK 631/22 - Wyrok NSA z 2025-02-11
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną interpretację indywidualną w części uznającej stanowisko za nieprawidłowe
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1426
art. 23 ust. 1 pkt 38, art. 22 ust. 1, art. 30b ust. 1, ust. 2 pkt 4,
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Baran, Sędziowie sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, asesor WSA Agnieszka Sułkowska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J.H. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 12 sierpnia 2021 r. nr 0114-KDIP3-1.4011.126.2021.3.MG w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną w zaskarżonej części, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz J.H. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
J.H. (dalej "Skarżący" lub "Wnioskodawca") złożył wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych zbycia akcji.
W odpowiedzi na wezwania organu do uzupełnienia braków formalnych wniosku Wnioskodawca dwukrotnie go uzupełniał.
We wniosku przedstawił następujący stan faktyczny.
Wnioskodawca jest obywatelem polskim. Ma w Polsce miejsce zamieszkania i nieograniczony obowiązek podatkowy w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1426, ze zm.; dalej: "u.p.d.o.f.").
W roku 2016, wraz z innymi osobami fizycznymi (dalej "Menedżerowie"), Wnioskodawca zawarł umowę inwestycyjną ze spółką societe a responsabilite limitee, utworzoną zgodnie z prawem Wielkiego Księstwa Luksemburga z siedzibą w Luksemburgu i podlegającą opodatkowaniu luksemburskim podatkiem dochodowym od osób prawnych ("Spółka 1"), zwaną dalej "Umową Inwestycyjną". Umowa Inwestycyjna była umową wynegocjowaną pomiędzy Menedżerami a Spółką 1, a jej zawarcie nie było konsekwencją podjęcia uchwały walnego zgromadzenia Spółki 1.
Przed zawarciem Umowy Inwestycyjnej, Spółka 1 nabyła od spółki akcyjnej mającej siedzibę i zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będącej podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych ("CIT"), zwanej dalej "Spółką 3", akcje stanowiące większość kapitału zakładowego innej spółki akcyjnej mającej siedzibę i zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będącej podatnikiem CIT ("Spółka 2"), zwane dalej "Akcjami". Umowa Inwestycyjna przewidywała spowodowanie podwyższenia kapitału zakładowego przez Spółkę 2 i złożenie Menedżerom oferty objęcia akcji Spółki 2 w tak podwyższonym kapitale zakładowym z jednej strony, a z drugiej zobowiązywała Menedżerów do objęcia rzeczonych akcji ("Akcje Menedżerskie") po ustalonej cenie emisyjnej. Akcje Menedżerskie były akcjami imiennymi, określonej serii i o określonych numerach identyfikujących te akcje. Zostały one przez Menedżerów (w tym przez Zainteresowanego) objęte w roku 2017, w zamian za ich pokrycie wkładem pieniężnym, odpowiadającym ich cenie emisyjnej, pochodzącym w części z oprocentowanej pożyczki udzielonej poszczególnym Menedżerom przez Spółkę 1 ("Pożyczka"), a w części ze środków własnych danego Menedżera. Pożyczka została udzielona na podstawie odrębnej od Umowy Inwestycyjnej umowy pożyczki, która przewidywała zwrot Pożyczki m.in. po otrzymaniu ceny ze sprzedaży Akcji Menedżerskich dokonanej w wykonaniu opisanych niżej Żądania Sprzedaży albo Żądania Przyłączenia.
W celu zabezpieczenia spłaty Pożyczki, zgodnie z postanowieniami Umowy Inwestycyjnej Akcje Menedżerskie zostały przewłaszczone na Spółkę 1, która zobowiązała się do zwrotnego przewłaszczenia Akcji Menedżerskich na Zainteresowanego w przypadkach określonych w Umowie Inwestycyjnej.
Przewłaszczenia zwrotnego Spółka 1 była zobowiązana dokonać m.in. gdy:
- Spółka 1 podejmie zamiar sprzedaży wszystkich posiadanych przez tę spółkę Akcji i wówczas zażąda od Menedżerów, by przyłączyli się do takiej sprzedaży ("Żądanie Sprzedaży") i w ramach tego żądania zostanie zawarta umowa sprzedaży Akcji Menedżerskich, albo
- Spółka 1 podejmie decyzję o sprzedaży Akcji na rzecz osoby trzeciej i nie skorzysta z Żądania Sprzedaży, a Menedżerowie zażądają od Spółki 1, by Akcje Menedżerskie zostały nabyte przez nabywcę Akcji sprzedawanych przez Spółkę 1 na takich samych warunkach ("Żądanie Przyłączenia") i w ramach tego żądania zostanie zawarta umowa sprzedaży Akcji Menedżerskich. Przy czym w celu wykonania Żądania Przyłączenia, Spółka 1 zobowiązała się do zawiadomienia Menedżerów o zamierzonej sprzedaży Akcji ("Zawiadomienie o Zamierzonej Sprzedaży"). W związku z przewłaszczeniem Akcji Menedżerskich na Spółkę 1 Zainteresowany wydał tej spółce odcinek zbiorowy reprezentujący Akcje Menedżerskie objęte przez niego.
W roku 2020 Spółka 1 sprzedała innej spółce kapitałowej ("Nabywca Akcji") wszystkie posiadane przez Spółkę 1 Akcje ("Sprzedaż Akcji"), w tym również przewłaszczone na jej rzecz Akcje Menedżerskie ("Sprzedaż Akcji Menedżerskich"), przenosząc na Nabywcę własność tych akcji i nie wystosowując do Zainteresowanego Żądania Przyłączenia, jak też Zawiadomienia o Zamierzonej Sprzedaży. Niezwłocznie po Sprzedaży Akcji, Spółka 1 dokonała na rzecz Zainteresowanego płatności kwoty, za jaką Akcje Menedżerskie objęte uprzednio przez Zainteresowanego zostały zbyte w ramach Sprzedaży Akcji Menedżerskich ("Płatność z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich").
Wnioskodawca wyjaśnił, że zakres niniejszego wniosku obejmuje dokonanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącego zbycia Akcji Menedżerskich objętych przez Zainteresowanego, ale wyjaśnia dodatkowo, że niezależnie od zawarcia Umowy Inwestycyjnej w roku 2016 zawarł on ze Spółką 1 umowę, której zasadniczym celem było zapewnienie Zainteresowanemu udziału finansowego w działalności Spółki 1 i zapewnienie mu uzyskania korzyści z zaangażowania w opisaną dalej inwestycję Spółki 1 w opisane niżej Spółki Przejmowane i wzrost jej wartości ("Umowa ESOP"). Umowa ESOP zakładała, że Zainteresowany, po spełnieniu warunków określonych w Umowie ESOP, otrzyma od Spółki 1 kwotę, składającą się z dwóch opisanych dalej komponentów (łącznie zwaną dalej "Premią Motywacyjną"). Komponent pierwszy (dalej: "Podstawowa Premia Motywacyjna") stanowił określony procent opisanego dalej "Dochodu Kapitałowego". Dochód Kapitałowy oznaczał kwotę netto środków pieniężnych otrzymaną przez Spółkę 1 w związku z inwestycjami Spółki 1 w Spółkę 2, a także w jej aktualne i przyszłe podmioty zależne i ich następców prawnych ("Spółki Przejmowane"), w tym środki ze sprzedaży akcji w Spółkach Przejmowanych, pomniejszone o określone koszty i wydatki z tym związane, a także pomniejszone o Wartość Początkową Inwestycji (dalej również "WPI"). Wartość Początkowa Inwestycji oznaczała cenę zapłaconą przez Spółkę 1 za akcje Spółek Przejmowanych i wniesione wkłady kapitałowe do Spółek Przejmowanych, a także związane z tym koszty i wydatki. Komponent drugi (dalej: "Dodatkowa Premia Motywacyjna" lub "DPM") miał był przyznawany w przypadku, gdy suma Dochodów Kapitałowych na dany dzień przekroczy przyjętą w Umowie ESOP wielokrotność WPI pomniejszoną o wskaźnik odpowiadający Podstawowej Premii Motywacyjnej. Przy czym w przypadku przyznania kolejnych Dodatkowych Premii Motywacyjnej rzeczony wskaźnik wielokrotności WPI był wyższy, a kwota tychże kolejnych Dodatkowych Premii Motywacyjnych ustalana była po pomniejszeniu jej o wartość wcześniej przyznanych DPM.
Umowa ESOP przywidywała, że prawo do Premii Motywacyjnej jest przyznawane w określonych cyklach i przez określony czas. Przy czym, owo "przyznanie" oznaczało jedynie ekspektatywę do otrzymania w przyszłości stosownych kwot, po spełnieniu wszystkich wymaganych w Umowie ESOP warunków. W roku 2020 doszło do sprzedaży akcji Spółek Przejmowanych i zrealizowania warunków niezbędnych do wypłaty Premii Motywacyjnej, która to Premia Motywacyjna wynikająca z Umowy ESOP została Zainteresowanemu zapłacona na jego rachunek bankowy w walucie euro.
Płatność z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich została dokonana przez Spółkę 1 w roku 2020, w walucie euro na rachunek bankowy Zainteresowanego. Spółka 1 dokonała przelewu na rachunek bankowy Zainteresowanego łącznej kwoty obejmującej Płatność z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich oraz Premii Motywacyjnej wynikającej z Umowy ESOP, po dokonaniu pomniejszenia tej łącznej kwoty o potrąconą kwotę Pożyczki wraz z należnym oprocentowaniem, podlegającą zwrotowi przez Zainteresowanego.
Zainteresowany w dniu objęcia Akcji Menedżerskich był pracownikiem Spółki 2, jednak nie był nim w Dniu Sprzedaży Akcji. W roku 2018 Zainteresowany rozwiązał bowiem łączą go umowę o pracę ze Spółką 2 i zrezygnował z członkostwa w jej zarządzie. Zainteresowany nie pozostawał w stosunku pracy ze Spółką 1 oraz Spółką 3, jak też nie wykonywał na rzecz Spółki 1 ani też na rzecz Spółki 3 świadczeń stanowiących działalność wykonywaną osobiście wymienionych w art. 13 u.p.d.o.f., w szczególności z tytułu wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło. Nadto, Zainteresowany nie należał do zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących Spółki 1 ani też Spółki 3.
Wnioskodawca podkreślił, że w jego ocenie w sprawie mają zastosowanie przepisy u.p.d.o.f., bowiem przepisy Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Wielkim Księstwem Luksemburga w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku sporządzonej w Luksemburgu dnia 14 czerwca 1995 r. nie zawierają norm szczególnych wyłączających lub modyfikujących zasady opodatkowania w Polsce dochodów będących przedmiotem Wniosku przewidzianych w u.p.d.o.f., a na powyższe nie mają również wpływu przepisy Konwencji wielostronnej implementującej środki traktatowego prawa podatkowego mające na celu zapobieganie erozji podstawy opodatkowania i przenoszeniu zysku, sporządzonej w Paryżu dnia 24 listopada 2016 r.
W odpowiedzi na drugie wezwanie organu Wnioskodawca wyjaśnił, że celem Umowy Inwestycyjnej nie był ten rodzaj sprzedaży Akcji Menedżerskich, jakiego dokonała Spółka 1. Zakresem Umowy nie był również objęty ten rodzaj "inwestycji". Umowa Inwestycyjna nie zawierała bowiem uregulowań dotyczących szczegółowych zasad zbycia akcji oraz ustalania ceny sprzedaży, poza zobowiązaniami Stron w ramach prawa Żądania Sprzedaży oraz Żądania Przyłączenia.
Dokonując sprzedaży akcji Spółka 1 nie działała w imieniu Wnioskodawcy, a zatem działała w imieniu własnym, jednakże działała w interesie Wnioskodawcy. W interesie Wnioskodawcy leżało bowiem w szczególności to, by Akcje Menedżerskie sprzedać temu samemu nabywcy, w tym samym czasie i na tych samych warunkach, jak sprzedaż akcji Spółki 2 dokonywana przez Spółkę 1.
Pieniądze ze sprzedaży Akcji Menedżerskich dokonanej przez Spółkę 1 były należne Wnioskodawcy. Umowa Inwestycyjna nie obejmowała swoimi postanowieniami sposobu i zasad zapłaty ceny, ani też jej ustalania wysokości ceny sprzedaży Akcji Menedżerskich, a zatem "Płatność z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich" nie stanowiła należności, jaką Spółka 1, zgodnie z postanowieniami Umowy Inwestycyjnej, miała obowiązek przekazać Wnioskodawcy w związku z wykonaniem tej Umowy, tj. Umowy Inwestycyjnej.
Wnioskodawca wskazał, że Spółka 1 po dokonaniu Płatności z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich potwierdziła w formie dokumentowej, że kwota dokonanej Płatności z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich stanowi płatność z tytułu ceny za wskazane w tym potwierdzeniu akcje o określonej serii i numerach, które odpowiadają Akcjom Menedżerskim, których właścicielem był Wnioskodawca. Wskazał, że Akcje Menedżerskie zostały zbyte w sposób opisany we Wniosku, a zatem Wnioskodawca nie mógł już domagać się od Spółki 1 zwrotu akcji. Nie zgłaszał też względem Spółki 1 jakichkolwiek roszczeń oczekując zapłaty z tytułu przeniesienia własności Akcji Menedżerskich. Ponadto, Spółka 1 po dokonaniu Płatności z tytułu Akcji Menedżerskich potwierdziła w formie dokumentowej, że kwota dokonanej Płatności z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich, stanowi płatność z tytułu ceny za wskazane w tym potwierdzeniu akcje o określonej serii i numerach, które odpowiadają Akcjom Menedżerskim, których właścicielem był Wnioskodawca.
Wnioskodawca wyjaśnił, że sprzedaży akcji dokonano w dniu 26 października 2020 roku, zaś zapłaty (potrącenia) oprocentowania z tytułu pożyczki udzielonej na zakup sprzedanych akcji dokonano w dniu 2 listopada 2020 r., tj. wraz z dokonaniem Płatności z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich.
Wnioskodawca spytał:
1. Czy Wnioskodawca uzyskał dochód z odpłatnego zbycia Akcji Menedżerskich, który podlega opodatkowaniu przez Zainteresowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych (dalej "PIT") według stawki 19%?
2. Czy w związku z dochodem z odpłatnego zbycia Akcji Menedżerskich powstał obowiązek zapłaty przez Zainteresowanego zaliczki na PIT?
3. Czy poniesione przez Zainteresowanego wydatki na objęcie Akcji Menedżerskich w postaci faktycznie wpłaconego wkładu pieniężnego, za który Zainteresowany objął Akcje Menedżerskie, będą stanowić koszt uzyskania przychodów przy obliczaniu dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia Akcji Menedżerskich?
4. Czy odsetki od Pożyczki zaciągniętej w celu dokonania wpłaty wkładu pieniężnego, za który Zainteresowany objął Akcje Menedżerskie, stanowią koszt uzyskania przychodów z tytułu odpłatnego zbycia Akcji Menedżerskich w momencie ustalania dochodu ze sprzedaży tych akcji?
5. Czy przychód z tytułu sprzedaży Akcji Menedżerskich powinien zostać przeliczony na złote według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ("NBP") z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego Dzień Sprzedaży Akcji?
Odnosząc się do pytania 1) Wnioskodawca wskazał, że w jego ocenie uzyskał on dochód z tytułu odpłatnego zbycia Akcji Menedżerskich, który podlega opodatkowaniu przez Zainteresowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych ("PIT") według stawki 19%. Odnosząc się do pytania 2) zdaniem Wnioskodawcy, w związku z dochodem z odpłatnego zbycia Akcji Menedżerskich nie powstał obowiązek zapłaty przez Zainteresowanego zaliczki na PIT. W zakresie pytania 3) zdaniem Wnioskodawcy, poniesione przez niego wydatki na objęcie Akcji Menedżerskich w postaci faktycznie wpłaconego wkładu pieniężnego, za który Zainteresowany objął Akcje Menedżerskie, będą stanowić koszt uzyskania przychodów przy obliczaniu dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia Akcji Menedżerskich. Odnosząc się do pytania 4) zdaniem Wnioskodawcy, odsetki od Pożyczki zaciągniętej w celu dokonania wpłaty wkładu pieniężnego, za który objął Akcje Menedżerskie, stanowią koszt uzyskania przychodów z tytułu odpłatnego zbycia Akcji Menedżerskich w momencie ustalania dochodu ze sprzedaży tych akcji. W zakresie pytania 5) zdaniem Wnioskodawcy, przychód z tytułu sprzedaży Akcji Menedżerskich powinien zostać przeliczony na złote według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień, w którym doszło do Sprzedaży Akcji Menedżerskich.
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej "Dyrektor KIS") w interpretacji indywidualnej z 12 sierpnia 2021 r. dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych zbycia akcji uznał stanowisko Wnioskodawcy za prawidłowe - w odniesieniu do pytań o numerach: 1, 2, 3 i 5 i za nieprawidłowe - w odniesieniu do pytania o numerze 4.
W uzasadnieniu interpretacji przywołał treść art. 9 ust. 1 u.p.d.o.f. w wersji obowiązującej w dacie zaistnienia zdarzeń. Wyjaśnił, że jednym ze źródeł przychodów wymienionym w art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. są kapitały pieniężne. Zaś zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f., za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z: odpłatnego zbycia udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych.
W świetle art. 5a pkt 11 u.p.d.o.f., ilekroć w ustawie jest mowa o papierach wartościowych oznacza to papiery wartościowe, o których mowa w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2020 r. poz. 89, 284, 288 i 568). Papierami wartościowymi są w rozumieniu tej ustawy m.in. akcje.
Z kolei, z art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f. wynika, że od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, w tym z realizacji praw wynikających z tych instrumentów, z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), z odpłatnego zbycia udziałów w spółdzielni oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) albo wkładów w spółdzielni w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.
Organ wskazał na umowę o przewłaszczenie na zabezpieczenie, jak i na umowę powiernictwa. Wyjaśnił, że ich zawieranie jest dopuszczalne w ramach zasady swobody umów w obrocie cywilnym.
Z treści złożonego wniosku i jego uzupełnienia wynika, że na gruncie niniejszej sprawy, niezależne nawet od tego, kto w momencie sprzedaży był właścicielem przedmiotowych akcji, działanie to było dokonane w interesie Wnioskodawcy (zatem na jego rzecz). Jak doprecyzował bowiem Wnioskodawca w uzupełnieniu wniosku, Spółka 1 działała w interesie Wnioskodawcy. Jednocześnie Wnioskodawca wyjaśnił, że pieniądze ze sprzedaży Akcji Menedżerskich dokonanej przez Spółkę 1 były należne Wnioskodawcy. Wskazuje na to dodatkowo również występujące w opisie stanu faktycznego określenie: "Płatność z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich". Spółka 1 po dokonaniu Płatności z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich potwierdziła w formie dokumentowej, że kwota dokonanej Płatności z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich, stanowi płatność z tytułu ceny za wskazane w tym potwierdzeniu akcje o określonej serii i numerach, które odpowiadają Akcjom Menedżerskim, których właścicielem był Wnioskodawca. Potrąceniu z kwoty należnej ze sprzedaży podlegało zobowiązanie Wnioskodawcy z tytułu całkowitej spłaty pożyczki. Otrzymana przez Wnioskodawcę pożyczka, którą sfinansował On zakup akcji, została w całości wydatkowana na nabycie przez Niego tych akcji.
W ocenie Dyrektora KIS przedmiotowy przychód ze sprzedaży Akcji Menedżerskich powinien zostać zakwalifikowany do przychodów z kapitałów pieniężnych, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.
W konsekwencji dochód uzyskany przez Wnioskodawcę na gruncie niniejszej sprawy z odpłatnego zbycia Akcji Menedżerskich podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych według stawki 19%, na podstawie cyt. art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f.
W takim przypadku przychód z tytułu sprzedaży Akcji Menedżerskich powinien zostać przeliczony na złote według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień, w którym dokonano sprzedaży Akcji Menedżerskich, stosownie do art. 11a ust. 1 u.p.d.o.f.
Jednocześnie, w rezultacie dokonanej wyżej kwalifikacji źródła przedmiotowego przychodu, w związku z dochodem z odpłatnego zbycia Akcji Menedżerskich nie powstał obowiązek zapłaty przez Wnioskodawcę zaliczki na podatek dochodowy, bowiem brak jest przepisu, który taki obowiązek by konstytuował.
Poniesione przez Wnioskodawcę wydatki na objęcie Akcji Menedżerskich w postaci faktycznie wpłaconego wkładu pieniężnego, za który objął Akcje Menedżerskie, będą stanowić koszt uzyskania przychodów przy obliczaniu dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia Akcji Menedżerskich, co wynika z art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f.
Na gruncie niniejszej sprawy Wnioskodawca nie może natomiast zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów ze sprzedaży akcji objętych pytaniem nr 4 odsetek zapłaconych po sprzedaży papierów wartościowych.
Jak wskazano bowiem w uzupełnieniu wniosku, analizowanej sprzedaży akcji dokonano w dniu 26 października 2020 r. Zapłaty (potracenia) oprocentowania z tytułu pożyczki udzielonej na zakup sprzedanych akcji dokonano w dniu 2 listopada 2020 r.
Skoro zatem zapłaty (potrącenia z kwoty należnej Wnioskodawcy tytułem sprzedaży) odsetek od pożyczki na zakup akcji dokonano po dniu sprzedaży akcji, wyklucza to możliwość ich zaliczenia przez Wnioskodawcę do kosztów uzyskania przychodów.
Wnioskodawca złożył skargę do Sądu zaskarżając interpretację indywidualną w części, w której Dyrektor KIS uznał za nieprawidłowe stanowisko Skarżącego przedstawione we wniosku w odniesieniu do pytania o numerze 4 uznając, że Skarżący nie może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów ze sprzedaży akcji objętych tym pytaniem odsetek zapłaconych po sprzedaży papierów wartościowych.
Interpretacji indywidualnej Skarżący zarzucił:
- dopuszczenie się błędu wykładni art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. prowadzącego do uznania przez Dyrektora KIS, że zapłata odsetek od pożyczki na zakup akcji (dokonana wskutek potrącenia tych odsetek z kwoty należnej Skarżącemu tytułem sprzedaży akcji) po dniu sprzedaży akcji wyklucza możliwość ich zaliczenia do kosztu uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia akcji, nawet jeżeli zapłata odsetek nastąpiła w roku podatkowym, w którym uzyskano przychód. Tymczasem prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna prowadzić do wniosku, że przedmiotowe odsetki mogą stanowić koszt uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia akcji najwcześniej (a nie wyłącznie) z chwilą odpłatnego zbycia tych walorów. To z kolei powinno prowadzić do wniosku, że dokonanie zapłaty rzeczonych odsetek po dniu odpłatnego zbycia akcji, jednakże w tym samym roku podatkowym, powoduje, że odsetki te będą stanowić koszt uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych akcji;
- naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 14c § 1 i § 2 oraz art. 121 § 1 i art. 124 w zw. z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., dalej "O.p.") – przez niewskazanie, dlaczego w świetle przytoczonych przepisów prawa podatkowego pogląd skarżącego jest wadliwy, jak też przez niedostateczne uzasadnienie interpretacji indywidualnej w zakresie podstaw do uznania za nieprawidłowe stanowiska Skarżącego,
- art. 120 w zw. z art. 14h o.p. - przez naruszenie zasady legalizmu i praworządności, zgodnie z którą organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa, wskutek obrazy opisanych w niniejszej skardze przepisów prawa.
W ocenie Skarżącego, opisane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziły do bezzasadnego uznania stanowiska Skarżącego przedstawionego we wniosku o wydanie Interpretacji indywidualnej za nieprawidłowe (w tej części, która została zaskarżona).
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej w zaskarżonej części, o zasądzenie kosztów postępowania, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Dyrektor KIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie Sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, przy uwzględnieniu zmiany wynikającej z art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. (Dz.U.2021.1090) zmieniającej tą ustawę z dniem 3 lipca 2021 r.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z tymi przepisami w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W okolicznościach niniejszej sprawy, uwzględniając brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, Przewodnicząca Wydziału, stwierdziwszy wypełnienie się powyższych warunków, skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. - Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a.), Sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Zatem interpretacja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Natomiast zgodnie z art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd przy kontroli interpretacji indywidualnej nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi, a zatem jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analizując niniejszą sprawę należy podkreślić, że skarżący zakwestionował sporną interpretację jedynie w części, w której uznano jego stanowisko za nieprawidłowe, tj. w zakresie pytania 4. To oznacza, że Sąd dokonuje kontroli tejże interpretacji w zaskarżonej części.
Dla przypomnienia wskazać należy, że skarżący powziął wątpliwość, czy w opisanym przez niego stanie faktycznym odsetki od pożyczki zaciągniętej w celu dokonania wpłaty wkładu pieniężnego, za który objął Akcje Menedżerskie, stanowią koszt uzyskania przychodów z tytułu odpłatnego zbycia Akcji Menedżerskich dla ustalania dochodu ze sprzedaży tych akcji.
Jak wynika z wniosku o udzielenie interpretacji, skarżący w 2016 r. wraz z innymi osobami fizycznymi zawarł umowę inwestycyjną ze spółką societe a responsabilite limitee, utworzoną zgodnie z prawem Wielkiego Księstwa Luksemburga, z siedzibą w Luksemburgu. Przed zawarciem Umowy Inwestycyjnej, Spółka nabyła od spółki akcyjnej mającej siedzibę i zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będącej podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych (spółka 3) akcje stanowiące większość kapitału zakładowego innej spółki akcyjnej mającej siedzibę i zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będącej podatnikiem CIT (spółka 2). Umowa Inwestycyjna przewidywała spowodowanie podwyższenia kapitału zakładowego przez Spółkę 2 i złożenie Menedżerom oferty objęcia akcji Spółki 2 w tak podwyższonym kapitale zakładowym z jednej strony, a z drugiej zobowiązywała Menedżerów do objęcia rzeczonych akcji po ustalonej cenie emisyjnej. Akcje Menedżerskie były akcjami imiennymi, określonej serii i o określonych numerach identyfikujących te akcje. Zostały one przez Menedżerów (w tym przez Zainteresowanego) objęte w roku 2017, w zamian za ich pokrycie wkładem pieniężnym, odpowiadającym ich cenie emisyjnej, pochodzącym w części z oprocentowanej pożyczki udzielonej poszczególnym Menedżerom przez Spółkę 1 ("Pożyczka"), a w części ze środków własnych danego Menedżera. Pożyczka została udzielona na podstawie odrębnej od Umowy Inwestycyjnej umowy pożyczki, która przewidywała zwrot Pożyczki m.in. po otrzymaniu ceny ze sprzedaży Akcji Menedżerskich dokonanej w wykonaniu opisanych we wniosku Żądania Sprzedaży albo Żądania Przyłączenia. W celu zabezpieczenia spłaty Pożyczki, zgodnie z postanowieniami Umowy Inwestycyjnej, Akcje Menedżerskie zostały przewłaszczone na Spółkę 1, która zobowiązała się do zwrotnego przewłaszczenia Akcji Menedżerskich na Zainteresowanego w przypadkach określonych w Umowie Inwestycyjnej.
W roku 2020 Spółka 1 sprzedała innej spółce kapitałowej ("Nabywca Akcji") wszystkie posiadane przez Spółkę 1 Akcje ("Sprzedaż Akcji"), w tym również przewłaszczone na jej rzecz Akcje Menedżerskie ("Sprzedaż Akcji Menedżerskich"), przenosząc na Nabywcę własność tych akcji i nie wystosowując do Zainteresowanego Żądania Przyłączenia, jak też Zawiadomienia o Zamierzonej Sprzedaży. Niezwłocznie po Sprzedaży Akcji, Spółka 1 dokonała na rzecz Zainteresowanego płatności kwoty, za jaką Akcje Menedżerskie objęte uprzednio przez Zainteresowanego zostały zbyte w ramach Sprzedaży Akcji Menedżerskich ("Płatność z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich").
Płatność z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich została dokonana przez Spółkę 1 w roku 2020, w euro na rachunek bankowy Zainteresowanego. Spółka 1 dokonała przelewu na rachunek bankowy Zainteresowanego łącznej kwoty obejmującej Płatność z Tytułu Sprzedaży Akcji Menedżerskich oraz Premii Motywacyjnej wynikającej z Umowy ESOP (nieistotna dla sprawy), po dokonaniu pomniejszenia tej łącznej kwoty o potrąconą kwotę Pożyczki wraz z należnym oprocentowaniem, podlegającą zwrotowi przez Zainteresowanego. Jak ustaliły organy (wzywając skarżącego do uzupełnienia wniosku), sprzedaż akcji miała miejsce 26 października 2020 r., natomiast potrącenia dokonano 2 listopada 2020 r., rozliczając tym samym należności z tytułu sprzedaży akcji i z tytułu udzielonej pożyczki (kapitał plus odsetki).
W nawiązaniu do tego zagadnienia problematycznego dla Zainteresowanego organ wskazał, że (cyt.): "Na gruncie niniejszej sprawy Wnioskodawca nie może natomiast zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów ze sprzedaży akcji objętych pytaniem nr 4 odsetek zapłaconych po sprzedaży papierów wartościowych. Jak wskazano bowiem w uzupełnieniu wniosku, analizowanej sprzedaży akcji dokonano w dniu 26 października 2020 r. Zapłaty (potracenia) oprocentowania z tytułu pożyczki udzielonej na zakup sprzedanych akcji dokonano w dniu 2 listopada 2020 r. Skoro zatem zapłaty (potrącenia z kwoty należnej Wnioskodawcy tytułem sprzedaży) odsetek od pożyczki na zakup akcji dokonano po dniu sprzedaży akcji, wyklucza to możliwość ich zaliczenia przez Wnioskodawcę do kosztów uzyskania przychodów.". We wcześniejszym akapicie, powołując się na treść art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. organ wskazał, że skarżący może zaliczyć do kosztów faktycznie wpłacony wkład pieniężny, za które objął akcje i przytoczył treść tego przepisu.
Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w skardze w pierwszej kolejności za w pełni uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia w tej sprawie przez organ interpretacyjny art. 14c § 1 i 2 w zw. z art. 121 § 1 i art. 124 o.p., bowiem zaskarżona interpretacja nie zawiera w istocie uzasadnienia prawnego. Jak stanowi art. 14c § 2 o.p., w razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym. Tymczasem w zaskarżonej interpretacji organ nie wyjaśnił, na jakiej podstawie prawnej opiera swoje twierdzenie, jakoby podatnik nie mógł zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów z tytułu sprzedaży akcji odsetek od pożyczki zaciągniętej na zakup akcji. Organ nie powołał żadnego przepisu prawa, na podstawie którego wywiódł swoje stanowisko, nie przedstawił też w tym zakresie żadnej wykładni. Owszem, organ przytoczył kilka przepisów u.p.d.o.f. na wstępie uzasadnienia interpretacji, jednakże nie odniósł ich treści do tego zagadnienia spornego. Ze sposobu sformułowania uzasadnienia można przypuszczać, że teza ta jest oparta na treści przytoczonego akapit wcześniej art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., jednakże, po pierwsze, konieczność snucia przez Sąd tego rodzaju przypuszczeń wyklucza legalność zaskarżonej interpretacji, a po drugie, organ nie wyjaśnił, jaka część tego przepisu i w wyniku jakiej wykładni skłoniła go do zajęcia takiego stanowiska. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ podjął próbę uzasadnienia swojego poglądu, jednakże – w ocenie Sądu – w sposób nieprzekonujący, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia. Podkreślić należy, że brak uzasadnienia prawnego jest samoistną podstawą uchylenia interpretacji. Prawo do sądu gwarantowane skarżącemu jest bowiem w przypadku tak uzasadnionej interpretacji iluzoryczne; skarżący nie jest w stanie zmierzyć się z argumentacją organu, skoro nie wie, na podstawie jakich przepisów organ uznał jego stanowisko za nieprawidłowe, ani też jaka ich wykładnia była tego przyczyną.
Prawidłowe uzasadnienie prawne skarżonego do sądu aktu ma szczególne znaczenie w przypadku skarg na interpretacje indywidualne, gdzie skarżący musi precyzyjnie formułować zarzuty naruszenia prawa materialnego z uwagi na wyrażoną w art. 57a p.p.s.a. zasadę związania sądu administracyjnego zarzutami i powołaną podstawą prawną. Nie można w tym kontekście zaakceptować interpretacji, co do której podatnik musi się domyślać, na jakiej podstawie prawnej, tj. w wyniku jakiej wykładni konkretnych przepisów prawa podatkowego, jego stanowisko uznano za błędne, a więc a contrario - dlaczego organ uznał swój pogląd za właściwy (art. 14c § 2 o.p.). W konsekwencji już tylko z powodu błędnego uzasadnienia zaskarżonej interpretacji musi ona zostać wyeliminowana z obrotu w zaskarżonej części.
Jednocześnie Sąd uznał, że także co do kierunku rozstrzygnięcia w zakresie pytania nr 4 akt ten jest wadliwy.
Przechodząc do istoty spornego zagadnienia wskazać należy, że nie było między stronami sporne to, że co do zasady odsetki od pożyczki zaciągniętej na zakup papierów wartościowych zalicza się do kosztów uzyskania przychodów z kapitałów pieniężnych.
Stanowisko to jest prawidłowe i znajduje uzasadnienie w treści art. 22 ust. 1, art. 30b ust. 1 i ust. 2 pkt 4 w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 38 i 38b u.p.d.o.f.
Co do zasady, o tym jaki wydatek stanowi koszt uzyskania przychodu na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych stanowi art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. Zgodnie z tym przepisem kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. Przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodów każdy wydatek - poza wyraźnie wskazanymi w ustawie nie stanowiącymi kosztów - wymaga indywidualnej oceny pod kątem bezpośredniego związku z przychodami i racjonalności działania dla osiągnięcia przychodu. Oznacza to, że podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych może zaliczyć w ciężar kosztów wszelkie faktycznie poniesione wydatki, które mają lub mogły mieć bezpośredni wpływ na wielkość osiągniętego przychodu z wyjątkiem enumeratywnie wyłączonych w ustawie. Każdy wchodzący w rachubę jako koszt uzyskania przychodów wydatek (koszt), powinien przejść "test" na podstawie art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., pod kątem pozostawania w związku przyczynowo-skutkowym z przychodami osiąganymi przez podatnika. Użyty w przytoczonej wyżej regulacji zwrot "koszty poniesione" oznacza, że ustawodawca w kategorii kosztu podatkowego ujmuje tylko wydatki, które rzeczywiście zostały poniesione przez podatnika i mają charakter ostateczny. Istotny jest również cel poniesienia wydatku. Celem tym powinno być co do zasady osiągnięcie przychodu. Podatnik ma obowiązek wykazania, że poniósł określone wydatki, które zaliczył do kosztów uzyskania przychodów, a nadto, że poniesienie określonych wydatków nastąpiło w celu osiągnięcia przychodów. Skoro w treści art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. mowa jest o kosztach poniesionych, to niewątpliwie chodzi o wydatki, które mają charakter rzeczywisty, a ponadto niezbędne jest istnienie ich związku z przychodami.
Artykuł 30b ust. 1 ustawy formułuje ogólną zasadę, zgodnie z którą od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, w tym z realizacji praw wynikających z tych instrumentów, z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), z odpłatnego zbycia udziałów w spółdzielni oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) albo wkładów w spółdzielni w zamian za wkład niepieniężny, podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.
Jak natomiast stanowi ust. 2 pkt 4 tego przepisu, dochodem, o którym mowa w ust. 1, jest różnica między sumą przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) albo udziałów w spółdzielni a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art. 22 ust. 1f (nie ma zastosowania w tej sprawie) oraz art. 23 ust. 1 pkt 38 i 38c.
Artykuł 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. formułuje regułę, zgodnie z którą nie zalicza się do kosztów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych w chwili poniesienia tych kosztów, natomiast stanowią one koszt uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia albo umorzenia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 3e (który nie ma zastosowania w tej sprawie).
Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "wydatki na objęcie lub nabycie udziałów (akcji)". Nie wymienił również, chociażby przykładowo, wydatków mogących być zaliczonymi do tej kategorii kosztów. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez wydatki na nabycie akcji, udziałów, innych papierów wartościowych, o jakich mowa w art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., należy rozumieć dokonane przez podatnika wydatki bezpośrednio związane z nabyciem udziałów, akcji (innych papierów wartościowych), w szczególności zaś cenę nabycia, opłaty notarialne, prowizje biura maklerskiego, itp. (por. wyroki NSA z 8 września 2016 r., II FSK 2259/14 i II FSK 2260/14).
W ocenie Sądu, nie może budzić wątpliwości także prawo zaliczenia do kosztów nabycia akcji odsetek od pożyczki zaciągniętej na ich nabycie. Przez zwrot "wydatków na nabycie" należy rozumieć wszelkie wydatki poniesione na nabycie walorów, o których mowa w tym przepisie. Nie ma żadnych racjonalnie uzasadnionych podstaw, aby z katalogu tego wyłączyć koszty kredytu/pożyczki, skoro celem ich zaciągnięcia było właśnie nabycie papierów wartościowych. Pogląd ten przede wszystkim znajduje potwierdzenie w art. 23 ust. 1 pkt 38b u.p.d.o.f., z którego wynika, że nie uznaje się za koszt uzyskania przychodu zapłaconych odsetek i prowizji od kredytu, za który nabyto papiery wartościowe, udziały (akcje) lub pochodne instrumenty finansowe, przypadających proporcjonalnie na tę część kredytu, która nie została wydatkowana na nabycie tych papierów wartościowych, udziałów (akcji) lub pochodnych instrumentów finansowych. Wobec powyższego, za koszt uzyskania przychodu z tytułu zbycia papierów wartościowych mogą być uznane tylko te odsetki i prowizje od kredytu, za który nabyto papiery wartościowe, które przypadają proporcjonalnie na tę część kredytu, która została wydatkowana na nabycie tych papierów wartościowych. Nie może także budzić wątpliwości, że odsetki od pożyczki opisanej we wniosku pozytywnie zdają test, o którym była mowa wcześniej. W analizowanej sprawie skarżący przeznaczył całą pożyczkę na zakup akcji, więc jako koszt uzyskania przychodu winny zostać rozważone wszystkie odsetki od zaciągniętej w celu nabycia akcji pożyczki.
Przepis art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. czasowo wyłącza więc z kosztów uzyskania przychodów określone wydatki poniesione na nabycie akcji, pozwalając jednocześnie zaliczyć je do kosztów uzyskania przychodów ze zbycia tychże akcji. Rację ma organ interpretacyjny, że co do zasady wydatki na nabycie akcji będą poniesione faktycznie przed dniem zbycia akcji. Jest to w pełni logiczne stanowisko, jednakże, w ocenie Sądu, w szczególnym stanie faktycznym, jaki został opisany przez skarżącego we wniosku o udzielenie interpretacji, musi ono ulec modyfikacji.
Oceniając stan faktyczny opisany we wniosku należy mieć na uwadze, że akcje, które nabył skarżący od Spółki 1, zostały na nią przewłaszczone w celu zabezpieczenia spłaty oprocentowanej pożyczki zaciągniętej od tejże spółki na zakup akcji. Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego we wniosku, skarżący uzyskał pożyczkę na podstawie odrębnej umowy, która przewidywała zwrot pożyczki między innymi po otrzymaniu ceny ze sprzedaży akcji. Rozliczenie wzajemnych roszczeń między skarżącym a Spółką 1 nastąpiło – co oczywiste – już po dniu zbycia przez Spółkę 1 akcji, z uwagi na wiążącą strony umowę przewłaszczenia tychże akcji na zabezpieczenie spłaty pożyczki wraz z oprocentowaniem, udzielonej na częściowe pokrycie należności z tytułu zakupu akcji (pozostała część należności została pokryta ze środków własnych skarżącego).
Umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie jest umową nienazwaną i może być zawierana na podstawie przewidzianej w art. 3531 k.c. zasady swobody umów.
Charakter prawny tej umowy, jej essentialia negoti, ukształtowane zostały przez doktrynę i orzecznictwo. Istotną rolę odgrywa w tym zakresie orzecznictwo Sądu Najwyższego. Tytułem przykładu przywołać należy wyrok SN z dnia 13 maja 2011 r. sygn. akt V CSK 360/10 (Lex nr 1102269), w którym wskazano, że:
1) Przewłaszczenie na zabezpieczenie jest umową zawieraną na podstawie art. 3531 k.c. pomiędzy dłużnikiem - właścicielem rzeczy a jego wierzycielem, stosownie do której dłużnik przenosi na wierzyciela własność rzeczy w celu zabezpieczenia wykonania jakiegoś zobowiązania.
2) Przewłaszczenie rzeczy w celu zabezpieczenia nie następuje z zamiarem trwałego wyzbycia się jej własności i już tylko z tego powodu wykluczone jest identyfikowanie stosunku przewłaszczenia w celu zabezpieczenia ze stosunkiem sprzedaży. Decyduje o tym nie tylko nazwa umowy, ale przede wszystkim treść stosunku prawnego wykreowanego przez oświadczenia woli prowadzące do jego nawiązania i ukształtowania wzajemnych praw i obowiązków stron.
3) Intencją stron umowy o przewłaszczenie na zabezpieczenie (art. 65 § 2 k.c.) nie jest przeniesienie własność rzeczy celem zaspokojenia zobowiązania z umowy np. pożyczki i przyjęcie przez wierzyciela świadczenia w postaci rzeczy na poczet długu z tytułu spłaty pożyczki. Przy przewłaszczeniu na zabezpieczenie realizacja zamierzonego przez strony celu następuje w ten sposób, że w razie niespłacenia długu wierzyciel może, jako właściciel rzeczy, zaspokoić z niej swoją wierzytelność bez potrzeby zachowywania niektórych procedur dyktowanych interesem dłużnika, ale nie oznacza to jednak, że zupełnie dowolnie. W każdym wypadku zaspokojenie się wierzyciela z przewłaszczonej rzeczy następuje nie z chwilą nabycia przez wierzyciela własności rzeczy, ale z chwilą dokonania czynności powodującej zaspokojenie się wierzyciela z tej rzeczy i prowadzącej do umorzenia w całości lub w części zabezpieczonej wierzytelności.
4) Zaspokojenie wierzyciela z przewłaszczonej rzeczy następuje nie z chwilą, gdy nabywa on rzecz na własność, bo to ma miejsce w momencie zawarcia umowy przewłaszczenia (art. 155 § 1 k.c.), ale z chwilą, gdy podejmie czynności prowadzące do zaspokojenia się z tej rzeczy w celu umorzenia w całości lub w części zabezpieczonej wierzytelności.
5) Jeśli strony nie umówią się co do tego, w jaki sposób wierzyciel ma się zaspokoić z przewłaszczonej rzeczy, i w jaki sposób ma się rozliczyć z dłużnikiem ze zrealizowanego zabezpieczenia, to żądanie wydania dłużnikowi nadwyżki kwoty uzyskanej z przewłaszczonej rzeczy nad kwotą pokrywającą dług zabezpieczony prawem jej własności, znajduje podstawę w art. 405 k.c. Rozliczenie dokonane powinno być w pieniądzu, bowiem brak jest podstaw ku temu, by przewłaszczoną rzecz dzielić i zwracać dłużnikowi ewentualną nadwyżkę jej wartości w formie jakiejś wydzielonej części przewłaszczonej rzeczy.
Przedstawione poglądy Sądu Najwyższego dotyczące umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie mają istotne znaczenie dla rozważań przy ustalaniu skutków podatkowych sprzedaży akcji. W ocenie Sądu nie są przy tym uzasadnione wątpliwości organu interpretacyjnego, czy umowa przewłaszczenia była - być może - umową powiernictwa. Po pierwsze, należy przyjąć, że kwalifikacja tej umowy jest elementem stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę. To jego zadaniem było bowiem rzetelne opisanie okoliczności istotnych dla sprawy, w tym relacji łączącej go ze spółką luksemburską, co uczynił wskazując, że w celu zabezpieczenia spłaty pożyczki doszło do przewłaszczenia akcji na spółkę. Ponadto niezasadnie organ przywiązuje wagę do stwierdzenia skarżącego zawartego w piśmie uzupełniającym wniosek, że sprzedaż akcji przez spółkę nastąpiła "w interesie" wnioskodawcy. Skarżący wyjaśnił bowiem w następnym zdaniu, że w jego interesie leżało, by także jego akcje zostały sprzedane nabywcy na tych samych warunkach, które wynegocjowała spółka luksemburska. Oznacza to najpewniej tyle, że skarżący wskazał na faktyczny interes sprowadzający się do wynegocjowania przez spółkę korzystnych warunków sprzedaży akcji. Co więcej, skarżący wyjaśnił, że celem umowy inwestycyjnej nie była sprzedaż akcji, której dokonała spółka. Nie sposób więc doszukiwać się tu powiernictwa, skoro umowa przewłaszczenia miała cel gwarancyjny dla pożyczkodawcy, a nie cel pośrednictwa w sprzedaży akcji należących do skarżącego. Zdaniem Sądu, to ta właśnie okoliczność przesądza o kwalifikacji umowy wiążącej strony.
Kluczowe znaczenie dla niniejszej sprawy ma natomiast ocena tego, czy z faktu, że z uwagi na łączące strony stosunki prawne opisane powyżej doszło do późniejszego, niż data sprzedaży akcji, rozliczenia wzajemnych należności między stronami umów, należy wywodzić wniosek o pozbawieniu skarżącego prawa do uznania odsetek od pożyczki zaciągniętej na nabycie akcji za koszty uzyskania przychodów z tytułu ich odpłatnego zbycia. W wyniku sprzedaży akcji menedżerskich przez spółkę, która dokonała tego zresztą niezgodnie z warunkami umowy inwestycyjnej, powstała bowiem konieczność rozliczenia wzajemnych należności – z tytułu sprzedaży przedmiotu zabezpieczenia i kwot związanych z rozliczeniem pożyczki.
W ocenie Sądu treść art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. nie wyklucza możliwości uwzględnienia w kosztach kwot odsetek, do których rozliczenia formalnie doszło w chwili dokonania potrącenia należności związanych z łączącymi strony stosunkami prawnymi, tj. umowy przewłaszczenia i pożyczki. Przepis ten nakazuje, by kwoty zapłaconych odsetek od pożyczki zaciągniętej na zakup akcji uwzględnić dopiero w kosztach odpłatnego zbycia akcji; nie precyzuje natomiast momentu, na który koszty te należy ustalać. Zdaniem Sądu z samego faktu, że wzajemne rozliczenia miały miejsce kilka dni później, niż sprzedaż akcji, nie można wywodzić, że analizowane odsetki nie stanowią kosztu uzyskania przychodu przez skarżącego. W ocenie Sądu, wykładnia zaprezentowana przez organ interpretacyjny w istocie prowadzi do podważenia treści art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f., zgodnie z którą podatkiem dochodowym opodatkowuje się dochód. W sytuacji, w której podatnik bezsprzecznie jest w stanie wykazać związek kosztu z osiągniętym przychodem, należy przyjąć, że pomimo zaistnienia szczególnej sytuacji, tj. rzeczywistego poniesienia kosztu po dniu uzyskania przychodu, wydatek ten może zostać uwzględniony w rachunku podatkowym. Bez wątpienia ze stanu faktycznego przedstawionego we wniosku wynika, że skarżący całą kwotę pożyczki przeznaczył na zakup akcji, a więc wszelkie odsetki od tej pożyczki stanowiły koszt warunkujący uzyskanie przychodu ze sprzedaży akcji.
Mając na uwadze treść ww. przepisu, jak również istotę i społeczno-gospodarcze przeznaczenie umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie, za koszty uzyskania przychodu powinny być uznane także odsetki, jakie skarżący musiał zapłacić pożyczkodawcy, bowiem pożyczka została zaciągnięta wyłącznie na zakup akcji. Kwota ta stanowi rzeczywiste uszczuplenie majątku skarżącego, została poniesiona na nabycie akcji i nie ma znaczenia, że wydatek ten został poniesiony dopiero po zbyciu akcji, skoro do jego poniesienia skarżący był zobowiązany w umowie pożyczki. Bez tego kosztu skarżący nie mógł bowiem nabyć przedmiotowych akcji.
W analizowanej sprawie oprócz zastosowania wykładni językowej należało sięgnąć także do wykładni funkcjonalnej, na podstawie której należało uznać, że narusza zasadę demokratycznego państwa prawa i zasadę równości taka wykładnia analizowanych przepisów, która skutkuje pozbawieniem skarżącego możliwości zaliczenia uiszczonych odsetek od pożyczki zaciągniętej na zakup akcji do kosztów uzyskania przychodów ze zbycia tychże akcji z tego powodu, że akcje te stanowiły przedmiot przewłaszczenia, co spowodowało, że do faktycznych operacji księgowych doszło po sprzedaży akcji. W przypadku umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie do wzajemnych rozliczeń dochodzi po sprzedaży przedmiotu przewłaszczenia (w przypadku jego zbycia przez podmiot, na rzecz którego nastąpiło przewłaszczenie). Nieuprawnione jest jednak stanowisko, że w wyniku tychże rozliczeń, czy też precyzyjniej - czasu ich dokonania, wydatek przestaje mieć charakter kosztu uzyskania przychodu. Wskazać należy, że podobny pogląd co do możliwości uwzględnienia w rachunku podatkowym wydatków poniesionych w wyniku rozliczenia zawartej umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie już po sprzedaży przedmiotu przewłaszczenia, choć na tle odmiennego stanu faktycznego, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 23 lutego 2021 r., sygn. akt II FSK 2690/18 i II FSK 2691/18.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił interpretację z 12 sierpnia 2021 r. w zaskarżonej części. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wykładnię prawa dokonaną w niniejszym wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a.