III SA/WA 2028/05

III SA/Wa 2028/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-07-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jakub Pinkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Tarno
Jolanta Sokołowska
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA Joanna Tarno, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2005 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że decyzja której nieważność stwierdzono nie podlega wykonaniu w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 roku o nr[...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpatrzeniu wniosku A.P. , dalej zwanego Skarżącym, działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. jedn.: Dz.U. z 1998 roku, nr 7, poz. 25 ze zm.; powoływanej dalej jako u.u.s.r.) odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kwartału 1995 roku do III kwartału 2003 roku. Decyzji tej Prezes KRUS w ogóle nie uzasadnił, podając jedynie, że odmawia umorzenia zaległości wraz z odsetkami.
Pismem z dnia 18 maja 2005 roku Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że jego nieduża renta, po uwzględnieniu w szczególności wydatków na leczenie, uniemożliwia spłatę całości zaległości. Jednocześnie Skarżący, jak w swoim pierwotnym wniosku, podniósł, że jest gotów uregulować zaległe składki, prosi tylko o umorzenie odsetek od tych zaległości.
Rozpatrując wniosek Skarżącego Prezes KURS ponownie "podjął decyzję odmawiającą umorzenia odsetek za okres od IV kwartału 1995 roku do I kwartału 2002 roku", podając jako uzasadnienie, że "po ponownym przeanalizowaniu sprawy postanowił odmówić umorzenia odsetek w związku z faktem nieudokumentowania złej sytuacji losowej i materialnej" Skarżącego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o przychylne potraktowanie jego prośby, podając w uzasadnieniu, że zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne rolników powstały w związku z długotrwałą i ciężką chorobą syna. Skarżący wyjaśnił także, że jego obecna ciężka sytuacja materialna nie pozwala mu na spłatę całej zaległości wraz z odsetkami, przy czym podkreślił, że jest gotów spłacać samą zaległość.
W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że Skarżący i jego małżonka pobierają świadczenia rentowe, a jego sytuacja materialna nie odbiega od sytuacji rolników z województwa m. oraz innych regionów kraju.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej ppsa), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ppsa, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tym zakresie należy stwierdzić, że skarga jest zasadna, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane.
Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była zgodność z prawem decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w trybie art. 127 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego (określanego dalej jako "k.p.a."). W przepisie tym przewidziano tryb zaskarżania decyzji w sytuacji, gdy z uwagi na pozycję organu I instancji nie jest możliwe zastosowanie zwykłego trybu odwoławczego, uregulowanego w art. 127 § 1 i 2 k.p.a. Stronie służy w tym przypadku nie odwołanie, lecz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do tego wniosku stosuje się jednakże przepisy dotyczące odwołań od decyzji, w tym także przepisy określające rodzaje rozstrzygnięć, jakie mogą być podjęte przez organ odwoławczy.
Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została przez Prezesa KRUS z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., co stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Decyzją tą, wydaną na skutek złożenia przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS odmówił umorzenia odsetek za okres od IV kwartału 1995 roku do I kwartału 2002 roku, formułując sentencję decyzji analogicznie jak w decyzji wydanej w I instancji. Sentencja ta zawiera w sobie rozstrzygnięcie co do meritum sprawy, a pamiętać należy, iż w oparciu zaś o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., wskazany w podstawie prawnej tej decyzji, organ odwoławczy, uznając prawidłowość kontrolowanej decyzji, może jedynie utrzymać ją w mocy. Jeżeli zatem Prezes KRUS uznał decyzję wydaną w I instancji za prawidłową, obowiązany był utrzymać ją w mocy, a nie orzekać o istocie sprawy poprzez odmowę umorzenia odsetek. Pamiętać także należy, iż orzeczenie o istocie sprawy możliwe jest wyłącznie w przypadkach wskazanych w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., kiedy to organ odwoławczy uchyla w całości lub w części zaskarżoną decyzję, a zatem stwierdza, iż jest ona nieprawidłowa, w związku z czym zawarte w niej rozstrzygnięcie wymaga korekty. Zauważyć należy, że w takim przypadku z oczywistych względów orzeczenie co do istoty sprawy nie może być takie samo, jak podjęte przez organ I instancji. Ewidentna sprzeczność rozstrzygnięcia podjętego przez Prezesa KRUS z dyspozycją art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. uzasadnia stwierdzenie, iż zapadło ono z rażącym naruszeniem tego przepisu. Tylko n marginesie Sąd chciałby wskazać, że o ile sentencja decyzji pierwszoinstancyjnej dotyczyła zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kwartału 1995 roku do III kwartału 2003 roku, to zaskarżona decyzja objęła zaległości za okres za okres od IV kwartału 1995 roku do I kwartału 2002 roku.
Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została także z rażącym naruszeniem art. 107 §3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zaskarżonej decyzji Prezes KRUS praktycznie w ogóle nie uzasadnił, podając jedynie, że "po ponownym przeanalizowaniu sprawy postanowił odmówić umorzenia odsetek w związku z faktem nieudokumentowana złej sytuacji losowej i materialnej" Skarżącego. Pewne wątki uzasadnienia pojawiły się , co godne podkreślenia, dopiero w odpowiedzi na skargę.
Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych dla wnioskodawcy. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu. Pogląd taki wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie, tak na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej (por. wyżej przytoczony wyrok z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01) jak i na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego. I tak w wyroku z dnia 7 stycznia 2003 roku w/s I SA 1320/01 (Lex nr 137809) NSA podkreślił, iż zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a organ administracji jest obowiązany podać w uzasadnieniu faktycznym decyzji m.in. dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi wówczas, gdy organ administracji działa w granicach uznania administracyjnego. Ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego, obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego aniżeli w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania, na co wielokrotnie zwracał uwagę w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny.
Podkreślenia wymaga, że w badanej sprawie Prezes KRUS nie wywiązał się także z obowiązku nałożonych na niego na mocy przepisu art. 10 § 1 k.p.a. Zgodnie z nimi organ jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ może odstąpić od tej zasady tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, jednocześnie jednak są obowiązane utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono, nie podlega wykonaniu Sąd określił w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Wobec braku stosownego wniosku ze strony Skarżącego, Sąd nie rozstrzygał w badanej sprawie o kosztach postępowania sądowego.