III SA/Wa 2008/22

III SA/Wa 2008/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Sułkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
6562
Hasła tematyczne
Opinia zabezpieczająca
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ
Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchyla zaskarżoną odmowę wydania opinii zabezpieczającej
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 3 pkt 18, art. 119a par. 1 i 3, art. 119b par. 1 pkt 2, art. 119c par. 1 i 2 pkt 1 i 2, art. 119d, art. 119g par. 1 i 2, art. 119w par. 1 i 2, art. 119x par. 1 pkt 4 i 5, art. 119x par. 2, art. 119za
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Kaute, Sędziowie asesor WSA Agnieszka Sułkowska (sprawozdawca), sędzia WSA Agnieszka Baran, Protokolant referent stażysta Klaudia Machacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2023 r. sprawy ze skargi S.P. na odmowę wydania opinii zabezpieczającej Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżoną odmowę wydania opinii zabezpieczającej, 2) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz S.P. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S. P. jest wydania na podstawie art. 119y § 2 w związku z art. 119a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej: o.p.) przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu wniosku wspólnego S. P. i I. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (zainteresowana niebędąca stroną postępowania; dalej: I.) odmowa wydania opinii zabezpieczającej z 23 czerwca 2022 r.
W uzasadnieniu aktu administracyjnego organ wskazał, że wniosek o wydanie opinii zabezpieczającej dotyczył czynności już dokonanej, polegającej na dokapitalizowaniu przez S. P. spółki I. przez wniesienie do niej aportem udziałów spółki I. z siedzibą w W. przy ul. M. , [...] W. (dalej również: Spółka) w zamian za udziały I..
We wniosku i pismach uzupełniających wskazano, że podmiotami dokonującymi czynności będą S.P. oraz powiązana z nim spółka I.
Czynności, których dotyczy wniosek, obejmują dokapitalizowanie przez S. P. powiązanej z nim (zależnej) spółki - I. przez wniesienie do niej aportem w dniu 1 września 2021 r. 90 ze 100 udziałów (stanowiących 90%) w spółce I. Sp. z o.o. w zamian za 1,8 mln nowoutworzonych udziałów I. o wartości nominalnej 50 zł każdy (tj. o łącznej wartości nominalnej 90 mln zł). Jest to transakcja wymiany udziałów. Następnie I. z nabytych 90 udziałów Spółki:
• 50 udziałów sprzedała w dniu 21 września 2021 r. na rzecz niepowiązanego nabywcy - spółki akcyjnej z siedzibą w Polsce (dalej: Inwestor);
• 20 udziałów w dniu 21 września 2021 r. zostało wniesionych aportem do Inwestora w zamian za 35.714.286 jego akcji (tj. o łącznej wartości 3.571.428,60 zł). Akcje te Inwestor odkupi od I. w termalnie 30 dni od 30 czerwca 2024 r. (połowę pakietu akcji) oraz w terminie 30 dni od 30 czerwca 2025 r. (druga połowa pakietu akcji);
• 20 udziałów ("Pozostałe udziały") miało zostać sprzedane Inwestorowi do połowy 2022 r. (10 udziałów) i do połowy 2023 r. (10 udziałów).
W dniu 21 wrzenia 2021 r. S.P. pozostałe posiadane przez niego 10% udziałów w Spółce sprzedał bezpośrednio Inwestorowi, a uzyskane środki przeznaczył i przeznacza na cele prywatne.
Jak wyjaśniono w uzupełnieniu Wniosku, tym samym w wykonaniu Umowy Inwestycyjnej z dnia 19 maja 2021 r. harmonogram zbycia 100 udziałów I. Sp. z o. o. przedstawiał się następująco:
1) S.P. sprzedaje 10 udziałów (10%) za cenę 10 mln zł,
2) I. sprzedaje 50 udziałów (50%) za cenę 50 mln zł,
3) I. wnosi aportem 20 udziałów (20%) w zamian za akcje Inwestora ("Akcje aportowe") przy cenie emisyjnej 20 mln zł; co do akcji tych Inwestor zobowiązał się do ich odkupu ("Opcja Put") w dwóch transzach:
a) połowa Akcji Aportowych w terminie 30 dni od dnia 30.06.2024 r. - za cenę 10 mln zł,
b) połowa Akcji Aportowych w terminie 30 dni od dnia 30.06.2025 r. - za cenę 10 mln zł;
4) I. sprzeda w przyszłości Inwestorowi 20 udziałów (20%) (dalej "Pozostałe Udziały") za cenę nie niższą niż 20 mln zł w dwóch terminach:
a) do 30.06.2022 r. - 10 udziałów (10%) za cenę 10 mln zł,
b) do 30.06.2023 r. - 10 udziałów (10%) za cenę 10 mln zł,
- przy czym w obu wypadkach cena za te udziały ulegnie podwyższeniu o stosowny wskaźnik.
Jednocześnie umowa przewidywała dla I. opcję tzw. zamiany 20 udziałów (wskazanych w pkt 4) na akcje Inwestora. W praktyce opcja ta polegałaby także na sprzedaży przez I. tych udziałów i z uzyskanych środków I. opłaciłoby akcje Inwestora (w gotówce) nowej emisji (czyli nie byłby to aport).
Sumując przewidywane przepływy, opiewały one na kwotę nie mniejszą niż 100 mln zł, co miało być realizowane w następujących terminach:
a) 10 mln zł bezpośrednio po transakcji do S. P.,
b) 50 mln zł bezpośrednio po transakcji do I.,
c) 10 mln zł (lub więcej) do 30.06.2022 r. do I.,
d) 10 mln zł (lub więcej) do 30.06.2023 r. do I.,
e) 10 mln zł do 30 lipca 2024 r. do I. - jeżeli I. wykonuje Opcję Put,
f) 10 mln zł do 30 lipca 2025 r. do I. - jeżeli I. wykonuje Opcję Put.
W dniu 23 grudnia 2021 r. strony Umowy Inwestycyjnej, tj. Inwestor, Założyciel (S.P.) oraz I. zawarły porozumienie, które zmieniało niektóre uzgodnienia Umowy Inwestycyjnej. Do dnia zawarcia tego porozumienia z 23 grudnia 2021 r. dokonano rozliczeń ze wskazanych wyżej pkt a i b oraz dokonano aportów z pkt 3 i I. objęła Akcje Aportowe. W ręku I. pozostało 20 udziałów I. sp. z o.o.
W Porozumieniu do umowy inwestycyjnej strony uzgodniły, że:
1) Odnośnie do 20 udziałów w Spółce, które pozostały w ręku I. i miały być sprzedane Inwestorowi za cenę nie niższą niż 20 mln zł - strony uzgodniły, że te zostaną wniesione aportem do Inwestora w zamian za akcje Inwestora;
2) W okresie od 1 marca 2022 r. do 30 czerwca 2025 r. I. ma prawo żądać od Inwestora odkupu akcji objętych w zamian za aport udziałów w spółce za cenę łącznie nie wyższą niż 40 mln zł ("Opcja Put");
3) Opcja Put wygasa, jeżeli po dniu 1 stycznia 2023 r. średnia cena akcji Inwestora notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w W. osiągnie 10-krotność ich wartości nominalnej (wygaśnięcie nie może jednak nastąpić przed 1 lipca 2023 r.). Jednocześnie Opcja Put wygasa w przypadku, gdy I. rozporządzi akcjami Inwestora na rzecz osoby trzeciej;
4) I. będzie miał obowiązek sprzedać Inwestorowi połowę akcji aportowych nabytych na podstawie Umowy Inwestycyjnej w 2021 r. za cenę 10 mln zł, na żądanie Inwestora w okresie od 23 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. ("Opcja Call").
Wnioskodawcy wyjaśnili, że najistotniejsza zmiana została wskazana w pkt 1, ponieważ dotyczy rozporządzenia udziałami Spółki uzyskanymi od Założyciela. W miejsce dotychczasowego zobowiązania do zakupu tych udziałów przez Inwestora za środki pieniężne, strony ustaliły wniesienie tych udziałów aportem do Inwestora w zamian za akcje. Postanowienia dotyczące Opcji Put gwarantują natomiast uzyskanie przez I. w określonym czasie minimalnej ceny za akcje aportowe Inwestora otrzymane za udziały w Spółce. I. w stosunku do posiadanych przed zawarciem Porozumienia udziałów Spółki wynegocjowała warunki pozwalające na zachowanie możliwości uzyskania za nie (pośrednio) po zamianie na akcje Inwestora ceny minimalnej 20 mln zł, przy jednoczesnym uzyskaniu szansy na cenę wyższą, w szczególności w związku z możliwym debiutem giełdowym Inwestora.
Na podstawie ww. porozumienia strony uzgodniły, że zamiast sprzedaży w przyszłości Pozostałych Udziałów za gotówkę, zostaną one wniesione do Inwestora aportem w zamian za akcje Inwestora. Akcje w ten sposób objęte nazwane są w porozumieniu Akcjami Aportowymi 2. Następnie w porozumieniu dotychczasową Opcję Put dotyczącą tylko Akcji Aportowych rozszerzono także na Akcje Aportowe 2 i ustalono następujący harmonogram wykonania tych opcji i cen:
1) ¼ Akcji Aportowych zostanie zbyta do Inwestora w celu umorzenia w terminie pomiędzy 1 marca 2022 a 31 marca 2022 r. - za cenę 5 mln zł
2) ¼ Akcji Aportowych zostanie zbyta do Inwestora w celu umorzenia w terminie pomiędzy 1 czerwca 2022 r. a 30 czerwca 2022 r. - za cenę 5 mln zł
3) ½ Akcji Aportowych zostanie zbyta do Inwestora w celu umorzenia w terminie pomiędzy 1 czerwca 2023 a 30 czerwca 2023 r. - za cenę 10 mln zł
4) ½ Akcji Aportowych zostanie zbyta do Inwestora w celu umorzenia w terminie pomiędzy 1 czerwca 2024 a 30 czerwca 2024 r. - za cenę 10 mln zł
5) ½ Akcji Aportowych zostanie zbyta do Inwestora w celu umorzenia w terminie pomiędzy 1 czerwca 2025 a 30 czerwca 2025 r. - za cenę 10 mln zł
Wnioskodawcy wyjaśnili, że z ww. harmonogramu wynikają płatności podobne w kwotach i terminach jak te przewidziane w pierwotnej umowie, z tą różnicą, że pierwsza płatność za Akcje Aportowe, która miała wynosić 10 mln do 30.06.2022 r. została rozbita na dwie równe części i I. mogła uzyskać pierwszą z nich wcześniej - w marcu 2022 r. (w tym zakresie Opcja Put została wykonana i I. oczekuje na jej realizację), co jest niewątpliwie korzystniejsze dla I.. I. posiada następującą liczbę akcji Inwestora: a) 35.714.286 - Akcje Aportowe, b) 30.000.000 - Akcje Aportowe 2 (zostały już objęte przez I. w wykonaniu Porozumienia z 23 grudnia 2021 r.).
W wyjaśnieniach z 16 maja 2022 r. sprecyzowano natomiast, że Wniosek dotyczy oceny pod kątem art. 119a Ordynacji podatkowej czynności z 1 września 2021 r. w postaci wniesienia przez S. P. jako aport (wkład niepieniężny) 90 (90%) udziałów w Spółce do I. w zamian za 1,8 mln nowoutworzonych udziałów w I. o wartości nominalnej 50 zł każdy, to jest o łącznej wartości nominalnej 90 mln zł. Opisane przez Wnioskodawców dalsze zdarzenia, w szczególności dotyczące zbycia Akcji Aportowych oraz Akcji Aportowych 2 zostały przedstawione, aby organ miał pełen obraz ekonomiczny i prawny oraz sposób, w jaki I. uzyskała i uzyska w przyszłości korzyści ekonomiczne z uzyskanego od S. P. dokapitalizowania.
Wnioskodawcy wskazali, że między podmiotami uczestniczącymi w czynnościach istniały i istnieją wzajemne powiązania:
1) S.P. posiadał bezpośrednio 50 ze 100 udziałów (50%) w kapitale zakładowym I.;
2) S.P. posiadał pośrednio (poprzez spółkę I. sp. z o.o., w której posiada 100% udziałów) pozostałe 50 ze 100 udziałów (50%) w kapitale zakładowym I.;
3) S.P. posiadał do 1 września 2021 r. 100 ze 100 (100%) udziałów w I. sp. z o.o. W dniu 1 września 2021 r. (w wyniku aportu) przeniósł 90 z tych udziałów na I., przez co liczba posiadanych przez niego bezpośrednio udziałów w Spółce do tego dnia wynosiła 10% (pozostałe udziały w Spółce posiadał pośrednio poprzez I. oraz I. Sp. z o.o.). Zgodnie z wyjaśnieniami Wnioskodawcy, Inwestorem jest M. S.A., notowana na Giełdzie Papierów Wartościowych.
W dniu 5 kwietnia 2022 r. doszło do połączenia M.S.A. z jej spółkami zależnymi: I. sp. z o.o., M. sp. z o.o. oraz Z. S.A., jako spółkami przejmowanymi. W ramach połączenia doszło do zmiany nazwy (firmy) Inwestora (nowa nazwa to M. S.A.). Połączenie nastąpiło w trybie przewidzianym w art. 492 § 1 pkt 1 KSH, tj. przez przeniesienie całego majątku spółek przejmowanych na Inwestora. W związku z faktem, że spółki przejmowane były spółkami w 100% zależnymi od Emitenta, w procesie połączenia nie uległ zmianie kapitał zakładowy Inwestora. Jak wynika z raportu giełdowego opublikowanego przez Inwestora na stronie internetowej [...] w dniu 5 kwietnia 2022 r. Inwestor doprowadził do przejęcia przez siebie trzech spółek zależnych, w tym I. sp. z o.o. To wskazuje na zmianę strategii Inwestora w stosunku do deklarowanej za 2020 r. Mianowicie ze spółki holdingowej stał się obecnie spółką operacyjną w branży e-commerce na bazie trzech przejętych przedsiębiorstw.
Przed dokonaniem czynności S.P. był właścicielem 100 udziałów o łącznej wartości nominalnej 5.000 zł w spółce I. sp. z o.o. stanowiących 100 % kapitału zakładowego Spółki i uprawniających do 100% głosów na zgromadzeniu wspólników Spółki. Spółka prowadzi działalność e-commerce - sklep internetowy (www.M..com), oferujący różnego rodzaju towary rozpoznawalnych światowych marek, w tym odzieży. Ze względu na sytuację pandemiczną działalność e-commerce przeżyła gwałtowny rozwój, w związku z tym skarżący uznał, że Spółka osiągnęła wartość, po której mógłby skapitalizować te korzyści i uzyskany kapitał wykorzystać dla rozwinięcia prowadzonego równolegle biznesu nieruchomościowego I. W konsekwencji Wnioskodawca zaczął poszukiwania nabywcy udziałów, które zaowocowały podpisaniem z Inwestorem w dniu 19 maja 2021 r. Umowy Inwestycyjnej określającej warunki nabycia przez Inwestora 100% udziałów w Spółce. W treści Wniosku powołano się na zawartą Umowę Inwestycyjną, zgodnie z którą Założyciel mógł sprzedać udziały w Spółce bezpośrednio lub przez podmiot powiązany. Założyciel już wówczas zamierzał dokapitalizować I. przez wniesienie do niej "płynnych" udziałów w Spółce, tzn. udziałów, które w większości od razu będą sprzedane za środki pieniężne, a w pozostałej części w perspektywie najbliższych 4 lat. Jednocześnie zamiarem Założyciela było wyłączenie odpowiedzialności majątkowej. Przy dużej wartości całej transakcji (100 mln zł) ryzyka prawne i ekonomiczne związane ze sprzedażą udziałów Spółki, przez samą wartość podmiotu transakcji, były istotne, wobec tego skarżący chciał je w miarę możliwości ograniczyć. W dniu 15 września 2021 r. skarżący dokonał cesji praw i obowiązków z Umowy Inwestycyjnej w zakresie dotyczącym 90 udziałów Spółki - na I.. Uzgodniono, że Pan S.P. oraz I. mają zbyć na odpowiednich warunkach finansowych za łączną wartość 100 mln zł na rzecz Inwestora 100 udziałów Spółki.
Zbycie udziałów miało nastąpić w następujący sposób:
a) za cenę w wysokości 50 mln zł Inwestor nabędzie od I. 50 udziałów Spółki o łącznej wartości nominalnej 2.500,00 zł uprawniających do 50% głosów na Zgromadzeniu Wspólników, przy czym kwota ta zostanie uiszczona przez Inwestora na rzecz I. po podpisaniu Umowy Sprzedaży Udziałów i zgodnie z postanowieniami Umowy;
b) za cenę 10 mln zł Inwestor nabędzie od Założyciela 10 udziałów Spółki o łącznej wartości nominalnej 500,00 zł uprawniających do 10% głosów na Zgromadzeniu Wspólników, przy czym kwota ta zostanie uiszczona przez Inwestora na rzecz Wnioskodawcy po podpisaniu Umowy Sprzedaży Udziałów 2 zgodnie z postanowieniami niniejszej Umowy;
c) 20 udziałów w Spółce o wartości 1.000,00 zł, uprawniających do 20% głosów na Zgromadzeniu Wspólników (Udziały Aportowe), zostanie wniesionych przez I. tytułem wkładu niepieniężnego na pokrycie nowych akcji w kapitale Inwestora, które zostaną objęte przez I.;
d) zgodnie z zawartym w dniu 23 grudnia 2021 r. porozumieniem Strony Umowy Inwestycyjnej uzgodniły, że pozostałe 20 udziałów zostanie wniesione aportem do Inwestora w zamian za akcje Inwestora. W okresie od 1 marca 2022 r. do 30 czerwca 2025 r. I. ma prawo żądać od Inwestora odkupu objętych akcji w zamian za aport udziałów w spółce za cenę łączną nie wyższą niż 40 mln zł.
Ponadto w Umowie Inwestycyjnej zmodyfikowano zakres odpowiedzialności Wnioskodawcy wobec Inwestora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie Umowy. Przed zmianą odpowiedzialność Wnioskodawcy była nieograniczona, po zmianie natomiast jej zakres został ograniczony do niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania do sprzedaży udziałów. Pomimo tego, że nadal Założyciel będzie odpowiedzialny solidarnie z I. za należycie wykonane obowiązki, to Umowa przewiduje, że wobec niego egzekucję można wszcząć jedynie w przypadku, gdy egzekucja wobec I. okaże się bezskuteczna. Tym sposobem pozycja prawna Założyciela wobec Inwestora została poprawiona, a Wnioskodawca uzyskał zabezpieczenie swojego interesu prawnego i ograniczenie swojej odpowiedzialności majątkowej.
Wnioskodawca podkreślił, że spółka I. prowadzi działalność nieruchomościową. Została założona w 2016 r. i rozpoczęła aktywnie działalność operacyjną w 2019 r. W ramach swojej strategii biznesowej prowadzi działalność w zakresie nabywania i wynajmu nieruchomości komercyjnych oraz kontynuuje budowę nieruchomości w S. (budynku mieszkalno-usługowego z przeznaczeniem na wynajem). Aktywa I. finansowane były do dnia zbycia Udziałów Inwestorowi kredytem bankowym na kwotę ok. 2,7 mln zł. I. osiągnęła przychody w wysokości 156.595 zł, co przełożyło się na zysk netto w kwocie 16.344 zł. W kolejnym roku Spółka nie osiągnęła zysku z działalności operacyjnej, co związane było z ponoszeniem m. in. wysokich kosztów usług inwestycji w S. oraz wybuchem pandemii COVID-I9. Popyt na usługi związane z wynajmem nieruchomości zmniejszył się. Ponadto, na wykazaną stratę miały również wpływ koszty amortyzacji posiadanych przez nią nieruchomości. Powyższe poskutkowało tym, że I. do dnia nabycia Udziałów nie miała zdolności kredytowej. Odnotowanie straty na sprzedaży oraz posiadanie wysokich obciążeń kredytowych długo i krótkoterminowych przekraczających osiągane przychody faktycznie wpłynęły na brak zdolności kredytowej Spółki i możliwości rozwoju.
Średniookresowa strategia I. zakłada, że w oparciu o uzyskane dokapitalizowanie do 2024 r. zbuduje portfel nieruchomości magazynowych, mieszkalnych i użytkowych na wynajem.
Plan inwestycji obejmuje:
• dokończenie rozpoczętej inwestycji - budowy budynku biurowo-mieszkalnego w S.. Na ten cel mają być przeznaczone środki w wysokości 7 mln;
• w IV kwartale 2021 r. został zrealizowany zakup gruntu pod magazyn z przeznaczeniem na wynajem. Rozważane jest zakupienie sąsiednich działek i powiększenie powierzchni;
• budowę portfela lokali mieszkalnych na wynajem lub sprzedaż o wartości nakładów 8-10 mln;
• budowę portfela lokali użytkowych na wynajem lub sprzedaż o wartości nakładów 10-15 mln.
Spółka dopuszcza także prowadzenie niektórych inwestycji w formule joint-venture lub finansowanie inwestycji również kapitałem kredytowym lub pożyczkowym.
Natomiast bezpośrednio po opisanym dokapitalizowaniu i zbyciu udziałów za cenę 50 mln zł I. dokonała inwestycji (w transakcjach z przedmiotami niepowiązanymi) na kwotę 39.291.784,81 zł (brutto), wyszczególnionych we wniosku. W wyniku dokonanych oraz planowanych inwestycji zakładany jest wzrost przychodów uzyskanych przez I. W 2022 r. w wyniku zakupu hal magazynowych i rozpoczęciu ich wynajmu oraz rozpoczęciu użytkowania wybudowanego budynku biurowo-mieszkalnego w S., szacuje się wzrost przychodów o 1,6 mln zł w porównaniu z poprzednimi latami. Szacowany przychód w 2023 r. to 3,1 mln, a w roku 2024, po oddaniu do użytkowania nowej inwestycji i wynajmu kolejnego magazynu, przychód powinien wynieść 3,3 mln zł. Powyższe cele są możliwe przy posiadaniu przez I. kapitału w kwocie min. 50-60 mln zł. Wnioskodawca zaznaczył przy tym, że w najbliższych 3 latach nie jest planowana wypłata zysków I. na rzecz jej wspólnika w kwocie ponad 5 mln zł. I. w perspektywie lat 2022/2023 będzie opodatkowana na zasadach ogólnych CIT. Nie jest planowane korzystanie z ulg i preferencji podatkowych z wyjątkiem możliwych ulg związanych z darowiznami na cele społecznie użyteczne, które przysługują podatnikom rozliczającym się na zasadach ogólnych CIT.
S.P. nie działa jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Transakcje mają charakter kapitałowy i stanowią element zarządzania majątkiem prywatnym. Część udziałów zostaje sprzedana bezpośrednio, tak aby uzyskaną cenę móc wykorzystać (po opodatkowaniu) na potrzeby prywatne. W 2021 r. S.P. świadczył na rzecz I. usługi w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej. Przychody z tej działalności były w 2021 roku i są w 2022 roku opodatkowane ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Odnośnie kolejnych lat decyzja zostanie podjęta w późniejszym czasie. Usługi świadczone przez Założyciela dotyczą bieżącego wsparcia procesów inwestycyjnych, w szczególności obsługi posiadanych nieruchomości I. (w tym poszukiwania nieruchomości do nabycia, najemców, negocjowania umów, nadzoru). Kwota wynagrodzenia została ustalona na 15 tys. zł miesięcznie, która jest znacznie poniżej ustawowego progu kwoty uznanej za graniczną kwotę uzasadnioną dla wypłat na rzecz wspólników, które nie są uznawane za wypłaty zysku. Zlecenie czynności przez Założyciela firmie zarządzającej nieruchomościami oraz prowadzącej procesy inwestycyjne oznaczałoby wyższy koszt dla I.. Usługi są przez Założyciela faktycznie wykonywane, a ich wartość odpowiada wartości rynkowej.
Celami czynności opisanych we wniosku są:
1) dokapitalizowanie I. w celu umożliwienia pokrycia istniejących zobowiązań oraz rozwój działalności w sektorze nieruchomości,
2) ograniczenie ryzyk prawnych i ekonomicznych S. P. oraz jego osobistego majątku związanego z zawartymi umowami z Inwestorem. Umowy są realizowane w perspektywie kilku lat. Przeniesienie głównego zobowiązania przez Założyciela na I. oraz ograniczenie odpowiedzialności Założyciela do formuły odpowiedzialności subsydiarnej stanowi dla Wnioskodawcy istotną korzyść polepszającą jego sytuację także ekonomiczną (ograniczenie ryzyk obciążających jego osobisty majątek).
Wnioskodawcy wskazali, że z uwagi na treść art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., wniesienie przez Założyciela wkładu niepieniężnego do I. w postaci 90 Udziałów w Spółce, uprawniających łącznie do 90% głosów na zgromadzeniu wspólników Spółki, nie skutkuje powstaniem przychodu podatkowego po stronie Wnioskodawcy. Z kolei sprzedaż Udziałów w Spółce przez I. na rzecz Inwestora skutkować będzie powstaniem po stronie I. przychodu podatkowego w wysokości ceny należnej z tytułu sprzedaży, natomiast kosztem uzyskania przychodów z tego tytułu będzie wartość nominalna udziałów I. objętych przez Wnioskodawcę w zamian za wkład niepieniężny w postaci Udziałów w Spółce (art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych). Zgodnie z art. 2 pkt 6 lit. c tiret drugi ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, opisana czynność - podwyższenie kapitału zakładowego I. w związku z wniesieniem aportem udziałów w Spółce - nie podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.
W wyjaśnieniach z dnia 16 maja 2022 r. Wnioskodawcy sprecyzowali, że czynnością której dotyczy Wniosek jest transakcja wymiany udziałów pomiędzy S. P., a I. We wniosku wskazano korzyści podatkowe, które związane są z tym zdarzeniem:
1) brak po stronie S. P. przychodu ze zbycia udziałów, w związku z tym, że jest dokonywane w warunkach wymiany udziałów,
2) prawo I. do rozpoznania kosztów podatkowych (w momencie zbycia udziałów Spółki nabytych aportem) w wysokości wartości emisyjnej udziałów własnych wydanych S. P. w zamian za aport wniesiony dniu 1 września 2021 r.
3) brak opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawych tej wymiany udziałów.
Wnioskodawcy wyjaśnili także, że czynność, z którą łączą się te korzyści, miała miejsce dniu 1 września 2021 r., natomiast w odniesieniu do korzyści z pkt 2 realizuje się ona w momencie powstania przychodu ze zbycia przez I. udziałów w Spółce nabytych aportem. Zbycie to nastąpiło etapami:
- 21 września 2021 r. - I. sprzedała inwestorowi 50 udziałów w Spółce,
- 21 września 2021 r. - I. wniosła jako aport do Inwestora 20 udziałów, uzyskując w zamian akcje Inwestora (.Akcje Aportowe") (w związku z tym - że to również była wymiana udziałów i nie powstał przychód ze zbycia udziałów Spółki - I. nie rozpoznała w tym zakresie koszów podatkowych).
- 23 grudnia 2021 r. - w związku z Porozumieniem z dnia 23 grudnia 2021 r. - I. wniosła pozostałe 20 udziałów Spółki jako aport do Inwestora, uzyskując w zamian jego akcje ("Akcje Aportowe 2"). W związku z tymi transakcjami zbycia I. zrealizowała opisaną w pkt 2 korzyść podatkową.
Zdaniem Wnioskodawcy, podstawowym celem ekonomicznym dokonanych czynności było dofinansowanie (dokapitalizowanie) I., czyli wyposażenie jej w środki umożliwiające pokrycie istniejących zobowiązań, dokończenie rozpoczętej inwestycji nieruchomościowej oraz dalsze rozwinięcie działalności na rynku nieruchomości. W wyniku czynności Spółka uzyskuje finansowanie krótkoterminowe w kwocie 60 mln zł oraz średnioterminowe w kwocie 10 mln zł i udziały Inwestora o wartości 20 mln zł. Z opisu stanu faktycznego wynika, że Wnioskodawcy kierują się chęcią rozwoju działalności nieruchomościowej, które możliwe będzie tylko dzięki dokapitalizowaniu Spółki przez S. P. Dokapitalizowanie to pozwoli Spółce I. prowadzić działalność operacyjną i kształtować perspektywy rozwoju na rynku nieruchomościowym (w tym nabywać nieruchomości, pozwalające w przyszłości na uzyskanie przychodu). Wnioskodawca wskazuje również na istotną z punktu widzenia oceny czynności sytuację majątkową Spółki. Z uwagi na poniesioną w 2020 r. stratę na działalności operacyjnej, Spółka nie miała zdolności kredytowej, a zatem nie mogła pozyskać środków pozwalających na realizowanie założonych planów i rozwoju w inny sposób, aniżeli nabycie udziałów od S. P. Spółka I. nie została powołana tylko do uczestnictwa w całym procesie jako spółka celowa. Podmiot ten bowiem założony został w 2016 r. do prowadzenia konkretnej, faktycznej działalności gospodarczej w zakresie najmu nieruchomości, posiadając plany rozwoju na najbliższe lata (do 2024 r.) Strategia inwestycji nieruchomości polegająca: 1) na dokończeniu rozpoczętej inwestycji - budynku biurowo-mieszkalnego w S., 2) zrealizowaniu inwestycji budynku z apartamentami na wynajem oraz 3) zakupie łącznie pięciu obiektów magazynowych z przeznaczeniem na wynajem, została wdrożona od razu po uzyskaniu 50 mln zł za sprzedane 50 udziałów. Inwestycje powinny doprowadzić do osiągnięcia przez Spółkę zysku już w 2022 r., niemniej jednak będzie to niewspółmierne do poniesionych nakładów - co jednak jest uzasadnione specyfiką branży wynajmu nieruchomości, w której stopa zwrotu zaangażowanego kapitału z samej istoty jest rozciągnięta w czasie. Istnieje ponadto duże prawdopodobieństwo, że przy przyjętej strategii rozwoju dzięki wzrostowi wartości nieruchomości w portfelu Spółki otworzy drogę do uzyskiwania dalszych zysków ze zbycia majątku nieruchomego po kilku latach.
Jednym z kluczowych celów podjętych czynności - jak twierdzi Wnioskodawca - jest ograniczenie ryzyka osobistej odpowiedzialności majątkowej wobec Inwestora. Takie ograniczenie ryzyka prawnego jest nie tylko pośrednim czynnikiem podjętych działań, prowadzących do osiągnięcia korzyści podatkowych, ale stanowi samoistny cel tych czynności. Celu tego (istotnie również korzyści) nie udałoby się osiągnąć w sytuacji alternatywnej, kiedy to Podatnik sprzedałby 100% udziałów Spółki I. bezpośrednio Inwestorowi. Zasadniczo ryzyko to zostaje wyodrębnione do I. w ten sposób, że dopiero w razie niezaspokojenia wymagalnych roszczeń Inwestora przez I. Inwestor mógłby dochodzić roszczeń wobec Założyciela. Potwierdzeniem powyższego kluczowego rozwiązania biznesowego jest to, że w wykonaniu umowy I. złożyła dnia 31.03.2022 r. oświadczenie o skorzystaniu z Opcji Put w stosunku do 8.928.571 Akcji Aportowych za cenę 5 mln zł. Wobec jej niewykonania wezwano Inwestora do zapłaty tej kwoty. Inwestor uznał, że jest to bezpodstawne. W związku z tym I. złożyła wniosek do Sądu Rejonowego dla W. o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu o poddaniu egzekucji (Zgodnie z informacjami i dokumentami przedłożonymi przy piśmie z dnia 13 czerwca 2022 r., w dniu 9 czerwca 2022 r. Sąd Rejonowy dla W. uwzględnił wniosek o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu z dn. [...].12.2021 r. ws. poddania się przez M. egzekucji). W ocenie Wnioskodawcy, spór ten dowodzi, że zmaterializowało się ryzyko prawne z Inwestorem, którego - dzięki zastosowaniu wymiany udziałów - skarżący bezpośrednio uniknął. W przypadku gdyby Wnioskodawca był wyłącznie stroną Umowy Inwestycyjnej i miałby prowadzić spór z Inwestorem, byłby narażony na roszczenia wzajemne o bardzo wysokiej wartości.
Zdaniem Wnioskodawców podjęli oni czynności jedynie w celu uzasadnionych przyczyn gospodarczych jak i ekonomicznych, które pozwoliły po pierwsze pozyskać środki na działalność i rozwój I. i reinwestycję osiąganych zysków, z drugiej zaś strony pozwoliły na ograniczenie odpowiedzialności majątkowej S. P.
Korzyści podatkowe wskazane w niniejszym wniosku - w ocenie Wnioskodawców - są korzyściami przewidzianymi prawem podatkowym dla typowej wymiany udziałów i nie stoją w sprzeczności z celem ustawy podatkowej lub jej przepisem. Jak bowiem wskazano, czynności wymiany udziałów zostały dokonane nie w celu osiągnięcia korzyści podatkowych a korzyści ekonomicznych i gospodarczych, które w głównej mierze decydowały o podjęciu takich kroków. Jeżeli Pan S.P. skorzystałby z opcji bezpośredniej sprzedaży udziałów na rzecz Inwestora, nie mógłby ograniczyć ryzyk prawnych związanych z odpowiedzialnością majątkową, natomiast I. nie uzyskałaby niezbędnych do realizacji planu rozwoju środków finansowych. Tym samym, wybór takiego rozwiązania nie był podyktowany wyłącznie efektami podatkowymi. Nie był możliwy wybór innego (hipotetycznego) rozwiązania, który pozwoliłby na osiągnięcie takiego samego efektu ekonomicznego (w tym prawnego), tyle że z obciążeniem podatkowym, które nie występuje przy zrealizowanej transakcji. Transakcja służy pokryciu rzeczywistych potrzeb gospodarczych I. oraz reinwestowaniu środków w rozwój własnej działalności. Dzielenie operacji w taki sposób pozwoli na osiągnięcie zamierzonego celu ekonomicznego, którego przy zastosowaniu alternatywnej transakcji aportu i sprzedaży Udziałów w Spółce przez Założyciela na rzecz Inwestora środki uzyskane z tego tytułu uzyskałby Założyciel a nie I.
Odnosząc się do tak sformułowanego wniosku Szef KAS odmówił wydania opinii zabezpieczającej. Organ wskazał, że czynnością podlegającą ocenie w niniejszym postępowaniu o wydanie opinii zabezpieczającej jest transakcja wymiany udziałów pomiędzy Wnioskodawcami. Natomiast korzyścią podatkową wynikającą z tej czynności jest brak powstania przychodu podatkowego zarówno po stronie Pana P. jak i spółki nabywającej - I. w wysokości wartości wniesionych i wydanych udziałów spółki nabywanej i nabywającej oraz następcza możliwość rozpoznania kosztów uzyskania przychodów przy następczym zbyciu nabytych udziałów przez spółkę I. w wysokości odpowiadającej wartości nominalnej udziałów wydanych w zamian za udziały spółki nabywanej. Jednocześnie pozostałe elementy działań opisane we Wniosku, w tym dalsze rozporządzanie udziałami spółki nabywanej oraz transakcje z Inwestorem ocenione zostaną jako istotne okoliczności mogące mieć wpływ na ocenę zidentyfikowanej korzyści podatkowej pod kątem możliwości zastosowania art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej.
Organ wskazał, że ocenie pod kątem zastosowania art. 119a Ordynacji podatkowej podlega czynność w postaci wniesienia przez S. P. jako aport niepieniężny 90 (90%) udziałów w Spółce do I. w zamian za 1,8 mln nowoutworzonych udziałów w I. o wartości nominalnej 50 zł każdy, to jest o łącznej wartości nominalnej 90 mln zł oraz prawo I. do rozpoznania kosztów podatkowych (w momencie zbycia udziałów Spółki nabytych aportem) - w wysokości wartości emisyjnej udziałów własnych wydanych S. P. w zamian za aport wniesiony 1 września 2021 r.
Korzyścią podatkową podlegającą ocenie będzie natomiast odsunięcie w czasie powstania zobowiązania podatkowego poprzez możliwość skorzystania z neutralnej podatkowo wymiany udziałów i braku opodatkowania podatkiem dochodowym przychodu z tego tytułu, ze strony spółki I. natomiast obniżenie zobowiązania podatkowego poprzez zaliczenie do kosztów podatkowych w momencie zbycia udziałów wysokości wartości nominalnej udziałów własnych wydanych S. P. w zamian za aport (art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. i art. 16 ust. 1 pkt 8e ustawy o CIT).
Jeśli uznać, że przychód uzyskany ze zbycia udziałów nie zostanie opodatkowany podczas transakcji wymiany udziałów, to w niniejszej sprawie możliwe jest zidentyfikowanie pierwszej z przesłanek koniecznych dla stwierdzenia unikania opodatkowania, tj. powstanie korzyści podatkowej.
Następnie organ, kierując się treścią art. 119d o.p. przeanalizował, czy osiągnięcie korzyści podatkowej było głównym lub jednym z głównych celów dokonania czynności.
Odnosząc się do uzasadnienia ekonomicznego czynności wskazanego przez wnioskodawców organ uznał, że wskazane przez Wnioskodawców cele Czynności choć faktycznie mogą znaleźć swoje uzasadnienie ekonomiczne i gospodarcze, to jednak korzyść podatkowa stanowiła przynajmniej jeden z głównych celów podejmowanych działań.
Zastosowane przez Wnioskodawców rozwiązanie pozwoliło spółce I. pozyskać środki finansowe na pewnego rodzaju "stabilizację" działalności. W pierwszej kolejności doszło do podwyższenia kapitałów własnych i pozyskania środków pieniężnych, które posłużyły spłacie dotychczasowych zobowiązań pożyczkowych i kredytowych. Dzięki temu obecnie aktywa Spółki finansowane są już niemal wyłącznie kapitałem własnym. Dodatkowo Spółka nie ponosi już kosztów finansowania dłużnego, co dodatnio wpływa na jej wynik finansowy i podstawę opodatkowania CIT.
Ponadto, strategia biznesowa spółki przewiduje rozwój działalności nieruchomościowej I. poprzez zbudowanie do 2024 r. portfela nieruchomości magazynowych, mieszkalnych i użytkowych na wynajem oraz prowadzenie inwestycji w formule joint-venture. Biorąc pod uwagę nisko przychodową sytuację finansową spółki nie byłoby to możliwe bez uzyskania dodatkowych środków finansowych na ten cel. Rozważając w tym przypadku wszystkie możliwości pozyskania środków na skuteczną realizację tej strategii - zdaniem Szefa KAS - należy również zastanowić się, czy Wnioskodawcy mogli wziąć pod uwagę wykorzystanie dofinansowania od podmiotu zewnętrznego, np. w formie kredytu bankowego. Jak wskazano we Wniosku, odnotowanie przez spółkę I. straty na działalności operacyjnej, spowodowanej ponoszeniem wysokich kosztów usług obcych, ale także ograniczenie przychodów z powodu pandemii COVID-19, skutecznie uniemożliwiło staranie się o przyznanie zdolności kredytowej. Organ przeanalizował następnie to, jakie okoliczności uwzględnia się przy ocenie zdolności kredytowej przedsiębiorstw. Organ stwierdził, że sytuacja finansowo-majątkowa spółki wykluczyła ją z procedury ubiegania się o przyznanie kredytu bankowego. Wydaje się w tym przypadku jasne, że przed transakcją dokapitalizowania I. nie miała wystarczających środków na pokrycie już istniejących zobowiązań finansowych, a tym bardziej na rozwój dalszych planowanych inwestycji nieruchomościowych.
Z przedstawionego w toku postępowania Bilansu za 2021 r. wynika, że Spółka posiada aktywa o wartości ok. [...] mln zł, z czego [...] mln zł przypada na inwestycje nieruchomości, a 4 mln zł przypada na środki pieniężne zapewniające bieżącą płynność przeznaczone na dalsze inwestycje (do kwietnia 2022 r. trwa inwestycja w S.). Natomiast w stosunku do stanu na koniec 2020 r. zasadniczo wzrosły kapitały własne Spółki i spadły zobowiązania.
Niemniej jednak, w ocenie Szefa KAS, mając na względzie szereg podjętych działań, Wnioskodawcy przyjęli taki scenariusz, by ich ukierunkowanie było jak najkorzystniejsze podatkowo dla podmiotów biorących udział w Czynności. Przede wszystkim argumenty przedstawione w złożonym Wniosku dotyczą zasadności dokapitalizowania spółki I..
Wnioskodawcy pomijają przy tym możliwość najprostszej i najszybszej formy dokapitalizowania spółki w postaci wniesienia do niej wkładu pieniężnego. Nie ulega przy tym wątpliwości, że pierwotnym celem wyartykułowanym w umowie inwestycyjnej było zbycie przez S. P. 100% udziałów w swojej spółce zależnej na rzecz Inwestora. Środki pozyskane z tego tytułu Wnioskodawca chciał przeznaczyć w niewielkiej części na cele prywatne (10%), a w pozostałym zakresie na rozwinięcie nowej działalności i inwestycję w branżę nieruchomościową za pośrednictwem spółki I.. Wybierając scenariusz dokapitalizowania I. poprzez wymianę udziałów jako jedynego słusznego ekonomicznie wariantu Czynności - zdaniem Szefa KAS - Wnioskodawcy zmuszeni zostali do dokonania szeregu innych zbędnych czynności, by uzyskać efekt w postaci pozyskania środków pieniężnych przez I. w celu dokonania inwestycji w nieruchomości. Przede wszystkim I. musiała po dokonanej wymianie udziałów zbyć nabyte udziały na rzecz Inwestora. Co więcej I. napotkała swoiste przeszkody natury prawnej w pozyskaniu ww. środków w postaci konieczności przymusowego egzekwowania należnych jej środków od Inwestora. Nie jest zatem wystarczające samo twierdzenie Wnioskodawców, że tylko i wyłącznie poprzez zastosowanie transakcji wymiany udziałów, która co wymaga podkreślenia w prawie podatkowym ma neutralny charakter możliwe było osiągnięcie zamierzonego celu w postaci dokapitalizowania I..
W ocenie Szefa KAS można przyjąć, że dla skarżącego głównym lub jednym z głównych motywów dokonania czynności było uniknięcia/obniżenie poziomu opodatkowania dochodu, który mógłby uzyskać, gdyby w alternatywnej wersji czynności odsprzedał bezpośrednio wszystkie udziały Inwestorowi, a środki uzyskane z tej sprzedaży wniósł do I. celem jej dokapitalizowania.
Z drugiej strony zastosowanie transakcji wymiany udziałów - jak zauważa Szef KAS - poprzedzającej kolejno zbycie tych udziałów przez I. na rzecz Inwestora, posłużyło przede wszystkim możliwości wygenerowania kosztów podatkowych w momencie zbycia tych udziałów w wysokości wartości nominalnej udziałów własnych wydanych skarżącemu w zamian za aport z 1 września 2021 r. O działaniu z zamiarem osiągnięcia korzyści podatkowych świadczy fakt, że w Czynności opisanej we Wniosku dochodzi do rozporządzania udziałami w taki sposób, by każdy etap działania wypadł dla podmiotów korzystnie podatkowo albo by w ogóle do opodatkowania tych czynności nie dochodziło.
Rozpatrując alternatywny scenariusz czynności, w którym doszłoby do bezpośredniej sprzedaży udziałów przysługujących Panu P. na rzecz Inwestora, a środki pieniężne pozyskane z tego tytułu zostałyby wniesione do I., to przyjęte cele Czynności zostałyby zrealizowane. Z opisu zdarzenia wynika, że Pan S.P. sprzedał 10 % przysługujących mu udziałów bezpośrednio Inwestorowi. Gdyby odsprzedał również pozostałą część udziałów, a środki z tej transakcji wniósł do I., cel dokapitalizowania tej spółki zostałby również osiągnięty. Nic nie stało także na przeszkodzie, aby część z udziałów Pan S.P. wniósł aportem do Inwestora (tak jak przewidziano to początkowo w umowie z dnia 19 maja 2021 r.).
Po drugie, jak wynika z wyjaśnień udzielonych przez Pełnomocnika Wnioskodawców w toku postępowania, pomiędzy I., a Inwestorem powstał spór o zapłatę kwoty 5 mln zł z tytułu sprzedaży akcji i skorzystania z Opcji Put. W ocenie Wnioskodawców potwierdza to zasadność realizacji Czynności z uwagi na odsunięcie bezpośrednio od S. P. ryzyk prawnych i konieczności toczenia sporu z Inwestorem. Szef KAS zauważył, że przedstawiony spór nie był w istocie klasycznym postępowaniem sądowym, lecz tylko i wyłącznie dotyczył nadania klauzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu w postaci aktu notarialnego, w którym Inwestor już na etapie podpisywania umowy poddał się dobrowolnie egzekucji. Przedstawione ryzyko nie miało więc charakteru takiego, jaki rysuje się w przypadku konieczności prowadzenia długotrwałego postępowania sądowego w przypadku sporu, którego przedmiotem są roszczenia dotyczące samego przedmiotu umowy. Analogiczne zabezpieczenie (w postaci dobrowolnego poddania się egzekucji przez Inwestora) mogło zostać zastrzeżone także na rzecz Pana P., gdyby to on był stroną sprzedającą udziały Spółki.
Ponadto w ocenie Szefa KAS nie można także wykluczyć, że to właśnie takie ustrukturyzowanie transakcji w postaci rozbicia jej na elementy (wymiana udziałów, sprzedaż nabytych udziałów przez spółkę nabywającą, aport nabytych udziałów i następcza sprzedaż akcji objętych w zamian od Inwestora) mogło skutkować właśnie powstaniem ryzyka w postaci problemów z egzekucją należności z tytułu sprzedaży akcji aportowych. Bezpośrednia sprzedaż udziałów na rzecz Inwestora nie byłaby rozciągnięta w czasie, uzależniona od wartości innych wskaźników i terminów. Gdyby zatem doszło do odsprzedaży 100% udziałów (lub tej ich części, która miałoby faktycznie zostać zbyta w celu uzyskania finansowania) bezpośrednio Inwestorowi, S.P. nie ponosiłby ryzyk prawnych i majątkowych związanych z powstałym sporem o zapłatę za akcje w wyniku skorzystania z Opcji Put, bowiem nie byłby stroną konfliktu z Inwestorem. Powyższe pozwala sądzić, że cel gospodarczy określony jako ograniczenie ryzyk prawnych i ekonomicznych Założyciela w tym przypadku nie znajduje uzasadnienia.
Organ podkreślił, że pierwotnie umowa inwestycyjna została zawarta tylko pomiędzy S. P. a Inwestorem. W treści tej umowy wprost wskazano, że zamiarem stron jest zbycie 100% udziałów Spółki na rzecz Inwestora, w ten sposób, że 60% zostanie zbytych bezpośrednio na rzecz Inwestora i cena za te udziały zostanie opłacona przy zawarciu umowy sprzedaży, natomiast pozostałe 20% Pan P. miał wnieść aportem w zamian za akcje Inwestora, a pozostałe 20% Inwestor miał nabyć również bezpośrednio od Pana P. Pierwotnym, oryginalnym zamiarem Pana P. i Inwestora było zbycie przynajmniej 80% udziałów Spółki w zamian za gotówkę. Harmonogram podziału udziałów, gdzie 10% zostaje odsprzedanych do Inwestora bezpośrednio, a 90% wniesionych aportem do I. wskazuje również, że Wnioskodawca działał z zamiarem osiągnięcia wyższego przysporzenia majątkowego. Oczywistym było bowiem, że udziały spółki nabywanej zostaną bezpośrednio po transakcji wymiany udziałów zbyte. W związku z tym, że transakcja ta była elementem zarządzania majątkiem prywatnym Założyciela, nie jest wykluczone, że inicjatywa dokapitalizowania spółki I. przez jej wspólnika z wykorzystaniem neutralnej podatkowo wymiany udziałów leżała po stronie Założyciela. Co również świadczy o tym, że całokształt operacji był z góry zaplanowany i ułożony w taki sposób, by osiągnąć korzyści finansowe.
Zdaniem Szefa KAS, określone we Wniosku cele ekonomiczne i gospodarcze czynności mogące być osiągnięte również w inny sposób - stanowiły jedynie pośredni czynnik kształtujący schemat działania Wnioskodawców. Wykorzystanie neutralnej podatkowo transakcji wymiany udziałów w świetle okoliczności sprawy daje podstawy by sądzić, że Wnioskodawcy działali przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowych. Pomimo, że założone cele ekonomiczne i gospodarcze czynności w postaci dokapitalizowania I. zostały osiągnięte to w niniejszej sprawie nie sposób stwierdzić, że cele ekonomiczne i gospodarcze przeważały nad zamiarem osiągnięcia korzyści podatkowej.
Następnie organ stwierdził, że biorąc pod uwagę przesłanki określone w art. 119c Ordynacji podatkowej można stwierdzić, że Czynność może rodzić sztuczność konstrukcji, a działający rozsądnie podmiot nie zastosowałby takiego działania gdyby nie w dominującej mierze chęć osiągnięcia korzyści podatkowej. Poprzez wymianę udziałów pomiędzy S. P. a spółką I. oraz kolejno w wyniku przeniesienia tych udziałów do Inwestora doszło do sztucznego dzielenia operacji. Wydaje się, że wniesienie aportem udziałów do spółki I. było sztucznym zaangażowaniem tej spółki do zbycia udziałów na rzecz Inwestora na korzystniejszych warunkach podatkowych, aniżeli w przypadku bezpośredniej sprzedaży tych udziałów na rzecz Inwestora. Już na etapie planowania podatkowego podmioty uczestniczące w Czynności nie działały z głównym zamiarem dokapitalizowania I., a "wykorzystania" tej potrzeby w celu sztucznego wygenerowania zysku z transakcji wymiany udziałów dla obu stron. O sztuczności zaplanowanych z góry korzyści przemawia także chociażby nieproporcjonalny podział tych udziałów, z których tylko 10% zostaje sprzedanych bezpośrednio Inwestorowi, a 90% podlega neutralnej podatkowo wymianie. W efekcie czego, z celowym zamiarem nieopodatkowania zostaje większa część należących do Pana S. P. udziałów.
O sztucznym charakterze Czynności może również świadczyć status spółki I.. Spółka I. jest czynnie działającym na runku nieruchomości podmiotem, niemniej jednak założono ją w 2016 r. i do 2019 r. nie podejmowała aktywnej działalności na rynku nieruchomości. Spółka I. swoją działalność uaktywniła dopiero w 2019 r., a od początku swojego działania miała problemy z płynnym finansowaniem swojej działalności (działalność finansowana z pożyczek i kredytów).
W opinii Szefa KAS nie można wykluczyć, że pozyskane środki z dokapitalizowania spółki faktycznie pomogły w pewien sposób ustabilizować sytuację finansową I., ale nie sposób również przyjąć, że środki te pozwolą na rozwój działalności do tego stopnia, by spółka mogła generować z tej działalności zyski. Środki pieniężne z dokapitalizowania I. w pierwszej kolejności posłużyły spłacie zobowiązań pożyczkowych/kredytowych. Nie jest zatem do końca jasne, czy i kiedy faktycznie spółka zacznie generować przychody ze swojej działalności. Nie jest również dla Szefa KAS jasne, że przedmiotowe dokapitalizowanie miało bezpośrednie uzasadnienie dla rozwoju działalności I., skoro przyczyniło się w głównej mierze do spłaty zaciągniętych wcześniej pożyczek i kredytów, "ratując" spółkę przed negatywnymi konsekwencjami - być może - likwidacji.
Dokonując zatem oceny spółki I. w cyklu Czynności, organ stwierdził, że pełniła ona funkcję "pośrednika" między Założycielem, a Inwestorem. Jeśli celem Wnioskodawców było dokapitalizowanie spółki I. na potrzeby rozwoju działalności to nieuzasadnione wydaje się dalsze zbywanie pozyskanych udziałów w drodze kolejnej wymiany udziałów i podjęcie ryzyka gospodarczego niewywiązania się z harmonogramu zaplanowanych działań inwestycyjnych. Podjęcie decyzji o dalszym zbyciu w drodze kolejnych aportów nabytych od Założyciela udziałów na rzecz Inwestora, dowodzi, że Wnioskodawcy realizują z góry zaplanowany korzystny podatkowo scenariusz rotacji udziałami w taki sposób, by nie doszło do opodatkowania przychodów z tego tytułu.
W rozpatrywanym Wniosku zidentyfikowaną korzyścią podatkową jest odroczenie powstania zobowiązania podatkowego w wyniku zastosowania transakcji wymiany udziałów pomiędzy wspólnikiem innej spółki, a spółką, do której udziały są wnoszone, celem dokapitalizowania tej spółki, a następnie ich zbycie na rzecz niepowiązanej spółki ("Inwestora"), w wyniku czego dochodzi do obniżenia zobowiązania podatkowego spółki poprzez zaliczenie do kosztów podatkowych wartości emisyjnej udziałów wydanych w zamian za aport. Opodatkowanie transakcji wymiany udziałów ziszcza się dopiero w momencie odpłatnego zbycia nabytych w ten sposób udziałów. Nie można zatem traktować tych dwóch elementów (nabycia udziałów w drodze wymiany oraz ich zbycia) jako zupełnie rozdzielnych, niepowiązanych ze sobą podatkowo zdarzeń. Jako zbycia udziałów czy akcji (generującego przychód) nie traktuje się transakcji polegającej na wymianie udziałów akcji opisanej w art. 24 ust. 8a ustawy o PIT. W związku z tym, konsekwentnie wydatków poniesionych na nabycie udziałów przekazywanych w ramach transakcji wymiany udziałów nie można zaliczyć w koszty uzyskania przychodów w momencie dokonania tejże transakcji, a dopiero w momencie odpłatnego zbycia lub umorzenia otrzymanych za nie w wyniku wymiany udziałów spółki nabywającej (art. 23 ust. 1 pkt 38c ustawy o PIT). Uwzględniając implementację przepisów unijnych oraz linię orzeczniczą NSA, w ocenie Szefa KAS w okolicznościach niniejszej sprawy, w ramach planowania podatkowego uwzględniono przeprowadzenie wymiany udziałów jako transakcji bezpośrednio poprzedzającej zbycie udziałów przez I. do Inwestora. Z uwagi na powyższe, zdarzenie w postaci wymiany udziałów zostało z intencji Wnioskodawców niewątpliwie skorelowane z zasadniczą transakcją zbycia udziałów do Inwestora. Tymczasem założeniem ustawodawcy, w tym europejskiego, miało być zapewnienie, aby ewentualny wzrost wartości udziałów nie został opodatkowany przed jego rzeczywistą realizacją. Trudno natomiast uznać, iż skoordynowane działanie, motywowane niemalże natychmiastową dalszą sprzedażą udziałów dopiero co otrzymanych przez I., wpisuje się w realizację tak uzasadnianego celu ustawy. Celem Wnioskodawców było przeprowadzenie wymiany udziałów przez dotychczasowego właściciela udziałów działającego z rzeczywistym zamiarem ich zbycia, co pozostaje w sprzeczności z intencją ustawodawcy, który w neutralności wymiany udziałów i odroczeniu opodatkowania upatrywał ułatwienia restrukturyzacji w związku z prowadzoną działalnością.
Reasumując, czynność opisana we wniosku spełnia ustawowe kryteria unikania opodatkowania, ponieważ:
- zostały podjęte przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowych;
- wskazane przez Wnioskodawców biznesowe i ekonomiczne cele dokonania czynności w takiej formie (tj. z wykorzystaniem transakcji wymiany udziałów) nie były istotne;
- efekt dokonania czynności w postaci skorzystania z neutralnej podatkowo wymiany udziałów oraz możliwości zaliczenia do kosztów podatkowych wydatków poniesionych na nabycie udziałów był wynikiem zastosowania konstrukcji stworzonej przez strony dokonującej czynności, w szczególności poprzez wybór określonego kierunku działań;
- warunki przeprowadzenia całej czynności zostały ukształtowane przez podmioty jej dokonujące w taki sposób, by stan faktyczny mieścił się w hipotezie norm przepisów materialnego prawa podatkowego (zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów), lecz podważał ich ducha i istotę.
Skarżący nie zgodziwszy się ze stanowiskiem zaprezentowanym w odmowie wniósł na nią skargę do tutejszego Sądu, zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 119y § 2 o.p. poprzez odmowę wydania opinii zabezpieczającej, w wyniku błędnego uznania przez Organ, że do korzyści podatkowej osiągniętej przez Skarżącego może mieć zastosowanie art. 119a o.p. na skutek:
a. pominięcia okoliczności, że transakcja była realizowana pomiędzy podmiotami niepowiązanymi, I. a spółką M.S.A. (obecnie M. S.A. - dalej "Inwestor") i Skarżący ani I. nie mieli dowolności w kształtowaniu relacji umownych z Inwestorem, a ostateczny kształt transakcji był efektem negocjacji stron,
b. wadliwego przyjęcia, że Skarżący mógł sprzedać udziały w spółce I. sp. z o.o. jednorazowo na rzecz Inwestora, przez co uniknąłby późniejszych ryzyk prawnych i gospodarczych w relacjach z Inwestorem, a także braku uwzględnienia faktu zaistnienia sporu pomiędzy Inwestorem a Skarżącym,
c. wadliwego przyjęcia, że najprostszą i najszybszą formą dokapitalizowała spółki jest sprzedaż udziałów w I. przez Skarżącego i wniesienie wkładu pieniężnego do I. i pominięcia faktu, że wniesienie wkładu pieniężnego do I. znacznie by utrudniło efektywne dokapitalizowanie I. i wiązałoby się z dodatkowymi kosztami transakcyjnymi, w tym koniecznością wielokrotnego podwyższania kapitału zakładowego w I. na przestrzeni kilku lat,
d. wadliwego przyjęcia, że I. była podmiotem pośredniczącym koniecznym do osiągnięcia zamierzonego celu w postaci osiągnięcia korzyści podatkowej i pominięcia okoliczności, że środki uzyskane przez I. nie były natychmiast lub w dającej się przewidzieć przyszłości wypłacone do Skarżącego,
e. wadliwego przyjęcia, że środki otrzymane przez I. od Inwestora zostały przeznaczone w głównej mierze na spłatę zobowiązań, podczas gdy był to jedynie środek prowadzący do osiągnięcia zamierzonego celu w postaci rozwoiu działalności deweloperskiej I.;
2. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 120 i art. 187 § 3 w zw. z art. 119zf o.p. poprzez nieuwzględnienie i pominięcie przy ocenie zaistnienia przesłanek wynikających z przepisów o unikaniu opodatkowania powszechnie znanego faktu o warunkach rynkowych, na jakich zbywane są udziały lub akcje przez inwestorów indywidualnych (osoby fizyczne) i że w zdecydowanej większości przypadków transakcje o podobnej wartości i charakterze do będącej przedmiotem niniejszej sprawy realizowane są za pośrednictwem spółki zależnej, co jako fakt notoryjny dotyczący zjawisk ekonomicznych jest powszechnie znany uczestnikom obrotu i powinien być znany Organowi;
czego skutkiem było:
3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 119a § 1 w zw. z art. 119d o.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i dokonanie wadliwej oceny celów ekonomicznych i gospodarczych transakcji i w konsekwencji uznanie, że Skarżący działał przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej i korzyść ta była jednym z głównych celów dokonania czynności, podczas gdy głównym i przeważającym ekonomicznym i gospodarczym celem transakcji wymiany udziałów było:
a. ograniczenie odpowiedzialności osobistej S. P. wobec inwestora w związku z planowanym zbyciem udziałów w I.,
b. dokapitalizowanie spółki I.;
4. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 119a § 1 w zw. z art. 119c § 1 i § 2 pkt 1) i pkt 2) o.p. poprzez wadliwą wykładnię przesłanki sztuczności, polegającą na uznaniu, że wymiana udziałów pozbawiona była ekonomicznego i gospodarczego uzasadnienia i nie była działaniem racjonalnym, podczas gdy Skarżący nie dokonał nieuzasadnionego dzielenia operacji, wszystkie zaangażowane podmioty były związane z gospodarczym celem transakcji, na dokapitalizowanie I. składały się tylko dwie czynności, tj. wkład niepieniężny i sprzedaż udziałów, była to prosta konstrukcja prawna i wbrew twierdzeniom Szefa KAS nie wymagająca wielu skomplikowanych operacji gospodarczych;
5. naruszenie prawa materialnego, tj. 119a § 1 w zw. z art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że sprzeczne z przedmiotem i celem art. 24 ust. 8a Ustawy o PIT jest przeniesienie udziałów w ramach grupy spółek bez opodatkowania wzrostu ich wartości, w sytuacji gdy na skutek wymiany udziałów Skarżący wniósł aportem udziały w I. do I. w celu wzrostu konkurencyjności I. i umożliwienia I. realizowania i rozwoju działalności deweloperskiej, co było zgodne z celem regulacji art. 24 ust. 8a Ustawy o PIT oraz wpisuje się w obowiązujące regulacje odnoszące się do działalności holdingów, w tym nowe regulacje Kodeksu Spółek Handlowych dotyczące prawa holdingowego;
6. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 119a § 3 o.p. poprzez błędną wykładnię pojęcia czynności odpowiedniej i uznanie, że za odpowiednią w stanie faktycznym niniejszej sprawy należałoby uznać czynność polegającą na bezpośredniej sprzedaży udziałów przez Skarżącego i wniesieniu wkładu pieniężnego do I., podczas gdy jej dokonanie nie spowodowałoby ograniczenia odpowiedzialności Skarżącego względem Inwestora oraz wymagałoby podjęcia większej liczby kroków w celu osiągnięcia tożsamego celu gospodarczego.
Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. spółka wniosła o dopuszczenie uzupełniającego dowodu z dokumentu w postaci wyciągu z Ugody podpisanej pomiędzy I., Skarżącym i Inwestorem 19 lipca 2022 r. na okoliczność istnienia sporu pomiędzy Inwestorem i Skarżącym oraz I., kwestionowania przez Inwestora zasadności zapłaty całości pierwotnie ustalonej ceny za zbycie udziałów w I. oraz zmaterializowania się ryzyka gospodarczego związanego z transakcją, które obarczałoby Skarżącego w przypadku dokonania czynności uznanej przez Organ za odpowiednią, tj. bezpośredniej sprzedaży udziałów.
W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy wydania opinii zabezpieczającej i zasądzenie od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz Skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.
Ponadto strony poszerzyły swoją argumentację w pismach procesowych składanych w toku postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Wojewódzki sąd administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Zatem odmowa wydania opinii zabezpieczającej podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Natomiast zgodnie z art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd przy kontroli odmowy wydania opinii zabezpieczającej nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi, a zatem jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Istota sporu w tej sprawie dotyczy tego, czy Szef KAS zasadnie odmówił skarżącemu wydania opinii zabezpieczającej stwierdziwszy, że czynność opisana we wniosku może spełniać kryteria wskazane w art. 119a o.p., a więc istnieje prawdopodobieństwo zastosowania w odniesieniu do tej czynności i uzyskanej wskutek jej przeprowadzenia korzyści podatkowej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Czynność jak i korzyść podatkowa została opisana szczegółowo w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia, zaś stan faktyczny nie jest między stronami sporny; z tego powodu Sąd przyjął w tym zakresie ustalenia przedstawione w odmowie jako podstawę do dalszych rozważań. Wniosek strony dotyczył oceny pod kątem art. 119a o.p. czynności w postaci wniesienia przez skarżącego jako aport 90% udziałów w spółce I. sp. z o.o. w zamian za 1,8 mln nowoutworzonych udziałów w I. sp. z o.o. o łącznej wartości nominalnej 90 mln zł, które to udziały zostały następnie zbyte na rzecz inwestora zewnętrznego.
W analizowanej sprawie zastosowanie znajdą przepisy ordynacji podatkowej obowiązujące od 1 stycznia 2019 r. Wynika to z treści art. 35 ustawy z dnia 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2193), zgodnie z którym przepisy art. 3 pkt 18 i art. 119a-119d ustawy zmienianej w art. 3 (ordynacja podatkowa), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, mają zastosowanie do korzyści podatkowej uzyskanej po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, a w przypadku podatków, które są rozliczane okresowo - uzyskanej w okresach rozliczeniowych rozpoczynających się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy albo po tym dniu. Jak wynika z akt sprawy, analizowana korzyść podatkowa została osiągnięta po 1 stycznia 2019 r.
Od 15 lipca 2016 r. ustawą z 13 maja 2016 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 846) do Ordynacji podatkowej dodano Dział IIIa Przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania. Wprowadzenie do polskiego porządku prawnego klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania miało na celu uporządkowanie systemu prawa podatkowego, wyznaczając granice dopuszczalnej optymalizacji podatkowej oraz wzmacniając autonomię prawa podatkowego wobec prawa cywilnego. Wprowadzono także instytucję opinii zabezpieczających, o wydanie których zainteresowany może się zwrócić do Szefa KAS (art. 119y § 1 o.p.).
Zgodnie z treścią art. 119w § 1 i 2 o.p., zainteresowany może zwrócić się do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej o wydanie opinii zabezpieczającej. Zainteresowani, którzy powiązani są tą samą czynnością, mogą wystąpić ze wspólnym wnioskiem. Opinia zabezpieczająca zawiera ocenę stanu faktycznego przedstawionego przez zainteresowanego we wniosku o wydanie opinii, którą organ rozstrzyga, że opisany we wniosku stan faktyczny nie może zostać zakwalifikowany jako unikanie opodatkowania w rozumieniu art. 119a § 1 o.p. (art. 119za o.p.).
Opinia zabezpieczająca, w przeciwieństwie do pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnych sprawach, nie ogranicza się tylko do wykładni przepisów prawa podatkowego. Jej celem jest analiza, czy w odniesieniu do przedstawionego we wniosku stanu faktycznego istnieje możliwość zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Organ ma obowiązek uwzględnić w swej analizie nie tylko aspekty prawne, ale również aspekty gospodarcze planowanych działań, a także relacje korzyści ekonomicznych, gospodarczych i podatkowych (por. uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw - Sejm RP VIII kadencji Nr druku: 367). Przedmiotem opinii jest nie tyle ocena stanowiska wnioskodawcy, co ocena, czy w okolicznościach przestawionych we wniosku istnieją przesłanki do stwierdzenia możliwości zastosowania klauzuli. Organ w postępowaniu dotyczącym wydania opinii musi więc zbadać, czy w oparciu o racjonalne podstawy istnieje podejrzenie, że opisana czynność może stanowić unikanie opodatkowania w rozumieniu art. 119a o.p.
Z uwagi na to, że organ w postępowaniu w przedmiocie opinii nie prowadzi postępowania dowodowego, lecz może jedynie wezwać wnioskodawcę do wyjaśnienia wątpliwości lub zorganizować spotkanie uzgodnieniowe, w najlepiej pojętym interesie wnioskodawcy leży takie sformułowanie wniosku, żeby wszystkie istotne z jego punktu widzenia okoliczności w nim zawrzeć.
Opinię, na wniosek zainteresowanego, wydaje Szef KAS na podstawie art. 119y § 1 o.p. w razie stwierdzenia, że planowane lub dokonane przez zainteresowanego czynności, przedstawione przez niego we wniosku, nie stanowią unikania opodatkowania w rozumieniu art. 119a o.p.
Organ może również odmówić wydania opinii zabezpieczającej (art. 119y § 2 o.p.). Ma to miejsce wtedy, gdy przedstawione we wniosku okoliczności wskazują, że do opisanej we wniosku korzyści podatkowej wynikającej z analizowanej czynności może mieć zastosowanie art. 119a § 1 o.p. Odmawiając wydania opinii zabezpieczającej organ wskazuje okoliczności świadczące o tym, że do wskazanej we wniosku korzyści podatkowej wynikającej z czynności może mieć zastosowanie art. 119a § 1. W sytuacji odmowy wydania opinii szczególnego znaczenia nabiera jej uzasadnienie, które musi stanowić rzetelną informację dla wnioskodawcy, dlaczego w jego sprawie określone przepisy znajdują (bądź nie) zastosowanie, a także dlaczego wyrażony przez niego pogląd odmienny nie zasługuje na uwzględnienie.
Skoro celem wniosku o wydanie opinii zabezpieczającej jest ustalenie, że do czynności opisanej w nim nie ma zastosowania art. 119a o.p., to tym samym wniosek zainteresowanego powinien zawierać wszystkie te informacje, które do oczekiwanej konstatacji (oceny skutków podatkowych czynności) mogą doprowadzić. Z tych względów wniosek o wydanie opinii zabezpieczającej poza obligatoryjnymi elementami właściwymi dla każdego pisma procesowego wskazanymi w art. 119x § 1 o.p. powinien zawierać opis stanu faktycznego zawierający elementy natury prawnej, ekonomicznej, gospodarczej, osobowej. W odniesieniu do tych ostatnich niezbędne jest wskazanie występujących między podmiotami związków (kapitałowych, majątkowych, rodzinnych, wynikających ze stosunku pracy), o których mowa w art. 11 u.p.d.o.p. i art. 25 u.p.d.o.f. Należy pamiętać, że pominięcie elementów stanu faktycznego istotnych z punktu widzenia ich oceny prawnej albo wskazanie elementów tego stanu, które nie pojawiają się w rzeczywiście zaistniałym stanie faktycznym, ma wpływ na kwestię możliwości skorzystania z ochrony prawnej z tytułu wydanej opinii zabezpieczającej. Dlatego też ewentualne niedopowiedzenia, przemilczenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy spowodują, że podmiot, który uzyskał opinię, nie będzie mógł skorzystać z ochrony prawnej wynikającej z tej opinii.
W art. 119x § 1 pkt 4 o.p. w zakresie szczególnych wymogów wniosku odwołano się do szeroko rozumianych celów, których realizacji czynność ma służyć. Chodzi w tym przepisie o cele, które mają wpływ na ocenę czynności pod kątem unikania opodatkowania, np. cel podatkowy, cel działania z duchem ustawy podatkowej, cel ekonomiczny lub gospodarczy, czy też określony cel o charakterze osobistym. Ustawodawca wymaga również od wnioskodawcy wskazania ekonomicznego lub gospodarczego uzasadnienia czynności, jako swoistej przeciwwagi dla osiągniętych korzyści podatkowych (art. 119x § 1 pkt 5 o.p.). Elementów uzasadnienia ekonomicznego lub gospodarczego należy poszukiwać przez pryzmat treści art. 119c § 2 i art. 119d, które dotyczą elementów jednej z zasadniczych przesłanek unikania opodatkowania. Dalsze wymogi dotyczą określenia skutków podatkowych, w tym korzyści podatkowych, będących rezultatem czynności objętych wnioskiem (art. 119x § 1 pkt 6) oraz przedstawienia przez zainteresowanego własnego stanowiska w sprawie (art. 119x § 1 pkt 7).
Ponadto, zgodnie z art. 119x § 2 o.p. do wniosku o wydanie opinii zabezpieczającej może być załączona dokumentacja dotycząca czynności, w szczególności oryginały lub kopie umów lub ich projektów. Jakkolwiek przepis ten ma charakter fakultatywny, to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie dokumentacji, która wskazany stan faktyczny czyni bardziej wiarygodnym, zwłaszcza w aspekcie celowości określonych działań. Szef Krajowej Administracji Skarbowej może zwrócić się o wyjaśnienie wątpliwości co do danych zawartych we wniosku lub zorganizować spotkanie uzgodnieniowe w celu wyjaśnienia tych wątpliwości (art. 119x § 2 o.p.).
Stosownie do art. 119y § 1 o.p. Szef Krajowej Administracji Skarbowej wydaje opinię zabezpieczającą, jeżeli przedstawione we wniosku okoliczności wskazują, że do czynności nie ma zastosowania art. 119a o.p. Opinia zabezpieczająca zgodnie z art. 119b § 1 pkt 2 o.p. skutkuje tym, że do podmiotu, który ją otrzymał nie stosuje się art. 119a w zakresie objętym opinią, do dnia doręczenia uchylenia lub zmiany opinii zabezpieczającej.
Zgodnie z przedstawionymi zasadami opinia zabezpieczająca wskazuje na brak przesłanek zastosowania klauzuli. W art. 119za o.p. uregulowane zostały elementy opinii. Opinia zabezpieczająca zawiera wyczerpujący opis przedstawionej we wniosku czynności, a także ocenę, że przedstawiona we wniosku czynność nie stanowi unikania opodatkowania, a zatem nie występują przesłanki zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Jeżeli natomiast te przesłanki istnieją, wówczas istnieją podstawy prawne do odmowy wydania opinii zabezpieczającej (art. 119y § 2 o.p.), która wymagać będzie uzasadnienia stanowiska spełniającego wymogi tożsame dla opinii. Każdy sposób załatwienia wniosku o wydanie opinii wiąże się z prawem wniesienia skargi do sądu administracyjnego, o czym organ ma obowiązek pouczyć wnioskodawcę.
Z uwagi na powyższe przesłanki, przy ocenie zgodności z prawem odmowy wydania opinii zabezpieczającej istotnego znaczenia nabiera ocena zasadności zastosowania do opisanych we wniosku czynności art. 119a o.p.
Stosownie do art. 119a § 1 o.p. § 1. czynność nie skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej, jeżeli osiągnięcie tej korzyści, sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisu, było głównym lub jednym z głównych celów jej dokonania, a sposób działania był sztuczny (unikanie opodatkowania).
Z kolei stosownie do art. 119c § 1 o.p. sposób działania nie jest sztuczny, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności należy przyjąć, że podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami zastosowałby ten sposób działania w dominującej mierze z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych. Do przyczyn, o których mowa w zdaniu pierwszym, nie zalicza się celu osiągnięcia korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisu.
§ 2. Na ocenę, że sposób działania był sztuczny, może wskazywać w szczególności występowanie:
1) nieuzasadnionego dzielenia operacji lub
2) angażowania podmiotów pośredniczących mimo braku uzasadnienia ekonomicznego lub gospodarczego, lub
3) elementów prowadzących do uzyskania stanu identycznego lub zbliżonego do stanu istniejącego przed dokonaniem czynności, lub
4) elementów wzajemnie się znoszących lub kompensujących, lub
5) ryzyka gospodarczego przewyższającego spodziewane korzyści inne niż podatkowe w takim stopniu, że należy uznać, że działający rozsądnie podmiot nie wybrałby tego sposobu działania, lub
6) sytuacji, w której osiągnięta korzyść podatkowa nie ma odzwierciedlenia w poniesionym przez podmiot ryzyku gospodarczym lub jego przepływach pieniężnych, lub
7) zysku przed opodatkowaniem, który jest nieznaczny w porównaniu do korzyści podatkowej, która nie wynika bezpośrednio z rzeczywiście poniesionej ekonomicznej straty, lub
8) angażowania podmiotu, który nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej lub nie pełni istotnej funkcji ekonomicznej, lub który posiada siedzibę lub miejsce zamieszkania w kraju lub na terytorium określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 23v ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych lub art. 11j ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.
Dla oceny racjonalnego działania podatnika kierującego się celami ekonomicznymi innymi, niż osiągnięcie korzyści podatkowej, konieczne jest przyjęcie abstrakcyjnego zbioru przyczyn ekonomicznych, którymi mógłby kierować się racjonalnie działający podatnik. Węzłowym przedmiotem oceny powinno być określenie adekwatności i proporcjonalności podjętych działań w stosunku do planowanych efektów gospodarczych, czyli zbadanie, czy i ewentualnie jak podjęte przez podatnika działania korespondowały z możliwością osiągnięcia założonego celu gospodarczego.
Kolejnym przepisem definiującym pojęcie czynności objętej zakresem przepisu art. 119a § jest przepis art. 119d o.p., który stanowi, że przy ocenie, czy osiągnięcie korzyści podatkowej było głównym lub jednym z głównych celów dokonania czynności, bierze się pod uwagę cele ekonomiczne czynności wskazane przez stronę.
Art. 3 pkt 18 o.p. stanowi natomiast, że przez korzyść podatkową rozumie się:
a) niepowstanie zobowiązania podatkowego, odsunięcie w czasie powstania zobowiązania podatkowego lub obniżenie jego wysokości,
b) powstanie lub zawyżenie straty podatkowej,
c) powstanie nadpłaty lub prawa do zwrotu podatku albo zawyżenie kwoty nadpłaty lub zwrotu podatku,
d) brak obowiązku pobrania podatku przez płatnika, jeżeli wynika on z okoliczności wskazanych w lit. a.
Bez wątpienia z brzmienia art. 119y § 2 o.p. można wyprowadzić wniosek, że odmowa wydania opinii zabezpieczającej nie ma przesądzającego znaczenia w zakresie tego, czy w odniesieniu do czynności i osiągniętej korzyści zostanie w przyszłości zastosowany art. 119a § 1 tej ustawy. Użycie w zdaniu drugim tego przepisu zwrotu normatywnego "może mieć zastosowanie" oznacza, że opinia odmowna nie ma charakteru przesądzającego i w przypadku wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie unikania opodatkowania może się ono zakończyć dla strony rozstrzygnięciem pozytywnym. Z brzmienia tego przepisu nie można jednak wyprowadzać niekorzystnych dla strony wniosków sprowadzających się do tego, że organ byłby zwolniony z obowiązku szczegółowego wyjaśnienia przyjętego stanowiska co do możliwości zastosowania art. 119a. Z tych względów odmowa wydania opinii zabezpieczającej musi charakteryzować się precyzyjnym określeniem przesłanek wskazanych w art. 119a o.p. w odniesieniu do treści wniosku zainteresowanych.
Podkreślenia wymaga, że zastosowanie klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania możliwe jest wyłącznie wówczas, gdy wszystkie przesłanki w nim określone spełnione są łącznie. W konsekwencji, w sytuacji braku wykazania spełnienia choćby jednej z nich, zastosowanie klauzuli nie będzie możliwe. Oczywiście w świetle brzmienia art. 119y § 2 o.p. dla odmowy wydania opinii niezbędne jest jedynie wykazanie przez organ, że przedstawione we wniosku okoliczności wskazują, że do wskazanej we wniosku korzyści podatkowej wynikającej z czynności może mieć zastosowanie art. 119a § 1. Organ musi jednak, w ocenie Sądu, owo prawdopodobieństwo wykazać w odniesieniu do wszystkich przesłanek stosowania klauzuli. Tylko bowiem w takim wypadku zajdzie stan, w którym z uwagi na okoliczności faktyczne sprawy istnieje możliwość zastosowania do nich klauzuli. Jeśli organ wykaże, że stan faktyczny wypełnia wszystkie znamiona określone w art. 119a oprócz choćby jednego, to nie zajdzie stan "możliwości zastosowania klauzuli". W takim przypadku zastosowanie klauzuli będzie wykluczone.
W ocenie Sądu, w analizowanej sprawie zaskarżona odmowa wystarczającej argumentacji przemawiającej za możliwością zastosowania klauzuli w odniesieniu do badanej czynności i osiągniętej w jej efekcie korzyści podatkowej nie zawiera – w szczególności w zakresie przesłanki sztuczności działania skarżącego, a także co do tezy, że głównym celem (jednym z głównych celów) czynności było osiągnięcie korzyści podatkowej.
Przypomnieć należy, że w odniesieniu do przesłanki sztuczności ustawodawca wprowadził wzorzec podmiotu działającego rozsądnie i kierującego się zgodnymi z prawem celami, który zastosowałby ten sposób działania w dominującej mierze z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych. W ocenie Sądu skarżący wykazał, że właśnie taka była jego motywacja przy dokonywaniu czynności; w konsekwencji nie można było przyznać także racji organowi w zakresie tego, jakoby jednym z głównych celów dokonania czynności było osiągnięcie korzyści podatkowej.
Jak wynika z akt sprawy, organ uzasadniając zaistnienie przesłanki sztuczności wskazał na następujące, budzące jego zastrzeżenia, aspekty czynności: wskutek wymiany udziałów i przeniesienia udziałów na Inwestora doszło do sztucznego dzielenia operacji; wniesienie aportem udziałów do spółki I. było jej sztucznym zaangażowaniem do zbycia udziałów na rzecz inwestora; już na etapie planowania czynności nie działano w celu dokapitalizowania I., a wykorzystania tej potrzeby w celu sztucznego wygenerowania zysku z transakcji wymiany udziałów; nieproporcjonalny był podział udziałów, z których tylko 10% zostało sprzedanych bezpośrednio Inwestorowi; status spółki I., która choć została dokapitalizowana, to nie sposób przyjąć, że środki z dokapitalizowania pozwolą na jej rozwój na tyle, by przynosiła ona zyski; dalsze zbywanie udziałów w drodze kolejnej wymiany udziałów jest ryzykowne gospodarczo, a wnioskodawcy realizują z góry założony korzystny podatkowo scenariusz rotacji udziałami. Zdaniem organu, skarżący winien był bezpośrednio sprzedać swoje udziały Inwestorowi, przez co uzyskał by środki finansowe, które mógłby bezpośrednio wnieść do spółki nieruchomościowej.
W ocenie, Sądu kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy ma rola spółki uznanej przez organ za sztucznie wprowadzonego do czynności pośrednika. W tym zakresie, w przekonaniu Sądu, organ w istocie pominął rzeczowe i poparte rzetelnym materiałem dowodowym wyjaśnienia skarżącego dotyczące biznesowego uzasadnienia transakcji, która została przeprowadzona. Mianowicie w niniejszej sprawie nie można było przyjąć, że rolą spółki nieruchomościowej było w ramach czynności pełnienie funkcji "przekaźnika". Przypisanie jej takiej roli, tj. roli podmiotu sztucznie zaangażowanego w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, jest niemożliwe z uwagi na przekonujące, racjonalne i uzasadnione gospodarczo argumenty świadczące o tym, że właśnie taki model biznesowy dla tej transakcji był najwłaściwszy z punktu widzenia racjonalnego członka obrotu gospodarczego.
Jak wynika z akt sprawy, a organ nie był w stanie okoliczności tych podważyć, spółka nieruchomościowa nie została utworzona w celu przeprowadzenia niniejszej transakcji. Jest to podmiot zawiązany w 2016 r., który od 2019 r. prowadzi działalność gospodarczą, zaś w czasie dokonania czynności była w słabej kondycji finansowej. Skarżący w ramach swobody prowadzenia działalności gospodarczej zdecydował się reinwestować pozyskane ze sprzedaży udziałów w spółce internetowej środki w spółkę nieruchomościową. Skarżący zdecydował, ponownie w ramach przysługującej mu swobody dysponowania własnym majątkiem, że na własne potrzeby przyda mu się 10% kwoty uzyskanej ze sprzedaży udziałów, zaś całą resztę zainwestuje w tę konkretną, wybraną przez siebie spółkę zależną; skarżący wybrał tę spółkę, której profil działalności zgodny był z jego planami inwestycyjnymi i która podjęła z uzyskanych środków działania w pełni cel ten realizujące. Nie była to spółka "widmo", która zawiązana została na krótko przed transakcją, posłużyła jako pośrednik, by następnie na przykład udzielić wspólnikowi pożyczki (w celu przetransferowania uzyskanej zapłaty od inwestora do wspólnika) i zostać zlikwidowana. Ponownie więc należy stwierdzić, że skarżący w ramach swobody decyzyjnej, do której ma pełne prawo, zdecydował, jak zainwestować i spożytkować środki uzyskane ze sprzedaży udziałów w spółce internetowej. Jak wynika z akt sprawy, spółka nie tylko pozyskała środki na spłatę swoich zobowiązań (co bez wątpienia zapewniło jej stabilną pozycję biznesową i zmniejszyło ryzyko funkcjonowania "na kredyt"), ale oprócz tego dokonała inwestycji na niemal 40 mln zł od razu po uzyskaniu środków od Inwestora. Poczynione inwestycje obrazuje tabela znajdująca się w zaskarżonej decyzji.
W ocenie Sądu, ze sztucznym wprowadzeniem pośrednika mamy do czynienia wtedy, gdy pojawia się zbędny element pośredniczący, którego rola nie jest uzasadniona gospodarczo. Zwykle na pierwszy rzut oka w tego typu transakcjach widać, że wprowadzono do niego sztuczny, niepotrzebny element, który tylko skomplikował transakcję mogącą zostać przeprowadzoną wprost. Z taką sytuacją nie mamy natomiast do czynienia w niniejszej sprawie: w przyjętym modelu biznesowym, w którym to spółka nieruchomościowa miała zostać ostatecznym beneficjentem środków z przeznaczeniem ich na reinwestowanie, jej udział w transakcji był w pełni uzasadniony gospodarczo.
Jak wynika z akt sprawy, I. pozyskała środki finansowe, które pozwoliły na podwyższenie kapitałów własnych i spłatę dotychczasowych zobowiązań pożyczkowych i kredytowych. Dzięki temu obecnie aktywa Spółki finansowane są już niemal wyłącznie kapitałem własnym. Dodatkowo Spółka nie ponosi już kosztów finansowania dłużnego, co dodatnio wpływa na jej wynik finansowy i podstawę opodatkowania CIT.
Zmianę podstawowych parametrów finansowych i ekonomicznych obrazują zmiany (dane w zł):
Aktywa/Pasywa 12 065 953,36 96 610 493,84
Środki trwałe 11 687 344,44 50 478 592,70
Kapitał własny 8 120 772,05 96 376 292,33
Zobowiązania i rezerwy 3.945 181,31 234 201,51.
Ponadto, strategia biznesowa spółki przewiduje rozwój działalności nieruchomościowej I. poprzez zbudowanie do 2024 r. portfela nieruchomości magazynowych, mieszkalnych i użytkowych na wynajem oraz prowadzenie inwestycji w formule joint-venture. Biorąc pod uwagę nisko przychodową sytuację finansową spółki nie byłoby to możliwe bez uzyskania dodatkowych środków finansowych na ten cel.
W kontekście podjętych inwestycji zgodnych z profilem działalności tej spółki zupełnie niezrozumiałe są dywagacje organu, jakoby nie sposób przyjąć, że pozyskane środki pozwolą na rozwój działalności do tego stopnia, by spółka mogła generować z tej działalności zyski. Nie ma w tym kontekście żadnego znaczenia, że w pierwszej kolejności spółka spłaciła zobowiązania: jest to w pełni racjonalne działanie zmierzające do zminimalizowania zbędnych obciążeń (odsetki) i ryzyk (wzrost wysokości zadłużenia). Co istotne, owe zobowiązania stanowiły kwotę ponad 5 mln zł, zaś same inwestycje, tylko te wskazane na czas składania wniosku, wyniosły ponad 40 mln zł. Stwierdzenie Szefa KAS, jakoby w tej sprawie "Nie jest zatem do końca jasne, czy i kiedy faktycznie spółka zacznie generować przychody ze swojej działalności. Nie jest również dla Szefa KAS jasne, że przedmiotowe dokapitalizowanie miało bezpośrednie uzasadnienie dla rozwoju działalności I. skoro przyczyniło się w głównej mierze do spłaty zaciągniętych wcześniej pożyczek i kredytów, ‘ratując’ spółkę przed negatywnymi konsekwencjami - być może - likwidacji", nie znajduje więc potwierdzenia w stanie faktycznym zaprezentowanym przez skarżącego i jest przejawem nieuprawnionych domniemań. Spłata zobowiązań była racjonalnym środkiem prowadzącym do celu, jakim był rozwój działalności deweloperskiej tej spółki. Spółka dokonała inwestycji, które zgodnie z założeniami inwestycyjnymi mają przynosić w nieodległej perspektywie czasowej wzrost zysków. Środki pieniężne uzyskane z transakcji zostały reinwestowane, nie podlegały wypłacie, zaś przebieg operacji gospodarczych był przejrzysty i świadczący o rynkowych jej warunkach. Wszystkie te okoliczności są wystarczające do przyjęcia, że I. nie była pośrednikiem sztucznie wprowadzonym do czynności w celu uniknięcia opodatkowania, lecz podmiotem, do którego maiły finalnie trafić środki z dokonanej transakcji, a więc podmiotem, którego "pośrednictwo" było uzasadnione gospodarczo; co więcej, pośrednictwo to, mówiąc kolokwialnie, miało miejsce tylko w jedną stronę. Innymi słowy, spółka ta nie została wykorzystana, by w krótkim czasookresie środki uzyskane ze sprzedaży udziałów w spółce internetowej zostały przekazane skarżącemu – środki te zostały przez spółkę zainwestowane.
W takim przypadku wybranie przez skarżącego modelu biznesowego, który także prowadzi do osiągnięcia korzyści podatkowej, nie jest możliwe do zakwestionowania przy wykorzystaniu przepisów klauzulowych. Skarżący nie otrzymał ceny z tytułu sprzedaży udziałów do własnego majątku prywatnego. Nie stało się tak ani na skutek płatności od Inwestora (za wyjątkiem kwoty 10 mln zł), ani na skutek innego rodzaju wypłaty zysku przez I. związanej ze sprzedażą udziałów. W konsekwencji, środki otrzymane przez I. są nadal inwestowane i służą do wygenerowania dochodu przez I. Dochód ten podlegał będzie opodatkowaniu przy zastosowaniu stawki 19% podatku dochodowego od osób prawnych. Ponadto, I. nie zamierza skorzystać ze zwolnień czy ulg podatkowych, co zostało wyjaśnione w piśmie Skarżącego z 16 maja 2022 r.
Zgodnie z powyższym, I. ani Skarżący nie unikną opodatkowania zysku wygenerowanego prze I. w związku z jej dokapitalizowaniem. Efektywnie więc restrukturyzacja doprowadzi do opodatkowania zysków w momencie ich zrealizowania. Skarżący jednoznacznie oświadczył, że środki otrzymane od inwestora będą reinwestowane, a nie wypłacone na jego rzecz w najbliższym, przewidywalnym czasie. Są to okolicznością faktyczne, które można przecież w ewentualnym postępowaniu podatkowym zweryfikować. Te wszystkie okoliczności przeczą wiec tezie, jakoby wprowadzenie do transakcji spółki nieruchomościowej i dokonanie sprzedaży udziałów w spółce internetowej na rzecz inwestora było sztucznym dzieleniem operacji, czy sztucznym wprowadzeniem podmiotu pośredniczącego. Środki ze sprzedaży udziałów miały trafić do tej spółki w celu ich reinwestowania i tak też się stało, a dzięki dokonaniu transakcji za pośrednictwem spółki skarżący realnie ograniczył ryzyko inwestycyjne.
Podsumowując: fakt dokapitalizowania spółki jest bezsprzeczny, spółka wykazała także, że podjęła tuż po uzyskaniu środków z transakcji szereg działań inwestycyjnych. Irrelewantny jest fakt, że spółka podjęła działalność dopiero w 2019 r., mimo że założono ją w 2016 r.; kroki biznesowe skarżącego, w tym wybór co do profilu działalności i rozłożenia akcentów na poszczególne firmy czy branże należą do jego autonomicznych decyzji. Faktem jest natomiast, że spółka została dokapitalizowana, spłaciła długi i dokonała inwestycji na 40 mln zł, zaś w perspektywie kilku lat zakładany jest wysoki wzrost jej przychodów w związku z dokonanymi inwestycjami. Spłata zobowiązań w obecnej sytuacji gospodarczej też jest w pełni racjonalna i ogranicza koszty działalności na przyszłość, zaś stosunek kwoty na spłatę zobowiązań do kwot zainwestowanych ułamkowy. Ponadto nie doszło do wypłat środków na rzecz skarżącego, skarżący nadal pozostaje właścicielem udziałów tej spółki, co tylko potwierdza cel inwestycyjny. Nie była to spółka celowa utworzona do dokonania czynności, lecz realnie działający i rozwijający się w wyniku czynności podmiot. Skarżący zaangażował spółkę, która i tak ostatecznie miała uzyskać finansowanie uzyskane ze zbycia udziałów na rozwój dalszej działalności. Skarżący wybierając taki a nie sugerowany przez organ model transakcji, przedstawił racjonalne i przekonujące argumenty, dlaczego wybrany model był uzasadniony gospodarczo.
Nie można również podzielić stanowiska, jakoby w sprawie doszło do szeregu innych zbędnych działań po wymianie udziałów (tezy w tym zakresie organ formułuje zarówno w zakresie przesłanki sztuczności jak i ustalenia, czy osiągnięcie korzyści było głównym lub jednym z głównych celów czynności, stąd też Sąd odnosi się do nich łącznie). Organ nie wyjaśnił zresztą, o jakie to działania mu chodzi. Natomiast jeśli nawiązuje do porozumienia o nabyciu zamiast za gotówkę to za akcje aportowe 20% udziałów, to organ bezzasadnie zdaje się przyjmować, że skarżący czy spółka I. mogły dowolnie ukształtować transakcję. Jak słusznie wskazano w skardze, ze względów oczywistych w interesie czy to spółki nieruchomościowej, czy skarżącego, gdyby sprzedawał udziały osobiście, było uzyskanie jak najszybszej pełnej zapłaty. Jednakże ani skarżący ani spółka nieruchomościowa nie miały dowolności w ukształtowaniu transakcji, harmonogramu spłat czy tego, ile udziałów spółki internetowej zostanie zbytych za gotówkę, zaś model jednorazowego zbycia udziałów za gotówkę nigdy nie wchodził w grę w stanie faktycznym tej sprawy.
Nie jest także uprawnione stanowisko organu, jakoby w przypadku celu w postaci dokapitalizowania spółki I. na potrzeby rozwoju działalności nieuzasadnione wydawało się dalsze zbywanie pozyskanych udziałów w drodze kolejnej wymiany udziałów i podjęcie ryzyka gospodarczego niewywiązania się z harmonogramu zaplanowanych działań inwestycyjnych. Podjęcie decyzji o dalszym zbyciu w drodze kolejnych aportów nabytych od Założyciela udziałów na rzecz Inwestora, wbrew stanowisku Szefa KAS, nie dowodzi, że Wnioskodawcy realizują z góry zaplanowany korzystny podatkowo scenariusz rotacji udziałami w taki sposób by nie doszło do opodatkowania przychodów z tego tytułu. Organ stawiając tezy tego rodzaju zapomina bowiem, że nabywcą udziałów w spółce internetowej, przy transakcji opiewającej na 100 mln zł, jest podmiot zewnętrzny, niezależny od skarżącego i jego spółek. Oznacza to, że możliwości pozyskania gotówki za udziały spółki internetowej uzależnione są od woli i możliwości finansowych inwestora, który – co oczywiste – chciał ukształtować transakcję w sposób korzystny dla siebie. Podkreślenia wymaga, że w pierwotnej wersji porozumienia tylko 20% udziałów miało zostać sprzedanych za akcje aportowe, jednakże umowa inwestycyjna musiała ulec zmianie. Niebagatelne jest to, że owe zmiany relacji z Inwestorem "działy się" w toku postępowania w przedmiocie wydania opinii, a rozwiązanie sporu z inwestorem co do realizacji opcji Put nastąpiło już po jej wydaniu. Dowodzi to tylko, że nie jest zasadna sugestia o "gładkim" realizowaniu przez wszystkich uczestników tych transakcji z góry założonego planu zmierzającego do unikania opodatkowania, lecz proces inwestycyjny składający się z negocjacji, które prowadziły do ustępstw ze strony I. na rzecz Inwestora, których to ustępstw musiałby dokonać skarżący narażając majątek prywatny, gdyby dokonał sprzedaży wprost, jak tego oczekuje organ. Z uwagi na relację z inwestorem będącym podmiotem niezależnym, nie można upatrywać w wyrażeniu przez I. zgody na zamianę gotówkowej formy rozliczenia za 20% udziałów na formę akcji aportowych dowodu na realizację optymalizacji podatkowej wypełniającej znamiona art. 119a, lecz przeciwnie, jest to dowód na rynkowość i racjonalność gospodarczą dokonania transakcji przez spółkę I. a nie przez skarżącego osobiście. Co istotne, także pierwotny przebieg transakcji przewidywał dzielenie jej na etapy, a w porozumieniu wprost założono, że do sprzedaży może dojść bezpośrednio bądź przez podmiot powiązany.
Jak wskazuje się w skardze, bardziej opłacalnym rozwiązaniem byłoby otrzymanie całości zapłaty w gotówce od inwestora jednorazowo. Nie ulega wątpliwości, że takie rozwiązanie było najbardziej pożądane z punktu widzenia partykularnych interesów Skarżącego. Organ wydaje się jednak nie dostrzegać faktu, że Inwestor nie był gotów do jednorazowego zakupu udziałów od Skarżącego za gotówkę. Świadczą o tym wszystkie czynności dokonane po podpisaniu umowy inwestycyjnej, a więc zmiany dotyczące transakcji, dodatkowe porozumienia z Inwestorem i zawarta ugoda, której przyczyną było zakwestionowanie przez inwestora pierwotnie ustalonej ceny za udziały. Nie sposób jest rozsądnie stwierdzić, co zdaje się sugerować Organ, że wszystkie te zmiany i kolejne wymiany udziałów zostały dokonane wyłącznie po to, aby "ukryć" rzekomy rzeczywisty (główny bądź jeden z głównych) cel transakcji, a więc osiągnięcie korzyści podatkowej. Jak bowiem wynika ze stanu faktycznego sprawy, po zmianie umowy inwestycyjnej we wrześniu 2021 r. Inwestor nie kupił natychmiast wszystkich udziałów w I. w części od Skarżącego, a w części od I. Przeciwnie, Inwestor zakupił 10% udziałów w I. od Skarżącego, zaś tylko 50% udziałów w I. kupił od I., a pozostałe 40% udziałów sukcesywnie do końca 2021 r. zostało wniesionych aportem w zamian za akcje Inwestora. Przecież zbywca – gdyby rzeczywiście celem jego działań było osiągnięcie korzyści podatkowej, sprzedałby wszystko za gotówkę, bo i tak nie zapłaciłby podatku z uwagi na "wygenerowane" koszty związane z wymianą udziałów miedzy skarżącym a spółką I.
Dalsze czynności zmierzające do odłożenia w czasie uzyskania przez spółkę ceny sprzedaży za udziały w I. nie mogą być rozsądnie postrzegane jako czynności zmierzające do sztucznego komplikowania struktury transakcji w celu ukrycia prawdziwego celu stron. Są to ustalenia poczynione między niepowiązanymi podmiotami, zainteresowanymi przeprowadzeniem transakcji na warunkach satysfakcjonujących obydwie strony. Kwestie podatkowe, wbrew twierdzeniom Organu, nie miały w tym przypadku pierwszorzędnego znaczenia.
W ocenie Sądu, w analizowanej sprawie nie można także bagatelizować sporów z Inwestorem (w kontekście wskazywanego przez skarżącego celu czynności w postaci ograniczenia ryzyk transakcyjnych, prawnych i gospodarczych), który pomimo zobowiązania się do realizacji opcji Put (obowiązek odkupu akcji aportowych przez inwestora) odmówił jej realizacji, a ponadto odmówił zapłaty pierwotnie wynegocjowanej ceny za udziały (100 mln zł), zaś w wyniku ugody załączonej do akt sprawy cena została obniżona do 80,5 mln zł. W ocenie Sądu, spory te dowodzą tylko, że ryzyka gospodarcze, których chciał uniknąć skarżący dokonując czynności przy wykorzystaniu spółki nieruchomościowej, urzeczywistniły się.
Twierdzenie w tym zakresie, że przedstawiony spór dotyczący opcji Put nie był w istocie klasycznym postępowaniem sądowym, lecz tylko i wyłącznie dotyczył nadania klauzuli wykonalność tytułowi wykonawczemu w postaci aktu notarialnego, w którym Inwestor już na etapie podpisywania umowy poddał się dobrowolnie egzekucji, jest uproszczeniem, które pomija istotę zaistniałego sporu. Nie ma racji organ podkreślając, że przedstawione ryzyko nie miało charakteru takiego, jaki rysuje się w przypadku konieczności prowadzenia długotrwałego postępowania sądowego w przypadku sporu, którego przedmiotem są roszczenia dotyczące samego przedmiotu umowy, a takie samo zabezpieczenie mógł uzyskać skarżący. Organ pomija bowiem, że istota tego sporu sprowadzała się do ewentualnej konieczności pozyskania należnej kwoty w drodze egzekucji, generującej koszty i ryzyko braku skuteczności. Przeprowadzając czynność za pośrednictwem spółki skarżący tego właśnie ryzyka uniknął. Twierdzenie organu, jakoby sprzedaż bezpośrednia udziałów za gotówkę spowodowała, że skarżący uniknąłby ryzyka braku realizacji opcji Put zakłada, że inwestor był gotów od razu zapłacić gotówką cenę za udziały. Tego rodzaju założenia są zupełnie nieuprawnione, nieuzasadnione przez organ, a działania inwestora podejmowanie także później dobitnie świadczą o tym, że organ pomija, że w zdarzeniu podlegającym ocenie udział bierze podmiot trzeci, który nie bez powodu dążył do przekształcenia obowiązku natychmiastowej zapłaty w gotówce na wymianę udziałów. Racjonalne jest twierdzenie strony, że to inwestor dążył do jak najszybszego objęcia 100% udziałów w spółce I. w celu przeprowadzenia połączenia uproszczonego, do którego doszło w 2022 r.
Jeśli natomiast chodzi o ugodę podpisaną przez spółkę nieruchomościową z Inwestorem, w wyniku której została obniżona cena za udziały spółki internetowej, Sąd wyjaśnia, że jest to dokument powstały już po wydaniu odmowy. Z tego powodu oczywiste jest, że jego treść nie mogła zostać uwzględniona w wydanym akcie; Sąd uznał jednak, że owa ugoda jest dowodem wspierającym tezę strony prezentowaną od początku w niniejszej sprawie - o realnych ryzykach gospodarczych wiążących się z bezpośrednim przeprowadzeniem transakcji przez skarżącego. Zasadnie wskazuje się w skardze, że w takim wariancie transakcji to skarżący musiałby ponieść koszty negocjacji z inwestorem, zaś ostatecznie jego majątek uległby uszczupleniu w wyniku uzyskania niższej ceny za udziały. Stąd też dowód w postaci tejże ugody, jako potwierdzający dotychczasowe stanowisko strony w sprawie, został uwzględniony przy jej rozpatrzeniu.
Analizując rzeczywistość celu czynności w postaci ograniczenia ryzyk prawnych i ekonomicznych skarżącego oraz jego osobistego majątku nie można pominąć także zmian w zakresie odpowiedzialności skarżącego wynikających z umowy inwestycyjnej. W skardze opisano precyzyjnie, że wskutek przeniesienia praw i obowiązków z tej umowy na I. odpowiedzialność nie tylko za należyte wykonanie umowy, ale także za prawidłowość zapewnień dotyczących sytuacji prawnej, finansowej, gospodarczej i podatkowej I., która w przypadku zapewnień fundamentalnych była ograniczona do 100% wartości transakcji, przeszła na I.. W miejsce odpowiedzialności nieograniczonej odpowiedzialności przyjęto odpowiedzialność subsydiarną skarżącego za zobowiązania, polegającą na możliwości wszczęcia egzekucji wobec skarżącego jedynie w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki nieruchomościowej okazałaby się bezskuteczna. Wszystkie powyższe okoliczności wskazują na to, że również za wiarygodny należy uznać cel czynności w postaci ograniczenia ryzyk prawnych i gospodarczych związanych z czynnością.
W konsekwencji powyższych okoliczności Sąd uznał, że organ w niniejszej sprawie nie wykazał, by czynność przeprowadzona przez skarżącego nosiła cechy sztuczności, czym naruszył art. 119y § 2 w zw. z art. 119a § 1 i art. 119c § 1 i § 2 pkt 1 i 2 o.p.
Przyjmując punkt widzenia Organu należałoby stwierdzić, że dwa niepowiązane ze sobą podmioty podjęły tyle wysiłku i poniosły koszty wyłącznie po to, aby jeden z nich uzyskał korzyść podatkową. Co więcej, w działania te miałaby być zaangażowana spółka publiczna, na której spoczywają obowiązki informacyjne i która posiada zobowiązania wobec swoich akcjonariuszy oraz organów nadzoru. Organ nie przedstawił przekonujących argumentów na poparcie tezy, że taki schemat działania został w stanie faktycznym tej sprawy zastosowany.
Zdaniem Sądu, organ nie zdołał w niniejszej sprawie ponadto wykazać, że racjonalnie działający przedsiębiorca postąpiłby inaczej, tj. sprzedał udziały bezpośrednio inwestorowi. Organ nie przedstawił w tej sprawie racjonalnie uzasadnionej czynności odpowiedniej, a jego oceny w tym zakresie odbiegają od realiów gospodarczych i ekonomicznych całej transakcji, która z uwagi na swoją wartość była z założenia ryzykogenna, a ryzyka te w niniejszej sprawie się zmaterializowały. Stwierdzenie o tym, że zbycie udziałów wprost byłoby szybsze, bezpieczniejsze i prostsze nie znajduje potwierdzenia w okolicznościach sprawy, a przeczy mu choćby spór z inwestorem, którego efektem było podpisane porozumienie (przedłożone do akt sprawy postępowania sądowego). W ocenie Sądu, organ oczekując, by skarżący bezpośrednio sprzedał udziały inwestorowi bezzasadnie zakłada, że skarżący uzyskałby od razu pełną kwotę zapłaty w gotówce i mógłby łatwo dokapitalizować spółkę nieruchomościową. Zdarzenia, który miały miejsce w relacjach z inwestorem, dowodzą, że nie był ona wcale taki skory do jak najszybszej zapłaty za udziały w pełnej wysokości. Alternatywny sposób działania, wskazujący jako czynność odpowiednią jednorazową sprzedaż udziałów bezpośrednio przez Skarżącego i wkład pieniężny do I., nie odzwierciedla realiów gospodarczych, w których przeprowadzono transakcję i nie odpowiada celowi gospodarczemu Skarżącego. Przekonujące jest w niniejszej sprawie stanowisko skarżącego, zgodnie z którym chciał on wyposażyć spółkę zależną w aktywa, dzięki którym spółka ta mogłaby dalej rozwijać projekty nieruchomościowe i sukcesywnie pozyskiwać środki finansowe od Inwestora, bez skomplikowanych czynności korporacyjnych związanych z podwyższeniem kapitału. Stanowisko skarżącego jest w tym zakresie racjonalne i znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych sprawy.
Skarżący borykałby się ponadto osobiście z tymi samymi problemami z inwestorem, który najwyraźniej nie był gotów do zapłaty większej kwoty, niż zapłacona, w gotówce za nabyte akcje. Transakcja przeprowadzona bezpośrednio także wiązałaby się z rozliczeniami jej etapami, także z zastosowaniem wymiany udziałów – co wnika z uwarunkowań kontraktowych, w których transakcja była przeprowadzana, a czemu dowodzą relacje z inwestorem, w których musiała uczestniczyć spółka nieruchomościowa. Organ nie przedstawił jakichkolwiek argumentów pozwalających przyjąć, że inwestor w transakcji bezpośredniej zapłaciłby bez problemów całą kwotę na rzecz skarżącego, co pozwoliłoby mu łatwo i szybko, jak twierdzi organ, dokapitalizować spółkę nieruchomościową.
Skoro natomiast organ nie przedstawił w odmowie czynności, która mogłaby zostać uznana za racjonalnie odpowiednią, to również z tego powodu (poza przyczynami wskazanymi powyżej w zakresie przeważającej roli celów gospodarczych czynności i faktem, iż w ocenie Sądu skarżący wykazał, że jego sposób działania nie był sztuczny) nie można przyjąć, że zastosowany przez podatnika sposób przeprowadzenia czynności spełniał kryterium co do tego, iż głównym, bądź jednym z głównych celów czynności było osiągnięcie korzyści podatkowej. W konsekwencji za zasadny Sąd uznał również zarzut naruszenia art. 119a § 1 w zw. z art. 119d o.p., a także art. 119a § 3 o.p.
Biorąc pod uwagę powyższe analizy, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, że do czynności przeprowadzonej przez skarżącego i uzyskanej w jej wyniku korzyści podatkowej mogłaby mieć zastosowanie klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania. W ocenie Sądu, czynność dokapitalizowania I. odbyła się w sposób racjonalny i uzasadniony gospodarczo, który zastosowałby rozsądnie działający podmiot kierujący się celami zgodnymi z prawem. W konsekwencji naruszono art. 119y § 1 i 2 o.p. wydając odmowę wydania opinii. Stwierdziwszy powyższe uchybienia Sąd uznał, że odnoszenie się do pozostałych argumentów skargi pozostawałoby bez wpływu na jej wynik, stąd też zaniechał rozważań w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony akt. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni wykładnię prawa dokonaną w niniejszym orzeczeniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.