III SA/WA 1933/20

III SA/Wa 1933/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-05-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-10-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Sułkowska
Beata Sobocha /sprawozdawca/
Marta Waksmundzka-Karasińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III FSK 4824/21 - Wyrok NSA z 2023-11-16
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 900
art. 107 par. 1 i 2 pkt 2 i 4, art. 116 par. 1 i 4, art. 121, art. 122, art. 187 par. 1, art. 188, art. 191, art. 197
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 1228
art. 10, art. 11 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tj
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), asesor WSA Agnieszka Sułkowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2021 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz z pozostałym członkiem zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od września 2015 r. do lutego 2016 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], 2) zasądza od Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na rzecz R. P. kwotę 980 zł (słownie: dziewięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – po rozpatrzeniu odwołania R.P. (dalej: "Skarżący", "Strona") od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] listopada 2017 r. – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych orzekł, że odpowiedzialność za zaległości E. Sp. z o.o. (wcześniej P. Sp. z o.o.) z tytułu wpłat na PFRON za okres od 09/2015 do 02/2016 w kwocie głównej: 52 525,97 zł w odsetkach 8 405,00 zł naliczonych na dzień wydania decyzji, ponosi Skarżący jako były członek zarządu, solidarnie ze Spółką oraz z pozostałym członkiem zarządu Panem W.P.
Od ww. decyzji Skarżący wniósł odwołanie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zarzucając naruszenie przepisów ustawy Ordynacja podatkowa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie tj. art. 116, 180, 191, 193.
Zdaniem Strony w sposób nieprawidłowy zostały ustalone przez organ przesłanki negatywne odpowiedzialności, gdyż zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, iż wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został zgłoszony w czasie niewłaściwym. W ocenie strony, nieprawidłowe jest też ustalenie, iż podstawy do złożenia takiego wniosku wystąpiły z dniem 4 listopada 2015 r., gdyż trudności ekonomiczne Spółki bezpośrednio związane były z brakiem wypłaty przez Prezesa Zarządu PFRON miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.
Strona nie zgadza się również w zakresie, w jakim organ I instancji nie uwzględnił wskazanego mienia Spółki, którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie wierzyciela. Strona wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do odwołania Pana W.P.
W uzasadnieniu wymienionej na wstępie zaskarżonej decyzji Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej powołał się na art. 233 § 1 pkt 1, art. 107 § 1, art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej oraz orzecznictwo sądów administracyjnych i stwierdził, że na podstawie dokumentów przedstawionych w przedmiotowej sprawie - pełnego odpisu KRS nr [...], uchwały nr [...] Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Przedsiębiorstwa E. Sp. z o.o. w R. z dnia 27 czerwca 2013 r. oraz rezygnacji z funkcji członka zarządu z dnia 7 lipca 2016 r. - ustalono, iż Skarżący w okresie od 11 czerwca 2008 r. do 7 lipca 2016 r. sprawował funkcję członka zarządu w Spółce.
Zobowiązanie za okres od 09/2015 do 02/2016 powstało zatem w okresie sprawowania funkcji przez Skarżącego. Zaległość we wpłatach na Fundusz powstaje bowiem z upływem dwudziestego dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy obowiązek wpłaty (art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).
Dodatkowo organ zauważył, iż z przedstawionych organowi odwoławczemu dokumentów wynika, iż w sprawie odpowiedzialności za zaległości E. Sp. z o.o. z tytułu wpłat na PFRON za okres 09/2015 do 02/2016 prowadzone były odrębne postępowania, które objęły wszystkich członków zarządu, którzy pełnili taką funkcję, czyli Skarżącego, oraz Pana W.P. Jest to zgodne z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2009 r. sygn. akt I FPS 4/08.
Druga pozytywna przesłanka odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością to bezskuteczność egzekucji przeciwko samej Spółce. Jak wynika z akt sprawy bezskuteczność egzekucji została wykazana na podstawie postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] kwietnia 2017 r. Postanowieniem tym Naczelnik umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek Prezesa Zarządu PFRON wskazując, że egzekucja przeciw dłużnikowi okazała się bezskuteczna. W uzasadnieniu wskazano, iż Spółka wykazuje stratę od 2014 r. Działalność gospodarcza nie jest prowadzona. Spółka nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków. Postępowanie egzekucyjne prowadzone było na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 20 grudnia 2016 r. wystawionych na podstawie deklaracji DEK-I-0 składanych przez Spółkę. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji wykazał zatem, że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna.
Organ odwoławczy wskazał, że Skarżący podniósł, iż nie ma podstaw aby ustalono mu odpowiedzialność za zaległości Spółki, gdyż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości tj. w dniu 24 grudnia 2015 r. w Sądzie Rejonowym w R., zarejestrowany przez Wydział [...] Gospodarczy Sekcja ds. Restrukturyzacyjnych i Upadłościowych pod sygn. akt [...]. Jednak z pisma z Sądu Rejonowego w R. z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt [...], wynika, iż w odpowiedzi na wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości wezwano dłużnika pismem z dnia 7 stycznia 2016 r. o uzupełnienie braków formalnych wniosku. W związku z niewykonaniem wezwania, Sąd dnia 10 lutego 2016 r. zarządził zwrot wniosku. Z ww. pisma wynika również, iż w dniu 26 lutego 2016 r. do Sądu wpłynął kolejny wniosek Spółki, zarejestrowany pod sygn. akt [...]. Dnia 5 lipca 2016 r. wezwano do uzupełnienia jego braków formalnych. W związku z brakiem wykonania również tego wezwania, Sąd wydał zarządzenie o zwrocie wniosku. W przedmiotowej sprawie, pomimo iż wniosek taki został złożony, nie był wnioskiem skutecznym, postępowanie upadłościowe nie zostało ogłoszone, Fundusz nie uzyskał wierzytelności.
Minister wskazał, że Spółka nie wywiązywała się z ustawowego obowiązku wpłat na PFRON już od 20 października 2015 r. (termin płatności zobowiązania za wrzesień 2015 r.), zatem już wtedy strona mogła zgłosić wniosek o upadłość.
Organ odwoławczy, zwracając się pismem z dnia 8 kwietnia 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ustalił iż Spółka posiadała w tym okresie również inne zaległości. Z odpowiedzi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych udzielonej pismem z dnia 9 kwietnia 2020 r. wynika, iż na koncie płatnika E. Sp. z o.o. na dzień 28 grudnia 2015 r. figurowało zadłużenie za okresy 12/2012, 02/2013-05/2013, 10/2013-01/2014, 04/2014-11/2015.
Zdaniem organu II instancji Strona wniosek taki mogła zgłosić już po upływie dwóch tygodni od dnia, w którym upływał termin dokonania wpłat na PFRON za wrzesień 2015 r. - pierwszy, nieopłacony okres rozliczeniowy w czasie sprawowania funkcji członka zarządu przez Skarżącego.
Odnosząc się do wniosków dowodowych podnoszonych przez Stronę, dotyczących przesłuchania świadków, organ odwoławczy zauważył, że stosownie do treści art. 188 ustawy Ordynacja podatkowa, żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba, że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. Jednocześnie wymaga podkreślenia, że organ podatkowy nie jest zobowiązany do uwzględniania wniosków dowodowych strony postępowania, jeżeli okoliczności mające znaczenie dla sprawy stwierdzone są wystarczająco innymi dowodami.
Organ odwoławczy wskazał, że Strona nie wykazała również kolejnej przesłanki wyłączającej odpowiedzialność członka zarządu, jaką jest wskazanie mienia Spółki, którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części - art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Wskazanie mienia przez członka zarządu uwalnia go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki tylko wtedy, gdy jest to mienie konkretne i rzeczywiście istniejące oraz umożliwiające przeprowadzenie egzekucji zaległości podatkowych spółki "w znacznej części", co oznacza, że musi mieć egzekwowalną wartość spełniającą przesłankę "znaczności" w porównaniu z wysokością zaległości podatkowych spółki (wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt I FSK 39/11). Strona wraz z odwołaniem przesłała faktury objęte wykazem wierzytelności i zdjęcia składników mienia ruchomego, wskazując, że nie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec Spółki. Z postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] kwietnia 2017 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wynika jednak, że egzekucja okazała się bezskuteczna.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów I i II instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej przez niewłaściwe ich zastosowanie tj.:
1) art. 116
- z uwagi na okoliczność, iż organ uznał jakoby nie zostały przez stronę wykazane przesłanki wyłączające odpowiedzialność członka zarządu, a to w szczególności mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości w znacznej części, w sytuacji, gdy w dacie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. postanowieniem z dnia [...]kwietnia 2017 r. istniał majątek spółki, którego wartość przewyższała znacznie wysokość zaległości,
- w zakresie, w jakim organ uznał, iż nie zostały przez stronę wykazane przesłanki wyłączające odpowiedzialność członka zarządu, a to, że wniosek o zgłoszenie upadłości nie został złożony w czasie właściwym, w sytuacji, gdy spółka E. sp. z o.o. pierwszy wniosek o ogłoszenie upadłości złożyła w 2012 r. (sygn. akt [...]), kolejne w 2015 i 2016r, a nadto wobec faktu, iż organ nie wskazał, z jakich powodów uznał, iż wnioski te były złożone w czasie niewłaściwym,
- w zakresie, w jakim organ uznał, iż nie zostały przez stronę wykazane przesłanki wyłączające odpowiedzialność członka zarządu, a to, że strona nie ponosi winy w ewentualnym niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie właściwym, mając na uwadze okoliczność, iż strona nie brała żadnego udziału w sprawach spółki składając ostatecznie rezygnację z funkcji członka zarządu w dniu 6 lipca 2016 r., a więc przed wezwaniem spółki E. sp. z o.o. przez Sąd Rejonowy w R. Wydział Gospodarczy sekcja ds. upadłościowych do uzupełnienia wniosku o ogłoszenie upadłości w sprawie [...],
2) art. 180 oraz 188 i 190, poprzez nie uwzględnienie złożonych wniosków dowodowych, gdy ich przedmiotem były okoliczności mające znaczenie dla sprawy,
3) art. 191 z uwagi na niedokonanie przez organ oceny całego zebranego materiału dowodowego,
4) art. 210 § 4, gdyż uzasadnienie faktyczne decyzji nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności.
W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że w prowadzonym postępowaniu wskazał mienie Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości w całości. Strona wskazała na liczne składniki majątkowe spółki, w tym maszyny, pojazdy i urządzenia, które spółka posiadała w czasie prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R.. Spółka E. sp. z o.o. była wówczas właścicielem pojazdów :
- [...] nr rej. [...]
- [...] nr rej. [...]
- [...] nr rej. [...]
- [...],
w/w samochody znajdują się nadal na placu przed budynkiem spółki B. sp. z o.o. ul. [...], oraz środków trwałych:
- maszyn sprzątających automatycznych i ręcznych,
- traktora do koszenia trawy z 2 kosami, odśnieżarki świdrowej,
- budek wartowniczych oraz przyczep kempingowych,
w/w mienie znajduje się nadal na placu przed budynkiem spółki B. sp. z o.o. ul. [...].
Strona podniosła, iż nie była uczestnikiem (stroną) postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko spółce E. sp. z o.o., na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych za okresy 2015/09-2016/02.
Strona poddała także w wątpliwość podejmowane rzekomo działania przez organ egzekucyjny, wskazując, iż z całą pewnością organ egzekucyjny nie wystąpił do właściwego organu z zapytaniem o składniki ruchome spółki — pojazdy. W postanowieniu o umorzeniu tego postępowania bynajmniej nie ma o tym żadnej wzmianki. Co istotne samochody, których właścicielem była wówczas spółka E. sp. z o.o. były i są nadal przed budynkiem siedziby spółki. Mając na uwadze daty produkcji w/w pojazdów oraz marki należy jednoznacznie stwierdzić, iż wartość tych pojazdów w 2017 r wynosiła ok. 75.-80 tys. zł, a więc znacznie przewyższała zaległość objętą egzekwowanymi tytularni wykonawczymi. Trudno więc zgodzić się z twierdzeniem organu, iż strona nie wskazała mienia, którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości nie tyle w znacznej części, co w całości.
W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III z dnia 9 kwietnia 2021 r., wydanego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 201 r., poz. 137) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.
Spór między stronami w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia czy Skarżący może odpowiadać jako były członek zarządu Spółki E. Sp. Z o.o. za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON.
Zdaniem Skarżącego wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został złożony we właściwym czasie. Nieprawidłowo organy ustaliły podstawy do złożenia takiego wniosku z dniem 4 listopada 2015 r. Skarżący zakwestionował odmowę przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz podniósł, że Spółka posiada składniki majątkowe, które umożliwiają zaspokojenie zaległości w znacznej części, składniki te posiadała w czasie prowadzenia postępowania egzekucyjnego i posiada do chwili obecnej.
Zdaniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w sprawie zaszły pozytywne przesłanki przeniesienia na stronę odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki określone w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Egzekucja z majątku Spółki okazała się bowiem bezskuteczna, a Skarżący pełnił funkcję członka zarządu tej spółki w czasie, kiedy powstały zobowiązania podatkowe przekształcone później w zaległość. Strona natomiast nie wykazała, że we właściwym czasie złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości ani nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy w niezgłoszeniu we właściwym czasie takiego wniosku, ani wniosku o przeprowadzenie postępowania układowego. Nie wskazała również mienia Spółki, z którego egzekucja mogła by umożliwić zaspokojenie zaległości w znacznej części.
Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że istotą postępowania w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu spółek kapitałowych jest badanie przesłanek pozytywnych i negatywnych mających znaczenie dla określenia istnienia odpowiedzialności konkretnego członka zarządu. Przesłanki odpowiedzialności osób trzecich - członków zarządu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe tych spółek określa art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.
Granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki kapitałowej określają przepisy rozdziału 15 działu III Ordynacji podatkowej.
W myśl art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej, w przypadkach i w zakresie przewidzianym w tym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Zakresem tej odpowiedzialności objęte zostały również odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych, a także koszty postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy odnoszące się do odpowiedzialności osób trzecich stanowią inaczej (art. 107 § 2 pkt 2 i 4 Ordynacji podatkowej).
Stosownie do art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przy tym odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje między innymi, zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (§ 2). Powyższe przepisy mają również zastosowanie do byłego członka zarządu, co wynika z § 4 art. 116 Ordynacji podatkowej.
Przy tak zakreślonych ramach prawnych rozważań w sprawie niniejszej, Sąd analizował, czy organ odwoławczy prawidłowo przyjął odpowiedzialność Skarżącego na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej.
Prawidłowe były ustalenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a jednocześnie bezsporne w sprawie, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu w spółce w czasie powstania zaległości z tytułu wpłat na PFRON za okres od września 2015 do lutego 2016 r. Z odpisu pełnego z rejestru przedsiębiorców KRS nr [...], uchwały Nr [...] Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Przedsiębiorstwa E. Sp. z o.o. w R. z dnia 27 czerwca 2013 r. oraz z rezygnacji z funkcji członka zarządu z dnia 7 lipca 2016 r. wynika, że Skarżący został wpisany i sprawował funkcję członka zarządu w Spółce od 11 czerwca 2008 r. do 7 lipca 2016 r. kiedy to złożył rezygnację. Zobowiązanie za okres od września 2015 r. do lutego 2016 r. powstało zatem w okresie sprawowania funkcji przez Skarżącego.
Organy orzekające prawidłowo przeanalizowały też przesłanki upadłościowe, w świetle odpowiedzialności wynikającej z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Na gruncie przepisów ustawy Prawo upadłościowe podstawy niewypłacalności spółki, jak prawidłowo przyjął organ odwoławczy, istniały wobec spółki już we wrześniu 2015 r., bowiem Spółka nie wywiązała się z ustawowego obowiązku wpłat na PFRON już od 20 października 2015 r.
Stosownie do art. 10 Prawa upadłościowego, upadłość ogłasza się do dłużnika, który stał się niewypłacalny. W myśl art. 11 ust. 1 ww. ustawy, dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast zgodnie z art. 11 ust. 2 tej ustawy, dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.
W zaskarżonej decyzji prawidłowo także przyjęto, że wobec Spółki zaistniały podstawy do ogłoszenia upadłości i to w okresie kiedy Skarżący pełnił funkcję członka zarządu, a wystarczającą w tym zakresie była wskazana przez organy orzekające podstawa prawna dotycząca trwałego zaprzestania regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych przez spółkę, określona w art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego.
Mianowicie, z niekwestionowanych ustaleń organu odwoławczego wynikało, że spółka zaprzestała płacenia wymagalnych zobowiązań podatkowych (wpłat na PFRON), począwszy od 20 października 2015 r., (termin płatności zobowiązania za wrzesień 2015 r.) Następnie Spółka nie wykonała kolejnych zobowiązań. Organ odwoławczy, zwracając się pismem z dnia 8 kwietnia 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ustalił iż Spółka posiadała w tym okresie również inne zaległości. Z odpowiedzi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych udzielonej pismem z dnia 9 kwietnia 2020 r., wynika iż na koncie płatnika E. Sp. z o.o. na dzień 28 grudnia 2015 r. figurowało zadłużenie za okresy 12/2012, 02/2013-05/2013, 10/2013-01/2014, 04/2014-11/2015.
Z tych względów, Sąd podziela ustalenia organu odwoławczego, że czasem właściwym do wystąpienia przez zarząd Spółki z wnioskiem o głoszenie upadłości spółki, był 4 listopada 2015 r. Należy tu doprecyzować, że powyższe okoliczności uzasadniają przyjęcie, że Spółka stała się podmiotem niewypłacalnym w rozumieniu art. 10 w zw. z art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego. Zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.
Zatem – biorąc pod uwagę treść art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego, oraz przewidziany w tym przepisie termin dwóch tygodni na wystąpienie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, należało przyjąć, że Skarżący wniosek taki mógł zgłosić już po upływie dwóch tygodni od dnia, w którym upływał termin dokonania wpłat na PFRON za wrzesień 2015 r.
W przedmiotowej sprawie pomimo, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony to należy uznać, że nie był on wnioskiem skutecznym. Z pisma z Sądu Rejonowego w R. z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt [...], wynika, iż w odpowiedzi na wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości wezwano dłużnika pismem z dnia 7 stycznia 2016 r. o uzupełnienie braków formalnych wniosku. W związku z niewykonaniem wezwania, Sąd dnia 10 lutego 2016 r. zarządził zwrot wniosku. Z ww. pisma wynika również, iż w dniu 26 lutego 2016 r. do Sądu wpłynął kolejny wniosek Spółki, zarejestrowany pod sygn. akt [...]. Dnia 5 lipca 2016 r. wezwano do uzupełnienia jego braków formalnych. W związku z brakiem wykonania również tego wezwania, Sąd wydał zarządzenie o zwrocie wniosku.
Skarżący w analizowanej sprawie nie wykazał też, aby niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy.
Podkreślić też należy, że Prawo upadłościowe wprowadza dwie niezależne od siebie przesłanki ogłoszenia upadłości: niewykonywanie wymagalnych zobowiązań pieniężnych oraz nadmierne zadłużenie. Przesłanki te mają charakter alternatywny i równorzędny, co oznacza, że zaistnienie chociażby jednej z nich jest wystarczające do stwierdzenia, że dany dłużnik stał się podmiotem niewypłacalnym w rozumieniu art. 10 w zw. z art. 11 ust. 1 lub odpowiednio art. 10 w zw. z art. 11 ust. 2 prawa upadłościowego. Może oczywiście wystąpić także taka sytuacja, w której obie te przesłanki zachodzą łącznie. Rzecz w tym, że w przypadku wykazania jednej z nich udowadnianie, że wystąpiła także druga przesłanka, nie jest potrzebne.
Podkreślić też należy, opierając się na utrwalonym stanowisku sądów administracyjnych, że w art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika lecz z konkretnym zaniechaniem, zaprzestaniem płacenia długów (wyroki NSA z 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 853/13; z 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FSK 656/13; z 25 października 2016 r., sygn. akt II FSK 2557/14). Organy obu instancji prawidłowo, za przyczynę niewypłacalności spółki, przyjęły brak wykonywania jej wymagalnych zobowiązań pieniężnych, tj. wystąpienie przesłanki wskazanej w powoływanym wyżej art. 11 ust. 1. Prawa upadłościowego.
Tym samym niezasadne okazały się zarzuty skargi dotyczące wadliwych ustaleń faktycznych co do tego, że spółka stała się podmiotem niewypłacalnym, a także przyjęcie winy Skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęciu postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego). Niezasadne były także zarzuty określenia czasu właściwego na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. W czasie pełnienia przez Skarżącego funkcji członka zarządu Spółki powstał obowiązek wystąpienia z wnioskiem o upadłość.
Zaskarżona decyzja podlegała natomiast uchyleniu z uwagi na to, że organy podatkowe przypisały Skarżącemu odpowiedzialność z art. 116 Ordynacji podatkowej w warunkach niedostatecznych ku temu ustaleń dotyczących majątku Spółki.
Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2017 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji w sprawie.
W ocenie Sądu organ odwoławczy, a wcześniej organ I instancji przedwcześnie uznały wystąpienie przesłanki braku majątku Spółki.
Skarżący bowiem wskazał na fakt posiadania majątku przez Spółkę w trakcie prowadzonego postępowania, wskazał też że majątek ten Spółka posiada również obecnie. Do składników majątkowych Spółki Skarżący zaliczył maszyny, pojazdy i urządzenia, a zatem mienie Spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości – zdaniem Skarżącego - w całości. Wśród składników majątku Spółki Skarżący wymienił pojazdy :
- [...] nr rej. [...]
- [...] nr rej. [...]
- [...] nr rej. [...]
- [...],
oraz środki trwałe:
- maszyny sprzątające automatyczne i ręczne,
- traktor do koszenia trawy z 2 kosami,
- odśnieżarkę świdrową,
- budek wartowniczy oraz przyczepy kempingowe,
Wskazać w tym miejscu należy, że bezskuteczność egzekucji ma miejsce wówczas, gdy skierowanie egzekucji do całego majątku spółki i zastosowanie różnych sposobów egzekucji, nie dało wyniku w postaci zaspokojenia roszczenia podatkowego. Należy rozumieć przez to sytuację, gdy w wyniku jej przeprowadzenia, czy to w trybie egzekucji administracyjnej, czy też egzekucji sądowej, nie osiągnięto zakładanego celu, czyli zaspokojenia roszczeń wierzyciela podatkowego. W uchwale z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II FPS 6/08 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że organy podatkowe, co prawda obowiązane są udowodnić bezskuteczność egzekucji, jednakże mogą to uczynić, za pomocą wszelkich dowodów, które tę okoliczność mogą potwierdzić. W ramach tego winny przede wszystkim wykazać, za pomocą obiektywnych dowodów, że w toku egzekucji ustalono, iż spółka nie posiada majątku, z którego można by zaspokoić wierzytelność Skarbu Państwa. Zachodzi przy tym konieczność wyczerpania wszystkich możliwych sposobów egzekucji, a egzekucja musi dotyczyć całego majątku podatnika (spółki). Tym samym, pod pojęciem bezskuteczności egzekucji należy rozumieć taką sytuację, w której nie ma jakichkolwiek wątpliwości, iż nie zachodzi żadna możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku spółki.
Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie. Skarżący bowiem wskazał konkretny majątek Spółki, który Spółka posiadała w trakcie prowadzonego postępowania, i który posiada nadal. Skarżący wniósł także o przeprowadzenie dowodów z dokumentów oraz z zeznań świadków: J.L., A.N., J.S., M.M. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jedynie lakonicznie odniósł się do tych okoliczności.
Podnieść należy, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie zweryfikował sytuacji majątkowej Spółki. Nie przedstawił chociażby ogólnego szacunku majątku Spółki. Nie zbadał także, czy w sprawie jest szansa zaspokojenia należności z wpływów z posiadanego przez Spółkę majątku. Tym bardziej, że Skarżący określił wartość majątku Spółki na kwotę około 75.000-80.000 zł. Do kwestii tej organ odwoławczy nie odniósł się ani w zaskarżonej decyzji, ani nawet w odpowiedzi na skargę.
Powyższe niewyjaśnione okoliczności rodzą wątpliwości i pytania, w tym przede wszystkim co do rzetelnych danych na temat tego, jaka jest w istocie sytuacja majątkowa Spółki.
Stanowisko organów obu instancji, że egzekucja wobec Spółki jest bezskuteczna, nie znajduje – zdaniem Sądu - potwierdzenia w dotychczas zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, ani tym bardziej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżący nie otrzymał jasnego wyjaśnienia sytuacji majątkowej Spółki. Nie jest zrozumiałe dlaczego organy odmówiły przeprowadzenia dowodów i wyjaśnienia sprawy. Skarżący wskazał przecież bardzo konkretnie na posiadany majątek Spółki. Taka postawa organu jest tym bardziej niezrozumiała, że w sposób oczywisty narusza prawa strony. Artykuł 116 § 1 Ordynacji podatkowej jasno przecież stwierdza, że członek zarządu może uchronić się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki, jeżeli wskaże na majątek spółki, z którego może być przeprowadzona egzekucja, która umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowej w znacznej części.
Dotychczasowe działania organu nie wykazały, że egzekwowana kwota zaległości z tytułu wpłat na PFRON nie może być zaspokojona z majątku Spółki.
To organ musi wykazać, że brak jest mienia spółki, z którego egzekucja jest faktycznie możliwa (por. wyrok WSA w Gliwicach w sprawie o sygnaturze akt I SA/Gl 112/19, wyrok WSA w Warszawie z 28 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 349/19, czy wyrok WSA we Wrocławiu sygn. akt I SA/Wr 441/19).
W sprawie zatem, w zakresie przesłanki bezskuteczności egzekucji nie została wyjaśniona kwestia w tym zakresie kluczowa, mianowicie, jaka jest wartość rynkowa (zbywcza) posiadanego przez Spółkę majątku i czy w ogóle jakiś majątek posiada. Skarżący twierdzi, że tak, a więc organy miały obowiązek to twierdzenie zweryfikować.
Organy obu instancji zaniechały wyjaśnienia powyższych okoliczności.
Podkreślić należy, że przez bezskuteczność egzekucji w rozumieniu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej należy rozumieć sytuację, w której nie ma jakichkolwiek wątpliwości, że nie zachodzi żadna możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku spółki (np. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 23 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Go 2/17, wyrok WSA w Rzeszowie z 14 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 636/16, tak też wyrok SN z 28 października 2009 r., I UK 134/09 i z 6 marca 2012 r., I UK 318/11).
Powtórzyć również należy, że organy już w toku prowadzonego postępowania zostały poinformowane przez Skarżącego o możliwości posiadania majątku przez Spółkę. Istnienie natomiast powyżej opisanych składników majątku Spółki w postaci maszyn, pojazdów i urządzeń powinno zostać przez organy zweryfikowane. To organy w tej sprawie były zobowiązane wyjaśnić wszelkie kwestie dotyczące postępowania egzekucyjnego w tym zakresie. Organ odwoławczy w tej sprawie miał zatem obowiązek rzetelnie wyjaśnić i zbadać kwestię zbywalności tych składników majątku Spółki i możliwość zaspokojenia zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON, przeniesionych na Skarżącego w tej sprawie.
WSA we Wrocławiu w wyroku z 26 kwietnia 2018 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 194/18 trafnie podkreślił, że rozróżnienie przesłanek warunkujących przeniesienie odpowiedzialności z art. 116 Ordynacji podatkowej (pozytywnych i egzoneracyjnych) i konieczność właściwego ich postrzegania ma dalsze konsekwencje, wyrażające się warunkami ich zastosowania, w szczególności dotyczy to ciężaru ich dowodzenia. Przyjmując, że mamy do czynienia ze znanym składnikiem mienia, który winien być objęty postępowaniem egzekucyjnym, ciężar wykazania bezskuteczności egzekucji spoczywa na organie podatkowym, który winien wykazać, że podjęto wszelkie prawem przewidziane działania zmierzające do zaspokojenia zaległości podatkowych. To z kolei podlega dalszej weryfikacji. Kwalifikując zaś dany składnik majątkowy w ramach mienia, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, ciężar dowodzenia istnienia takiego majątku i możliwości przeprowadzenia z niego egzekucji spoczywa na stronie postępowania, okoliczność ta grupowana jest bowiem po stronie tzw. przesłanek egzoneracyjnych. Taką kwalifikację uzasadnia użyte przez ustawodawcę w treści art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej stwierdzenie "a członek zarządu nie wykazał, że (...)". Wówczas obowiązki organu podatkowego i egzekucyjnego są inne, gdyż mienie spółki wykazywane przez członka zarządu zwalnia go od odpowiedzialności tylko wtedy, gdy jest to mienie konkretne, rzeczywiście istniejące, nadające się do efektywnej egzekucji.
Zaskarżona decyzja nie zawiera rzetelnego uzasadnienia, które wymaga powołania się na aktualną szacunkową wartość posiadanego przez Spółkę majątku.
Organy podatkowe przy przenoszeniu na osobę trzecią odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki (cudzy dług) są zobowiązane wykazać bezskuteczność egzekucji. Czynności egzekucyjne winny zatem cechować się rzetelnością i wnikliwością w zakresie poszukiwania majątku, do którego egzekucja mogłaby być skierowana. W konsekwencji zatem ocena dokonana przez organ odwoławczy w tej sprawie, co do bezskuteczności egzekucji, może i powinna być kontrolowana przez Sąd.
Przedstawione powyżej działania organu odwoławczego, w kontekście analizowanej przesłanki odpowiedzialności osoby trzeciej nie mogą być uznane za wystarczające. W rezultacie należało uznać, że organy orzekające nie wykazały bezskuteczności egzekucji.
Przypomnieć należy, że w ramach przesłanki z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w postaci bezskuteczności egzekucji, konieczne jest wykazanie braku majątku umożliwiającego zmniejszenie zaległości podmiotu zobowiązanego i przełożenia tych wartości za zakres kwotowy odpowiedzialności osoby trzeciej.
Bezskuteczną egzekucję należy rozumieć jako sytuację, w której nie ma jakichkolwiek wątpliwości, iż nie zachodzi żadna możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2007 r. sygn. akt I FSK 46/06; z 4 marca 2009 r. sygn. akt I FSK 87/08; z 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FSK 1951/10; z 25 marca 2014 r. sygn. akt I GSK 1024/12). Zgodzić się też należy z Sądem Najwyższym, że niska efektywność postępowania egzekucyjnego nie oznacza bezskuteczności egzekucji, o której mowa w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej (wyrok z 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II UK 80/11, OSNP 2012/23-24/296).
Podkreślić należy, że wszystkie okoliczności faktyczne mające wpływ na odpowiedzialność członka zarządu na gruncie art. 116 Ordynacji podatkowej powinny zostać wyjaśnione przez organ podatkowy, zgodnie z odpowiednimi przepisami postępowania, w szczególności z art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wynikającej z art. 122 tej ustawy, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Została ona skonkretyzowana w art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, który nakłada na organ podatkowy obowiązek zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tym samym organ prowadzący postępowanie jest obowiązany zebrać materiał dowodowy dotyczący wszystkich okoliczności, z którymi – na podstawie obowiązujących przepisów – wiążą się skutki prawne" (S. Babiarz i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. X, WKP 2017). Artykuł 191 Ordynacji podatkowej stanowi natomiast, że organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Odnosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że organy obu instancji nie sprostały obowiązkom nałożonym przez powołane przepisy prawa. W toku postępowania nie wyjaśniły bowiem wszystkich okoliczności, które w świetle przywołanych przepisów Ordynacji podatkowej miały istotny wpływ na przeniesienie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości Spółki.
Wobec powyższego należało uznać, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji w zakresie ustaleń organów orzekających o bezskuteczności egzekucji jest przedwczesna, nie została bowiem wyjaśniona kwestia posiadanego przez Spółkę majątku, a zatem decyzje te naruszają tym samym art. 121, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, a także art. 188 w zw. z art. 197 Ordynacji podatkowej w zakresie wniosków o bezskuteczności egzekucji wobec Spółki. Powyższe naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Raz jeszcze należy powtórzyć za Sądem Najwyższym, że niska efektywność postępowania egzekucyjnego nie oznacza bezskuteczności egzekucji, o której mowa w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej (wyrok z 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II UK 80/11, OSNP 2012/23-24/296).
Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni powyższą ocenę prawną i rzetelnie wyjaśni, czy spełniona została przesłanka bezskuteczności egzekucji wobec Spółki z ujawnionych składników jej majątku w postaci powołanych powyżej maszyn, pojazdów i urządzeń. Organ w szczególności, podejmie działania w kierunku zweryfikowania wartości tego majątku
Prawdopodobne jest, że Spółka posiada majątek, o realnej wartości rynkowej, a pomimo inicjatywy dowodowej Strony, organy tej kwestii nie wyjaśniły, nie zweryfikowały nawet, czy w istocie Spółka posiada wymienione składniki majątku.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie pierwszym wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a. Ponieważ tożsame uchybienia zostały stwierdzone w wydanej decyzji przez organ I instancji, Sąd zastosował ten środek prawny również i do tej decyzji na podstawie art. 135 P.p.s.a.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Koszty poniesione przez stronę w sprawie stanowiły wpis sądowy w wysokości 500 zł, oraz koszty zastępstwa prawnego w wysokości 480 zł.