III SA/Wa 1920/24

III SA/Wa 1920/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-11-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-08-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Baran /sprawozdawca/
Andrzej Cichoń
Maciej Kurasz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną interpretację indywidualną w części uznającej stanowisko za nieprawidłowe
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 14b § 1 i 3, art.14c § 1 i 2, art. 120, art. 121 § 1, art. 14h
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2805
art. 15c ust. 12
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Baran (sprawozdawca), sędzia WSA Andrzej Cichoń, Protokolant referent Klaudia Staręga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 5 lipca 2024 r. nr 0114-KDIP2-2.4010.225.2024.1.PK w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną w zaskarżonej części, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz M. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 6 maja 2024 r. M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "skarżąca" lub "spółka") złożyła do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej jako: "organ interpretacyjny" lub "Dyrektor KIS") wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych.
We wniosku wskazano, że spółka wchodzi w skład międzynarodowej Grupy I. ("Grupa") zajmującej się sprzedażą odzieży oraz akcesoriów. Spółka jest polskim rezydentem podatkowym, posiadającym swoją siedzibę i miejsce prowadzenia działalności na terytorium Polski.
Rokiem podatkowym spółki jest okres trwający od 1 lutego do 31 stycznia roku następnego. Spółka prowadzi rachunkowość zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości (MSR). W konsekwencji, zobowiązana jest do stosowania Międzynarodowych Standardów w Sprawozdawczości Finansowej ([...]).
W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, spółka zawiera umowy najmu powierzchni sklepowych w wielu lokalizacjach (galeriach handlowych) w całej Polsce. Co do zasady, umowy najmu przewidują, iż wynagrodzenie przysługujące wynajmującemu z tytułu najmu jest ustalane i regulowane w następujący sposób:
- czynsz najmu jest fakturowany i płatny w okresach miesięcznych;
- umowa najmu określa stawkę czynszu wyrażoną w walucie obcej (EUR);
- w celu wystawienia faktury na rzecz spółki, wynajmujący dokonują przeliczenia kwoty wynagrodzenia wyrażonego w EUR na PLN, według średniego kursu wymiany Narodowego Banku Polskiego obowiązującego w dniu poprzedzającym dzień wystawienia danej faktury;
- w efekcie, faktury z tytułu najmu powierzchni handlowych jakie otrzymuje spółka od wynajmujących wskazują wynagrodzenie wyrażone w złotych;
- także zapłata czynszu dokonywana jest w polskiej walucie.
Zważywszy, że podstawą do wyliczenia wynagrodzenia należnego wynajmującym za poszczególne okresy (miesiące) najmu jest waluta obca (EUR), spółka pozostaje narażona w zakresie powyższego rozliczenia na ryzyko zmienności kursów walutowych – wyjaśniono we wniosku.
Ponadto – wyjaśniła skarżąca - z dniem 1 stycznia 2019 roku nastąpiła zmiana [...] (Leasing). Zmiana ta zakładała zrównanie leasingu operacyjnego i leasingu finansowego dla celów sprawozdawczości finansowej. Skutkowało to zobowiązaniem jednostek gospodarczych do ujęcia prawie wszystkich umów noszących znamiona leasingu (w tym dzierżawy i najmu) w bilansie (wyjątek dotyczy krótkoterminowych leasingów, tj. poniżej 12 miesięcy oraz aktywów nisko cennych). Zmiana ta miała na celu odzwierciedlenie w bilansie prawa leasingobiorcy (najemcy) do używania aktywa w danym okresie czasu oraz ujęcie związanego z nim całościowego zobowiązania do zapłaty czynszów/rat leasingowych. W efekcie powyższych zmian [...] skarżąca została zobowiązana do wykazania w księgach rachunkowych pełnej kwoty zobowiązań wynikających z umów najmu powierzchni komercyjnych za cały okres obowiązywania tych umów. Wartość tych zobowiązań podlega corocznej aktualizacji w oparciu o pozostały okres trwania stosunku najmu. Z uwagi na fakt, że w umowach najmu zawieranych przez spółkę czynsz ustalany jest w oparciu o stawkę wyrażoną w EUR (przeliczaną na PLN w dniu wystawienia faktury), wycena zobowiązań leasingowych (z tytułu najmu) w księgach rachunkowych spółki jest obarczona ryzykiem walutowym wynikającym z wahań kursu wymiany EUR/PLN. W konsekwencji Grupa zdecydowała o konieczności wdrożenia instrumentów zabezpieczających spółkę (oraz inne jednostki z Grupy prowadzące analogiczną działalność gospodarczą) przed ww. ryzykiem.
Jako najbardziej odpowiedni dla zakładanych celów uznano instrument zabezpieczający w postaci tzw. pożyczki hedgingowej, tj. pożyczki, z której środki wykorzystywane są do utworzenia depozytu zabezpieczającego ww. wahania walutowe (dalej ogólnie jako: "instrument", "pożyczka hedgingowa", "pożyczka z depozytem"). Podmiotem udzielającym pożyczki hedgingowej jest podmiot z Grupy z siedzibą w Holandii (I. B.V.), pełniący rolę banku wewnętrznego Grupy. Pożyczka hedgingowa jest zawierana na okres kilku lat i może być odnawiana poprzez aneksowanie umowy pierwotnej albo zawarcie nowej umowy na kolejne lata. Pierwszą taką umowę spółka zawarła w roku 2019 i od tego czasu instrument ten jest przez nią wykorzystywany. Spółka planuje również korzystanie z pożyczki hedgingowej w przyszłości. Umowa na pożyczkę hedgingową stanowi transakcję odrębną od umów pożyczkowych, jakie spółka zawarła/zawiera z tym samym podmiotem powiązanym na cele działalności operacyjnej lub inne cele szczególne.Pożyczka hedgingowa (której dotyczy niniejszy wniosek) jest pożyczką oprocentowaną, na zasadach analogicznych jak pozostałe pożyczki otrzymywane od tego pożyczkodawcy (zgodnie z posiadanymi analizami cen porównawczych). Odsetki od pożyczki hedgingowej są naliczane, dokumentowane notą odsetkową wystawianą przez pożyczkodawcę oraz płatne przez spółkę - w okresach kwartalnych. Od dokonywanych wypłat spółka potrąca i wpłaca do urzędu skarbowego podatek u źródła zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Środki otrzymane przez skarżącą w ramach pożyczki hedgingowej (udzielanej w PLN) są wykorzystywane do zakupu waluty EUR (konwertowane na EUR) i lokowane na rachunku spółki prowadzonym w banku zewnętrznym. Środki te tworzą depozyt (stanowiący zabezpieczenie dotyczące wahań walutowych), z którego spółka korzysta w miarę zapotrzebowania i zgodnie z ich przeznaczeniem.
Wypływ środków z depozytu (sprzedaż waluty) generuje różnice kursowe, które półka rozpoznaje do celów podatkowych, zgodnie z art. 15a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: "ustawa o CIT"), analogicznie jak zrealizowane różnice kursowe od środków własnych. Spółka nie rozlicza podatkowo niezrealizowanych różnic kursowych wynikających wyłącznie z wyceny środków zgromadzonych na depozycie. Środki pieniężne na depozycie podlegają oprocentowaniu (na poziomie rynkowym), które stanowi dla spółki przychód podatkowy.
Skarżąca zaznaczyła, że umowa pożyczki hedgingowej (a faktycznie depozyt utworzony z jej środków) nie ma na celu osiągania przez nią zysków, lecz wyłącznie zabezpieczenie prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym – podniesiono we wniosku - spółka uznaje, że zastosowanie (wdrożenie) instrumentu zabezpieczającego, obejmującego pożyczkę hedgingową i depozyt, nie następuje w celach spekulacyjnych. Podstawowym celem pożyczek hedgingowych jest umożliwienie utworzenie depozytu jako naturalnego zabezpieczenia spółki przed wpływem zmian kursów walutowych, jakie mogą mieć negatywny wpływ na pozycję bilansową spółki w związku z jej zobowiązaniami wynikającymi z umów najmu oraz, wynikającym z [...], obowiązkiem ich wyceny (z góry, za cały okres umowy najmu) i ujęcia w księgach rachunkowych wartości tych zobowiązań (których podstawą kalkulacji są wartości w walucie obcej).
Z szerszej perspektywy opisywany instrument (pożyczka hedgingowa z depozytem) zabezpiecza same zobowiązania z umów najmu, które są ujawniane zgodnie z [...] w księgach do końca okresu ich obowiązywania w oparciu o wartości czynszu wyrażonego w EUR. Spółka zwraca uwagę, że na skutek wdrożenia [...] oraz związanego z tym ryzykiem wahań wartości zobowiązań z tytułu umów najmu w bilansie, spółka ponosi dodatkowe ryzyko dotyczące pogorszenia jej wskaźników rentowności i tym samym m.in. zdolności kredytowej. W konsekwencji, korzystanie z pożyczki hedgingowej, jako instrumentu zabezpieczającego ww. ryzyka, służy całokształtowi działalności gospodarczej Spółki i tym samym - uwzględniając kompleksowo przedstawione okoliczności - zabezpiecza źródło jej przychodów oraz przyczynia się do uzyskiwania przychodów z prowadzonej działalności handlowej.
W ramach wniosku spółka zwróciła się o wydanie interpretacji indywidualnej zarówno w odniesieniu do stanu faktycznego (czyli dotychczas otrzymanej pożyczki hedgingowej), jak i zdarzenia przyszłego (w zakresie przyszłych pożyczek hedgingowych). Zarówno pożyczki dotychczas otrzymane, jak i pożyczki hedgingowe, które spółka może otrzymać w przyszłości były/są/będą udzielane na analogicznych zasadach i w tym samym celu; w poszczególnych przypadkach różny może być okres, na jaki udzielana jest pożyczka, kwota pożyczki i wysokość oprocentowania obowiązująca w danym okresie.
W oparciu o powyższy stan faktyczny skarżąca sformułowała następujące pytania:
1. Czy odsetki płatne na rzecz pożyczkodawcy tytułem wynagrodzenia za udzielenie pożyczki hedgingowej stanowią dla spółki koszty uzyskania przychodów, zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, tj. jako dotyczące instrumentu zabezpieczającego związanego z jej działalnością gospodarczą i przychodami spółki (a nie transakcjami o charakterze spekulacyjnym)?
2. Czy odsetki płatne na rzecz pożyczkodawcy tytułem wynagrodzenia za udzielenie pożyczki hedgingowej stanowią tzw. koszty finansowania dłużnego, o których mowa w art. 15c ust. 12 ustawy o CIT i tym samym podlegają ograniczeniom w zaliczaniu ich w koszty uzyskania przychodu na podstawie art. 15c ust. 1 ww. ustawy?
3. Czy prawidłowo spółka uznaje, że zrealizowane różnice kursowe wynikające z wypływu środków (sprzedaży waluty EUR) z depozytu utworzonego w związku z otrzymaniem pożyczki hedgingowej zwiększają odpowiednio jej przychody jako dodatnie różnice kursowe oraz koszty uzyskania przychodów jako ujemne różnice kursowe, zgodnie z art. 15a ustawy o CIT?
4. Czy w odniesieniu do ujemnych różnic kursowych realizowanych na środkach z depozytu utworzonego w związku z zawartą transakcją hedgingową (pożyczką) ma zastosowanie ograniczenie w zaliczalności w koszty uzyskania przychodu wynikające z art. 15c ust. 1 ustawy o CIT?
5. Czy przychody i koszty uzyskiwane przez spółkę w związku z otrzymaniem pożyczki hedgingowej (obejmujące po stronie kosztowej: odsetki wypłacane na rzecz pożyczkodawcy i ujemne różnice kursowe od środków na depozycie, a po stronie przychodowej: odsetki od depozytu oraz dodatnie różnice kursowe od środków na depozycie) należy zaliczać do źródła przychodów, o którym mowa w art. 7b ustawy o CIT, tj. do przychodów z zysków kapitałowych, czy do pozostałych źródeł?
Skarżąca zaprezentowała następujące odpowiedzi na powyższe pytania przedstawiając własne stanowisko:
Ad 1. Odsetki płatne na rzecz pożyczkodawcy tytułem wynagrodzenia za udzielenie pożyczki hedgingowej stanowią dla spółki koszty uzyskania przychodów, zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT. Pozostają bowiem w związku z uzyskiwaniem przez spółkę przychodów z podstawowej działalności gospodarczej oraz zachowaniem i zabezpieczeniem źródła jej przychodów. Tym samym pożyczka hedgingowa nie może być uznana za transakcję dokonaną w celach spekulacyjnych.
Ad 2. Odsetki płatne na rzecz pożyczkodawcy tytułem wynagrodzenia za udzielenie pożyczki hedgingowej nie powinny podlegać ograniczeniom w zaliczaniu ich w koszty uzyskania przychodu na podstawie art. 15c ust. 1 o CIT ustawy. Z uwagi na charakter pożyczki hedgingowej oraz jej cel, odsetki te nie powinny bowiem być traktowane jako koszty finansowania dłużnego w rozumieniu art. 15c ust. 12 ww. ustawy.
Ad 3. Zasadne jest traktowanie przez spółkę zrealizowanych różnic kursowych na środkach z depozytu utworzonego ze środków pochodzących z pożyczki hedgingowej jako różnic kursowych w rozumieniu art. 15a ustawy o CIT, zwiększających odpowiednio przychody podatkowe lub koszty uzyskania przychodu.
Ad 4. Ujemne różnice kursowe realizowane na środkach z depozytu, jako dotyczące środków z pożyczki stanowiącej (wraz z tym depozytem) instrument zabezpieczający nie podlegają ograniczeniom z art. 15c ust. 1 ustawy o CIT, gdyż nie stanowią kosztów finansowania dłużnego w rozumieniu art. 15c ust. 12 ww. ustawy.
Ad 5. Przychody i koszty (wskazane powyżej) uzyskiwane przez spółkę w związku z otrzymaniem pożyczki hedgingowej z depozytem należy zaliczać do źródła przychodów innych niż przychody z zysków kapitałowych.
W zaskarżonej interpretacji z dnia 5 lipca 2024 r. organ interpretacyjny uznał za prawidłowe stanowisko skarżącej w zakresie pytań nr 1, 3, 4 i 5.
W odniesieniu do pytania oznaczonego we wniosku numerem 2. Dyrektor KIS uznał za nieprawidłowe stanowisko skarżącej spółki. Uzasadniając swoje stanowisko w spornym zakresie, na wstępie Dyrektor KIS przytoczył treść przepisów art. 15c ust. 12 i art. 15c ust. 13 ustawy o CIT. Stwierdził, że wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów, o którym mowa w art. 15c ustawy o CIT dotyczy kosztów finansowania dłużnego. Nie jest przy tym istotne, na rzecz kogo koszty te zostały poniesione. W szczególności regulacja ta nie uzależnia jej stosowania do tego, czy udzielającym finansowania jest podmiot powiązany z podatnikiem (bezpośrednio lub pośrednio).
Następnie Dyrektor KIS przytoczył treść art. 2 ust. 1 dyrektywy Rady (EU) 2016/1164 z dnia 12 lipca 2016 r. ustanawiającej przepisy mające na celu przeciwdziałanie praktykom unikania opodatkowania, które mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego ("dyrektywa ATAD").
Organ interpretacyjny wskazał, że wynikający z powyższej dyrektywy zakres pojęcia "finansowanie zewnętrzne" jest bardzo szeroki. Wyjaśnił również, że treść przywołanego art. 15c ust. 12 ustawy CIT wskazuje, że katalog kosztów ujętych w definicji "kosztów finansowania dłużnego" ma charakter przykładowy (nie enumeratywny), o czym świadczy użycie przez ustawodawcę sformułowań "wszelkiego rodzaju koszty" oraz "w szczególności". Nie budzi zatem wątpliwości, że definicja kosztów finansowania dłużnego została nakreślona zarówno w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, jak i w dyrektywie bardzo szeroko. Każdorazowo o tym, czy dany koszt stanowi "koszt finansowania dłużnego" decydować będzie, czy jest to "koszt związany z uzyskaniem środków finansowych i z korzystaniem z nich".
Zdaniem organu interpretacyjnego, ograniczenie kosztów na podstawie art. 15c ustawy o CIT, może dotyczyć jedynie kosztów zabezpieczenia zobowiązań, a nie wierzytelności. Koszty ponoszone w związku z pożyczką hedgingową (odsetki) stanowią zapłatę za udostępnienie środków i korzystanie z nich. Oznacza to, że ponoszone ww. koszty uzyskiwane przez pożyczkodawcę stanowią koszty finansowania dłużnego w rozumieniu art. 15c ust. 12 ustawy o CIT i będą podlegały potencjalnemu limitowaniu w zakresie zaliczania do kosztów uzyskania przychodów.
Odsetki od pożyczki hedgingowej płatne na rzecz pożyczkodawcy tytułem wynagrodzenia za udzielenie pożyczki hedgingowej stanowią koszty finansowania dłużnego, o których mowa w art. 15c ust. 12 ustawy o CIT i tym samym podlegają ograniczeniom w zaliczaniu ich w koszty uzyskania przychodu na podstawie art. 15c ust. 1 ww. ustawy. Wypłata ww. odsetek stanowi dla spółki koszt związany z uzyskaniem środków finansowych i z korzystaniem z nich – stwierdził organ interpretacyjny.
W konsekwencji Dyrektor KIS nie zgodził się ze skarżącą, że odsetki od pożyczki hedgingowej nie powinny być traktowane jako koszty finansowania dłużnego w rozumieniu art. 15c ust. 12 ustawy o CIT z uwagi na charakter pożyczki oraz jej cel.
Pismem z dnia 5 sierpnia 2024 r. skarżąca spółka wniosła skargę na powyższą interpretację indywidualną wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej odpowiedzi na pytanie nr 2, a nadto o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Zaskarżonej interpretacji indywidualnej zarzucono:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 15c ust. 1 i 12 ustawy o CIT w zw. z art. 2 ust. 1 Dyrektywy ATAD poprzez:
- błąd wykładni art. 15c ust. 12 ww. ustawy (w zw. z ww. przepisem Dyrektywy ADAT), polegający na uznaniu, iż zdefiniowane w tym przepisie koszty finansowania dłużnego (o których mowa w art. 15c ust. 1) obejmują również koszty związane z wdrożeniem i stosowaniem instrumentu zabezpieczającego w postaci pożyczki hedgingowej, zabezpieczającej pozycję bilansową podatnika i jego działalność przed wahaniami kursów waluty, tj. niezależnie od charakteru i celu takiej pożyczki - co pozostaje w sprzeczności z wykładnią językową, systemową, celowościową i wspólnotową analizowanego przepisu, a także
- nieprawidłową ocenę co do zastosowania w przedstawionym stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym przepisu art. 15c ust. 12, i w konsekwencji art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, poprzez uznanie, że określone w tych przepisach ograniczenie w zaliczalności wydatków w koszty uzyskania przychodu może mieć zastosowanie do odsetek od pożyczki hedgingowej opisanej we wniosku spółki;
2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 14b § 1 i § 3 i art. 14c § 1 i 2, a także art. 120 i art. 121 § 1 oraz art. 2a w zw. z art. 14h Ordynacji podatkowej poprzez przede wszystkim:
- pominięcie istotnych okoliczności przedstawionych we wniosku, tj. celu i charakteru pożyczki hedgingowej, przy ocenie możliwości zastosowania w tym zakresie ograniczeń wynikających z art. 15c ustawy o CIT;
- sprzeczności w uzasadnieniu skarżonej interpretacji, wynikające z uznania, że art. 15c ust. 12 ustawy o CIT obejmuje wszystkie formy uzyskania finansowania zewnętrznego i korzystania z niego przez podatnika, a jednocześnie zastosowanie regulacji art. 15c ww. ustawy do pożyczki hedgingowej, której istotą nie jest "uzyskanie finansowania i korzystanie z niego", lecz zabezpieczenie pozycji bilansowej i działalności operacyjnej spółki przed wahaniami kursów walut;
- niepełne uzasadnienie interpretacji, wynikające m.in. z pominięcia argumentacji spółki odwołującej się do powołanego przez spółkę orzecznictwa potwierdzającego jej stanowisko,
- naruszenie zasady zaufania do organów oraz zasady legalizmu, spowodowane wydaniem interpretacji indywidualnej naruszającej ww. przepisy prawa (tj. ustawy o CIT oraz Ordynacji podatkowej);
- poprzez rozstrzygnięcie na niekorzyść podatnika wątpliwości interpretacyjnych pojęcia "koszty finansowania dłużnego", zawartego w przepisach art. 15c ustawy o CIT.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor KIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 dalej jako: ppsa), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa wydawane w indywidualnych sprawach.
Na podstawie art. 146 § 1 ppsa, uwzględniając skargę na akt lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i pkt 4a, sąd uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność tej czynności, a art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Art. 145 § 1 pkt 1 ppsa stanowi zaś, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślenia wymaga, że specyfika postępowania w sprawie wydania pisemnej interpretacji polega między innymi na tym, że organ interpretacyjny rozpatruje sprawę tylko i wyłącznie w ramach zagadnienia prawnego zawartego w pytaniu podatnika, stanu faktycznego przedstawionego przez niego oraz wyrażonej przez podatnika oceny prawnej (stanowisko podatnika). Organ nie przeprowadza
w tego rodzaju sprawach postępowania dowodowego, ograniczając się do analizy okoliczności podanych we wniosku. W stosunku tylko do tych okoliczności wyraża następnie swoje stanowisko, które winno być ustosunkowaniem się do stanowiska prezentowanego w danej sprawie przez wnioskodawcę, a w razie negatywnej oceny stanowiska wyrażonego we wniosku - winno wskazywać prawidłowe stanowisko z uzasadnieniem prawnym (art. 14b § 3 i art. 14c § 1 i § 2 ordynacji podatkowej).
Kontrola sądu administracyjnego w swojej istocie polega na ocenie, czy za podstawę udzielonej interpretacji podatkowej posłużył stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe przedstawione przez podatnika we wniosku o interpretację, jeśli tak, to czy organ prawidłowo zinterpretował przepisy prawa.
Trzeba również wyjaśnić, że zgodnie z art. 57a ppsa skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W doktrynie podkreśla się, że w świetle przytoczonego przepisu sąd bada prawidłowość zaskarżonej interpretacji indywidualnej tylko z punktu widzenia zarzutów skargi i wskazanej w niej podstawy prawnej. W szczególności sąd nie może podjąć żadnych czynności zmierzających do ustalenia innych, poza wskazanymi w skardze, naruszeń prawa. W wypadku zaś ustalenia takich wad w toku kontroli przeprowadzonej w granicach wyznaczonych skargą, nie może ich uwzględnić przy formułowaniu rozstrzygnięcia w sprawie (por. A. Kabat, Komentarz do art. 57 (a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie VI Wolters Kluwer, wyd. elektr.; zob. też S. Babiarz (red.), K. Aromiński, Postępowanie sądowoadministracyjne w praktyce, publ. Lex 2015).
Kontrola zaskarżonej interpretacji indywidualnej (w zaskarżonym zakresie) we wskazanych wyżej granicach prowadzi do wniosku, że interpretacja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy odsetki od pożyczki hedgingowej płatne na rzecz pożyczkodawcy tytułem wynagrodzenia za udzielenie pożyczki hedgingowej stanowią koszty finansowania dłużnego, o których mowa w art. 15c ust. 12 ustawy o CIT i tym samym podlegają ograniczeniom w zaliczaniu ich w koszty uzyskania przychodu na podstawie art. 15c ust. 1 ww. ustawy.
Zdaniem organu interpretacyjnego, definicja kosztów finansowania dłużnego, zawarta w art. 15c ust. 12 ustawy o CIT, obejmuje swym zakresem koszty związane z wszelkimi rodzajami pożyczek, niezależnie od tego jaki faktycznie mają one charakter i w jakim celu umowy ich dotyczące zostały zawarte. Wypłata ww. odsetek stanowi dla spółki koszt związany z uzyskaniem środków finansowych i z korzystaniem z nich.
Spółka natomiast stoi na stanowisku, że zawarcie umowy pożyczki hedgingowej, która prowadzi do zgromadzenia środków w EUR w postaci depozytu wykorzystywanego wyłącznie do zabezpieczenia ryzyk spółki związanych z wahaniami kursów walutowych i ich wpływem na wycenę wartości zobowiązań z umów najmu ujmowanych w księgach rachunkowych zgodnie z wymogami [...] (zabezpieczenie pozycji bilansowej) - nie wiąże się z ponoszeniem przez spółkę wydatków, które można by uznać za koszty finansowania dłużnego w rozumieniu art. 15c ust. 12 ustawy o CIT. W konsekwencji, wypłacane odsetki od pożyczki hedgingowej nie powinny podlegać ograniczeniom z art. 15c ust. 1 ww. ustawy.
Zauważyć należy, że spór analogiczny do powyższego był przedmiotem oceny tutejszego sądu, który w wyrokach z 7 listopada 2024 roku, w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1916/24 oraz III SA/Wa 1917/24, uchylił interpretacje indywidualne (w zaskarżonej części), wydane na kanwie okoliczności analogicznych do przedstawionych przez skarżącą w sprawie niniejszej. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w tych orzeczeniach i w dalszej części uzasadnienia posłuży się argumentacją w nich przedstawioną.
Zdaniem sądu, Dyrektor KIS, wydając zaskarżoną interpretację w zakresie odpowiedzi na pytanie nr 2 naruszył przepisy prawa materialnego, a to art. 15c ust. 1 i 12 ustawy o CIT w zw. z art. 2 ust. 1 dyrektywy ATAD, w sposób wskazany w skardze.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że skarga dotyczyła jedynie interpretacji w zakresie odpowiedzi na pytanie nr 2. Stanowisko organu uznające za prawidłową ocenę prawną wnioskodawcy, co do odpowiedzi na pytania nr 1 i nr 3-5 było zgodne z prawem i nie stanowiło przedmiotu zaskarżenia.
Na podstawie przepisów ustawy z 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. z 2017 r. poz. 2175; dalej: ustawa nowelizująca) nastąpiła nowelizacja przepisów ograniczających wysokość zaliczanych do kosztów uzyskania przychodów odsetek (kosztów finansowania dłużnego). W ramach implementacji dyrektywy Rady (EU) 2016/1 164 z 12 lipca 2016 r., ustanawiającej przepisy mające na celu przeciwdziałanie praktykom unikania opodatkowania, które mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego (dyrektywa ATAD), dokonano modyfikacji przepisów dotyczących tzw. niedostatecznej kapitalizacji (thin cap), tj. przepisów przeciwdziałających nadmiernemu finansowaniu podatników długiem, co skutkuje erozją bazy podatkowej w państwie siedziby spółki (art. 15c i art. 15ca ustawy o CIT).
Zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Koszty poniesione w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego, poprzedzającego dzień poniesienia kosztu.
Stosownie do art. 15c ust. 1 ustawy o CIT, podatnicy, o których mowa w art. 3 ust. 1, są obowiązani wyłączyć z kosztów uzyskania przychodów koszty finansowania dłużnego w części, w jakiej nadwyżka kosztów finansowania dłużnego przekracza wyższą ze wskazanych kwot:
1) kwotę 3 000 000 zł albo
2) kwotę obliczoną według następującego wzoru (...) [czyli 30% EBIDTA].
Według natomiast art. 15c ust. 12 ww. ustawy, przez koszty finansowania dłużnego rozumie się wszelkiego rodzaju koszty związane z uzyskaniem od innych podmiotów, w tym od podmiotów niepowiązanych, środków finansowych i z korzystaniem z tych środków, w szczególności odsetki, w tym skapitalizowane lub ujęte w wartości początkowej środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej, opłaty, prowizje, premie, część odsetkową raty leasingowej, kary i opłaty za opóźnienie w zapłacie zobowiązań oraz koszty zabezpieczenia zobowiązań, w tym koszty pochodnych instrumentów finansowych, niezależnie na rzecz kogo zostały one poniesione.
Zmiany przepisów ustawy o CIT w zakresie wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów kosztów finansowania dłużnego, które weszły w życie 1 stycznia 2018 r. stanowią implementację dyrektywy ATAD. Zgodnie z definicją kosztów finansowania zewnętrznego zawartą w art. 2 pkt 1 ww. dyrektywy, są nimi: "wydatki z tytułu odsetek od wszystkich form zadłużenia, inne koszty ekonomicznie równoważne odsetkom i wydatki poniesione w związku z pozyskiwaniem finansowania, zgodnie z definicją w prawie krajowym, w tym choć nie tylko płatności w ramach pożyczek partycypacyjnych, odsetki kalkulacyjne z tytułu takich instrumentów jak obligacje zamienne i obligacje zerokuponowe, kwoty w ramach alternatywnych uzgodnień dotyczących finansowania, takich jak finansowanie typu islamskiego, element odsetkowy finansowania w przypadku płatności z tytułu leasingu finansowego, odsetki skapitalizowane ujęte w wartości bilansowej danego składnika aktywów lub amortyzacja skapitalizowanych odsetek, kwoty określane przez odniesienie do zwrotu z finansowania w ramach zasad dotyczących ustalania cen transferowych, w stosownych przypadkach, kwoty odsetek nominalnych w ramach instrumentów pochodnych lub uzgodnień dotyczących zabezpieczenia związanych z finansowaniem zewnętrznym, z którego korzysta dany podmiot, określone zyski i straty z tytułu różnic kursowych wynikające z zaciągniętych pożyczek i instrumentów związanych z pozyskiwaniem finansowania, opłaty gwarancyjne związane z uzgodnieniami dotyczącymi finansowania, opłaty związane z uzgodnieniami i podobne koszty związane z zaciąganiem pożyczek".
Niewątpliwie zakres definicji kosztów finansowania zewnętrznego jest szeroki. Nie oznacza to jednak, że definicja kosztów finansowania dłużnego, zawarta w art. 15c ust. 12 ustawy o CIT, stanowiącego implementację dyrektywy ATAD, obejmuje swym zakresem koszty związane z wszelkimi rodzajami pożyczek czy kredytów, niezależnie od tego, jaki faktycznie mają one charakter i w jakim celu umowy ich dotyczące zostały zawarte.
Sam organ w zaskarżonej interpretacji zaznaczył, że z powyższego przepisu wynika, iż: "Każdorazowo o tym, czy dany koszt stanowi "koszt finansowania dłużnego" decydować będzie, czy jest to "koszt związany z uzyskaniem środków finansowych i z korzystaniem z nich".
I tak, pożyczka hedgingowa opisana we wniosku o interpretację, co prawda wiąże się z otrzymaniem środków pieniężnych, jednakże nie jest to równoznaczne z "uzyskaniem finansowania i korzystaniem z niego". Z opisu przedstawionego we wniosku wynika bowiem jednoznacznie, że skarżąca nie wykorzystuje bowiem środków z pożyczki hedgingowej do finansowania bieżącej działalności gospodarczej, lecz środki te tworzą depozyt w EUR, który stanowi naturalne zabezpieczenie skarżącej przed negatywnym wpływem zmian kursów walutowych na jej pozycję bilansową (co wiąże się z obowiązkiem ujawniania w księgach rachunkowych wyceny pełnych zobowiązań z tytułu najmu, wyrażonych w EUR, który to obowiązek wynika z regulacji rachunkowych i wiążących spółkę M. (dokładniej: [...]). Zatem, jak wynika z opisu zawartego we wniosku, celem zawarcia umowy pożyczki hedgingowej nie jest pozyskanie przez skarżącą finansowania prowadzonej działalności, lecz efektywne zabezpieczenie tej działalności i podstawowego źródła przychodów spółki.
Interpretacja, stosownie do art. 14c § 1 O.p., zawiera wyczerpujący opis przedstawionego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego oraz ocenę stanowiska wnioskodawcy z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Z powyższego wynika, że organ związany jest stanem faktycznym lub/i zdarzeniem przyszłym przedstawionym we wniosku.
Zdaniem sądu, zawarcie umowy pożyczki hedgingowej, która prowadzi do zgromadzenia środków w EUR w postaci depozytu wykorzystywanego wyłącznie do zabezpieczenia ryzyk skarżącej związanych z wahaniami kursów walutowych i ich wpływem na wycenę wartości zobowiązań z umów najmu ujmowanych w księgach rachunkowych zgodnie z wymogami [...] (zabezpieczenie pozycji bilansowej) - nie wiąże się z ponoszeniem przez tę spółkę wydatków, które można uznać za koszty finansowania dłużnego w rozumieniu art. 15c ust. 12 ustawy o CIT. W konsekwencji wypłacane odsetki od pożyczki hedgingowej nie podlegają ograniczeniom z art. 15c ust. 1 ww. ustawy, lecz powinny być zaliczane w koszty uzyskania przychodu w pełnej kwocie.
Odmienne stanowisko, przyjęte przez Dyrektora KIS, negujące znaczenie faktycznego charakteru i celu pożyczki hedgingowej dla oceny zasadności zastosowania art. 15c, nie znajduje uzasadnienia w literalnym brzmieniu analizowanych przepisów.
Wykładni przepisu art. 15c ust. 12 ustawy o CIT dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 października 2022 r., II FSK 108/20. Sąd ten wyjaśnił, że "Użycie w art. 15c ust. 12 u.p.d.o.p. sformułowania dotyczącego egzemplifikacji środków finansowych ("w szczególności"), odnosi się zatem wyłącznie do pieniędzy i aktywów o płynnym charakterze, a nie do jakichkolwiek z możliwych form finansowania dłużnego. Użycie przez prawodawcę określenia "w szczególności" oznacza przykładowe wyliczenie, a więc innymi słowy niewyczerpujący wykaz przypadków, w których podatnik uzyskuje od innych podmiotów środki finansowe, z których korzysta. Nie można zatem przyjąć, aby zapis ten oznaczał każdy przypadek związany z zaspokojeniem potrzeb finansowych podatnika, w tych o charakterze kredytowym, czy pożyczkowym, który nie jest powiązany z dostępnością i możliwością dysponowania środkami pieniężnymi lub innymi zbywalnymi aktywami o płynnym charakterze. Taka redakcja analizowanego przepisu wyklucza objęcie formułą kosztów finansowania zadłużenia dłużnego takich, które związane są ze wszelkimi formami zadłużania, gdyż istotną przesłanką uznania wydatku za koszt finansowania dłużnego jest jego związek z uzyskaniem środków finansowych, z których podatnik korzysta w swej działalności.
NSA w powyższym wyroku stwierdził wprost, że koszty związane z transakcjami zabezpieczającymi z wykorzystaniem kredytu walutowego, dotyczącymi działalności operacyjnej podatnika, nie podlegają ograniczeniom z art. 15c ustawy o CIT. NSA dokonał jednocześnie wykładni spornego w tej sprawie przepisu art. 15c ust. 12 ustawy o CIT. Sąd ten podkreślił, że z literalnego brzmienia części wstępnej art. 15c ust. 12 ustawy o CIT wynika wprost, że odnosi się on do takich kosztów finansowania dłużnego, które związane są z uzyskaniem od innych podmiotów, w tym od podmiotów niepowiązanych, środków finansowych i z korzystaniem z tych środków. Wobec tego w warstwie językowej i na podstawie reguł wykładni systemowej zewnętrznej przyjąć należy, że przepis ten dotyczy jedynie kosztów związanych z otrzymaniem środków pieniężnych, lub niepieniężnych, nie zaś jak twierdzi organ interpretacyjny, iż w rozpoznawanej sprawie nie ma znaczenia to, jakimi motywami kierowała się skarżąca w związku z pozyskaniem kredytów walutowych, a następnie ich faktycznym wykorzystaniem.
Sąd pierwszej instancji podziela powyższe stanowisko, uznając że ma ono zastosowanie w analizowanej sprawie, w której instrument zabezpieczający działalność spółki stanowi pożyczka hedgingowa.
NSA jednoznacznie wskazał, że chodzi w powyższym wyroku o koszty związane z transakcjami zabezpieczającymi z wykorzystaniem kredytu walutowego, dotyczącymi działalności operacyjnej podatnika. Chodzi zatem o koszty kredytów udzielonych w celu nabycia instrumentów zabezpieczających.
Przenosząc zatem powyższe wnioski na grunt niniejszej sprawy, należy przyjąć, że chodzi niewątpliwie także o koszty udzielonych pożyczek, a nie - jak bezpodstawnie stwierdził w odpowiedzi na skargę organ – jedynie koszty samych instrumentów zabezpieczających. Znamienne, że sam organ w odpowiedzi na skargę przyznał, odmiennie niż w zaskarżonej interpretacji, że koszty instrumentów zabezpieczających działalność operacyjną podatnika mogą stanowić koszty uzyskania przychodu bez stosowania ograniczeń wynikających z art. 15c ustawy o CIT (odpowiedź na skargę str. 37).
Stosowane przez skarżącą transakcje zabezpieczające z wykorzystaniem pożyczki hedgingowej, jako instrumentu zabezpieczającego mają na celu zminimalizowanie ryzyka wpływu kursu waluty, w jakiej ustalany jest czynsz. Środki otrzymane przez skarżącą w ramach pożyczki hedgingowej (udzielanej w PLN) są wykorzystywane do zakupu waluty EUR (konwertowane na EUR) i lokowane na rachunku spółki prowadzonym w banku zewnętrznym. Środki te tworzą depozyt (stanowiący zabezpieczenie dotyczące wahań walutowych), z którego spółka korzysta w miarę zapotrzebowania i zgodnie z ich przeznaczeniem. Wypływ środków z depozytu (sprzedaż waluty) generuje różnice kursowe, które spółka rozpoznaje do celów podatkowych, zgodnie z art. 15a ustawy o CIT, analogicznie jak zrealizowane różnice kursowe od środków własnych.
Spółka nie rozlicza podatkowo niezrealizowanych różnic kursowych wynikających wyłącznie z wyceny środków zgromadzonych na depozycie. Środki pieniężne na depozycie podlegają oprocentowaniu (na poziomie rynkowym), które stanowi dla niej przychód podatkowy. Niemniej umowa pożyczki hedgingowej (a faktycznie depozyt utworzony z jej środków) nie ma na celu osiągania przez skarżącą zysków, lecz wyłącznie zabezpieczenie prowadzonej działalności gospodarczej. Zastosowanie (wdrożenie) instrumentu zabezpieczającego, obejmującego pożyczkę hedgingową i depozyt, nie następuje w celach spekulacyjnych. Podstawowym celem pożyczek hedgingowych jest umożliwienie utworzenia depozytu jako naturalnego zabezpieczenia skarżącej przed wpływem zmian kursów walutowych, jakie mogą mieć negatywny wpływ na pozycję bilansową spółki w związku z jej zobowiązaniami wynikającymi z umów najmu oraz wynikającym z [...] obowiązkiem ich wyceny (z góry, za cały okres umowy najmu) i ujęcia w księgach rachunkowych wartości tych zobowiązań (których podstawą kalkulacji są wartości w walucie obcej).
Z szerszej perspektywy opisywany instrument (pożyczka hedgingowa z depozytem) zabezpiecza same zobowiązania z umów najmu, które są ujawniane zgodnie z [...] w księgach do końca okresu ich obowiązywania w oparciu o wartości czynszu wyrażonego w EUR. Wskutek wdrożenia [...] oraz związanego z tym ryzykiem wahań wartości zobowiązań z tytułu umów najmu w bilansie, skarżąca ponosi dodatkowe ryzyko dotyczące pogorszenia jej wskaźników rentowności i tym samym zdolności kredytowej. W konsekwencji, korzystanie z pożyczki hedgingowej, jako instrumentu zabezpieczającego ww. ryzyka, służy całokształtowi działalności gospodarczej skarżącej i tym samym - uwzględniając kompleksowo przedstawione okoliczności - zabezpiecza źródło jej przychodów oraz przyczynia się do uzyskiwania przychodów z prowadzonej działalności handlowej.
W podobnym duchu, tzn. rozumienia przepisu art. 15c ust. 12 ustawy o CIT, wypowiedział się także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w prawomocnym wyroku z 22 stycznia 2020, w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1692/19. Sąd ten stwierdził, co prawda, że wynik rozliczenia finansowego instrumentów pochodnych typu forward i swap, w części, w której służą one zabezpieczeniu ryzyka walutowego związanego z kredytem walutowym, jako koszty finansowania zewnętrznego, należy zaliczyć do kosztów finansowania dłużnego, o którym mowa w art. 15c ust. 12 ustawy o CIT; jednakże instrumenty pochodne typu forward i swap, stosowane w celu zabezpieczenia ryzyka walutowego oraz ryzyka zmian kursów walut związanych z działalnością operacyjną (np. obrót towarami), przepływami inwestycyjnymi oraz wyceną instrumentów pochodnych nie podlegają ograniczeniom wynikającym z art. 15c.
Powyższy pogląd sąd orzekający w sprawie podziela i uznaje za własny.
Z opisu przedstawionego we wniosku wynikało, że pożyczka hedgingowa stanowi instrument zabezpieczający działalność skarżącej. Dyrektor KIS w interpretacjach indywidualnych wydawanych w analogicznych stanach faktycznych także uznawał, że:
• koszty instrumentów zabezpieczających działalność operacyjną, mających na celu efektywne zabezpieczenie różnic kursowych, mogą stanowić koszty uzyskania przychodów bez stosowania ograniczenia z art. 15c ustawy o CIT, gdyż nie stanowią one kosztów finansowania dłużnego w rozumieniu tego przepisu (Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 10 stycznia 2019 r. (nr 0114-KDIP2-2.4010.565.2018.1.AM);
• koszty instrumentów zabezpieczających, jeżeli nie mają na celu uzyskania finansowania, nie mieszczą się w granicach art. 15c, przy czym dotyczy to również sytuacji, gdy zawierane transakcje zabezpieczające wykorzystują pożyczkę jako instrument zabezpieczający, gdzie celem zabezpieczenia jest minimalizacja ryzyka wpływu kursu waluty, w której ustalana jest cena nabycia towaru, kupowanego w ramach prowadzonej działalności operacyjnej (Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 12 kwietnia 2023 r. (nr 0111-KDIB1-2.4010.539.2018.8.AW).
Jednocześnie podkreślić należy, że chodzi o koszty instrumentów zabezpieczających, czyli koszt całkowity a zatem także i odsetki. Nie jest zatem uprawnione, bo pozbawione podstaw prawnych, stanowisko organu - wyrażone zresztą także na etapie odpowiedzi na skargę - że spółka "nie pytała stricte o koszt samych instrumentów zabezpieczających, ale o odsetki płatne na rzecz pożyczkodawcy tytułem wynagrodzenia za udzielenie pożyczki na zakup ww. instrumentów."
Według art. 15c ust. 12 ww. ustawy, przez koszty finansowania dłużnego rozumie się wszelkiego rodzaju koszty związane z uzyskaniem od innych podmiotów, w tym od podmiotów niepowiązanych, środków finansowych i z korzystaniem z tych środków.
Skoro zatem nie mieszczą się w granicach art. 15c ust. 12 ustawy o CIT koszty instrumentów zabezpieczających, w tym także zawierane transakcje zabezpieczające wykorzystujące pożyczkę, jako instrument zabezpieczający (gdzie celem zabezpieczenia jest minimalizacja ryzyka wpływu kursu waluty) to nie mieszczą się w granicach art. 15c ust. 12 ustawy o CIT także odsetki należne pożyczkodawcy, bowiem wchodzą one w zakres kosztów wynagrodzenia za udzielone pożyczki na zakup tych instrumentów. Innymi słowy odsetki stanowią koszt zakupu ww. instrumentów zabezpieczających.
W zaskarżonej interpretacji, Dyrektor KIS odwołał się do przepisów dyrektywy ATAD, a konkretnie art. 2 ust. 1, który stanowił podstawę do wprowadzenia art. 15c ustawy o CIT w aktualnym brzmieniu. Przy czym organ przyjął, że odsetki od pożyczki hedgingowej mieszczą się w zakresie kosztów finansowania dłużnego, bowiem wynikający z powyższej dyrektywy zakres pojęcia "finansowanie zewnętrzne" jest bardzo szeroki.
Rację ma skarżąca argumentując, że z powyższej definicji wynika, iż "kosztami finansowania zewnętrznego" są wydatki związane z pozyskaniem finansowania, a nie koszty dotyczące wdrożenia instrumentów zabezpieczających, takich jak pożyczka hedgingowa będąca przedmiotem wniosku. Nie można pomijać celu i charakteru tego instrumentu, którym - jak wskazywano we wniosku - nie jest uzyskanie finansowania prowadzonej działalności, lecz wdrożenie naturalnego zabezpieczenia przed negatywnym wpływem wahań walutowych.
Pomimo zatem, że zakres ww. przepisu dyrektywy ATAD jest szeroki, to nie oznacza, że obejmuje on wszelkie możliwe koszty związane z jakimkolwiek instrumentem finansowym/zabezpieczającym uzyskanym od innego podmiotu. Wykładnia ww. przepisu przyjęta przez organ pozostaje w sprzeczności z pkt 6 preambuły do dyrektywy ATAD, który wskazuje cel, jakiemu miało służyć wprowadzenie ww. ograniczeń. W punkcie tym wskazano bowiem, iż: "Dążąc do zmniejszenia swoich globalnych zobowiązań podatkowych, grupy przedsiębiorstw coraz częściej przyczyniają się do erozji bazy podatkowej i przenoszenia zysków w drodze nadmiernych płatności z tytułu odsetek. Ograniczenie możliwości odliczania odsetek jest niezbędne, aby zniechęcić do takich praktyk poprzez ograniczenie prawa podatników do odliczenia nadwyżki kosztów finansowania zewnętrznego. Konieczne jest zatem określenie wskaźnika odliczeń, który będzie uwzględniał podlegający opodatkowaniu wynik finansowy podatnika przed odsetkami, opodatkowaniem, deprecjacją i amortyzacją (EBITDA). (...)’’
Zatem powyższe ograniczenia powinny dotyczyć wyłącznie "nadmiernych płatności z tytułu odsetek od finansowania zewnętrznego". Rozszerzanie zakresu zastosowania tej regulacji na koszty związane z uzyskaniem i wdrożeniem instrumentów zabezpieczających działalność podatnika stanowi zdaniem sądu orzekającego w sprawie, nieuprawnioną wykładnię rozszerzającą, sprzeczną z wykładnią celowościową przedmiotowej regulacji.
Dodatkowo, celem dyrektywy ADAT (a w rezultacie także implementacji art. 15c) jest: (i) "ustanowienie przepisów, aby podnieść przeciętny poziom ochrony przed agresywnym planowaniem podatkowym na rynku wewnętrznym" (pkt.3 Preambuły}; oraz (ii) "ustanowienie przepisów przeciwdziałających erozji baz podatkowych na rynku wewnętrznym i przenoszeniu zysków poza obszar rynku wewnętrznego. Aby pomóc w osiągnięciu tego celu, wymagane jest wprowadzenie przepisów w następujących dziedzinach: ograniczenie możliwości odliczania odsetek (...) Przepisy nie powinny mieć zatem za wyłączny cel przeciwdziałania praktykom unikania opodatkowania, ale powinny również zapobiegać tworzeniu nowych przeszkód dla rynku, takich jak podwójne opodatkowanie, (pkt.5 Preambuły).
W tym kontekście należy przypomnieć, że wdrożenie pożyczki hedgingowej było odpowiedzią Grupy oraz skarżącej na skutki zastosowania się do [...] (w postaci obowiązkowego wykazania w bilansie umów mających znamiona leasingu, konieczności "wyceny" w księgach rachunkowych zobowiązań z tytułu umów najmu oraz ujawnienia się ryzyka walutowego związanego z tymi ujawnieniami). Potwierdza to, m. in., okoliczność, że pożyczki z depozytem są udzielane na podstawie odrębnych umów niż te, które potencjalnie mają jako cel finansowanie bieżącej działalności operacyjnej i które nie były przedmiotem wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej (np. pożyczki na umożliwienie spłaty zobowiązań handlowych lub sfinansowania zakupu nowej partii towarów do dalszej dystrybucji). Stąd pozbawione podstaw byłoby stwierdzenie, że wdrożony w Grupie instrument zabezpieczający (pożyczka z depozytem) jest agresywnym schematem podatkowym oraz że służy erozji bazy podatkowej skarżącej. Wprost przeciwnie, celem instrumentu jest poprawa pozycji finansowej, kredytowej spółki (poprzez ograniczenie ryzyka walutowego), a w dalszej perspektywie: zabezpieczenie źródła przychodów spółki i stworzenie warunków do wzrostu przychodów z tytułu podstawowej działalności spółki (tj. sprzedaży odzieży i akcesoriów). W tym zakresie interpretacja przepisów dyrektywy ADAT oraz art. 15c ustawy o CIT nie powinna przeczyć celowi ich wdrożenia, jak również powodować podwójnego opodatkowania.
Trafnie przy tym skarżąca wskazywała, że interpretacja zaprezentowana przez organ w spornym zakresie prowadzi faktycznie do podwójnego opodatkowania odsetek od pożyczki z depozytem (w przypadku zastosowania limitowania w zaliczeniu odsetek do kosztów uzyskania przychodów spółki).
Dodatkowo wskazać należy, że nawet gdyby z dyrektywy ATAD wynikał szerszy zakres pojęcia "kosztów finansowania zewnętrznego" niż wprost z art. 15c ustawy o CIT, czyli w sytuacji gdy przepis krajowy byłby dla podatnika korzystniejszy, organ nie ma możliwości odwoływania się do bardziej restrykcyjnej regulacji unijnej. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w bogatym orzecznictwie sądów krajowych i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Istotne jest to, że literalne brzmienie art. 15c ust. 12 ustawy o CIT, w którym zawarto definicję kosztów finansowania dłużnego, potwierdza, iż pojęcie to nie może być rozszerzane poza koszty związane stricte z pozyskiwaniem finansowania i korzystaniem z niego. Dyrektor KIS, dowodząc zasadności zaprezentowanego w zaskarżonej interpretacji stanowiska odwołuje się do użycia w ww. przepisie pojęć takich jak "wszelkie koszty" oraz "w szczególności". Niewątpliwie, taka redakcja przepisu oznacza jedynie przykładowe wskazanie kosztów, mogących stanowić koszty finansowania dłużnego - jednakże, nie można zgodzić się, aby pozwalało to na dowolne rozszerzanie zakresu przepisu na przypadki, które z uwagi na szczególny charakter i cel nie spełniają ogólnych przesłanek definicji analizowanego pojęcia.
Powtórzyć należy, że zgodnie z powołanym już powyżej stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z 7 października 2022, II FSK 108/20, użycie w art. 15c ust. 12 ustawy o CIT sformułowania dotyczącego egzemplifikacji środków finansowych (w szczególności), odnosi się wyłącznie do pieniędzy i aktywów o płynnym charakterze, a nie do jakichkolwiek z możliwych form finansowania dłużnego. Użycie przez prawodawcę określenia "w szczególności" oznacza przykładowe wyliczenie, a więc, innymi słowy, niewyczerpujący wykaz przypadków, w których podatnik uzyskuje od innych podmiotów środki finansowe, z których korzysta. Nie można zatem przyjąć, aby zapis ten oznaczał każdy przypadek związany z zaspokojeniem potrzeb finansowych podatnika, w tym o charakterze kredytowym, czy pożyczkowym, który nie jest powiązany z dostępnością i możliwością dysponowania środkami pieniężnymi lub innymi zbywalnymi aktywami o płynnym charakterze. Taka redakcja analizowanego przepisu wyklucza objęcie formułą kosztów finansowania zadłużenia dłużnego takich, które związane są ze wszelkimi formami zadłużania, gdyż istotną przesłanką uznania wydatku za koszt finansowania dłużnego jest jego związek z uzyskaniem środków finansowych, z których podatnik korzysta w swej działalności.
Uznanie zatem, że art. 15c ust. 12 ustawy o CIT obejmuje odsetki od pożyczki hedgingowej, stanowiącej instrument zabezpieczający, świadczy o dokonaniu wykładni tego przepisu wbrew zasadom wykładni literalnej i celowościowej.
Niezależnie od powyższego, należy również zwrócić uwagę, że Dyrektor KIS wskazuje w interpretacji, że "ograniczenie kosztów na podstawie art. 15c ustawy o CIT, może dotyczyć jedynie kosztów zabezpieczenia zobowiązań, a nie wierzytelności. "
Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że zgodnie z przedstawionym we wniosku opisem pożyczki hegdingowej, stanowi ona instrument zabezpieczający jej pozycję bilansową, a tym samym całokształt prowadzonej działalności. Instrument ten został wprowadzony w związku ze zmianą [...] i zobowiązaniem skarżącej do ujmowania w księgach wyceny zobowiązań z tytułu umów leasingu i najmu (za cały okres obowiązywania umowy), które z uwagi na ich uregulowanie w zawieranych przez spółkę umowach najmu powierzchni handlowych (w których prowadzona jest podstawowa działalność spółki) w walucie EUR mogą powodować negatywne skutki wynikające z wahań kursów walutowych. Jednocześnie jednak nie można pomijać okoliczności, że:
• tego rodzaju instrument, poprzez niwelowanie wpływu powyższych zdarzeń na wskaźniki rentowności prowadzonej przez nią działalności, służy de facto zabezpieczeniu pozycji finansowej spółki, jako przedsiębiorstwa (na skutek wdrożenia [...] oraz związanego z tym ryzykiem wahań wartości zobowiązań z tytułu umów najmu w bilansie, skarżąca ponosi również dodatkowe ryzyko dotyczące pogorszenia jej wskaźników rentowności i tym samym, m.in., zdolności kredytowej, które to ryzyka zabezpiecza pożyczka hedgingowa);
• pożyczka hedgingowa jest zaciągana w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz jako następstwo obowiązujących skarżącą zasad sprawozdawczości finansowej i prowadzenia ksiąg rachunkowych, przy czym zabezpieczając jej pozycję bilansową zabezpiecza również podstawowe źródło przychodów Spółki, jakim jest możliwość prowadzenia i kontynuowania działalności gospodarczej i uzyskiwania z niej przychodów.
Pomimo zatem, że w szerszej perspektywie pożyczka hedgingowa wiąże się z zobowiązaniami z tytułu najmu, to przede wszystkim istnieje wyraźne, bezpośrednie i niekwestionowane powiązanie pomiędzy tą pożyczką (i utworzonym z jej środków depozytem) a funkcjonowaniem skarżącej w branży detalicznej, wymagającej korzystania ze znacznej liczby najmowanych lokali, a więc jej działalnością operacyjną. Pożyczka hedgingowa zabezpiecza zatem trwanie umów najmu oraz umożliwia spółce prowadzenie działalności handlowej i osiąganie przychodów ze sprzedaży towarów. Jest to więc instrument zabezpieczający działalność operacyjną spółki, z czym zgodził się także sam Dyrektor KIS w części interpretacji dotyczącej odpowiedzi na pytanie nr 1, w zakresie którego stanowisko skarżącej zostało uznane za prawidłowe. Koszty związane z tego rodzaju instrumentem zabezpieczającym nie powinny zatem wchodzić w zakres "kosztów finansowania dłużnego", o których mowa w art. 15c ustawy o CIT. W przeciwnym razie prowadzi to do podwójnego opodatkowania odsetek od pożyczki z depozytem, a taki skutek wprost jest wskazany jako niepożądany w Preambule do dyrektywy ADAT, której implementację stanowi analizowane powyżej brzmienie art. 15c ustawy o CIT.
Z tych względów zasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego art. 15c ust. 12 ustawy o CIT oraz art. 2 ust. 1 dyrektywy ATAD. Organ błędnie bowiem uznał, że powyższe regulacje prawne obejmują swoim zakresem koszty uzyskania finansowania i korzystania z niego, niezależnie od faktycznego charakteru i celu zawarcia umowy z podmiotem zewnętrznym (powiązanym lub niepowiązanym), a odsetki od pożyczki hedgingowej opisanej we wniosku (tj. instrumentu docelowo zabezpieczającego działalność operacyjną spółki) stanowią "koszty uzyskania finansowania i korzystania z niego", podlegające ograniczeniu w zaliczalności w koszty uzyskania przychodu na podstawie art. 15c ust. 1.
Dyrektor KIS naruszył także powołane w skardze przepisy art. 14b § 1 i § 3 i art. 14c § 1 i 2 oraz art. 120 i 121 § 1 w zw. z art. 14h ordynacji podatkowej w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 14b § 1 O.p. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, na wniosek zainteresowanego, wydaje, w jego indywidualnej sprawie, interpretację przepisów prawa podatkowego (interpretację indywidualną)". Jak z kolei stanowi § 3 tej ustawy, składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego.
W art. 14c § 1 i § 2 ordynacji podatkowej wskazano natomiast, że interpretacja indywidualna zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny, przy czym w razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym.
Stosownie do art. 120 ordynacji podatkowej organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. Zaś w myśl art. 121 § 1 ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
Zatem interpretacja nie może pomijać istotnych okoliczności stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego) ani zawierać wyjaśnień, które są wzajemnie sprzeczne i wprowadzają dodatkowe wątpliwości (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 lutego 2020 r., sygn. III SA/Wa 603/19; czy wyrok WSA w Krakowie z 2 czerwca 2023 r., sygn. I SA/Kr 253/23, w którym wskazano, że "wówczas gdy organ negatywnie ocenia stanowisko wnioskodawcy, z art. 14c § 2 O.p. expressis verbis wynika obowiązek zawarcia w interpretacji indywidualnej wskazania prawidłowego - według organu - stanowiska oraz przedstawienia jego uzasadnienia prawnego. W tym zakresie uzasadnienie prawne organu musi być wyczerpujące i w kompleksowy sposób odnosić się do poszczególnych elementów stanu faktycznego oraz zagadnień i argumentów prawnych przywołanych przez wnioskodawcę. (....) brak uzasadnienia prawnego może polegać nie tylko na całkowitym braku argumentacji prawnej, ale również na przytoczeniu w interpretacji jedynie ogólnych tez dotyczących wykładni analizowanego przepisu, a także na braku stanowiska co do całości przedstawionego we wniosku problemu".
Organ w zaskarżonej interpretacji uznał natomiast, że okoliczności odnoszące się do faktycznego celu i charakteru pożyczki hedgingowej nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Powyższe skutkowało tym, że organ całkowicie zaniechał analizy charakteru i celu pożyczki hedgingowej w kontekście zastosowania ww. regulacji ustawy o CIT, pomijając przedstawione w tym zakresie wyjaśnienia i argumentację skarżącej. W rezultacie organ pominął wskazane we wniosku okoliczności mające istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia - że pożyczka hedgingowa stanowi instrument zabezpieczający, którego celem nie jest pozyskanie finansowania, lecz przede wszystkim zabezpieczenie pozycji bilansowej i w efekcie całokształtu działalności spółki.
Zaskarżona interpretacja w zakresie odpowiedzi na pytanie nr 2 zawiera niepełne uzasadnienie, pomijające istotne dla sprawy okoliczności faktyczne i elementy argumentacji spółki (do których organ się nie odniósł), a w niektórych aspektach prezentuje argumenty sprzeczne ze sobą nawzajem i/lub okolicznościami przedstawionymi we wniosku. Z jednej strony bowiem organ wskazał, że art. 15c ust. 12 ustawy o CIT obejmuje formy uzyskania finansowania zewnętrznego i korzystania z niego przez podatnika, a następnie uznał, że regulacja art. 15c ww. ustawy dotyczy także pożyczki hedgingowej, której istotą faktycznie nie jest "uzyskanie finansowania i korzystanie z niego", lecz zabezpieczenie spółki przed negatywnym wpływem wahań kursów walut na jej działalność. Organ wskazał także, że ww. przepisem ustawy o CIT mogą być objęte jedynie koszty zabezpieczenia zobowiązań, po czym uznał, że przepis ten należy zastosować do pożyczki hedgingowej, która zabezpiecza de facto pozycję bilansową oraz - w efekcie - całokształt prowadzonej przez spółkę działalności operacyjnej (a tym samym podstawowe źródło uzyskiwania przychodów.
Organ milczeniem pominął argumenty spółki przytoczone z powołaniem się na wskazane interpretacje indywidualne oraz orzecznictwo sądów, dotyczące kwalifikacji kosztów instrumentów zabezpieczających na gruncie art. 15c ustawy o CIT. Powyższe rozstrzygnięcia (interpretacje indywidualne i wyroki sądów krajowych) nie stanowią powszechnie obowiązującego prawa, niemniej kształtują linię interpretacyjną, która wyznacza kierunek wykładni przepisów oraz sposób ich zastosowania. Co więcej, ich rolę dostrzegł także ustawodawca stanowiąc w art. 14e § 1 O.p., że "Szef Krajowej Administracji Skarbowej może z urzędu zmienić wydaną interpretację indywidualną, jeżeli stwierdzi jej nieprawidłowość, uwzględniając w szczególności orzecznictwo sądów, Trybunału Konstytucyjnego lub Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Skoro zatem orzecznictwo sądowe może stanowić podstawę zmiany interpretacji indywidualnej, to tym samym powinno ono być uwzględniane już na etapie wydawania interpretacji.
W zakresie natomiast interpretacji indywidualnych należy zauważyć, że kierując się zasadą działania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (tj. zgodnie z art. 121 § 1 O.p.), Dyrektor KIS powinien dążyć do tego aby w podobnych przypadkach i na gruncie tych samych przepisów prawa prezentować wykładnię oraz stanowiska, które są spójne i konsekwentne - a nie zmienne w zależności od przypadku.
W tym stanie sprawy, sąd uznał za zasadne zarzuty naruszenia przepisów art. 15c ust. 12 ustawy o CIT oraz art. 2 ust. 1 dyrektywy ATAD, a także przepisów art. 14b § 1 i § 3 i art. 14c § 1 i 2 oraz art. 120 i 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji sąd uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną w zaskarżonej części, o czym orzekł w punkcie 1) sentencji wyroku, zgodnie z żądaniem skargi, na podstawie art. 146 § 1 w związku z art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany do uwzględniania przedstawionej powyżej interpretacji i zastosowania powołanych przepisów.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200, art. 205 § 4 w związku z §2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego (Dz.U.2018.1687). Koszty postępowania w tej sprawie stanowiły: wpis od skargi w wysokości 200 zł i koszty zastępstwa prawnego 480 zł i opłata od pełnomocnictwa 17 zł.
Orzeczenia sądów administracyjnych, powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl.