III SA/Wa 1827/04

III SA/Wa 1827/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-08-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-10-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Dziełak
Dariusz Dudra /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Sokołowska
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr. del.), Sędzia WSA Bożena Dziełak, asesor WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Marcin Bącal, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi S. w B. na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za maj 2002 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Polityki Społecznej na rzecz skarżącego kwotę 701 zł (siedemset jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z dnia [...] grudnia 2003r., nr [...], w oparciu o art. 49 ust. 1 i 2; art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) oraz art. 21 § 1 pkt 1 i § 3, art. 51 § 1 a także art. 53 § 1, § 4 i art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) – dalej powoływanej jako Ordynacja podatkowa lub Op, określił S. w B. wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za maj 2002r. w kwocie [...] zł, w tym zaległość w kwocie [...] zł oraz odsetki [...] zł.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że Szpital nie wywiązał się z obowiązku dokonania należnych wpłat. Zaległość w kwocie [...] zł powstała wskutek dokonania wpłaty w dniu 16 czerwca 2002r. pomniejszonej o tę kwotę. Natomiast powstałą nadpłatę po zaksięgowaniu korekt deklaracji za 2002r. zaliczono postanowieniem z dnia [...] listopada 2003r., nr [...] na najwcześniejszą zaległość, tzn. marzec, maj 2000 r., za okres od lipca do listopada 2000r. oraz za marzec 2001r. Wobec braku należnych wpłat określono zaległość. Kwota odsetek została naliczona na dzień wydania decyzji.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że istnieje sprzeczność pomiędzy sentencją decyzji a powołanym w jej uzasadnieniu postanowieniem. Szpital wskazał, że nie posiada zaległości za maj 2002r., jak również za pozostałe – powołane w postanowieniu – miesiące. Strona zarzuciła decyzji także brak uzasadnienia faktycznego decyzji, co uniemożliwia jej zrozumienie oraz naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, a także naruszenie zasad określonych w art. 120 i art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej.
Minister Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] lipca 2004r., nr [...] utrzymał w mocy, na podstawie art. 49 ust. 1 i 4 wyżej powołanej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz art. 233 § 1 pkt 1 Op, decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że z przedstawionego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, ze zaległość strony powstała w wynika braku wywiązywania się strony z ustawowego obowiązku uiszczania wpłat na Fundusz. Nadto wskazał, że decyzja pierwszoinstancyjna została wydana z poszanowaniem art. 210 § 1 i 4 Op, ponieważ zawiera wystarczające uzasadnienie faktyczne. Z treści tej decyzji wynika, jakie okoliczności faktyczne miały wpływ na wysokość zobowiązania strony w poszczególnych miesiącach. Powyższe umożliwia zrozumienie jej treści nie powinno budzić wątpliwości czy rozstrzygnięcie w niej zawarte uwzględnia wszelkie okoliczności mające znaczenie dla sprawy i czy postępowanie poprzedzające jej wydanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Strona – według organu II instancji – została poinformowana o prawie do wypowiedzenia się co do materiału dowodowego zebranego w sprawie.
W skardze na powyższą decyzję S. w B. wniósł o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Skarżący zarzucił decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, tj. art. 120, art. 121 § 1, art. 122, oraz art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
W uzasadnieniu podniesiono, że obie wydane decyzje oparte są na założeniu, iż skarżący posiadał zaległości z tytułu wpłat na PFRON i na te zaległości została skutecznie zaliczona nadpłata powstała w kwietniu 2001r. oraz kwietniu i maju 2002r. Zdaniem strony zaliczenie takie nie mogło być skuteczne prawnie, gdyż na jej wniosek została wydana decyzja restrukturyzacyjna, utrzymana następnie w mocy przez Ministra Polityki Społecznej. Na tą ostatnią wniesioną odrębną skargę, podobnie jak na ostateczne postanowienie w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości.
Skarżący podał, że pomniejszył wpłatę za maj 2002r. dokonaną w dniu 16 czerwca 2002 r. o kwotę [...] zł równą kwocie nadpłaty, tym samym nie sposób przyjąć, iż spowodowało to powstanie zaległości za maj 2002r. Zdaniem strony obie wydane decyzje nie zostały prawidłowo uzasadnione, co narusza art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej. W tym zakresie powołała się ona także na uzasadnienie decyzji Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2003r., która wiązała orzekające w sprawie organy, podnosząc, że nie uwzględniły one zawartych w niej wskazań.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sąd zwraca także uwagę na art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powołany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi podczas toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.
Zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powodem wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanej w niniejszej sprawie było między innymi naruszenie art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej stanowiącego, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Istotne w sprawie jest to, że od 1 stycznia 2003r. zgodnie z art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej, który to do wpłat na PFRON znajduje odpowiednie zastosowanie na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych organ określa wysokość zobowiązania, a nie zaległości i odsetek, jak to było w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2002r. W świetle bowiem powołanej normy podatkowej, jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż wyeliminowane z obrotu prawnego decyzje były wydane po pierwszym stycznia 2003r. Dodać do tego trzeba, że przepisy przejściowe ustawy wprowadzającej przedmiotową nowelizację do spraw wszczętych, a nie zakończonych nakazywały stosowanie przepisów nowych, a więc - w kontekście tej sprawy - należało wydać decyzję określającą wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PEFRON, a nie decyzję określającą wysokość zobowiązania i kwotę zaległości wraz z odsetkami. Podnieść jednak trzeba, że określenie zaległości we wpłatach obok wysokości zobowiązania w sentencji decyzji nie stanowiło uchybienia przepisom prawa w stopniu skutkującym ich uchylenie. Po pierwszym stycznia 2003r. obowiązkiem organu orzekającego w zakresie wpłat na PEFRON jest określenie wysokości zobowiązania z tego tytułu, jego uzasadnienie oraz uzasadnienie w przedmiocie braku wpłaty, w przypadku, gdy zobowiązany w całości lub w części nie zapłacił należności Funduszu. Stanowi o tym treść art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej. Ustawodawca jednoznacznie w nim stwierdza, że organ wydaje decyzję określającą wysokość zobowiązania w przypadku, gdy zobowiązany nie zapłacił go w całości lub w części.
Błędem powodującym uchylenie decyzji był brak uzasadnienia w zakresie wysokości zobowiązania za maj 2002r. oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych z wysokością zaległości w tym zobowiązaniu. W zakresie pierwszego z naruszeń zauważyć należy, iż art. 210 Ordynacji podatkowej określa podstawowe części składowe, jakie powinna decyzja zawierać. Do tych części ustawodawca zalicza między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie zatem stanowi integralną cześć decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2000r., sygn. akt I SA/Kr 856/98, LEX nr 43041). Tak więc uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie przy ocenie prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kardynalne znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 124 Ordynacji podatkowej, a realizowanej na mocy art. 210 § 4 tego aktu prawnego. Organ administracyjny jest zobowiązany tą zasadą do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia, jest uzasadnienie decyzji. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. W świetle art. 210 § 4 omawianej ustawy podatkowej w uzasadnieniu faktycznym należy przytoczyć wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonać na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny czy dana okoliczność została udowodniona.
Na gruncie niniejszego postępowania zauważyć należy, że w aktach sprawy brak podstawowego dokumentu, niezbędnego do określenia wysokości zobowiązania i zaległości za maj 2002r., jakim jest deklaracja za rzeczony miesiąc. Deklaracja wpłat na PFRON, jak również wszystkie inne deklaracje potwierdzające wykonanie obowiązków wynikających z mocy przepisów prawa stanowi punkt odniesienia dla kontroli wykonanych obowiązków przez zobowiązanego. Jest podstawą do stwierdzenia, jakie powinności publicznoprawne nie zostały wykonane. Bez niej nie można ustalić w sposób prawidłowy, czy zobowiązania zostały wykonane w sposób zgodny z przepisami prawa.
Uzasadnienie decyzji określającej wysokość zobowiązania, jak również umotywowanie kwoty należnej, a niewpłaconej winno na wstępie nawiązywać do kwoty zadeklarowanej przez zobowiązanego. Decyzja musi być jasna w zakresie tego, czy nie wykonanie obowiązku dotyczy kwoty zadeklarowanej, czy też, zobowiązanie należne jest wyższe od przedstawionego - przez zobligowanego publicznoprawnie - w deklaracji. Niezbędne jest w tym zakresie dokładne ustalenie i udowodnienie kwoty zobowiązania, która została wykonana. Podkreślić jeszcze raz należy, iż wysokość zobowiązania musi być uzasadniona zgodnie z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.
W sprawie doszło również do naruszenia zasady ogólnej postępowania podatkowego unormowanej w art. 122 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem w toku postępowania organy podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zasady ogólne postępowania, do których należy zasada prawdy obiektywnej uregulowana właśnie w art. 122 Op są integralną częścią przepisów regulujących procedurę i są dla organu wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury, przy czym, jak podkreślono w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, art. 122 ordynacji podatkowej (art. 7 K.p.a.) jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, na co wskazuje zwrot zobowiązujący do "załatwienia sprawy" zgodnie z tą zasadą (por wyrok NSA z dnia 11 września 2000r, sygn. akt I SA/Ka 559/99, LEX nr 44729). W myśl powołanej zasady organy podatkowe w toku postępowania podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Prawidłową decyzję organ może podjąć tylko wówczas, gdy rozporządza całokształtem materiału dowodowego pozwalającym mu na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2000r., sygn. akt I SA/Gd 992/99, LEX nr 44317).
W niniejszej sprawie nie wyjaśniono istotnej okoliczności, podnoszonej przez stronę już w trakcie postępowania odwoławczego, a mianowicie nadpłaty powstałej w maju 2002r. i zaliczonej postanowieniem z dnia [...] listopada 2003r. na poczet zaległości z tytułu wpłat na PFRON za marzec, maj 2000r., za okres od lipca do listopada 2000r. oraz za marzec 2001r. Ustalenie przez organ w sposób ostateczny nadpłaty w maju 2002r., w kontekście decyzji na zaległość za maj 2002r. – także ostatecznej - poddaje w wątpliwość rzetelność określenia zaległości we wpłatach za ten okres. Powstała sprzeczność wymagała od organów zajęcia zdecydowanego stanowiska w tym przedmiocie, tym bardziej, że strona zwracała uwagę w toku prowadzonego postępowania na tę okoliczność, której nie wyjaśnienie – zdaniem Sądu - mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że zaistniały podstawy do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a. Natomiast o kosztach postanowiono na podstawie art. 200 p.p.s.a.