III SA/Wa 1821/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPrzedmiotem sprawy była skarga spółki P. sp. z o.o. sp. k. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiającą spółce zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt kontroli podatkowej. Kontrola dotyczyła rozliczeń podatku od towarów i usług za okres od września 2019 r. do kwietnia 2020 r. W toku kontroli Naczelnik Urzędu Skarbowego wystąpił o informacje do administracji podatkowych S. i Malty dotyczące kontrahentów spółki. Odpowiedzi te, wraz z innymi dokumentami, zostały częściowo wyłączone z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Spółka wniosła o udostępnienie pełnej treści tych dokumentów, argumentując naruszenie zasady czynnego udziału w postępowaniu. Organy podatkowe powoływały się na art. 179 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, wskazując na ochronę informacji niejawnych oraz interesu publicznego, w tym danych osób trzecich. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że dostęp podatnika do akt postępowania jest regułą, a odmowa dostępu wyjątkiem, który musi być ściśle uzasadniony. W ocenie Sądu, organy nie wykazały, że interes publiczny uzasadniał tak szerokie wyłączenie dokumentów z jawności, zwłaszcza że część informacji była już dostępna lub powszechnie jawna. Sąd podkreślił, że wyłączenie dokumentów nie może nadmiernie ograniczać prawa strony do obrony i wypowiedzenia się w sprawie. W konsekwencji, Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania na rzecz spółki.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie odmowy dostępu do akt postępowania podatkowego, interpretacja pojęcia 'interesu publicznego' w kontekście art. 179 Ordynacji podatkowej, prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu.
Dotyczy specyficznej sytuacji wyłączania dokumentów z akt kontroli podatkowej, w tym tych pochodzących od zagranicznych administracji. Interpretacja 'interesu publicznego' może być różna w zależności od konkretnych okoliczności.
Zagadnienia prawne (3)
Czy organ podatkowy może odmówić stronie dostępu do dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, powołując się na interes publiczny, w sytuacji gdy dokumenty te dotyczą kontrahentów strony w postępowaniu podatkowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ podatkowy nie może odmówić stronie dostępu do dokumentów w tak szerokim zakresie, powołując się na interes publiczny, jeśli nie wykaże wyraźnej dysproporcji wartości na korzyść interesu publicznego. Dostęp do akt jest regułą, a odmowa wyjątkiem.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że prawo strony do dostępu do akt postępowania jest fundamentalne (Karta Praw Podstawowych UE, art. 178 Ordynacji podatkowej). Interes publiczny jako podstawa odmowy dostępu może być stosowany tylko w sytuacjach oczywistej dysproporcji. W tej sprawie wyłączenie dokumentów było zbyt szerokie, obejmowało dane powszechnie dostępne lub nieistotne dla ochrony interesu publicznego, naruszając tym samym zasadę czynnego udziału strony.
Czy wyłączenie z akt sprawy dokumentów zawierających informacje uzyskane od zagranicznych administracji podatkowych, na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, może nastąpić bez możliwości zapoznania się z nimi przez stronę postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, ale tylko w zakresie, w jakim jest to niezbędne do ochrony interesu publicznego lub tajemnicy określonej w umowie, a nie w sposób uniemożliwiający stronie zrozumienie kontekstu sprawy.
Uzasadnienie
Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania nakładają obowiązek zachowania tajemnicy na informacje uzyskane od zagranicznych administracji. Jednakże, zasada jawności wewnętrznej postępowania podatkowego wymaga, aby informacje te były udostępniane stronie w zakresie, w jakim nie naruszają praw osób trzecich lub nie podważają celu kontroli. Sąd wskazał na niekonsekwencję organów w anonimizacji, np. ukrywanie danych powszechnie dostępnych lub pytań skierowanych do zagranicznej administracji.
Czy organ podatkowy prawidłowo uzasadnił odmowę udostępnienia dokumentów, odwołując się do interesu publicznego?
Odpowiedź sądu
Nie, uzasadnienie było wadliwe z powodu zdawkowości i lakoniczności, co utrudniało odtworzenie istoty poglądu organu.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że choć uzasadnienie Dyrektora było lakoniczne, to pozwoliło Sądowi na merytoryczne odniesienie się do sporu. Niemniej jednak, wadliwe uzasadnienie stanowiło podstawę do uchylenia postanowienia.
Przepisy (11)
Główne
O.p. art. 179 § 2
Ordynacja podatkowa
Odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy ze względu na interes publiczny następuje w drodze postanowienia. Sąd interpretuje ten przepis jako wyjątek od reguły dostępu do akt, który wymaga ścisłego uzasadnienia i wyważenia interesów.
O.p. art. 178 § 1
Ordynacja podatkowa
Strona ma prawo dostępu do akt postępowania podatkowego, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz kopii.
Pomocnicze
O.p. art. 179 § 1
Ordynacja podatkowa
Przepisów art. 178 nie stosuje się do dokumentów zawierających informacje niejawne oraz innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.
P.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi.
P.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub procesowego mające wpływ na wynik sprawy.
P.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
P.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Kontrola sądu administracyjnego obejmuje zgodność z prawem aktów administracyjnych.
O.p. art. 121 § 1
Ordynacja podatkowa
Postępowanie podatkowe powinno prowadzić się w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
O.p. art. 123 § 1
Ordynacja podatkowa
Organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania.
O.p. art. 124
Ordynacja podatkowa
Uzasadnienie postanowień powinno zawierać odniesienie do wszystkich kwestii podniesionych przez stronę.
Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Singapuru w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu oraz protokół do tej umowy art. 25 § 2
Informacje uzyskane na mocy umowy są objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy według zasad obowiązujących w danym kraju i mogą być ujawniane tylko określonym osobom i organom do określonych celów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zakres utajnienia dokumentów przekracza ramy tzw. anonimizacji i nie jest uzasadniony interesem publicznym. • Dostęp do akt postępowania jest regułą, a odmowa wyjątkiem, który wymaga ścisłego uzasadnienia. • Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu poprzez uniemożliwienie zapoznania się z kluczowymi dowodami. • Wadliwe uzasadnienie postanowień organów.
Odrzucone argumenty
Organy podatkowe argumentowały, że wyłączone dokumenty zawierają informacje niejawne lub chronione interesem publicznym, w tym dane pochodzące od zagranicznych administracji podatkowych, co uzasadnia odmowę dostępu.
Godne uwagi sformułowania
dostęp podatnika do akt postępowania (pełnych akt) jest regułą, zaś odmowa ściśle limitowanym wyjątkiem • konflikt wartości ustanowionych w przepisach Ordynacji (dostęp podatnika do akt z jednej strony oraz interes publiczny ze strony drugiej) może być rozstrzygany na rzecz tej drugiej wartości tylko w sytuacjach oczywistej dysproporcji tych wartości ad casum, tj. wyraźnej ważności interesu publicznego • zakres utajnienia przed nią wspomnianych dwóch dokumentów znacznie przekracza ramy tzw. anonimizacji • art. 179 § 2 Ordynacji i ustanowiona w nim przesłanka interesu publicznego nie pozwalały na ukrycie go przed Spółką w tak szerokim zakresie, w jakim nastąpiło to na mocy postanowień Organów • jako punkt wyjścia prawnej analizy problemu postawionego w niniejszej sprawie należy przyjąć zasadę dostępu strony postępowania podatkowego (kontroli podatkowej) do akt tego postępowania – taki dostęp ma charakter reguły.
Skład orzekający
Jarosław Trelka
przewodniczący sprawozdawca
Radosław Teresiak
sędzia
Tomasz Grzybowski
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy dostępu do akt postępowania podatkowego, interpretacja pojęcia 'interesu publicznego' w kontekście art. 179 Ordynacji podatkowej, prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wyłączania dokumentów z akt kontroli podatkowej, w tym tych pochodzących od zagranicznych administracji. Interpretacja 'interesu publicznego' może być różna w zależności od konkretnych okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa podatnika do dostępu do akt postępowania, co jest kluczowe dla obrony jego praw. Interpretacja 'interesu publicznego' przez sąd w kontekście wyłączania dokumentów jest istotna dla praktyki.
“Czy organ podatkowy może ukrywać przed Tobą dokumenty? Sąd wyjaśnia granice 'interesu publicznego'.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.