III SA/Wa 1802/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2016-08-31
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowy od osób prawnychkoszty uzyskania przychodówprowizjepośrednicymoment poniesienia kosztuinterpretacja podatkowaprawo bilansoweprawo podatkoweWSANSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił interpretację Ministra Finansów, uznając, że moment poniesienia kosztu uzyskania przychodu z tytułu prowizji dla pośredników nie jest tożsamy z momentem ujęcia go w księgach rachunkowych zgodnie z prawem bilansowym.

Spółka F. S.A. zapytała o moment zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów prowizji wypłacanych pośrednikom. Minister Finansów w interpretacji uznał, że dzień poniesienia kosztu jest tożsamy z dniem ujęcia go w księgach rachunkowych zgodnie z prawem bilansowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny, związany wykładnią NSA, uchylił interpretację, stwierdzając, że o momencie poniesienia kosztu decydują przepisy prawa podatkowego, a nie bilansowego, chyba że istnieje wyraźne odesłanie.

Sprawa dotyczyła interpretacji przepisów podatkowych w zakresie momentu zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów prowizji wypłacanych pośrednikom przez spółkę F. S.A. Spółka stała na stanowisku, że koszty te powinny być zaliczane do kosztów uzyskania przychodów w dacie ich poniesienia, zgodnie z art. 15 ust. 4d ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (u.p.d.o.p.), a dzień poniesienia kosztu powinien być utożsamiany z dniem ujęcia go w księgach rachunkowych dla celów podatkowych, niezależnie od ujęcia bilansowego. Minister Finansów w zaskarżonej interpretacji uznał stanowisko spółki za prawidłowe w kwestii zaliczenia prowizji do kosztów innych niż bezpośrednio związane z przychodami, jednakże uznał za nieprawidłowe stanowisko dotyczące momentu poniesienia kosztu. Organ podatkowy argumentował, że skoro koszty te są rozliczane w czasie zgodnie z prawem bilansowym (metoda efektywnej stopy procentowej), to podatkowo również powinny być rozpoznawane w czasie, czyli w momencie wpływu na wynik finansowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w pierwszej instancji oddalił skargę spółki, podzielając stanowisko organu. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 marca 2016 r. uchylił ten wyrok, wskazując, że Sąd I instancji błędnie zaaprobował wykładnię art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p., uznając moment poniesienia kosztu podatkowego za uzależniony od ujęcia go w księgach rachunkowych zgodnie z prawem bilansowym. Rozpoznając sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny, związany wykładnią NSA, uchylił zaskarżoną interpretację. Sąd podkreślił, że o ile przepisy o rachunkowości są podstawą prowadzenia ewidencji, o tyle o kwalifikacji danego przysporzenia czy wydatku jako przychodu, dochodu czy kosztu podatkowego decydują wyłącznie przepisy prawa podatkowego. Art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p. odwołuje się do momentu ujęcia kosztu w księgach rachunkowych (zaksięgowania) na podstawie faktury lub innego dowodu, z zastrzeżeniem rezerw i biernych rozliczeń międzyokresowych. Sąd uznał, że zwrot "dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych" oznacza moment wykonania ściśle określonej czynności związanej z prowadzeniem ksiąg, a nie moment ujęcia kosztu w rozumieniu prawa bilansowego. Podkreślono, że wypełnianie luk w prawie podatkowym przez stosowanie prawa bilansowego jest niedopuszczalne, a odesłania muszą być dosłowne i jednoznaczne. W tej sprawie, koszt prowizji dla pośredników nigdy nie jest rozpoznawany w wyniku rachunkowym jako koszt, co prowadziłoby do sytuacji, w której spółka nigdy nie mogłaby zaliczyć go do kosztów uzyskania przychodów, mimo że jest to koszt uzyskania przychodów w rozumieniu ustawy podatkowej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, moment poniesienia kosztu uzyskania przychodu z tytułu prowizji wypłacanych pośrednikom nie jest tożsamy z dniem ujęcia tego kosztu w księgach rachunkowych zgodnie z przepisami prawa bilansowego. O momencie poniesienia kosztu decydują przepisy prawa podatkowego, a nie bilansowego.

Uzasadnienie

Sąd, opierając się na wykładni NSA, stwierdził, że przepisy prawa podatkowego, a nie bilansowego, decydują o kwalifikacji i momencie poniesienia kosztu podatkowego. Art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p. odnosi się do momentu technicznego zaksięgowania kosztu, a nie jego ujęcia w rozumieniu prawa bilansowego, chyba że istnieje wyraźne odesłanie do przepisów bilansowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (5)

Główne

u.p.d.o.p. art. 15 § ust. 4d

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Koszty uzyskania przychodów, inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, są potrącalne w dacie ich poniesienia.

u.p.d.o.p. art. 15 § ust. 4e

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Za dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodu uważa się dzień, w którym ujęto koszt w księgach rachunkowych (zaksięgowano) na podstawie otrzymanej faktury (rachunku), albo dzień, w którym ujęto koszt na podstawie innego dowodu w przypadku braku faktury (rachunku), z wyjątkiem sytuacji gdy dotyczyłoby to ujętych jako koszty rezerw albo biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów. Sąd interpretuje ten przepis jako odwołujący się do momentu technicznego zaksięgowania, a nie ujęcia kosztu w rozumieniu prawa bilansowego.

Pomocnicze

u.o.r. art. 20 § ust. 1

Ustawa o rachunkowości

Do ksiąg rachunkowych okresu sprawozdawczego należy wprowadzać w postaci zapisu, każde zdarzenie, które nastąpiło w tym okresie.

P.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla zaskarżone orzeczenie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania.

P.p.s.a. art. 190

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Moment poniesienia kosztu uzyskania przychodu z tytułu prowizji dla pośredników nie jest tożsamy z momentem ujęcia go w księgach rachunkowych zgodnie z prawem bilansowym. Przepisy prawa podatkowego, a nie bilansowego, decydują o kwalifikacji i momencie poniesienia kosztu podatkowego.

Odrzucone argumenty

Moment poniesienia kosztu uzyskania przychodu jest tożsamy z dniem ujęcia go w księgach rachunkowych zgodnie z prawem bilansowym (stanowisko organu interpretacyjnego i sądu I instancji).

Godne uwagi sformułowania

o uznaniu danego przysporzenia czy wydatku (zobowiązania do jego poniesienia) za przychód, dochód czy koszt podatkowy decydują wyłącznie przepisy prawa podatkowego. przepisy o rachunkowości mają zatem znaczenie dla powstania czy wysokości zobowiązania podatkowego tylko w takim zakresie, jaki wynika jednoznacznie z przepisów ustaw podatkowych. nie ma podstaw, aby czynić to w stosunku do pojęcia kosztu, jako kosztu ujętego w księgach rachunkowych. wypełnianie luk lub niejasności w prawie podatkowym przez stosowanie prawa bilansowego jest niedopuszczalne.

Skład orzekający

Marta Waksmundzka-Karasińska

przewodniczący sprawozdawca

Piotr Przybysz

sędzia

Dariusz Zalewski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie momentu poniesienia kosztu uzyskania przychodu w przypadku prowizji dla pośredników, gdy występuje rozbieżność między prawem podatkowym a bilansowym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji rozliczania prowizji dla pośredników w kontekście metody efektywnej stopy procentowej i jej wpływu na moment poniesienia kosztu podatkowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy kluczowej kwestii dla wielu firm – momentu zaliczenia kosztów do uzyskania przychodów, co ma bezpośredni wpływ na wysokość podatku. Wykładnia sądu jest istotna dla praktyki księgowej i podatkowej.

Kiedy prowizja dla pośrednika staje się kosztem podatkowym? Sąd rozstrzyga spór między prawem podatkowym a bilansowym.

Dane finansowe

WPS: 697 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 1802/16 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2016-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-06-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Zalewski
Marta Waksmundzka-Karasińska /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Interpretacje podatkowe
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną interpretację indywidualną w części uznającej stanowisko za nieprawidłowe
Powołane przepisy
Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
art. 15 ust. 4d
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Piotr Przybysz, sędzia WSA Dariusz Zalewski, Protokolant p. o. referenta stażysty Michał Strzałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi F. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 7 lutego 2013 r. nr IPPB3/423-868/12-4/KK w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną w części uznającej za nieprawidłowe stanowisko wnioskodawcy, 2) zasądza od Ministra Finansów na rzecz F. S.A. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
F. S. A. z siedzibą w W. ("Skarżąca", "Spółka") złożyła wniosek o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych. We wniosku Spółka przedstawiła stan faktyczny, wskazując, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie udzielania kredytów i pożyczek mikro i małym przedsiębiorcom. Z tytułu udzielonych kredytów oraz prowadzonych rachunków bieżących uzyskuje przychody w formie odsetek oraz prowizji i opłat. W przypadku prawidłowego wywiązywania się przez kredytobiorców z umów kredytowych, odsetki są płatne przez cały okres kredytowania, prowizja natomiast jest płatna jednorazowo z góry, w chwili udzielenia kredytu. Część klientów Spółki pozyskiwana jest przez pośredników, którzy na podstawie umowy zawartej ze Spółką wykonują czynności mające na celu doprowadzenie do zawarcia umów kredytowych lub umów o prowadzenie rachunków bieżących pomiędzy Spółką, a klientem. W zamian za świadczoną usługę pośrednicy otrzymują od Spółki wynagrodzenie w formie prowizji, której wysokość ustalana jest każdorazowo w umowie z pośrednikiem, jako określony procent prowizji za wykonaną usługę. W związku z powyższym Spółka zapytała:
1) czy koszty wynagrodzeń wypłacanych przez Spółkę pośrednikom stanowią tzw. "koszty pośrednie" (tj. koszty inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami), dotyczące wyłącznie tego roku podatkowego, w którym zostały poniesione, a zatem Spółka powinna zaliczać takie wydatki w całości do kosztów uzyskania przychodów w dacie ich poniesienia, zgodnie z art. 15 ust. 4d zdanie pierwsze ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 ze zm., dalej – "u.p.d.o.p.")?
2) czy za dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodu należy uważać dzień, na który ujęto koszt (zaksięgowano) w księgach rachunkowych Spółki w ewidencji podatkowej niezależnie od ujęcia bilansowego wynikającego z wyceny kredytów pożyczek wg efektywnej stopy procentowej, zgodnie z art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p.?
Zdaniem Spółki koszty prowizji płacone pośrednikom stanowić powinny koszty inne niż związane bezpośrednio z przychodami Spółki, o których mowa w art. 15 ust. 4d u.p.d.o.p.
Odnośnie pytania drugiego Spółka wyjaśniła, że z uwagi na różnice w zasadach ujmowania i rozpoznawania niektórych pozycji kosztów i przychodów występujące pomiędzy ustawami podatkowymi i bilansowymi, w księgach Spółki prowadzone są dwie ewidencje kredytów i pożyczek: dla potrzeb podatkowych oraz bilansowych. Koszty prowizji płaconej pośrednikom w ewidencji podatkowej ujmowane są (księgowane) w księgach na kontach kosztów podatkowych w dniu uruchomienia kredytu tj. okresie powstania zobowiązania do zapłaty w wysokości podlegającej zapłacie zgodnie z podpisaną umową z pośrednikiem. Zdaniem Spółki dzień ten możemy traktować jako dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodu zgodnie z art. 15 ust.4e u.p.d.o.p., gdyż na dzień ten ujęty został koszt w księgach i jednocześnie pozycja ta nie jest ujęta jako koszty rezerw albo biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów.
Uzupełniając wniosek na wezwanie organu podatkowego Spółka podała, że zgodnie z ustawą z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości oraz Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości, które stosuje, wycena aktywów finansowych, które zostały zaklasyfikowane do kategorii kredytów, pożyczek i innych należności dokonywana jest w oparciu o zamortyzowany koszt z zastosowaniem metody efektywnej stopy procentowej. Wynik z tej wyceny odnoszony jest na wynik finansowy. Zamortyzowany koszt składnika aktywów finansowych lub zobowiązania finansowego definiuje się jako wartość, w jakiej składnik aktywów finansowych lub zobowiązanie finansowe zostały wycenione w momencie początkowego ujęcia, pomniejszoną o spłaty kapitału oraz powiększoną lub pomniejszoną o umorzenia wszelkich różnic miedzy wartością początkową w terminie zapadalności oraz pomniejszoną o odpisy z tytułu rezerw celowych, utraty wartości lub nieściągalności. Spółka podkreśliła, że wyliczenie efektywnej stopy procentowej powinno uwzględniać wszelkie początkowe bezzwrotne opłaty i prowizje otrzymane czy zapłacone przez Bank oraz dodatkowe koszty, tj. koszty bezpośrednio poniesione lub przychody uzyskane z tytułu powstania danego instrumentu finansowego, a więc takie, które nie miałyby miejsca, gdyby instrument finansowy nie powstał. Oznacza to, że otrzymane prowizje i koszty poniesione w związku z powstaniem danego instrumentu finansowego (np. kredytu) nie są rozpoznawane bezpośrednio w rachunku zysków i strat w momencie ich otrzymania/poniesienia, lecz są one odraczane i rozliczane przez okres życia danego instrumentu.
W interpretacji indywidualnej z 7 lutego 2013 r. Minister Finansów, stanowisko Spółki dotyczące podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie:
- ujęcia w kosztach uzyskania przychodów wynagrodzenia dla pośredników w dacie poniesienia (pytanie nr 1) uznał za prawidłowe,
- momentu ujęcia w kosztach uzyskania przychodów wynagrodzenia dla pośredników (pytanie nr 2) uznał za nieprawidłowe.
W uzasadnieniu powołał się na art. 15 ust. 1, ust. 4d, ust. 4e u.p.d.o.p. i wyjaśnił, że jeżeli zgodnie z zasadami zawartymi w ustawie o rachunkowości, poniesione koszty z tytułu wynagrodzenia wypłacanego na rzecz pośredników rachunkowo podlegają rozpoznaniu w czasie, to analogicznie – również podatkowo – należy przedmiotowe koszty rozpoznawać w czasie. Jak wynika z wniosku oraz jego uzupełnienia, rozliczanie tych kosztów w czasie wynika z ewidencji wyceny udzielonych kredytów i pożyczek wg zamortyzowanego kosztu z uwzględnieniem efektywnej stopy procentowej. Oznacza to że, otrzymane prowizje i koszty poniesione w związku z powstaniem danego instrumentu finansowego (np. kredytu) nie są rozpoznawane bezpośrednio w rachunku zysków i strat w momencie ich otrzymania/poniesienia, lecz są one odraczane i rozliczane przez okres życia danego instrumentu. W związku z powyższym Spółka powinna rozpoznawać koszty z tytułu wynagrodzenia pośredników w momencie, w którym wpływają one na wynik finansowy, poprzez "kompensowanie" ich z przychodami powstającymi z danego instrumentu finansowego tj. kredytu. Powyższa zasada nie ma wpływu na sposób podatkowego rozpoznawania przychodów powstających w związku z udzielonymi kredytami, gdyż w tym przypadku ustawodawca nie odwołuje się do ujęcia rachunkowego, wskazując jako moment uzyskania przychodów art.12 ust. 1 pkt i w zw. z art.12 ust. 4 pkt 2 (w przypadku otrzymanych przez Spółkę odsetek od kredytu/pożyczki) lub art. 12 ust. 3 (w przypadku kwot należnych z tytułu innych opłat).
W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.
W skardze złożonej na ww. interpretację indywidualną Spółka wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie:
- art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że moment poniesienia kosztów uzyskania przychodów z tytułu wynagrodzeń dla pośredników powinien być tożsamy z momentem ujęcia tych wynagrodzeń jako kosztów rachunkowych.
- art. 14e § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm., dalej – "O.p."), poprzez nieodniesienie się przez organ przy wydawaniu interpretacji do korzystnego dla skarżącej orzecznictwa sądów administracyjnych:
- art. 14b § 1 oraz art. 14h w zw. z 121 § 1 O.p. poprzez, naruszenie zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, których zgodnie z art. 14h O.p. ma również zastosowanie do postępowania o wydanie interpretacji indywidualnej.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji indywidualnej, wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1324/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił. Sąd I instancji stwierdził, że ujęcie (zaksięgowanie) wydatku w księgach rachunkowych określa datę powstania kosztu podatkowego. Przepisy o rachunkowości decydują, na który dzień ujmuje się w księgach rachunkowych koszt, a tym samym przesądzają o dacie poniesienia kosztu podatkowego, z zastrzeżeniem rezerw i biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów. Wydatek dla zakwalifikowania go do kosztów uzyskania przychodu musi zatem spełniać wymogi określone ustawą podatkową, ale w czasie koszt ten ujawniony jest w dniu jego zaksięgowania w księgach rachunkowych.
Za niezasadny uznał Sąd I instancji zarzut błędnej wykładni art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p. W jego ocenie ustawodawca uzależnił moment powstania kosztu podatkowego w rozumieniu art. 15 ust. 4d u.p.d.o.p. m.in. od momentu ujęcia kosztu w księgach rachunkowych (art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p.).
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Skarżąca. Powołując jako podstawę skargi kasacyjnej przesłanki określone w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1. naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p. poprzez przyjęcie, że w przypadku kosztów stanowiących koszty uzyskania przychodów inne niż bezpośrednio związane z przychodami, moment ujęcia takich kosztów dla celów podatkowych powinien być tożsamy z momentem ich zaksięgowania jako kosztu w księgach rachunkowych na koncie kosztowym;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku nieodpowiadające ustawowemu wzorcowi polegające na braku uzasadnienia w zakresie wszystkich podniesionych zarzutów skargi.
Wyrokiem z 30 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 182/14 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W ocenie NSA, Sąd I instancji błędnie zaaprobował wykładnię art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p., dokonaną przez organ interpretacyjny, poprzez uznanie, że moment uznania wydatku stanowiącego pośredni koszt podatkowy jest w obowiązującym dla rozpoznawanej sprawy stanie prawnym uzależnione od uznania go za taki koszt w ujęciu bilansowym, a ujęcie (zaksięgowanie) kosztu w księgach rachunkowych jako kosztu bilansowego na koncie wynikowym określa datę powstania kosztu podatkowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 190 P.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z powyższego przepisu wynika obowiązek sądu pierwszej instancji, który ponownie rozpoznaje daną sprawę (po uchyleniu przez NSA wcześniejszego wyroku w tej sprawie) do uwzględnienia oraz zastosowania wykładni prawa wyrażonej przez NSA w wyroku kasacyjnym. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Rozpoznając sprawę Sąd był związany poglądami zawartymi w wyroku NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt II FSK 182/14. W orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, iż związanie samego sądu administracyjnego oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Uwzględniając powyższe zaskarżoną interpretację indywidualną należało uchylić.
W ślad za ww. wyrokiem sądu kasacyjnego uznać należało, że treść art. 15 ust. 4d u.p.d.o.p. wskazuje, że koszty uzyskania przychodów, inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, są potrącalne w dacie ich poniesienia. Jeżeli koszty te dotyczą okresu przekraczającego rok podatkowy, a nie jest możliwe określenie, jaka ich część dotyczy danego roku podatkowego, w takim przypadku stanowią koszty uzyskania przychodów proporcjonalnie do długości okresu, którego dotyczą. Natomiast art. 15 ust. 4e uznaje, że za dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodów, z zastrzeżeniem ust. 4a i 4f-4h, uważa się dzień, w którym ujęto koszt w księgach rachunkowych (zaksięgowano) na podstawie otrzymanej faktury (rachunku), albo dzień, w którym ujęto koszt na podstawie innego dowodu w przypadku braku faktury (rachunku), z wyjątkiem sytuacji gdy dotyczyłoby to ujętych jako koszty rezerw albo biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów.
Zdaniem organu interpretującego, użyty w tym przepisie zwrot "dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych" oznacza, że dniem poniesienia kosztu jest dzień uwzględnienia tego kosztu w rozumieniu przepisów ustawy o rachunkowości. Sąd poglądu tego nie podziela. Przede wszystkim przypomnieć należy, że wprawdzie podatnicy mają, zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.d.o.p. obowiązek prowadzenia ewidencji rachunkowej, zgodnie z odrębnymi przepisami, w sposób zapewniający określenie wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy, a prowadzone na podstawie ustawy o rachunkowości księgi rachunkowe są zarazem księgami podatkowymi w rozumieniu art. 193 § 1 O.p., to jednak według jednolitych i utrwalonych poglądów orzecznictwa, o uznaniu danego przysporzenia czy wydatku (zobowiązania do jego poniesienia) za przychód, dochód czy koszt podatkowy decydują wyłącznie przepisy prawa podatkowego. Przepisy o rachunkowości mają zatem znaczenie dla powstania czy wysokości zobowiązania podatkowego tylko w takim zakresie, jaki wynika jednoznacznie z przepisów ustaw podatkowych. Powyższe oznacza, że w ustawach podatkowych musi istnieć bezpośrednie odwołanie do konkretnych przepisów ustawy o rachunkowości, przepisów wykonawczych wydanych na jej podstawie lub Międzynarodowych Standardów Rachunkowości, czy Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej, aby mogły one zostać uznane za kreujące prawa i obowiązki podatkowe.
Należy jednocześnie zwrócić uwagę, że odesłania te muszą mieć charakter dosłowny i jednoznaczny, a nie jedynie dorozumiany. Tymczasem art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p. nie zawiera odesłania do zasad ustalania poniesienia kosztu na podstawie przepisów prawa bilansowego, lecz odwołuje się do momentu wykonania ściśle określonej czynności związanej z prowadzeniem ksiąg rachunkowych. Ustawodawca, definiując pojęcie poniesienia kosztu odwołał się do pewnych pojęć, znanych przepisom o rachunkowości i niezdefiniowanych w ustawie podatkowej, jak rezerwy czy bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów. W odniesieniu do tych wyrażeń niezbędne jest odwołanie się przy ich wykładni do przepisów ustawy o rachunkowości. Nie ma natomiast podstaw, aby czynić to w stosunku do pojęcia kosztu, jako kosztu ujętego w księgach rachunkowych. Ustawa o rachunkowości reguluje inne sfery życia społecznego i gospodarczego, niż ustawy podatkowe, a tym samym, żeby ustawa ta wywoływała skutki podatkowe, tak jak już wspomniano, muszą istnieć zapisy ustanawiające wyraźne odesłanie do jej treści.
Co się tyczy analizowanego art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p. takie odesłanie, pośrednio dotyczy tylko ujętych jako koszty rezerw albo biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów, będących pojęciami stricte bilansowymi –
w przeciwieństwie do użytego w tymże przepisie zwrotu "dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych (zaksięgowano) na podstawie otrzymanej faktury (rachunku)". W tym fragmencie nie ma odesłania do zasad ustalania dnia poniesienia kosztu w rozumieniu prawa bilansowego, ale do momentu wykonania ściśle określonej czynności związanej z prowadzeniem ksiąg rachunkowych.
Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o rachunkowości do ksiąg rachunkowych okresu sprawozdawczego należy wprowadzać w postaci zapisu, każde zdarzenie, które nastąpiło w tym okresie. Zauważyć należy, że przepis art. 15 u.p.d.o.p. odnosi się – jako całość – do kosztów uzyskania przychodów. Również art. 15 ust. 4e odnosi się do pojęcia kosztu, zdefiniowanego w art. 15 ust. 1, a więc kosztu w znaczeniu ustawy podatkowej. Podzielić należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 20 lipca 2011 r., w sprawie II FSK 414/10 (publ. CBOSA), że używając słowa "koszt" w tym przepisie ustawodawca winien nim oznaczać ten sam desygnat, czyli koszt w znaczeniu ustawy podatkowej, co wynika z § 10 Zasad techniki prawodawczej, stanowiących załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie Zasad techniki prawodawczej (Dz. U. Nr 100, poz. 908). Ponadto zamieszczając w nawiasie po słowach "ujęto koszt w księgach rachunkowych" słowo "zaksięgowano" ustawodawca definiuje pojęcie ujęcia w księgach rachunkowych, jako zaksięgowanie w księgach rachunkowych. Poprzez zamieszczenie słowa w nawiasie zgodnie z regułami interpunkcji wyjaśnia się (uzupełnia) tekst główny poprzez użycie alternatywnego sformułowania (synonimu) wyrażenia wyrażonego wcześniej (Słownik ortograficzny PWN, publ. http://so.pwn.pl). Ustawa o rachunkowości nie posługuje się pojęciem księgowania. W potocznym rozumieniu "księgować" znaczy wpisać wydatki lub wpływy do księgi rachunkowej (Słownik języka polskiego Wydawnictwa Naukowego PWN, dostępny http://sjp.pwn.pl). Innymi słowy, czynność księgowania, czyli wpisania do ksiąg, oznacza wprowadzenie do ksiąg rachunkowych w postaci zapisu zdarzenia związanego z poniesieniem kosztu uzyskania przychodów. Ponadto należy podzielić wyrażony w literaturze pogląd, że wypełnianie luk lub niejasności w prawie podatkowym przez stosowanie prawa bilansowego jest niedopuszczalne (H. Litwińczuk, Moment rozpoznania pośrednich kosztów uzyskania przychodu do celów podatku dochodowego od osób prawnych, publ. Monitor Podatkowy 2014, nr 6, str. 47 i nast., Glosa do wyroku NSA z 27.09.2012 r., w sprawie II FSK 253/11).
Biorąc to pod uwagę stwierdzić należy, iż ustawodawca dodając z dniem 1 stycznia 2007 r. art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p. nie miał intencji do uregulowania kwestii momentu zaliczenia wydatków do kosztów uzyskania przychodu poprzez odniesienie do zasad stosowanych w tym zakresie w rachunkowości. Skoro tak, to należy uznać, że faktyczna data dokonania zapisu w księgach rachunkowych nie może zmieniać kwalifikacji danego wydatku i wpływać na moment zaliczenia go jako kosztu w rozumieniu art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p. Nie jest ona bowiem datą ujęcia kosztu, a jedynie datą technicznego wprowadzenia informacji do systemu (por. wyroki NSA z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt II FSK 1071/13, z dnia 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1604/13 z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 717/13, z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 414/10, z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1091/10, z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 188/13, z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt II FSK 1236/13, wszystkie publ. CBOSA).
W uzupełnieniu powyższego należy przytoczyć i zaaprobować podnoszony przez Spółkę argument, wywodzony z niekwestionowanego twierdzenia, że koszt z tytułu prowizji dla pośredników nigdy nie jest rozpoznawany w wyniku rachunkowym (nie jest księgowany na koncie kosztowym), gdyż w wyniku księgowym Spółka rozpoznaje jedynie memoriałowy przychód netto będący różnicą wyceny przychodów z tytułu udzielnych kredytów i pożyczek oraz kosztów związanych z tymi kredytami i pożyczkami (w tym wydatków z tytułu prowizji zapłaconych pośrednikom).
W konsekwencji przyjmując stanowisko organów, Skarżąca nie byłaby nigdy uprawniona do rozpoznania kosztów uzyskania przychodów z tytułu prowizji dla pośredników, bo nigdy nie powstałby moment poniesienia kosztu. Jednocześnie zaś, nie ma wątpliwości, że wydatek ten stanowi koszt uzyskania przychodów
w rozumieniu ustawy podatkowej.
Ponownie rozpoznając sprawę Minister Finansów obowiązany będzie uwzględnić przedstawioną wyżej wykładnię.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 146 § 1 i art. 190 P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną interpretację. W przedmiocie kosztów Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 §2 P.p.s.a. Co do zasądzonej od organu na rzecz Skarżącej kwoty 697 zł. wyjaśnić należy, że Sąd uwzględnił pogląd prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym, jeżeli niekorzystne dla strony orzeczenie sądu administracyjnego pierwszej instancji zostanie uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, za ponowny udział przed sądem pierwszej instancji przysługuje odrębne wynagrodzenie ( por. post. NSA z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II FZ 753/12; z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 42/09), z dnia 14 lutego 2014r. sygn.. II FZ 25/14).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI