III SA/Wa 1767/04

III SA/Wa 1767/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-09-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Dziełak /przewodniczący sprawozdawca/
Jakub Pinkowski
Sylwester Golec
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), Asesor WSA Sylwester Golec, Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2002 r. 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
III SA/WA 1767/04
U Z A S A D N I E N I E
Wnioskiem z dnia [...] marca 2004 r. G. S. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. o stwierdzenie nieważności czterech decyzji wydanych przez Wójta Gminy L. ustalających wysokość podatku od nieruchomości za lata 2001, 2002, 2003 i 2004.
Wskazał na art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej i powyższym decyzjom zarzucił naruszenie art. 123 § 1, art. 210 § 1 pkt 3 i art. 145 § 1 tejże ustawy poprzez niewłaściwe ustalenie i oznaczenie stron postępowania, niedoręczenie decyzji wszystkim stronom, a co za tym idzie pozbawienie ich możności uczestniczenia w postępowaniu; art. 210 § 4 poprzez "niezastosowanie dyspozycji płynącej z tego przepisu"; art. 120 i art. 133 § 1 w związku z art. 3 ust. 4, art. 6 ust. 7 w zw. z art. 7 § 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.) "poprzez nieuwzględnienie dyspozycji płynących z tych przepisów".
Uzasadniając powyższe zarzuty Skarżący podniósł, iż decyzje Wójta nie powołują podstawy prawnej rozstrzygnięcia, brak w nich uzasadnienia prawnego i faktycznego. Ponadto błędnie oznaczono w nich strony postępowania, doręczono je jedynie dwóm ze 115 współwłaścicieli, nie podano numerów ewidencyjnych działek. Skarżący wyraził pogląd, że każdy ze współwłaścicieli powinien otrzymać decyzję wymiarową, każdy z nich powinien być uczestnikiem postępowania, a decyzja powinna być wydana na wszystkich współwłaścicieli.
Decyzją z dnia [...] maja 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. , powołując się na art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...] ustalającej wymiar podatku od nieruchomości za 2002 r. dla nieruchomości położonej w N. działka ew. nr [...] i działka [...].
Kolegium wyjaśniło, iż przedmiotowa decyzja Wójta doręczona została Skarżącemu w dniu [...]lutego 2002 r.
Odwołując się do art. 24 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 169, poz. 1387; powoływanej dalej jako "nowela wrześniowa") Kolegium wskazało, iż do rozpatrzenia wniosku mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed zmianami wprowadzonymi ta ustawą, ponieważ wniosek Skarżącego dotyczył decyzji, która stała się ostateczna przed dniem 1 stycznia 2003 r.
W związku z powyższym w sprawie miał zastosowanie przepis art. 256 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r. stanowiący, że organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej.
Ponieważ żądanie Skarżącego wniesione zostało w dniu [...] marca 2003 r., przekroczony został roczny termin zakreślony wyżej wymienionym przepisem.
Na decyzję powyższą Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jego zdaniem wykładnia art. 249 Ordynacji podatkowej przedstawiona w decyzji pierwszoinstancyjnej nie odpowiadała prawu. Nie uwzględniono bowiem specyfiki sprawy wynikającej z ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz art. 4, art. 5, art. 7, art. 21 § 1 pkt 2, art. 133 i art. 134 oraz art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w 2002 r., a także celu przepisów o stwierdzeniu nieważności decyzji.
Skarżący odwołał się do definicji strony postępowania podatkowego i obowiązku podatkowego zawartych w Ordynacji podatkowej oraz przepisów art. 2 ust. 3 i 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych przewidujących solidarną odpowiedzialność współwłaścicieli nieruchomości za podatek od nieruchomości. Wywiódł stąd, że decyzja Wójta obejmująca tylko jego i jego żonę nie została doręczona "podatnikowi", ponieważ nie uwzględniała wszystkich osób (współwłaścicieli), którzy powinni być w niej ujęci. Skoro tak – termin przewidziany w art. 249 Ordynacji podatkowej w ogóle nie rozpoczął biegu.
Podniósł, że inny jest cel przepisów rozdziału 18 Ordynacji podatkowej (stwierdzenie nieważności decyzji) a inny np. rozdziału 13 (decyzje) tejże ustawy. W jego ocenie nie mogło być celem ustawodawcy pozostawienie w obrocie decyzji doręczonej tylko jednemu ze współwłaścicieli, a co za tym idzie "obciążenie go obowiązkiem podatkowym w zawyżonym zakresie". Doręczenie decyzji tylko jednemu ze współwłaścicieli spowodowało, że nie powstała solidarna odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe w rozumieniu art. 91 Ordynacji podatkowej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. uchyliło swoją decyzję wydaną w pierwszej instancji i na zasadzie art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 24 § 1 noweli wrześniowej – odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy L. z dnia [...]stycznia 2002 r. Nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. ustalającej wymiar podatku od nieruchomości na 2002 r. położonej w N.
Kolegium wyjaśniło, że decyzją wydaną w pierwszej instancji odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta o numerze "[...]" z dnia [...] stycznia 2002 r. ustalającej wymiar podatku "od nieruchomości położonej w N. działka ew. nr [...] i działka [...]". Natomiast z treści wniosku Skarżącego, decyzji Wójta i akt sprawy wynika, że sprawa dotyczyła decyzji Wójta nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r., w której treści przedmiot opodatkowania określono ogólnikowo tj. bez wskazania numerów działek ewidencyjnych. Zdaniem Kolegium mogło to prowadzić do wniosku, że odmowa wszczęcia postępowania dotyczyła innej decyzji niż ta, którą faktycznie obejmował wniosek.
Kolegium jednocześnie stwierdziło, iż "co do meritum" odmowa wszczęcia postępowania była prawidłowa. Powtórzyło w tym względzie argumentację przedstawioną w uzasadnieniu uchylonej decyzji. Tym razem nie powołano już art. 256 Ordynacji podatkowej, aczkolwiek wskazując, iż podstawą rozstrzygnięcia jest art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej, ponownie zacytowało treść art. 256 tejże ustawy.
Na decyzję tę Skarżący złożył skargę. Zarzucił naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w 2002 r. tj. art. 4, art. 5. art. 7 art. 21 § 1 pkt 2, art. 133, art. 134, art., 145 § 1 i art. 249 oraz "art. 2 ust. 3 i 4 i art. 6 ust. 7" poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Uzasadnienie skargi jest co do istoty powtórzeniem stanowiska wyrażonego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uszczegółowionym o zarzut nieuwzględnienia specyfiki sprawy wynikającej z ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Powtórzono również argumenty podniesione we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, a dotyczące prawidłowego zdaniem Skarżącego sposobu wydania i doręczenia decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości.
Ponadto Skarżący podniósł, że w zaskarżonej decyzji Kolegium w żaden sposób nie odniosło się do jego argumentów przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponieważ rozstrzygnięcie dotyczyło odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, Kolegium nie mogło badać zgodności z prawem decyzji Wójta Gminy L.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana w postępowaniu odwoławczym rażąco narusza przepis art. 233 Ordynacji podatkowej.
Przepis ten określa w sposób wyczerpujący rozstrzygnięcia jakie podjąć może organ odwoławczy.
Zgodnie z powołanym w decyzji art. 233 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla decyzję organu pierwszej instancji w całości lub w części – i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy lub uchylając tę decyzję – umarza postępowanie odwoławcze.
W oparciu o ten przepis uchylona może być decyzja w sytuacji, gdy organ odwoławczy uzna, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego (zob. Ordynacja podatkowa. Komentarz S.Babiarz, B.Dauter, B.Gruszczyński, R.Hauser, A.Kabat, M.Niezgódka- Medek; Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004; s. 604).
Tymczasem w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło swoją decyzję, którą uznało za rozstrzygnięcie prawidłowe co do istoty. Jednoznacznie wskazano to w uzasadnieniu decyzji, wyrażając pogląd, że "co do meritum odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy L. nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. znajduje swoje uzasadnienie w treści powołanych w zaskarżonej decyzji Kolegium przepisów...".
Skoro więc Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji jest słuszne co do zasady, to powinno było swoją decyzję utrzymać w mocy. Takie właśnie rozstrzygniecie jest przewidziane w art.. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej dla sytuacji, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa.
Rezultatem działania Samorządowego Kolegium Odwoławczego było wydanie decyzji, której sentencja jest sprzeczna z jej uzasadnieniem.
Zdaniem Kolegium, wskazanie w decyzji pierwszoinstancyjnej błędnego (a w zasadzie niepełnego) numeru decyzji, której stwierdzenia nieważności domagał się Skarżący i określenie jej przedmiotu w sposób bardziej szczegółowy niż to uczynił Wójt Gminy L. , mogło prowadzić do wniosku, że odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie innej decyzji niż ta, której faktycznie dotyczył wniosek.
Konieczność usunięcia tych błędów nie powinna była skutkować uchyleniem decyzji. Tym bardziej, że prawidłowo wskazano pozostałe istotne elementy tj. stronę postępowania, organ, który wydał decyzję, datę wydania decyzji i jej przedmiot, a także miejsce położenia nieruchomości.
Opisane wyżej błędy należało skorygować poprzez zamieszczenie stosownych wyjaśnień w uzasadnieniu decyzji, podobnie jak to uczyniono w odniesieniu do powołanego w uzasadnieniu decyzji pierwoszoinstancyjnej art. 256 Ordynacji podatkowej, regulującego instytucję wzruszania decyzji, całkowicie odrębną od stwierdzenia ich nieważności. Na marginesie można jedynie zauważyć, że uczyniono to w sposób niekonsekwentny. Jako treść art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej ponownie zacytowano art. 256 § 1 tejże ustawy.
Stwierdzone przez organ odwoławczy wady nie uzasadniały uchylenia decyzji, którą uznał on za prawidłową w swej istocie. W wyroku z dnia 28 maja 1989 r. sygn.akt IV SA 1278/88 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że kompetencja organ odwoławczego obejmuje zarówno korygowanie wad prawnych decyzji organu pierwszej instancji, polegających na niewłaściwie zastosowanym przepisie prawa materialnego, jak i wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych (wyrok powołany w cyt. wyżej Ordynacja podatkowa. Komentarz..., s. 604).
Pomimo "uchylenia" decyzji wydanej w I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozstrzygnęło sprawę identycznie jak w tej decyzji, odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważność decyzji Wójta Gminy L.
Opisane wyżej wady uzasadniają stwierdzenie, iż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana w postępowaniu odwoławczym rażąco narusza prawo tj art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) Ordynacji podatkowej. Stanowi to przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji przewidzianą w art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji Podatkowej.
Podkreślić przy tym należy, że stwierdzenie nieważności decyzji z podanych wyżej względów nie oznacza uznania zasadności zarzutów podniesionych w skardze, a związanych z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Stwierdzenie nieważności decyzji czyni bowiem przedwczesnym ocenę zasadności tych zarzutów.
Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że decyzję tę podjęto z naruszeniem przepisów postępowania, a mianowicie art. 123 § 1 w związku z art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej. oraz art. 210 § 4 tejże ustawy.
Obowiązek wyznaczenia stronie postępowania terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego obciąża także organ odwoławczy i powinien być realizowany również w postępowaniach prowadzonych w tzw. trybach nadzwyczajnych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2004 r. Sygn.akt FSK 156/04). Podkreślić przy tym należy, że czym innym jest prowadzenie przez organ odwoławczy postępowania zgodnie z obowiązującymi zasadami, a czym innym dokonywana przez Sąd ocena, czy w konkretnej sprawie uchybienie przez ten organ przepisowi art. 200 powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Skoro jako podstawę faktyczną decyzji przyjęto uchybienie terminowi określonemu w art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej, to obowiązkiem organu odwoławczego było ustosunkowanie się do zarzutów odwołania dotyczących kwestii rozpoczęcia biegu tego terminu. Stanowisko organu w tym względzie winno być uwzględnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Ponieważ rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził rażące naruszenie prawa, skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym, opisane wyżej naruszenia przepisów postępowania nie mogły mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia Sądu.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Decyzje o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie podlegają wykonaniu. Bezprzedmiotowym było więc zamieszczenie w sentencji wyroku wzmianki o zakresie, w jakim nie mogą być one wykonane, przewidzianej w art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.