III SA/Wa 1766/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2005-12-02
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
ubezpieczenie społeczne rolnikówKRUSodsetkiumorzeniedecyzja administracyjnapostępowanie administracyjneprawo procesoweuzasadnienie decyzjiczynny udział strony

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa KRUS odmawiającą umorzenia odsetek od składek, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania przez organ.

Skarżący B.C. domagał się umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, powołując się na trudną sytuację materialną i błędne informacje udzielane przez KRUS. Prezes KRUS dwukrotnie odmówił umorzenia, uznając, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia ulgi. WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na istotne naruszenia przepisów postępowania przez organ, w tym brak umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz wadliwe uzasadnienie decyzji.

Sprawa dotyczyła skargi B.C. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) odmawiającą umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Skarżący argumentował, że zadłużenie powstało w wyniku błędnych informacji udzielanych przez KRUS oraz jego trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Prezes KRUS dwukrotnie odmówił umorzenia, uznając, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia zastosowania ulgi, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zawierał nowych okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał na wadliwe uzasadnienie decyzji, które nie odnosiło się do indywidualnej sytuacji skarżącego i nie spełniało wymogów art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Ponadto, organ nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., nie umożliwiając jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Sąd podkreślił, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności wymaga ponownego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego przez organ, niezależnie od tego, czy pojawiły się nowe okoliczności. Z uwagi na stwierdzone naruszenia, sąd uchylił decyzję Prezesa KRUS i stwierdził, że nie może być ona wykonana.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organ narusza przepisy postępowania, jeśli nie zapewni stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz jeśli uzasadnienie decyzji jest wadliwe i nie spełnia wymogów ustawowych (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.).

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że Prezes KRUS nie umożliwił skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji, co stanowi naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. Ponadto, uzasadnienie decyzji było zdawkowe i nie odnosiło się do indywidualnej sytuacji skarżącego, naruszając art. 107 k.p.a. Te naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

u.u.s.r. art. 41a § 1

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

Umożliwia Prezesowi Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem, umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek, odsetek i kosztów upomnienia, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów.

Pomocnicze

u.u.s.r. art. 36 § 1

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

Określa kompetencje Prezesa Kasy w zakresie wydawania decyzji.

u.u.s.r. art. 6 § 13b

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

Definiuje 'należności z tytułu składek' jako składki, odsetki i koszty upomnienia.

k.p.a. art. 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w sprawach indywidualnych rozstrzyganych decyzjami administracyjnymi.

k.p.a. art. 5 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje organy administracji publicznej, w tym centralne organy administracji rządowej.

k.p.a. art. 127 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Reguluje postępowanie w przypadku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji (odpowiednik odwołania).

k.p.a. art. 107 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa elementy składowe decyzji administracyjnej, w tym uzasadnienie.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Szczegółowo określa zawartość uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania - organy powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek decyzji.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

k.p.a. art. 81

Kodeks postępowania administracyjnego

Okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

k.p.a. art. 10 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu i umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

k.p.a. art. 10 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki odstąpienia od obowiązku zapewnienia czynnego udziału strony.

p.u.s.a. art. 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych - kontrola działalności administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd (naruszenie prawa materialnego lub procesowego).

p.p.s.a. art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skutki uwzględnienia skargi - określenie, czy i w jakim zakresie uchylony akt nie może być wykonany.

p.p.s.a. art. 239 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwolnienie z kosztów sądowych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez organ przepisów postępowania, w szczególności art. 10 § 1 k.p.a. (brak zapewnienia czynnego udziału strony) oraz art. 107 k.p.a. (wadliwe uzasadnienie decyzji).

Odrzucone argumenty

Argumenty skarżącego dotyczące trudnej sytuacji materialnej i błędnych informacji udzielanych przez KRUS, które nie zostały przez sąd rozstrzygnięte merytorycznie, lecz sprawa została uchylona z przyczyn proceduralnych.

Godne uwagi sformułowania

Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Uzasadnienie spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia strony lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Niewykonanie przez organ obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. stanowi naruszenie przepisów postępowania, które może skutkować uchyleniem decyzji.

Skład orzekający

Bożena Dziełak

przewodniczący

Hieronim Sęk

sprawozdawca

Barbara Kołodziejczak-Osetek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów k.p.a. dotyczących czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1) oraz wymogów formalnych uzasadnienia decyzji (art. 107), zwłaszcza w sprawach z zakresu uznania administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej materii umarzania odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak istotne są formalne aspekty postępowania administracyjnego i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli merytoryczna ocena wniosku nie została dokonana przez sąd. Jest to pouczające dla prawników procesualistów.

Błędy proceduralne w KRUS doprowadziły do uchylenia decyzji o odmowie umorzenia odsetek.

Dane finansowe

WPS: 1483,1 PLN

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 1766/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Barbara Kołodziejczak-Osetek
Bożena Dziełak /przewodniczący/
Hieronim Sęk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] lutego 2005 r. B. C., określany dalej jako "Skarżący", wystąpił o umorzenie odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wyjaśniał, że gospodarstwo rolne było dzierżawione przez matkę, która ponosiła w związku z tym określone opłaty. Skarżący nie wiedział, że dzierżawa zgłoszona była tylko na okres trwania jego służby wojskowej, dlatego po jej zakończeniu nie zgłosił się do ubezpieczenia rolniczego, co doprowadziło do powstania zadłużenia wobec Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Dodatkowo podnosił, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. Pracuje w firmie G., ale czasem przebywa na urlopie bezpłatnym. Jako wynagrodzenie podaje kwotę 600 zł. Nie może liczyć na pomoc rodziny, mama pomaga finansowo siostrze, która uczęszcza do szkoły, ojciec nie żyje, dziadkowie są w podeszłym wieku, schorowani, a skromne emerytury muszą również przeznaczać na zakup leków. Dom i zabudowania gospodarcze, które odziedziczył po ojcu są w bardzo złym stanie i wymagają remontu, a ziemie rolna nie jest uprawiana. Skarżący podniósł również, że nie uchyla się od opłacania składek, gdyż zapłacił 300 zł na ich poczet.
Decyzją z dnia [...] marca 2005 r., nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powoływany dalej jako "Prezes Kasy", na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.u.s.r." po rozpatrzeniu złożonego wniosku "nie umorzył" odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 1.483,10 zł. W uzasadnieniu decyzji podniósł, iż sytuacja rodziny Skarżącego nie odbiega od sytuacji innych rolników gospodarujących na tym terenie i opłacających składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Zarówno Skarżący, jak i jego domownicy osiągają dochody z tytułu zatrudnienia.
W piśmie z dnia 12 kwietnia 2005 r. (data wpływu do organu) Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się umorzenia choćby połowy odsetek. Podtrzymał argumenty o swojej trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Zwrócił uwagę, że powstanie zadłużenia wiązało się także z błędnymi informacjami udzielanymi w Kasie Rolniczego Ubezpieczenie Społecznego. Dodał, że przebywa na urlopie bezpłatnym, czasami "dorabia" wykonując prace dorywcze. Babcia i dziadek mają liczne problemy zdrowotne i nie są w stanie mu pomóc finansowo.
Decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...], Prezes Kasy na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływany dalej jako "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z dnia 16 marca 2005 r. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawił nowych okoliczności i dowodów w stosunku do tych, które już były ujawnione. Zdaniem organu, sytuacja materialna Skarżącego w ujawnionym stanie faktycznym i na podstawie wskazanych przez niego dowodów nie daje podstaw do umorzenia należności. Decyzja w tym przedmiocie ma bowiem charakter uznaniowy i wymaga uwzględnienia możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego.
Na powyższą decyzję Skarżący pismem z dnia 3 czerwca 2005 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o "ponowne rozpatrzenie (...) sprawy dotyczącej zadłużenia w K.R.U.S. (...)". W skardze po raz kolejny przedstawił okoliczności związane z powstaniem zadłużenia, podkreślając swoją niewiedzę o istnieniu zadłużenia i usprawiedliwiając ją błędnymi informacjami, których udzielano wcześniej w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Nie otrzymał żadnego upomnienia w tym zakresie. Dodał, iż nie mieszka już z rodziną, lecz sam. Przebywa nadal na urlopie bezpłatnym, czasem "dorabia parę groszy" w sposób dorywczy, gdyż nie może liczyć na pomoc ubogich krewnych.
W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż organ rentowy w prowadzonym postępowaniu wnikliwie rozważył wniosek skarżącego o umorzenie odsetek i przeprowadził w tym zakresie niezbędne postępowanie dowodowe. Ustalono, że nie wystąpiły żadne nowe okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności Skarżącemu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Granice niniejszej sprawy nakreślił Skarżący we wniosku z dnia 24 lutego 2005 r. wszczynającym postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Zatem w tej sprawie nie może być w ogóle rozpatrywana kwestia podlegania temu ubezpieczeniu, czy też okoliczności, które doprowadziły do powstania zadłużenia w opłacaniu składek. Sprawa podlegania Skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników i odpowiedzialności z tego tytułu została rozstrzygnięta zupełnie inną decyzją Prezesa Kasy z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...], od której Skarżący mógł się odwołać, zgodnie z pouczeniem w niej zawartym, do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C.
Niniejsze postępowanie dotyczy tylko i wyłącznie kontroli decyzji Prezesa Kasy wydanej w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Trzymając się zatem granic tej sprawy, Sąd wyjaśnia, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji (w niniejszej sprawie Prezes Kasy), co oznacza, że sąd administracyjny nie ma uprawnień do umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, zgodnie z żądaniem zawartym w skardze, nawet w sytuacji jej uwzględnienia, co w niniejszej sprawie nastąpiło. Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Ta ostatnia sfera nie mieści się w kompetencjach sądu administracyjnego.
Przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji brany jest pod uwagę stan prawny, który miał zastosowanie w chwili jej wydania.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego o takim ciężarze gatunkowym, który skutkował wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Stan prawny, mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego wynikające przedstawiają się następująco.
Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 6 pkt 13b u.u.s.r. przez "należności z tytułu składek" rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Z kolei według art. 1 pkt 1 k.p.a. kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej, jak stanowi art. 5 § 2 k.p.a., są między innymi centralne organy administracji rządowej, czyli także Prezes Kasy.
W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozumianych jak wyżej, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji.
Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a.
Podkreślenia wymaga, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie, podejmowane przez Prezesa Kasy na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Prezesowi Kasy. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Prezesa Kasy do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.
Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi.
Postępowanie poprzedzające wydanie przez Prezesa Kasy decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, o czym już była mowa. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Kasy (art. 127 § 3 in fine k.p.a.).
Oznacza to, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc wydający decyzję o charakterze odwoławczym, obowiązany jest ponownie rozpatrzeć i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez ten organ w ramach działania jako organ pierwszej instancji.
Warunkiem wydania poprawnej decyzji jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Wymóg taki wynika wprost z art. 6 k.p.a. który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Taki stan oznacza konieczność prawidłowego zastosowanie przy rozpatrywaniu
i rozstrzygnięciu sprawy przez każdy organ prowadzący postępowanie administracyjne, przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.
W tej sytuacji decyzję wydaną przez Prezesa Kasy oceniać należy także w kategoriach obowiązków procesowych nałożonych przez k.p.a. Oceniając zatem zaskarżoną decyzję w tym kontekście, Sąd stwierdza, że wydana ona została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności zwrócenia uwagi wymaga uzasadnienie tej decyzji, gdyż jest ono jednym ze wskazanych w art. 107 k.p.a. integralnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej. Prezes Kasy stwierdził, iż w przypadku Skarżącego brak jest podstaw do umorzenia należności, gdyż ze względu na jego sytuację materialną nie spełnione zostały przesłanki umorzenia wskazane w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Takiego stanowiska jednakże nie uzasadnił w sposób należyty.
Na uzasadnienie decyzji składać się powinno uzasadnienie faktyczne i prawne, o czym stanowi art. 107 § 1 k.p.a. Rozwinięcie tych pojęć ustawodawca zawarł w § 3 tego artykułu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie.
W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, do jakich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie spełnia szczególnie istotną rolę. Pozwala ono na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, wedle której organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia jest zatem uzasadnienie decyzji. Zasada przekonywania nie zostanie więc zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia strony lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy.
Nie może być uznane za spełniające powyższe wymogi, a w szczególności za wyczerpujące, uzasadnienie ograniczające się w istocie do zdawkowo wyrażonego poglądu, iż sytuacja materialna nie daje podstaw do umorzenia i że Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ujawniał nowych dowodów i okoliczności w stosunku do już znanych organowi. Prezes Kasy nie odniósł się w żaden sposób do indywidualnej sytuacji Skarżącego, opisanej przez niego w składanych wnioskach. Za zdecydowanie niewystarczające w tym zakresie należy uznać formułowanie jedynie ogólnych stwierdzeń, bez jednoczesnego wskazania na dowodowe ich uzasadnienie.
Poza tym fakt, że Skarżący nie przedstawił w toku postępowania odwoławczego nowych okoliczności, czy też dowodów nie może być z góry postrzegany jako uniemożliwiający wydanie odmiennego niż poprzednio rozstrzygnięcia. Nie zwalnia też organu odwoławczego z obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy i oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, wydanej w konkretnym stanie faktycznym. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy w tym stanie faktycznym organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne.
Reasumując, Sąd jeszcze raz zwraca uwagę, iż niewłaściwe i sprzeczne z wyżej wskazanymi zasadami rządzącymi postępowaniem odwoławczym (z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) jest zawężanie zakresu takiego postępowania, toczącego się w przedmiocie umorzenia należności do stwierdzenia, czy po wydaniu decyzji w pierwszej instancji wnioskodawca przedstawił nowe dowody, bądź czy powołał się na nowe okoliczności. Organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma bowiem obowiązek ponownie rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego materiału dowodowego, bez względu na to, czy zakres tego materiału uległ zmianie na etapie postępowania toczącego się po wydaniu decyzji w pierwszej instancji, czy też w tym względzie pozostał bez zmian.
Niedopuszczalne jest więc czynienie Skarżącemu jakiegokolwiek zarzutu z tego powodu, iż składając w postępowaniu instancyjnym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie przedstawił nowych dowodów lub nie wskazał nowych okoliczności, bądź też wyciąganie wyłącznie z takiego faktu negatywnych dla niego wniosków.
Sąd zważył również, iż Prezes Kasy w obu instancjach przed wydaniem decyzji nie umożliwił Skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przez co nie wywiązał się z obowiązku nałożonego nań art. 10 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie.
Obowiązek ten ciąży na każdym organie administracji - także na organie odwoławczym. W niniejszej sprawie nie został on dopełniony. Oznacza to, że Skarżący nie tylko nie miał możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego, ale i zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim.
Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, odmiennie niż Ordynacji podatkowej, nie precyzują obowiązków organów administracji poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo. Jednakże, zdaniem Sądu z przepisu tego wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się
w związku z tym co do okoliczności wskazanych w art. 10 § 1 k.p.a., a są to przecież okoliczności, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się uzasadnione jest koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji oczekiwać powinien na jej stanowisko w tym względzie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa zależy wyłącznie od jej woli. Rzeczą organu jest umożliwienie jej skorzystania z tego prawa.
Zważyć należało również i to, że niewywiązanie się przez organ z obowiązków nałożonych art. 10 § 1 k.p.a. ma wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a.
Zdaniem Sądu, jeżeli nawet organ prowadzący postępowanie może przypuszczać, że okoliczności, stanowiące podstawę rozstrzygnięcia, a ustalone w toku postępowania dowodowego, znane są stronie, to nie jest to równoznaczne z jej świadomością, iż będą one uwzględniane przy podejmowaniu decyzji. Także z tego względu istotne jest umożliwienie jej zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
Opisane wyżej naruszenie przepisów postępowania w sprawie niniejszej jest szczególnie istotne z uwagi na fakt, że z obowiązków określonych w art. 10 k.p.a. nie wywiązano się w obu instancjach.
Niewykonanie przez organ obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. stanowi naruszenie przepisów postępowania, które może skutkować uchyleniem decyzji. Rzeczą Sądu jest ocena, czy w konkretnej sprawie takie naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. inne niż dające postawę wznowienia naruszenie przepisów postępowania skutkuje uchyleniem decyzji lub postanowienia organu administracji tylko wtedy, gdy wpływ taki mieć mogło.
Jednakże możliwość dokonania takiej oceny przez Sąd w żadnym razie nie zwalnia organu orzekającego z obowiązku wypełnienia dyspozycji art. 10 § 1 k.p.a.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż stwierdzone naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 10 § 1, art. 11 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a orzekł jak w sentencji.
W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a.
Stosownie zatem do art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.
Skarżący nie wnosił o zasądzenie kosztów postępowania, a kosztów wpisu nie poniósł, gdyż z mocy prawa był z nich zwolniony na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI