III SA/WA 1890/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2005-10-13
NSAAdministracyjneWysokawsa
postępowanie egzekucyjnezarzuty egzekucyjnePFRONwłaściwość organówstwierdzenie nieważnościprawo administracyjnepostanowienieskarga administracyjna

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność postanowień Ministra Polityki Społecznej i PFRON dotyczących zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym z powodu naruszenia przepisów o właściwości.

Sprawa dotyczyła skargi Przedsiębiorstwa [...] na postanowienie Ministra Polityki Społecznej utrzymujące w mocy postanowienie PFRON o oddaleniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd stwierdził nieważność obu postanowień, wskazując na naruszenie przepisów o właściwości. Postanowienie PFRON zostało wydane przez niewłaściwy organ (PFRON zamiast Prezesa Zarządu Funduszu), a Minister Polityki Społecznej, rozpatrując zażalenie, również naruszył przepisy o właściwości, nie będąc organem wyższego stopnia w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Przedsiębiorstwa [...] na postanowienie Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2004 r., które utrzymało w mocy postanowienie Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) z dnia [...] grudnia 2003 r. o oddaleniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący podnosił, że pismo z dnia [...] września 2003 r. powinno być traktowane jako odwołanie od decyzji dotyczącej wpłat na PFRON, a nie tylko wniosek o umorzenie lub rozłożenie na raty. Sąd pierwszej instancji stwierdził nieważność zarówno zaskarżonego postanowienia Ministra, jak i poprzedzającego je postanowienia PFRON. Główną przyczyną stwierdzenia nieważności było naruszenie przepisów o właściwości. Sąd uznał, że postanowienie PFRON zostało wydane przez niewłaściwy organ, ponieważ kompetencje do zajęcia stanowiska w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu, a nie samemu Funduszowi jako osobie prawnej. Ponadto, Minister Polityki Społecznej, rozpatrując zażalenie na to postanowienie, również naruszył przepisy o właściwości, gdyż zgodnie ze znowelizowanym art. 17 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem właściwym do rozpatrzenia zażalenia był Prezes Zarządu Funduszu. Sąd stwierdził również, że Minister Polityki Społecznej dopuścił się rażącego naruszenia prawa, utrzymując w mocy postanowienie wydane z naruszeniem przepisów o właściwości. W związku z tym, Sąd stwierdził nieważność obu postanowień i zasądził od Ministra na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, postanowienie wydane przez PFRON w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, w którym jako organ wskazano PFRON, a nie Prezesa Zarządu Funduszu, jest nieważne z powodu naruszenia przepisów o właściwości.

Uzasadnienie

Status wierzyciela w sprawach należności PFRON przysługuje Prezesowi Zarządu Funduszu, a nie samemu PFRON jako osobie prawnej. Tylko Prezes Zarządu Funduszu jest uprawniony do zajmowania stanowiska w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych. Wskazanie PFRON jako organu wydającego postanowienie stanowi naruszenie właściwości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (18)

Główne

u.p.e.a. art. 34 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Stanowisko w przedmiocie zarzutów zgłoszonych przez dłużnika zajmuje wierzyciel.

ustawa o rehabilitacji osób niepełnosprawnych art. 49 § 3

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

Do egzekucji należności z tytułu wpłat na PFRON stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym że tytuł wykonawczy wystawia Prezes Zarządu Funduszu.

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji (pkt 1 - naruszenie przepisów o właściwości, pkt 2 - rażące naruszenie prawa).

u.p.e.a. art. 17 § 1a

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Określa organ właściwy do rozpatrzenia zażaleń na postanowienia wierzyciela, dla którego organem wyższego stopnia jest minister.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględnia skargę i stwierdza nieważność zaskarżonego aktu (pkt 2).

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 1a § 13

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Wierzyciel to podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

u.p.e.a. art. 26 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Tytuł wykonawczy wystawiany jest przez wierzyciela.

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji wydanej z naruszeniem prawa stanowi rażące naruszenie prawa.

k.p.a. art. 17

Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje organy wyższego stopnia.

k.p.a. art. 127 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określenie zakresu, w jakim decyzje, których nieważność stwierdzono, nie podlegają wykonaniu.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Ordynacja podatkowa art. 67 § 1

Ordynacja podatkowa

Instytucja umorzenia zaległości jako uznanie administracyjne.

Ordynacja podatkowa art. 224

Ordynacja podatkowa

Wniesienie odwołania od decyzji określającej zaległość nie wstrzymuje jej wykonania.

Ordynacja podatkowa art. 169

Ordynacja podatkowa

Obowiązek wezwania strony do sprecyzowania żądania i usunięcia braków pisma.

Ordynacja podatkowa art. 48 § 1

Ordynacja podatkowa

Uzasadniony interes podatnika wynikający ze skrajnie złej sytuacji finansowej.

Ordynacja podatkowa art. 210 § 4

Ordynacja podatkowa

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postanowienie PFRON zostało wydane przez niewłaściwy organ (PFRON zamiast Prezesa Zarządu Funduszu). Minister Polityki Społecznej nie był organem właściwym do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie PFRON. Postanowienie PFRON o 'oddaleniu zarzutu' nie było właściwym rozstrzygnięciem w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych.

Godne uwagi sformułowania

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. PFRON nie może być uznany za wierzyciela w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zatem nie jest też uprawniony do zajmowania stanowiska w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych. Minister Polityki Społecznej utrzymał w mocy postanowienie wydane z naruszeniem przepisów o właściwości dopuścił się rażącego naruszenia prawa.

Skład orzekający

Bożena Dziełak

przewodniczący sprawozdawca

Krystyna Kleiber

członek

Marta Waksmundzka-Karasińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o właściwości organów w postępowaniu egzekucyjnym, w szczególności w sprawach dotyczących PFRON oraz roli Ministra jako organu wyższego stopnia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z PFRON i postępowaniem egzekucyjnym w administracji. Zmiany legislacyjne mogą wpłynąć na aktualność niektórych argumentów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest przestrzeganie przepisów o właściwości organów, nawet w pozornie rutynowych sprawach egzekucyjnych. Błąd proceduralny doprowadził do stwierdzenia nieważności decyzji.

Błąd proceduralny zniweczył postępowanie egzekucyjne: Sąd stwierdził nieważność decyzji z powodu niewłaściwego organu.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 1890/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-10-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Dziełak /przewodniczący sprawozdawca/
Krystyna Kleiber
Marta Waksmundzka-Karasińska
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2005 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa [...] w S. na postanowienie Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] grudnia 2003r. nr [...], 2) stwierdza, że postanowienia, których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Polityki Społecznej na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
E. H., skarżący w niniejszej sprawie, pismem z dnia [...] października 2003 r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R., zgłosił zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...]z dnia [...] października 2003 r.
Skarżący wyjaśnił, że w dniu [...] sierpnia 2003 r. wobec Przedsiębiorstwa [...] wydana została decyzja w sprawie zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (określany dalej jako "PFRON"), od której to decyzji złożono odwołanie. Na odwołanie to Przedsiębiorstwo nie otrzymało odpowiedzi.
PFRON, działając jako wierzyciel egzekwowanych należności, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2003 r. postanowił "oddalić zarzut, ponieważ podmiot nie złożył odwołania do Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej". Jego zdaniem pismo z dnia [...] września 2003 r. nie jest odwołaniem, a wnioskiem o częściowe umorzenie oraz rozłożenie zaległości na raty.
Wyjaśnił też, że zgodnie z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej instytucja umorzenia zaległości skonstruowana jest na zasadzie uznania administracyjnego, a złożenie przez podmiot wniosku nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu egzekucji administracyjnej.
Na postanowienie to Skarżący złożył zażalenie. Stwierdził, że pismo z dnia [...] września 2003 r. zawierało nie tylko wniosek o rozważenie możliwości umorzenia należności, ale także odwołanie od decyzji. Jego zdaniem jakiekolwiek sformułowanie treści odwołania nie pozwala organowi administracji interpretować zamiaru strony w tym postępowaniu i stwierdzać, czy pismo jest odwołaniem, czy pismem innego rodzaju. Samo złożenie w przepisanym terminie pisma, w którym w jakikolwiek sposób poddaje się w wątpliwość prawidłowość decyzji, jest odwołaniem nakładającym na organ I i II instancji obowiązek kontroli decyzji w całości, niezależnie od zamiaru strony. Stanowisko takie wielokrotnie wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004 r. Minister Polityki Społecznej zaskarżone postanowienie "Prezesa Zarządu PFRON" utrzymał w mocy.
Stwierdził, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie przypadki wymienione w art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.e.a.". W jego ocenie, w niniejszej sprawie nie zaszła żadna z przesłanek stanowiących podstawę do uwzględnienia zarzutów strony. W oparciu o ww. przepis nie można uznać zarzutu Skarżącego o braku podstaw do przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego. W okresie od sierpnia 1998 r. do grudnia 1999 r. był on bowiem zobowiązany do dokonywania comiesięcznych wpłat na PFRON. Ponieważ Skarżący nie wywiązał się z tego obowiązku, wydana została decyzja określająca wysokość zaległości i odsetek za zwłokę. Minister wskazał też, że zgodnie z art. 224 Ordynacji podatkowej wniesienie odwołania od decyzji określającej zaległość nie wstrzymuje jej wykonania.
W ocenie organu odwoławczego słuszny jest natomiast argument Skarżącego, że pismo z dnia [...] września 2003 r. można uznać za odwołanie od decyzji. Zgodnie z art. 169 Ordynacji podatkowej organ I instancji powinien był wezwać stronę do sprecyzowania jej żądania i usunięcia ewentualnych braków pisma. Wskazał, że w przypadku nieprzekazania odwołania wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu, Skarżącemu służy skarga na bezczynność organu I instancji do Ministra Polityki Społecznej. Uznał jednakże, że powyższe uchybienie nie może stanowić podstawy do uznania zarzutu wobec przedmiotowego postępowania egzekucyjnego.
Na postanowienie to Skarżący złożył skargę, w której wniósł o jego uchylenie.
Zdaniem Skarżącego "zmienne" stwierdzenie organu odwoławczego, iż pismo z dnia [...] września 2003 r. należało uznać za odwołanie stoi w sprzeczności z jego pozostałymi ustaleniami. W takim przypadku wcześniejsze działania organów administracji dotknięte były wadą powodującą nieważność toczącego się postępowania. Twierdzenie, że stronie przysługuje wyłącznie skarga na bezczynność organu jest nieporozumieniem, zgodnie bowiem z zasadą wyrażoną w art. 8 i 9 k.p.a. działanie takie nie pogłębia zaufania obywateli do organów Państwa i nie realizuje nałożonego na organy obowiązku informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków.
Skarżący podniósł, że utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy pociąga za sobą wykonalność nałożonych na niego obowiązków, podczas gdy w toku postępowania administracyjnego nie zostały wyjaśnione okoliczności wskazywane w piśmie z dnia [...] września 2003 r. Minister Polityki Społecznej winien był na mocy art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 100 § 1 k.p.a. zawiesić postępowanie i wystąpić do właściwego organu o podjęcie należytych czynności mających na celu doprowadzenie toczącej się sprawy do stanu zgodnego z prawem.
Niezależnie od powyższego Skarżący stwierdził, iż w dalszym ciągu podnosi okoliczności uzasadniające konieczność uwzględnienia odwołania w zakresie obowiązków dotyczących wpłat PFRON, ponieważ organy ustaliły istnienie przesłanki z art. 48 § 1 Ordynacji podatkowej, czyli uzasadnionego interesu podatnika wynikającego ze skrajnie złej sytuacji finansowej. Skarżący zarzucił też, że organy nie wskazały w decyzjach przyczyn odmowy uwzględnienia składanych przez niego wniosków, nie dokonały szczegółowego badania jego sytuacji majątkowej, która wskazałaby granice umorzenia lub raty możliwe do zapłacenia. Wskazanie jedynie na korzystanie przez niego z takiej ulgi w latach 1995-1997 i brak informacji o skutkach skorzystania z takiej ulgi, w ocenie Skarżącego stanowi rażące naruszenie przepisów procesowych tj. art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Na poparcie swojego stanowiska Skarżący powołał orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Minister Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to obowiązek i prawo Sądu zbadania, czy zaskarżona decyzja nie została wydania z naruszeniem prawa, mogącym skutkować stwierdzeniem jej nieważności.
Zgodnie natomiast z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy.
Organ administracji, spełniając obowiązek wynikający z art. 54 § 2 p.p.s.a. wraz z odpowiedzią na skargę przekazuje Sądowi akta sprawy, przez które należy rozumieć zarówno wydawane przezeń indywidualne akty, jak i dokumenty stanowiące podstawę rozstrzygnięć podjętych w postępowaniu administracyjnym.
W niniejszej sprawie Sąd zwrócił Ministrowi Polityki Społecznej akta, wzywając go jednocześnie do nadesłania oryginałów akt administracyjnych lub uwierzytelnionych czytelnych kopii dokumentów.
Minister Polityki Społecznej pismem z dnia [...] czerwca 2005 r. poinformował, iż wystąpił o akta do organu I instancji, po czym w piśmie z dnia [...] lipca 2005 r. stwierdził, że ani on, ani też organ I instancji nie są w posiadaniu oryginałów dokumentów. W związku z powyższym nie jest możliwe uwierzytelnienie wymaganych przez Sąd dokumentów. Ponadto stwierdził, że brak jest również bardziej czytelnych kopii dokumentów niż te, które przekazano Sądowi, ponieważ w takim stanie zostały one przedłożone przez stronę.
W tym stanie rzeczy Sąd przyjął, że dokumenty nadesłane przez Ministra Polityki Społecznej są tymi, które składały się na akta sprawy w rozumieniu art. 54 § 2 p.p.s.a., a zatem zarówno materiał dowodowy, jak i postanowienia wydane przez organy orzekające miały kształt taki, jak wynika z przedłożonych kserokopii.
Przede wszystkim Sąd uznał, że pismo PFRON z dnia [...] grudnia 2003 r., aczkolwiek nie zawiera w swej treści ani podstawy prawnej, a określenia "postanowienie", to w istocie jest postanowieniem w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania (powoływanego dalej jako "k.p.a."). Zawiera ono bowiem rozstrzygnięcie i pouczenie, wprawdzie niepełne, bo nie wskazujące ani terminu, ani też trybu złożenia zażalenia. Sąd uwzględnił, iż pismo to jest odpowiedzią na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. w sprawie zajęcia stanowiska co do zarzutów zgłoszonych przez Skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie zaś z art. 17 § 1 w związku z art. 34 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) powoływanej dalej jako "u.p.e.a.", zajmowane przez wierzyciela stanowisko w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych ma formę zaskarżalnego postanowienia.
Sąd stwierdza jednakże, iż postanowienie to wydane zostało z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji, przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Przepisy tego kodeksu mają zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym z mocy art. 18 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowisko w przedmiocie zarzutów zgłoszonych przez dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym, zajmuje wierzyciel. Przepis art. 1a pkt 13 tejże ustawy stanowi natomiast, że wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Ponadto z brzmienia art. 26 § 1 u.p.e.a. jednoznacznie wynika, że tytuł wykonawczy wystawiany jest przez wierzyciela. Z kolei zgodnie z art. 49 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) powoływanej dalej jako "ustawa o rehabilitacji osób niepełnosprawnych", do egzekucji należności z tytułu wpłat na PFRON stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym że tytuł wykonawczy wystawia Prezes Zarządu Funduszu.
Zdaniem Sądu wynika z powyższego, że status wierzyciela co do należności z tytułu wpłat na PFRON przysługuje Prezesowi Zarządu Funduszu. Oznacza to, że stanowisko co do zarzutów egzekucyjnych zgłoszonych przez Skarżącego powinien był wyrazić Prezes Zarządu Funduszu.
Z treści postanowienia z dnia [...] grudnia 2003 r. w żaden sposób nie wynika, aby wydane ono zostało przez Prezesa Zarządu Funduszu. Nie zostało ono opatrzone pieczęcią nagłówkową, a w każdym razie nie jest ona widoczna na przedłożonej Sądowi kserokopii (dla porównania można przywołać znajdującą się w aktach sprawy decyzję z dnia [...] sierpnia 2003 r., gdzie w nagłówku, jako organ, wskazano Prezesa Zarządu Funduszu).
W sentencji przedmiotowego postanowienia wskazano: "Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W. postanawia oddalić zarzut...". Ze sformułowania tego jednoznacznie wynika zatem, że postanowienie wydane zostało przez PFRON, a nie Prezesa jego Zarządu, któremu to Prezesowi, a nie PFRON przysługuje status wierzyciela.
Przepis art. 24 § 1 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych stanowi, że PFRON jest państwowym funduszem celowym w rozumieniu ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 155, poz. 1014 ze zm.). Zgodnie zaś z art. 22 ust. 2 tejże ustawy fundusz celowy może działać jako osoba prawna lub stanowić wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje organ wskazany w ustawie tworzącej fundusz. PFRON posiada osobowość prawną z mocy art. 45 ust. 2 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Organami PFRON są Rada Nadzorcza i Zarząd (art. 50 ust. 1 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych).
Ustawodawca jednakże nie PFRON, ani też żadnemu z jego organów, a Prezesowi Zarządu Funduszu przyznał kompetencje do podejmowania rozstrzygnięć w indywidualnych sprawach (art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych dotyczący decyzji w sprawach wpłat na PFRON) oraz uprawnienia do podejmowania określonych działań (występowanie o wpis hipoteki przymusowej – art. 49a ust. 2 w zw. z ust. 4 oraz z wnioskiem o założenie księgi wieczystej – art. 49a ust. 1 ww. ustawy).
W świetle powyższego za niedopuszczalne należy uznać utożsamianie PFRON jako osoby prawnej z Prezesem jego Zarządu, który z mocy ustawy wykonuje określone kompetencje. Skoro w postanowieniu jako organ, który je wydał wskazano PFRON, to stwierdzić należy, że nie był on właściwy do jego wydania. PFRON nie może być uznany za wierzyciela w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zatem nie jest też uprawniony do zajmowania stanowiska w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych.
Oceny Sądu nie może zmienić okoliczność, że postanowienie wydane w I instancji podpisane zostało z upoważnienia Prezesa Zarządu przez Zastępcę Dyrektora Wydziału Windykacji (w aktach brak jest stosownego pełnomocnictwa). Istotne jest tu jednak to, że zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych Prezes Zarządu reprezentuje PFRON na zewnątrz. Oznacza to, że każde pismo skierowane na zewnątrz podpisane być mogło tylko przez Prezesa Zarządu lub z jego upoważnienia. Podpisanie pisma z upoważnienia nie przesądza samo w sobie o tym, że organem orzekającym był Prezes Zarządu, gdy brak jest jego wskazania jako takiego organu, a wręcz jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, jako organ wskazano PFRON.
W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do przyjęcia, co uczynił Minister Polityki Społecznej, że postanowienie w I instancji wydane zostało przez Prezesa Zarządu Funduszu.
W niniejszej sprawie naruszenie przepisów o właściwości w postępowaniu pierwszoinstancyjnym miało jeszcze jeden aspekt. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych wierzyciel zajmuje stanowisko. Samo jednak władcze rozstrzygnięcie co do zasadności zarzutów należy do organu egzekucyjnego. Okoliczność, że w przypadku określonych zarzutów organ egzekucyjny związany jest stanowiskiem wierzyciela, nie odbiera mu kompetencji do podjęcia rozstrzygnięcia. Wierzyciel nie może go w tym wyręczać.
Tymczasem PFRON postanowił "oddalić zarzut". Pomijając kwestię, że tego rodzaju rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują, to jego treścią jest nie stanowisko co do zarzutów, a władcze rozstrzygnięcie, jakiego podjęcie służy organowi egzekucyjnemu.
Obowiązkiem wierzyciela jest jedynie wyrażenie własnej oceny zasadności zarzutów zgłoszonych przez dłużnika, a nie orzekanie o ich zasadności lub nie. Wprawdzie, jak to wskazywano, przedmiotowe postanowienie było odpowiedzią na pismo organu egzekucyjnego o zajęcie stanowiska w przedmiocie zarzutów, jednakże okoliczność ta nie przesądza, że zajęto w nim właśnie takie stanowisko.
Podkreślić przy tym należy, że Sąd nie ocenia intencji organów orzekających, a rzeczywistą treść podjętych przez nie rozstrzygnięć, których wyrazem są indywidualne akty administracyjne. Ta zaś świadczy o tym, że PFRON podjął rozstrzygnięcie zastrzeżone do właściwości organu egzekucyjnego, w niniejszej sprawie - Naczelnika Urzędu Skarbowego w R.
Minister Polityki Społecznej utrzymując w mocy postanowienie wydane z naruszeniem przepisów o właściwości dopuścił się rażącego naruszenia prawa tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Stanowi to przesłankę stwierdzenia nieważności wydanego przezeń postanowienia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że także Minister Polityki Społecznej, rozpatrując zażalenie Skarżącego i utrzymując w mocy postanowienie wydane przez PERON, naruszył przepisy o właściwości.
Zgodnie z art. 17 § 1a u.p.e.a., o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej, do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2 tejże ustawy, wydanych przez wierzycieli, dla których organem wyższego stopnia jest minister, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a., z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Takie brzmienie tego przepisu nadane zostało ustawą z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623). Obowiązywało ono od dnia 1 maja 2004 r. Przepisy ustawy zmieniającej nie zawierają żadnych unormowań przejściowych co do zakresu zastosowania zmian wprowadzonych w art. 17 ust. 1a u.p.e.a. Oznacza to, że przepis ten, w brzmieniu zmienionym, miał zastosowanie w sprawach, które w dniu jego wejścia w życie nie zostały rozstrzygnięte.
Zdaniem Sądu w świetle powyższego przepisu Minister Polityki Społecznej, w dacie wydania zaskarżonego postanowienia tj. [...] sierpnia 2004 r. nie był już organem właściwym w sprawie.
Przepis art. 17 § 1a u.p.e.a. jednoznacznie wskazuje organ właściwy do rozpatrzenia środka zaskarżenia na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do zarzutów egzekucyjnych. W celu stwierdzenia, że przepis ten ma zastosowanie do zażaleń na postanowienia Prezesa Zarządu Funduszu wykazać zatem należało, że właściwym dla niego organem wyższego stopnia, o którym mowa w tym przepisie jest minister.
Jak to już wskazywano, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że użyte w art. 17 § 1a u.p.e.a. pojęcie "organ wyższego stopnia" należy oceniać w świetle art. 17 tego kodeksu. I tak, w stosunku do organów administracji publicznej innych niż organy jednostek samorządu terytorialnego i wojewodów, organami wyższego stopnia są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku – organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością. Wprawdzie Prezes Zarządu Funduszu, jak i PERON nie są elementami administracji państwowej, jednakże w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego organami administracji publicznej są również podmioty na mocy prawa powołane do załatwiania spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Bez wątpienia uprawnienie takie służy Prezesowi Zarządu Funduszu. Ustawa o finansach publicznych w odniesieniu do państwowych funduszy celowych wspomina jedynie o "ministrze nadzorującym" taki fundusz (art. 22 ust. 7). Zgodnie zaś z art. 45 ust. 4 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych nadzór nad Funduszem sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, którym jest właśnie Minister Polityki Społecznej. W ocenie Sądu, nadzór o jakim mowa w tym przepisie obejmuje również rozstrzygnięcia podejmowane przez Prezesa Zarządu Funduszu. Wskazać tu należy, że Minister Polityki Społecznej jest również organem odwoławczym od decyzji podejmowanych przez Prezesa Zarządu Funduszu w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej (art. 49 ust. 4).
Zdaniem Sądu w świetle powyższego, Minister Polityki Społecznej jest organem wyższego stopnia, o jakim mowa w art. 17 § 1a u.p.e.a., w stosunku do Prezesa Zarządu Funduszu, działającego jako wierzyciel należności z tytuł wpłat na PERON.
Obowiązkiem Sądu, który stwierdził, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów o właściwości jest nie tylko wskazanie dlaczego organ, który je podjął nie był właściwy w sprawie, ale też określenie organu właściwego. Z tego też względu, a także mając na uwadze art. 141 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania, rozważenia wymagała kwestia zaskarżalności decyzji wydawanych przez Fundusz.
Ponieważ w sprawie należało zastosować art. 127 § 3 k.p.a., organem właściwym do rozpatrzenia złożonego przez Skarżącego zażalenia był Prezes Zarządu Funduszu. Obowiązkiem Ministra Polityki Społecznej było potraktowanie zażalenia jako wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w rozumienie tego przepisu i przekazanie go do rozpatrzenia właściwemu organowi.
Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zarządu Funduszu, wyda rozstrzygnięcie stosownie do zakresu swojej właściwości rzeczowej, jako wierzyciela należności z tytułu wpłat na PERON.
Stwierdzenie nieważności postanowień z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu co do zasadności zarzutów podniesionych w skardze.
Ponieważ wadą skutkującą stwierdzeniem nieważności zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. dotknięte były postanowienia wydane w obu instancjach Sąd objął stwierdzeniem nieważności zarówno postanowienie wydane przez Ministra Polityki Społecznej, które wydane zostało także z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 138 § 1 k.p.a., co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jak i poprzedzające je postanowienie PFRON.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.
Zakres, w jakim decyzje, których nieważność stwierdzono nie podlegają wykonaniu, określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.
Koszty postępowania sądowego zasądzono na rzecz Skarżącego stosownie do art. 200 p.p.s.a., w kwocie równej uiszczonemu przez niego wpisowi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI