III SA/Wa 1586/20

III SA/Wa 1586/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-01-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jarosław Trelka /przewodniczący/
Piotr Dębkowski
Waldemar Śledzik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 4536/21 - Postanowienie NSA z 2023-12-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 64 § 1 pkt 4 i § 3, 5-6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie sędzia WSA Waldemar Śledzik (sprawozdawca), asesor WSA Piotr Dębkowski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (dalej zwany "Naczelnikiem US") w toku prowadzonego wobec majątku J. B. (dalej zwana "Stroną" lub "Skarżącą") na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 18 października 2019 r. obejmującego zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. w kwocie należności głównej w wysokości 284.240,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 126.919,00 zł na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, postępowania egzekucyjnego, działając na podstawie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; dalej "u.p.e.a."), zawiadomieniem z dnia 23 października 2019 r. dokonał czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu rachunku bankowego w B. S.A. Powyższe zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostały doręczone w dniu 7 listopada 2019 r.
Bank w dniu 29 października 2019 r. przekazał na rachunek organu egzekucyjnego środki pieniężne w łącznej wysokości 436 521.21 zł co spowodowało całkowite zaspokojenie egzekwowanej zaległości.
Skarżąca pismem z dnia 7 stycznia 2020 r. złożyła wniosek o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.
Naczelnik US zawiadomieniem z dnia 7 lutego 2020 r. powiadomił Zobowiązaną o wysokości kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 24.684,70 zł.
Strona pismem z dnia 5 marca 2020 r. złożyła wniosek do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych.
Naczelnik US w odpowiedzi na ww. wniosek postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r. obciążył Zobowiązaną kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 18 października 2019 r. wobec majątku Strony w kwocie 24.684,70 zł.
W uzasadnieniu, organ egzekucyjny wyjaśnił, iż na przedmiotowe koszty egzekucyjne składają się oplata manipulacyjna (4.111,50 zł) oraz koszty za czynność egzekucyjną (20.573,20 zł).
Strona w zażaleniu z dnia 15 kwietnia 2020 r., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 wskazała na naruszenie:
art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w sytuacji:
gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt: SK 31/14 i oparte na nim orzecznictwo sądów administracyjnych stanowi o niezgodności z Konstytucją RP art. 64 § 1 pkl 4 i § 6 u.p.e.a. w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne,
a jednocześnie koszty te zostały skalkulowane przez organ egzekucyjny na podstawie tych przepisów oraz wyegzekwowane od Strony z jej rachunku bankowego,
art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej: "K.p.a.") wymagającego od organów administracji publicznej prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej poprzez zignorowanie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie wysokości kosztów i opłat egzekucyjnych.
Wobec powyższego wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w całości.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej zwany "Dyrektorem") postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z dnia [...] marca 2020 r.
W uzasadnieniu mając na uwadze, iż w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne w kwocie 24.684,70 zł, na które składają się opłaty związane z opłatą manipulacyjną (4.111,50 zł) i opłata za czynność zajęcia rachunku w B. S.A. (20.573,20 zł), stanął na stanowisku, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, iż organ egzekucyjny zasadnie obciążył Stronę kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a wydane rozstrzygnięcie spełnia wszelkie wymogi dotyczące uzasadnienia faktycznego i prawnego. Tym samym uznał, iż organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz wyjaśnił zasadność przesłanek, którymi kierował się podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu z dnia 15 kwietnia 2020 r., iż Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją RP m.in. art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, zauważył, iż zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 ujęcie niekonstytucyjności oznacza, że jest to wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, w którym Trybunał stwierdził konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych.
Podniósł zarazem, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r. sygn. II FSK 2206/17 wskazał, że wyrok Trybunału jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten - w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją - nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet - musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału.
Według Dyrektora Trybunał Konstytucyjny za niebudzące wątpliwości konstytucyjnych uznał dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Reasumując doszedł do przekonania, że dopóki ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie zadaniem organu będzie określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania.
Zdaniem Dyrektora NSA w ww. wyroku stwierdził, że Trybunał wyraźnie zakwestionował tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (gdyż wyraźnie je dopuścił), a w konsekwencji - nie wskazał na konieczność stosowania wyłącznie stawek minimalnych.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że górną granicę opłaty egzekucyjnej ustawodawca określił jedynie w wypadku opłaty za zajęcie nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) wskazując, że nie może być ona wyższa niż 34.200 zł. Z kolei Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował zgodności z Konstytucją art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Trybunał nie podważył również zasadności naliczania kosztów egzekucyjnych za dokonane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne, a jedynie wskazał na konieczność określenia ich granicy stosownie do ich pracochłonności i kosztowności.
Mając powyższe na uwadze doszedł do przekonania, że na gruncie wytycznych wyroku Trybunału Konstytucyjnego, za punkt odniesienia przy szacowaniu kosztów egzekucyjnych uznać należy art. 64 § 1 u.p.e.a. wyszczególniający wysokość stawek za poszczególne czynności egzekucyjne, którego pkt 6 przewiduje opłatę za zajęcie nieruchomości wynoszącą 8% od dochodzonej należności, maksymalnie jednak 34.200,00 zł.
Ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie wierzytelności pieniężnych i 8% za zajęcie nieruchomości. Przyjmując zatem, że dla stawki 8% przyjętej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. maksymalną kwotą jest 34.200,00 zł, to 5% za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. kwota maksymalna wyniesie 21.375,00 zł. Górna granica natomiast opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. wg 1% stopy daje kwotę 4.275,00 zł od każdego tytułu wykonawczego.
Zdaniem Dyrektora skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego czy też przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić mniejszy nakład pracy przy zajęciu tych wierzytelności. Dlatego należy założyć, w związku z brakiem ustawowych regulacji, że oplata od zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego lub innych wierzytelności musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie 34.200 zł dla 8% opłaty. Skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł, a Trybunał Konstytucyjny tego nie zakwestionował, to w ocenie organu nadzoru istnieją podstawy do przyjęcia zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych może wynosić maksymalnie 21.375,00 zł.
Organ uwzględniając tak przyjętą kalkulację stwierdził, iż ustalenie przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych obciążających Wierzyciela w łącznej wysokości 24.684,70 zł (opłata manipulacyjna: 4.111,50 zł oraz oplata za zajęcie rachunku bankowego: 20.573,20 zł), nie stanowi naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.
Tym samym uznając, iż ustalona przez organ egzekucyjny wysokość opłat nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, podzielił stanowisko Naczelnika US wyrażone w postanowieniu z dnia 25 marca 2020 r.
W skardze z 23 lipca 2020 r. Strona, wnosząc o uchylenie powyższego oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji w całości, a także zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w całości, zarzuciła naruszenie:
art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w sytuacji, gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 i oparte na nim orzecznictwo sądów administracyjnych stanowi o niezgodności z Konstytucją RP art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, a jednocześnie koszty te zostały skalkulowane przez organ egzekucyjny na podstawie tych przepisów oraz wyegzekwowane od Strony z jej rachunku bankowego, a ich wysokość uzasadniono maksymalnymi opłatami określonymi w innych sytuacjach, lecz na podstawie tych samych przepisów,
art. 8 § 1 K.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie wysokości kosztów i opłat egzekucyjnych, co stoi w sprzeczności z wymogami prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz zasadą proporcjonalności.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu i powtórzył przedstawione w nim argumenty. Zarzuty skargi uznał za niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015 r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.
W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).
Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym. Należy przy tym podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok NSA z 6 lutego 2008r., sygn. akt II FSK 1665/06, opublikowany - podobnie jak pozostałe przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://cbois.nsa.gov.pl).
Badając legalność zaskarżonego postanowienia w świetle powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga podlega oddaleniu albowiem zaskarżony akt odpowiada prawu, zaś zarzuty skargi są bezpodstawne.
Spór w sprawie dotyczy kwestii wysokości określonych Skarżącemu kosztów egzekucyjnych w kwocie 24.684,70 zł, na które składały się: opłata za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 20.573,20 zł (pobrana na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt. 4 i § 5 u.p.e.a.) oraz opłata manipulacyjna w wysokości 4.111,50 zł (pobrana na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a).
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w W., organ egzekucyjny określając wysokość tych kosztów uwzględnił wytyczne zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 oraz wytyczne z wyroku NSA z dnia 6.03.2018r., sygn. akt II FSK 2206/17. Dyrektor podkreślił, że Trybunał wyraźnie zakwestionował tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych(gdyż wyraźnie je dopuścił), a w konsekwencji nie wskazał na konieczność stosowania wyłącznie stawek minimalnych. W konsekwencji, organ egzekucyjny prawidłowo obliczył wysokość opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za zajęcie rachunku bankowego i wierzytelności, odwołując się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. i przyjmując jako punkt wyjścia ten przepis, określający maksymalną wysokość stawki za zajęcie nieruchomości, tj. 8 % kwoty egzekwowanej, nie więcej niż 34.200 zł, oraz zachowując zasady proporcji obliczył na tej podstawie maksymalną wysokość stawki za ww. opłaty.
Przeciwnego zdania jest Skarżący wywodząc, że Organ w sposób nieprawidłowy odczytał wytyczne przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 31/14, czym uchybił także przepisowi art. 8 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie wysokości kosztów i opłat egzekucyjnych, co stoi w sprzeczności z wymogami prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz zasadą proporcjonalności, a w konsekwencji naliczona kwota nie jest adekwatna do nakładu pracy i podjętych działań.
Przy tak zakreślonych granicach sporu Sąd w punkcie wyjścia przypomina i wskazuje, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, uznał, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji – w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej (zob. punkt 1 i 2 sentencji).
Trybunał stwierdził również, że art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji (punkt 3 sentencji).
Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że dopuszczalne jest stosowanie stawek stosunkowych (procentowych), które uzależnione są tylko od kwoty egzekwowanej należności, a nie od indywidualnej sytuacji zobowiązanego lub nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań. Jednak – jak zauważył Trybunał - brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
Z tych przyczyn Trybunał uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za czynności egzekucyjne, art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, a także art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji (zob. punkt 4.3 uzasadnienia prawnego).
Dalej Sąd zauważa, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane są różne stanowiska na temat skutków przywołanego wyroku Trybunału dla praktyki ustalania opłat za czynności egzekucyjne.
Najdalej idące zakłada, że skoro niezgodne z Konstytucją jest pominięcie w kwestionowanych przepisach maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej czy maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, to stosowanie tych przepisów w zgodzie z Konstytucją wymaga zrezygnowania z pobierania tych opłat (zob. wyroki NSA z 8 stycznia 2019 r., II FSK 2576/18; z 18 września 2019 r., II FSK 3238/17).
Jednak w większości judykatów składy orzekające opowiedziały się za możliwością pobierania opłat egzekucyjnych z zachowaniem odpowiedniej proporcji. W tej grupie można odnotować orzeczenia, w których wskazano na konieczność miarkowania tych opłat, uzależniając ich wysokość od realiów konkretnego postępowania egzekucyjnego, czyli jego pracochłonności, czasochłonności i stopnia skomplikowania (zob. wyroki NSA: z 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15; z 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16; z 26 kwietnia 2018 r., II FSK 2621/17; z 14 marca 2019 r., II FSK 3700 i 3701/18; z 10 stycznia 2020 r., II FSK 869/18), orzeczenia negujące pogląd, że obowiązują tylko stawki minimalne opłat i tylko one mogą być stosowane przez organ egzekucyjny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2018 r., II FSK 2206/17), a także orzeczenia wskazujące, że skoro Trybunał Konstytucyjny zakwestionował tylko brak maksymalnych stawek opłat, a nie ich stosunkowy charakter, miarkowanie tych opłat może odnosić się tylko do przypadków przekraczania rozsądnych granic, których wyznaczenie może nastąpić z zastosowaniem obiektywnego kryterium w postaci maksymalnej stawki opłaty za zajęcie nieruchomości, z uwzględnieniem jednak mniejszego stopnia skomplikowania innych czynności egzekucyjnych, odzwierciedlonego w przewidzianej w odnośnych przepisach niższej stawce procentowej (por. wyroki NSA: z 20 lutego 2019 r., II FSK 2094/18; z 24 maja 2019 r., II FSK 407/19; z 26 czerwca 2019 r., II FSK 2549/17).
Skład orzekający w tej sprawie podziela jednak pogląd, że w przywołanym wyroku Trybunał zakwestionował wyłącznie brak określenia maksymalnych kwot opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.), nie podważając stosunkowego charakteru tych opłat jako określonego procentu od kwoty egzekwowanej należności.
Określenie maksymalnych kwot tych opłat może polegać na odpowiednim zastosowaniu w drodze analogii art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., określającego maksymalną kwotę opłaty za zajęcie nieruchomości. Miarkowanie tych opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych także w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego.
Co prawda w uzasadnieniu wyroku Trybunał nawiązał do efektywności działań organu egzekucyjnego, niemniej wolno sądzić, że argumentacja ta jest ukierunkowana na uwypuklenie niedopuszczalności traktowania opłat egzekucyjnych jako sankcji za niewykonanie obowiązku, którą to potencjalną wadliwość w przypadku egzekwowania obowiązków pieniężnych o znacznej wartości właśnie eliminuje kwotowe określenie górnej granicy opłaty, limitujące kwotę określaną procentowo. Takie rozumienie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyklucza możliwość przyjęcia, jakoby następstwem jego wyroku było obowiązywanie tylko przewidzianych w analizowanych przepisach minimalnych stawek opłat, ale także poddaje w wątpliwość usankcjonowanie miarkowania opłat w oparciu o obiektywnie nieprecyzowalne i labilne kryteria, jak czasochłonność, pracochłonność i stopień skomplikowania, a nawet efektywność prowadzenia postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z 13 maja 2020 r., II FSK 2950/19).
Co jednak najważniejsze, w omawianym wyroku Trybunał nie wypowiadał się w kwestii niezgodności z Konstytucją art. 64 § 3 u.p.e.a. Przepis ten w stanie prawnym, którego sprawa dotyczy, stanowił, że opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych.
W ocenie Sądu, organy w rozstrzyganej sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy art. 64 § 1 pkt 1 i 4 w zw. z pkt 6 oraz § 3 i § 6 u.p.e.a., w kontekście omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Wobec braku interwencji ustawodawcy, dotyczącej ustanowienia stawek maksymalnych za dokonanie czynności egzekucyjnych polegających na pobraniu pieniędzy na miejscu u zobowiązanego oraz zajęciu innych wierzytelności pieniężnych lub praw majątkowych (art. 64 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a.), a także ustanowienia maksymalnej stawki opłat manipulacyjnych (art. 64 § 6 u.p.e.a.), organy określiły te stawki proporcjonalnie do stawki maksymalnej wynikającej z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.
Reasumując powyższe, w omawianym wyroku Trybunał zakwestionował wyłącznie brak określenia maksymalnych kwot opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i opłaty manipulacyjnej. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym Trybunał nie derogował w całości norm prawnych wynikających z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., lecz wskazał pewien zakres, w jakim pozostają one niezgodne z Konstytucją. Inaczej mówiąc, wbrew argumentacji skargi, w wyroku tym Trybunał nie zakwestionował ani samej możliwości naliczania opłat za czynności egzekucyjne, ani też stosunkowego charakteru tych opłat, jako określonego procentu od kwoty egzekwowanej należności. Wyrok ten nie daje w szczególności podstaw do odstąpienia od naliczania tych opłat.
Z tego względu skład orzekający nie podziela poglądu wyrażonego w wyrokach NSA z 8 stycznia 2019 r., II FSK 2576/18 oraz z 18 września 2019 r., II FSK 3238/17.
W ocenie Sądu, organy prawidłowo przyjęły więc, że na gruncie wytycznych wyroku Trybunału, za punkt odniesienia przy szacowaniu kosztów egzekucyjnych uznać należy przepis art. 64 § 1 u.p.e.a., wyszczególniający wysokość stawek za poszczególne czynności egzekucyjne, którego pkt 6 przewiduje opłatę za zajęcie nieruchomości wynoszącą 8% od dochodzonej należności, maksymalnie jednak 34.200 zł.
Jak trafnie zauważył organ nadzoru, Ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie wierzytelności pieniężnych i 8% za zajęcie nieruchomości. Przyjmując zatem, że dla stawki 8% przyjętej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. maksymalną kwotą jest 34 200,00 zł, to 5% za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z art. 64 § I pkt 4 u.p.e.a. kwota maksymalna wyniesie 21 375,00 zł. Górna granica natomiast opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. wg 1% stopy daje kwotę 4 275,00 zł od każdego tytułu wykonawczego.
Skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34 200,00 zł, to przy czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego czy też przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić mniejszy nakład pracy przy zajęciu tych wierzytelności. Dlatego prawidłowym założeniem jest, że opłata od zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego lub innych wierzytelności musi być niniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie 34 200,00 zł dla 8% opłaty. Skoro ustawodawca uznał, że 8% oplata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34 200,00 zł, a Trybunał Konstytucyjny tego nie zakwestionował, to w ocenie Sądu istnieją podstawy do przyjęcia, iż - zachowując wskazane proporcje - 5% opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych może wynosić maksymalnie 21 375,00 zł.
W stanie faktycznym sprawy, uwzględniając tak przyjętą kalkulację, ustalenie przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych obciążających Zobowiązaną w łącznej wysokości 24 684,70 zł (opłata manipulacyjna: 4 111,50 zł oraz oplata za zajęcie rachunku bankowego: 20 573,20 zł), w ocenie Sądu, nie stanowi naruszenia przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.
Podkreślenia wymaga, że przedstawione "rozumowanie" organu zgodne jest również z wykładnią systemową przyjmującą założenie, że przepis w danym akcie prawnym nie jest umiejscowiony przypadkowo lecz wynika z racjonalnego działania prawodawcy.
Skoro w przepisie art. 64 ustawy egzekucyjnej dotyczącemu kosztom egzekucyjnym ustawodawca nie uzależnia ich wysokości do nakładu pracy, to należy przyjąć, że opłaty za czynności egzekucyjne są konsekwencją jedynie stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych w tej ustawie. Opłaty za czynności egzekucyjne stanowią więc swoiste "wynagrodzenie" dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych. Zatem opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych.
Reasumując dotychczasowe rozważania, wykładnia omawianych przepisów prowadzi do wniosku, że ustalona przez organ egzekucyjny wysokość opłat nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz, że przyjęty przez organy mechanizm wyliczenia górnych limitów opłat za czynności egzekucyjne w odniesieniu do egzekucji z ruchomości prowadzi do ograniczenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających stronę postępowania, co pozostaje w zgodzie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.
Tym samym, wbrew argumentacji skargi, działanie organów nie narusza ani przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., ani też art. 8 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie komentowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz zasady proporcjonalności.
Dlatego też Sąd nie stwierdzając naruszenia przypisanych w skardze naruszeń, a także innych przepisów, które winien wziąć pod uwagę z urzędu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
-----------------------
13