III SA/Wa 1549/24

III SA/Wa 1549/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-10-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Katarzyna Owsiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną interpretację indywidualną w części uznającej stanowisko za nieprawidłowe
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 146 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 205 § 4, art. 200, art. 57a,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 361
art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 43 ust. 1 pkt 41,
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Radosław Teresiak, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Owsiak (sprawozdawca), sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Cezary Ciwiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2024 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną w zaskarżonej części; 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz A. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Postępowanie przed Dyrektorem Krajowej Informacji Skarbowej.
1.1. Przedmiotem skargi jest interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: DKIS/organ interpretacyjny) z dnia [...] maja 2024 r. w zakresie podatku od towarów i usług wydana na wniosek A. z siedzibą w W. (dalej: Spółka/Skarżąca/Strona).
1.2. Jak wynika z akt sprawy we wniosku z dnia 25 stycznia 2024 r. Spółka zwróciła się do DKIS o wydanie interpretacji indywidualnej w przedmiocie skutków podatkowych transakcji Swap Ryzyka Kredytowego na gruncie podatku od towarów i usług. Pismem z dnia 12 kwietnia 2024 r. Strona uzupełniła wniosek.
W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że planuje rozpoczęcie działalności w zakresie m.in. profesjonalnego zabezpieczania i przejmowania ryzyka kredytowego oraz dochodzenia wierzytelności. W związku ze stałym ryzykiem związanym z nieściągalnością wierzytelności pożyczkowych (ryzyko kredytowe), jakie towarzyszy działalności podmiotów udzielających pożyczek, jak również dostępnymi na rynku produktami finansowymi, których celem jest zabezpieczenie ryzyka nieściągalności określonych wierzytelności, Spółka rozważa udzielenie zabezpieczenia wskazanego ryzyka kredytowego, tj. ryzyka braku spłaty wierzytelności wynikających z udzielanych przez podmiot udzielający pożyczek, w tym odsetek oraz innych opłat wynikających z zawartych umów pożyczek. Wspomniane ryzyko miałoby być zabezpieczone np. poprzez zawieranie umów, których przedmiotem są instrumenty pochodne typu SWAP, w tym przypadku Swap Ryzyka Kredytowego (ang. Credit Default Swap, dalej: CDS).
Umowa będzie zawarta między Spółką a podmiotem posiadającym siedzibę na terytorium Polski, którego przedmiotem podstawowej działalności jest udzielanie kredytów konsumenckich w rozumieniu ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2023 r. poz. 1028) (dalej: Pożyczkodawca). Pożyczkodawca będzie podmiotem posiadającym status instytucji pożyczkowej, zarejestrowanej w rejestrze prowadzonym przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF). Pożyczkodawca może być podmiotem powiązanym ze Spółką w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 4) ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2805, dalej: updop).
Skutkiem zawarcia transakcji CDS będzie przeniesienie na Spółkę ryzyka niespłacalności pożyczek udzielonych przez Pożyczkodawcę, w zamian za ustalone wynagrodzenie (dalej: Wynagrodzenie Stałe) uiszczane przez Pożyczkodawcę na rzecz Spółki. Umowa będzie dwustronnie zobowiązująca - w przypadku braku spłaty kwoty pożyczki w wyznaczonym terminie od dnia wymagalności określonego harmonogramem spłaty pożyczki lub od daty wypowiedzenia umowy (dalej: Zdarzenie Kredytowe), Pożyczkodawca sceduje wierzytelności pożyczkowe na rzecz Spółki. Skarżąca zobowiązana będzie w ramach rozliczenia CDS do zapłaty na rzecz Pożyczkodawcy wynagrodzenia (dalej: Wynagrodzenie Zmienne) stanowiącego cenę za przelew (cesję) wierzytelności pożyczkowych (w tym przede wszystkim kapitału pożyczek, prowizji, odsetek), w stosunku do których wystąpi Zdarzenie Kredytowe, a które podlegały transakcji CDS. Umowa CDS będzie określała ogólne zasady współpracy oraz zawierała ustalenia niezbędne do skutecznego zawarcia transakcji CDS, przy czym na podstawie Umowy CDS Spółka nie nabędzie jakichkolwiek wierzytelności i nie będzie uprawniony do otrzymania lub zapłaty wynagrodzenia.
W wyniku realizacji zobowiązań nastąpi cesja wierzytelności przedstawionych przez Pożyczkodawcę do rozliczenia w ramach Wynagrodzenia Zmiennego. Kwota oraz ilość wierzytelności, które zostaną przedstawione przez Pożyczkodawcę do rozliczenia w ramach Wynagrodzenia Zmiennego nie jest znana na moment zawarcia poszczególnej transakcji - jest to ryzyko Spółki oraz istota transakcji typu SWAP. Wynagrodzenie Zmienne w zależności od każdorazowych ustaleń pomiędzy stronami transakcji CDS może odpowiadać nominalnej wartości wierzytelności będących przedmiotem cesji (obejmując niespłacone: kapitał, prowizję, odsetki) lub wynosić mniej, niż nominalna wartość wierzytelności.
Wynagrodzenie Stałe z tytułu zabezpieczenia ryzyka kredytowego będzie płacone przez Pożyczkodawcę cyklicznie (w wynikających z umowy okresach rozliczeniowych). Wysokość Wynagrodzenia Stałego będzie kalkulowana co do zasady, jako określony procent wartości zabezpieczanego portfela (może być też ono odniesione np. tylko do wartości kapitału pożyczek albo w inny sposób) z uwzględnieniem przewidywanej szkodliwości (tzn. ryzyka wystąpienia wierzytelności wątpliwych i nieściągalnych) portfela pożyczek objętych transakcją CDS. Jednocześnie Wynagrodzenie Stałe otrzymywane od Pożyczkodawcy w żadnym wypadku nie podlega zwrotowi przez Spółkę.
Skarżąca planuje zawierać z Pożyczkodawcą transakcje CDS cyklicznie na podstawie umowy ramowej (dalej: Umowa CDS). Przedmiotem każdej z transakcji cyklicznych (okresowych) będzie określony każdorazowo portfel wierzytelności wynikających z zawartych umów i udzielonych pożyczek. Pożyczkodawca w określonym w Umowie CDS terminie będzie przekazywać Spółce zestawienie pożyczek będących przedmiotem zabezpieczenia wraz z kalkulacją Wynagrodzenia Stałego oraz zestawienie niespłaconych kwot pożyczek za poprzedni okres rozliczeniowy.
Transakcją CDS będą zabezpieczane zasadniczo wierzytelności z zawartych umów pożyczek, które w chwili zawarcia transakcji CDS nie są przeterminowane, czyli tzw. dobry portfel (w odróżnieniu od wierzytelności wątpliwych i nieściągalnych), co pozwala ograniczyć ryzyko Spółki związane z ponadprzeciętną nieściągalnością poszczególnych wierzytelności, istotą transakcji jest zabezpieczenie całego portfela wierzytelności, który na moment zawierania transakcji posiada taką samą lub podobną jakość.
Dniem zawarcia transakcji CDS będzie dzień uzgodnienia warunków SWAP (tj. ustalenia zakresu zabezpieczanego portfela wierzytelności, Wynagrodzenia Stałego oraz sposobu kalkulacji Wynagrodzenia Zmiennego). Potwierdzenie zawarcia CDS określać będzie w szczególności datę zawarcia transakcji, kwotę ekspozycji (tj. wartość zabezpieczanego portfela), dzień rozpoczęcia i zakończenia zabezpieczenia (tj. termin, na który będzie określane które z zabezpieczanych wierzytelności wobec pożyczkobiorców zostały nie zostały spłacone), kwotę Wynagrodzenia Stałego i datę jego zapłaty, a także sposób kalkulacji i termin Wynagrodzenia Zmiennego.
Jak wskazała Spółka przedmiotem zawieranych Umów CDS, o których mowa we wniosku, będą instrumenty finansowe wskazane w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 646 ze zm., dalej: uoif), tj. niebędące papierami wartościowymi instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego wskazane w art. 2 ust. 1 pkt 2) lit. e) uoif.
Usługi wykonywane przez Spółkę nie będą stanowić usług przechowywania, ani zarządzania instrumentami finansowymi, nie będą też będą stanowić usług, o których mowa w art. 43 ust. 15 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 361, dalej: uptu).
Cesja wierzytelności nie będzie zawierać zastrzeżenia o zwrotnym przeniesieniu wierzytelności.
Kwestia przekazania wynagrodzenia Spółce w związku z nabyciem wierzytelności będzie zależna od tego, czy wysokość zapłaty za nabycie wierzytelności (cesję) będzie odpowiadała nominalnej wartości wierzytelności. W przypadku, kiedy wynagrodzenie z tytułu cesji będzie odpowiadać nominalnej wartości wierzytelności – nie dojdzie do przekazania Spółce wynagrodzenia z tego tytułu. Natomiast w przypadku, kiedy wynagrodzenie z tytułu cesji będzie niższe od nominalnej wartości wierzytelności – dojdzie do powstania dyskonta, które będzie stanowiło wynagrodzenie Spółki.
W zdarzeniu przyszłym, będącym przedmiotem pytania numer 6 przedstawionego we wniosku, Pożyczkodawca dokona cesji wierzytelności pożyczkowych objętych rozliczeniem transakcji CDS na Spółkę w zamian za Wynagrodzenie Zmienne, które będzie odpowiadać nominalnej wartości wierzytelności (obejmującej niespłacone: kapitał, prowizję, odsetki). W takim przypadku, Spółce nie zostanie przekazane jakiekolwiek wynagrodzenie w związku z nabyciem wierzytelności.
W zdarzeniu przyszłym, będącym przedmiotem pytania numer 7 przedstawionego we wniosku, Pożyczkodawca dokona cesji wierzytelności pożyczkowych objętych rozliczeniem transakcji CDS na Spółkę w zamian za Wynagrodzenie Zmienne, które będzie niższe od nominalnej wartości wierzytelności.
Różnica pomiędzy wartością nominalną wierzytelności, które Spółka nabywa od Pożyczkodawcy, a ceną ich nabycia stanowi wynagrodzenie Skarżącej za usługę finansową, do której świadczenia Spółka jest zobowiązana w przypadku wystąpienia tzw. Zdarzenia Kredytowego o którym mowa w Umowie CDS.
Oprócz Wynagrodzenia Zmiennego, które jest należne Pożyczkodawcy, cesja wierzytelności nie nakłada na Spółkę obowiązku realizowania jakichkolwiek innych (dodatkowych) świadczeń na rzecz Pożyczkodawcy.
Cena nabycia wierzytelności będzie odzwierciedlała ich rzeczywistą ekonomiczną wartość w przypadku kiedy wynagrodzenie z tytułu cesji będzie odpowiadać wartości nominalnej wierzytelności (zdarzenie przyszłe będące przedmiotem pytania numer 6 przedstawionego we wniosku).
W przypadku, kiedy wynagrodzenie z tytułu cesji będzie niższe od nominalnej wartości wierzytelności, cena nabycia wierzytelności nie będzie odzwierciedlała ich rzeczywistej ekonomicznej (zdarzenie przyszłe będące przedmiotem pytania numer 7 przedstawionego we wniosku).
Spółka wskazuje, że cesja wierzytelności, o której mowa we wniosku nie przyjmie formy umowy sprzedaży.
1.3. Skarżąca zwróciła się do DKIS z następującymi pytaniami (numeracja jak w skarżonej interpretacji):
4) Czy przeniesienie przez Pożyczkodawcę do Spółki ryzyka niespłacalności pożyczek wskutek zawarcia transakcji CDS, w zamian za Wynagrodzenie Stałe będzie zwolnione z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41) uptu?
5) Jeśli stanowisko Spółki w zakresie pytania nr 4 zostałoby uznane za nieprawidłowe, to czy przeniesienie przez Pożyczkodawcę do Spółkę ryzyka niespłacalności pożyczek wskutek zawarcia transakcji CDS, w zamian za Wynagrodzenie Stałe będzie zwolnione z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 39) uptu?
6) Czy w przypadku rozliczenia transakcji CDS poprzez cesję wierzytelności na rzecz Spółki, w zamian za Wynagrodzenie Zmienne odpowiadające nominalnej wartości wierzytelności (obejmującej niespłacone: kapitał, prowizję, odsetki oraz kary związane ze opóźnieniem w spłacie pożyczki przez pożyczkobiorców), po stronie Spółki nie powstanie obowiązek podatkowy w VAT z tego tytułu?
7) Czy rozliczenie transakcji CDS poprzez cesję wierzytelności na rzecz Spółki, w zamian za Wynagrodzenie Zmienne w wysokości niższej od nominalnej wartości wierzytelności będzie korzystało ze zwolnienia z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 39) uptu?
8) Jeśli stanowisko Spółki w zakresie pytania nr 7 zostałoby uznane za nieprawidłowe, to czy rozliczenie transakcji CDS poprzez cesję wierzytelności na rzecz Spółki, w zamian za Wynagrodzenie Zmienne w wysokości niższej od nominalnej wartości wierzytelności będzie korzystało ze zwolnienia z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41) uptu?
1.4. Przedstawiając własne stanowisko w sprawie Skarżąca wskazała, że:
Ad 4) przeniesienie przez Pożyczkodawcę do Spółkę ryzyka niespłacalności pożyczek wskutek zawarcia transakcji CDS, w zamian za Wynagrodzenie Stałe, będzie zwolnione z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41) uptu;
Ad 5) w przypadku, gdyby stanowisko Spółki w zakresie pytania nr 4 zostało uznane za nieprawidłowe, to w opinii Skarżącej przeniesienie przez Pożyczkodawcę do Spółkę ryzyka niespłacalności pożyczek wskutek zawarcia transakcji CDS, w zamian za Wynagrodzenie Stałe, będzie zwolnione z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 39) uptu;
Ad 6) w przypadku rozliczenia transakcji CDS poprzez cesję wierzytelności na rzecz Spółki, w zamian za Wynagrodzenie Zmienne odpowiadające nominalnej wartości wierzytelności (obejmującej niespłacone: kapitał, prowizję, odsetki oraz kary związane z opóźnieniem w spłacie pożyczki przez pożyczkobiorców), po stronie Spółki nie powstanie obowiązek podatkowy w VAT z tego tytułu;
Ad 7) rozliczenie transakcji CDS poprzez cesję wierzytelności na rzecz Spółki, w zamian za Wynagrodzenie Zmienne w wysokości niższej od nominalnej wartości wierzytelności będzie korzystało ze zwolnienia z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 39) uptu;
Ad 8) w przypadku, gdyby stanowisko Spółki w zakresie pytania nr 7 zostało uznane za nieprawidłowe, to w opinii Skarżącej rozliczenie transakcji CDS poprzez cesję wierzytelności na rzecz Spółki, w zamian za Wynagrodzenie Zmienne w wysokości niższej od nominalnej wartości wierzytelności będzie korzystało ze zwolnienia z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41) uptu.
Skarżąca uzasadniła swoje stanowisko.
1.5. DKIS wydanej interpretacji indywidualnej z dnia [...] maja 2024 r. uznał stanowisko Spółki w części za prawidłowe i w części za nieprawidłowe.
Za prawidłowe uznał DKIS stanowisko Spółki w zakresie uznania, że przeniesienie na Spółkę przez Pożyczkodawcę ryzyka niespłacalności pożyczek wskutek zawarcia transakcji CDS, w zamian za Wynagrodzenie Stałe będzie zwolnione od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 uptu.
Za nieprawidłowe uznał DKIS stanowisko Spółki w zakresie uznania, że:
- w przypadku rozliczenia transakcji CDS poprzez cesję wierzytelności na rzecz Spółki, w zamian za Wynagrodzenie Zmienne odpowiadające nominalnej wartości wierzytelności nie wystąpi obowiązek podatkowy z tytułu podatku VAT,
- w przypadku rozliczenia transakcji CDS poprzez cesję wierzytelności na rzecz Spółki, w zamian za Wynagrodzenie Zmienne w wysokości niższej od nominalnej wartości wierzytelności, transakcja ta będzie korzystała ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41) lub 39) uptu.
DKIS uzasadnił w skarżonej interpretacji indywidualnej swoje stanowisko odrębnie w odniesieniu do każdego z pytań Spółki.
2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.
2.1. Nie zgadzając się z powyższą interpretacją Spółka wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w odniesieniu do tej części interpretacji, w której stanowisko Strony uznane zostało za nieprawidłowe, wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
2.2. Skarżonej interpretacji Spółka zarzuciła naruszenie następujących przepisów:
1) art. 5 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 uptu poprzez błędne przyjęcie, że nabycie przez Spółkę wierzytelności w ramach rozliczenia transakcji CDS, w drodze cesji tych wierzytelności w zamian za Wynagrodzenie Zmienne odpowiadające nominalnej wartości wierzytelności stanowi świadczenie usług w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, podlegające opodatkowaniu tym podatkiem, podczas gdy w przedstawionej sytuacji nie zostaną spełnione wszystkie warunki dla uznania wykonywanych czynności za świadczenie usług podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług;
2) art. 43 ust. 1 pkt 39) uptu poprzez błędne przyjęcie, że nabycie przez Spółkę wierzytelności w ramach rozliczenia transakcji CDS, w drodze cesji tych wierzytelności, nie spełnia przesłanek umożliwiających skorzystanie ze zwolnienia od podatku od towarów i usług przewidzianego w tym przepisie, podczas gdy cesja jest nieodłącznym elementem transakcji CDS, której zasadniczym celem będzie zabezpieczenie transakcji finansowej i pełnienie funkcji gwarancyjnej, literalnie wskazane ww. przepisie;
3) art. 43 ust. 1 pkt 41) uptu poprzez błędne przyjęcie, że nabycie przez Spółkę wierzytelności w ramach rozliczenia transakcji CDS, w drodze cesji tych wierzytelności, nie spełnia przesłanek umożliwiających skorzystanie ze zwolnienia od podatku od towarów i usług przewidzianego w tym przepisie, podczas gdy cesja jest nieodłącznym elementem transakcji CDS, której przedmiotem będą instrumenty finansowe wskazane w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, literalnie wskazane w ww. przepisie;
4) art. 14c § 1 i 2, art. 121 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm., dalej: Op) w związku z art. 14h Op, poprzez; naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych i niedostatecznym uzasadnieniu stanowiska organu (polegającym na braku pełnego odniesienia do elementu opisu zdarzenia przyszłego polegającego na wskazaniu, że w przypadku, kiedy wynagrodzenie z tytułu cesji będzie odpowiadać nominalnej wartości wierzytelności, to Spółce nie zostanie przekazane jakiekolwiek wynagrodzenie w związku z nabyciem wierzytelności).
2.3. DKIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, uznając argumenty skargi za nieuzasadnione oraz podtrzymując zaprezentowane w interpretacji stanowisko.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
3.1. Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
3.2. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 57a ppsa skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
3.3. Dala porządku wskazać należ, że DKIS uznał stanowisko Skarżącej za prawidłowe w zakresie pytania nr 4, w zakresie natomiast pytania nr 5 odpowiedź nie została udzielona z uwagi na warunkowy charakter pytania i prawidłowe stanowisko Skarżącej dotyczące pytania nr 4. Za nieprawidłowe uznane zostało natomiast stanowisko Spółki w zakresie pytań nr 6, nr 7 oraz nr 8.
Sporem przed Sądem objęte jest w związku ze skargą Spółki stanowisko DKIS w zakresie w jakim stanowisko Strony uznane zostało za nieprawidłowe czyli odnośnie pytań nr 6, nr 7 oraz nr 8.
3.4. W ocenie Sądu zasadny okazał się zarzut błędnej wykładni i niewłaściwej oceny co do zastosowania art. 5 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 uptu poprzez błędne przyjęcie, że nabycie przez Spółkę wierzytelności w ramach rozliczenia transakcji CDS w drodze cesji tych wierzytelności w zamian za Wynagrodzenie Zmienne odpowiadające nominalnej wartości wierzytelności, stanowi świadczenie usług w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, podlegające opodatkowaniu tym podatkiem, podczas gdy w opisanym we wniosku zdarzeniu w zakresie pytania nr 6, nie zostały spełnione wszystkie warunki dla uznania wykonywanych czynności za świadczenie usług podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Zgodzić się należy ze Skarżącą gdy wskazuje, że w zdarzeniu przyszłym opisanym w pytaniu nr 6 nie sposób zidentyfikować elementy odpłatnego świadczenia usług w rozumieniu art. 5 ust. 1 w zw. z 8 ust. 1 uptu, tym samym, nabycie przez Spółkę wierzytelności w ramach rozliczenia transakcji CDS należy uznać za czynność niepodlegającą podatkowi od towarów i usług.
Podstawowym i koniecznym warunkiem uznania transakcji za odpłatną usługę, a więc czynność opodatkowaną, jest wystąpienie wynagrodzenia bezpośrednio związanego z tą czynnością, rzeczywiście otrzymanego (bądź należnego) jako świadczenia wzajemnego za wykonaną usługę. Tymczasem Skarżąca z tytułu cesji nie otrzymuje jakiegokolwiek wynagrodzenia (co zostało wyraźnie wskazane w opisie zdarzenia przyszłego).
Twierdzenie DKIS, że w opisanym zdarzeniu przyszłym dojdzie do świadczenia jakiejkolwiek odpłatnej usługi mogłoby być prawdziwe, gdyby Skarżąca i Pożyczkodawca ustalili wynagrodzenie za cesję przybierającą formie np. dyskonta stanowiącego różnicę pomiędzy wartością nominalną wierzytelności a ceną ich nabycia. Nabycie wierzytelności po cenie równej nominalnej wartości wierzytelności nie generuje wynagrodzenia dla Spółki, tym samym nie można uznać, że w takiej sytuacji dochodzi do świadczenia odpłatnej usługi.
Przypomnieć należy, ze świadczenie usług co do zasady podlega opodatkowaniu VAT wówczas, gdy są one wykonywane odpłatnie (za wyjątkiem przypadków ściśle określonych w art. 7 ust. 2 oraz w art. 8 ust. 2 uptu) i aby uznać dane świadczenie za odpłatne musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą tj. w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie.
W ocenie Sądu tylko w przypadku udzielenia dyskonta powstaje różnica pomiędzy wartością nominalną wierzytelności, które Spółka nabywa od Pożyczkodawcy, a ceną ich nabycia, która to różnica stanowiłaby wynagrodzenie Spółki za usługę. Dopiero wówczas realizowane przez Stronę zobowiązanie w ramach rozliczenia transakcji CDS (nabycie wierzytelności) można by rozpatrywać w kategoriach odpłatnego świadczenie usług. Tymczasem z opisu zdarzenia przyszłego w przypadku opisanym w pytaniu nr 6 nie wynika jakiekolwiek wynagrodzenie należne od cedenta (zbywcy) dla cesjonariuszem (nabywcy), wobec czego nie może być mowy o wykonywaniu przez Spółkę odpłatnej usługi.
3.5. Powyższe znajduje potwierdzenie w wyroku TSUE z dnia 27 listopada 2011 r. w sprawie C-93/10 oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt I FPS 5/11.
W pierwszym ze wspominanych wyroków TSUE wskazał, że artykuł 2 pkt 1 i art. 4 szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku 77/388/EWG (Dz.U.UE.L. 1977.145.1 z dnia 13 czerwca 1977 r., dalej: szósta dyrektywa) należy interpretować w ten sposób, że podmiot, który na własne ryzyko nabywa trudne wierzytelności po cenie niższej od ich wartości nominalnej, nie świadczy odpłatnie usługi w rozumieniu art. 2 pkt 1 i nie dokonuje tym samym czynności z zakresu działalności gospodarczej objętej zakresem stosowania wspomnianej dyrektywy, jeżeli różnica między wartością nominalną tych wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży. W takich okolicznościach cesjonariusz wierzytelności nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia od cedenta, ponieważ różnica między wartością nominalną cedowanych wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży, która jest uzależniona od wątpliwych perspektyw na ich spłatę i zwiększonego ryzyka niewypłacalności dłużników. Odpowiednikami tych przepisów są art. 2 ust. 1 lit. c oraz art. 9 ust. 1 Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE L 347 z dnia 11 grudnia 2006 r., dalej: Dyrektywa 112).
Z kolei we wcześniejszym wyroku z dnia 29 października 2008 r., C-246/08 TSUE wyjaśnił, że jeżeli działalność usługodawcy polega wyłącznie na świadczeniu usług bez bezpośredniego świadczenia wzajemnego, brak jest podstawy opodatkowania i usługi te nie podlegają tym samym podatkowi VAT (teza 43). Świadczenie usług tylko wtedy dokonywane jest odpłatnie w rozumieniu art. 2 pkt 1 szóstej dyrektywy, jeżeli pomiędzy usługodawcą, a usługobiorcą istnieje stosunek prawny, w ramach którego dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych, a wynagrodzenie otrzymywane przez usługodawcę stanowi rzeczywisty ekwiwalent usługi świadczonej na rzecz usługobiorcy (teza 44).
Stanowisko analogiczne z powyższym, zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 7 sędziów z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt I FPS 5/11, zgodnie z którym nabycie wierzytelności pieniężnej na własne ryzyko, w celu windykacji, w swoim imieniu i na swoją rzecz, nie jest odpłatną usługą w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1), a tym samym art. 8 ust. 1 uptu, jeżeli różnica między wartością nominalną tych wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży.
Dodatkowo zauważyć należy, że warunkiem koniecznym dla uznania transakcji za odpłatną usługę czyli czynność opodatkowaną, jest wystąpienie wynagrodzenia bezpośrednio związanego z tą czynnością, rzeczywiście otrzymanego lub należnego, jako świadczenia wzajemnego. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że dla przyjęcia by usługa podlegała obowiązkowi podatkowemu z tytułu VAT konieczne jest spełnienie warunków: istnienia dwóch podmiotów, tj.: usługodawcy i usługobiorcy, istnienie stosunku prawnego pomiędzy usługodawcą i usługobiorcą, z których jeden świadczy usługę a drugi płaci za nią wynagrodzenie, przy czym pomiędzy czynnością podlegającą opodatkowaniu (usługa), a wynagrodzeniem otrzymanym z tytułu jej wyświadczenia musi istnieć bezpośredni, czytelny i dostrzegalny związek (wyroki NSA z dnia 19 marca 2012 r. sygn. akt I FPS 5/11 czy z dnia 17 grudnia 2013 r. sygn. akt I FSK 29/13). Samo nabycie wierzytelności prowadzi wyłącznie do zmiany osoby wierzyciela i wstąpienia nabywcy - cesjonariusza w miejsce zbywcy – cedenta i zapłaty ceny niższej od wartości nominalnej (wyroki NSA z dnia 8 lipca 2021r., sygn. akt I FSK 1916/18, czy z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I FSK 1189/19). Przywołane powyżej stanowisko wpisuje się w utrwalone rozumienie odpłatności usługi dla celów VAT i jest zgodne z tezami wyroków TSUE.
Prawidłowe jest więc stanowisko Spółki, że nabycie opisanych we wniosku w pytaniu nr 6 wierzytelności nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Zarówno w wyrokach TSUE, jak i w wyrokach NSA posłużono się pojęciem "wierzytelności trudnych", jednocześnie jednak stwierdzono, że chodzi o nabycie wierzytelności poniżej ich wartości nominalnej. Mimo że powołane powyżej wyroki dotyczyły wierzytelności trudnych (które nie wystąpią w zdarzeniu przyszłym) lub sytuacji gdy wierzytelności były nabywane poniżej wartości nominalnej wierzytelności, to zdaniem Sądu można w drodze analogii oraz wnioskowania a minori ad maius zastosować je także do rozpatrywanej sprawy. Skoro bowiem nie doszło do świadczenia usługi w momencie gdy element wynagrodzenia mógł wystąpić w formie dyskonta, to tym bardziej należy uznać, że nie wystąpi odpłatne świadczenie usług w przypadku gdy strony transakcji nie ustaliły jakiegokolwiek wynagrodzenia.
3.6. Mając na uwadze powyższe argumenty należy uznać, że DKIS dokonał błędnej wykładni art. 5 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 uptu i w sposób nieuzasadniony zastosował wspomniane przepisy do przedstawionego zdarzenia przyszłego zawartego w pytaniu nr 6. W przedstawionym zdarzeniu przyszłym nie zostaną spełnione wszystkie warunki dla uznania wykonywanych czynności za świadczenie usług podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług i tym po stronie Spółki nie powstanie obowiązek podatkowy na gruncie podatku od towarów i usług.
Zastosowanie w zdarzeniu przyszłym objętym pytaniem nr 6 art. 5 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 uptu wraz z wykładnią przyjęta przez DKIS doprowadziłoby do sytuacji, w której Skarżąca nie otrzymuje jakiegokolwiek wynagrodzenia (nie da się wiec określić podstawy opodatkowania \/AT - Wynagrodzenie Zmienne otrzymuje bowiem Pożyczkodawca) a jednocześnie ciążyłby na niej obowiązek podatkowy na gruncie podatku od towarów i usług.
3.7. Za zasadny uznał Sąd również zarzut błędnej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 41) uptu poprzez wadliwe przyjęcie, że nabycie przez Spółkę wierzytelności opisanych w pytaniu nr 8 w ramach rozliczenia transakcji CDS, w drodze cesji tych wierzytelności nie spełnia przesłanek umożliwiających skorzystanie ze zwolnienia od podatku od towarów i usług przewidzianego w tym przepisie, podczas gdy cesja jest nieodłącznym elementem transakcji CDS, której przedmiotem będą instrumenty finansowe wskazane w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, literalnie wskazane w przepisie.
Obie strony sporu zgadzają się co do tego, że w przypadku nabycia wierzytelności, o których mowa w pytaniu nr 8 dojdzie do świadczenia za wynagrodzeniem. Jak wskazywała bowiem Strona w tym przypadku gdy Wynagrodzenie Zmienne będzie niższe od nominalnej wartości wierzytelności będących przedmiotem cesji, to po stronie Spółki dojdzie do powstania wynagrodzenia za świadczoną usługę w wysokości odpowiadającej różnicy między wartością nominalną wierzytelności, a wysokością Wynagrodzenia Zmiennego, dlatego też Skarżąca powinna zostać uznana za usługodawcę działającego w charakterze podatnika.
Zwolnieniem na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 uptu są objęte m.in. usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.
Przepisy ustawy o podatku od towarów i usług przewidują zwolnienia dla określonych rodzajów usług finansowych. W szczególności zwolnieniem są objęte usługi związane z instrumentami finansowymi, które obejmują szeroki wachlarz aktywów finansowych, takich jak akcje, obligacje, kontrakty terminowe, swapy oraz inne instrumenty pochodne, które są uregulowane w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi. Wyłączenie z tego zwolnienia obejmuje jedynie usługi związane z przechowywaniem i zarządzaniem tymi instrumentami, co oznacza, że pozostałe usługi, w tym pośrednictwo w obrocie tymi instrumentami, korzystają ze zwolnienia z VAT. Zwolnienie to ma na celu zapewnienie, że usługi finansowe nie są obciążane dodatkowym podatkiem, co mogłoby negatywnie wpłynąć na rynek finansowy i działalność gospodarczą podmiotów działających w tym sektorze.
Przepis art. 2 uoif w sposób enumeratywny wymienia transakcje, które winny być traktowane jako instrumenty finansowe objęte zwolnieniem przewidzianym w art. 43 ust. 1 pkt 41) uptu i wśród nich ustawa wskazuje instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że w ramach CDS, Skarżąca będzie przejmować ryzyko niespłacalności określonych pożyczek, co stanowi istotę tej transakcji. Jednocześnie cesja wierzytelności, która następuje w wyniku rozliczenia transakcji CDS, jest niewątpliwie integralnym elementem tej operacji finansowej, ponieważ umożliwia przeniesienie ryzyka zgodnie z warunkami umowy. Kiedy na etapie cesji wierzytelności dochodzi do powstania wynagrodzenia po stronie Spółki w zamian za Wynagrodzenie Zmienne, należy uznać, że to wynagrodzenie jest bezpośrednio związane z przejęciem ryzyka kredytowego, co stanowi świadczenie usługi finansowej. Wynagrodzenie to jest więc ściśle związane z usługą finansową świadczoną w ramach transakcji CDS, co do której DKIS uznał, że korzysta ona ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41) uptu, co oznacza, że sporna cesja wierzytelności za wynagrodzeniem opisana w pytaniu nr 8 również powinna korzystać ze zwolnienia z VAT, jako że dotyczy instrumentów finansowych.
Zasadnicze jest więc to, że w zaskarżonej interpretacji indywidualnej DKIS potwierdził stanowisko Spółki w zakresie pytania nr 4, tj. że usługi w zakresie transakcji CDS będą podlegały zwolnieniu na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41) uptu. Tymczasem przedmiot, cena, termin oraz sam obowiązek dokonania cesji wynikają z zawartej transakcji CDS, wobec czego bez uprzednio zawartej transakcji CDS nie doszłoby do powstania obowiązku rozliczenia transakcji, czyli cesji, w konsekwencji nie można kwalifikować cesji jako odrębnego zdarzenia gospodarczego, oderwanego od transakcji CDS. Cesja wierzytelności jest nieodłącznym elementem tej umowy i stanowi realizację jej postanowień. Bez uprzedniego zawarcia transakcji CDS, nie doszłoby do powstania obowiązku rozliczenia tej transakcji poprzez cesję wierzytelności. Dlatego też cesja nie może być traktowana jako odrębne zdarzenie gospodarcze, niezależne od transakcji CDS. Jest ona integralną częścią transakcji CDS i realizacją zobowiązań wynikających z umowy, co oznacza, że nie można jej rozpatrywać w oderwaniu od kontekstu, w którym została zawarta. Cesja jest przejawem wykonania zobowiązania wynikającego z zawartej transakcji CDS (realizacją obowiązku nałożonego na Spółkę już w momencie zawarcia transakcji CDS). Jest to mechanizm umożliwiający Skarżącej wykonanie swoich zobowiązań wynikających z tej umowy, polegających na przejęciu ryzyka niespłacalności pożyczek i jest przejawem wykonania prawa własności w stosunku do wierzytelności powstałej z innego tytułu.
W ten sposób cesja wierzytelności jest nierozerwalnie związana z transakcją CDS i stanowi jej integralną część, co jest kluczowe dla prawidłowego zrozumienia i interpretacji przepisów podatkowych w tym zakresie. Realizacja cesji wierzytelności jest zatem nieodłącznym elementem procesu, który rozpoczął się wraz z zawarciem umowy CDS i ma na celu wykonanie nałożonych na Spółkę obowiązków.
Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przykładowo w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 3030/11 wskazano, że usługa sekurytyzacji wierzytelności kredytowych banku świadczona przez spółkę celową na rzecz banku stanowi usługę finansową, która zwolniona jest od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38) uptu. Usługa sekurytyzacyjna jako kompleksowa usługa finansowa obejmuje również cesję wierzytelności, która jako element usługi sekurytyzacji nie powinna być rozpatrywana na gruncie VAT odrębnie od usługi sekurytyzacji i traktowana jako faktoring. Cesję wierzytelności jako element usługi sekurytyzacji traktować należy jako element usługi finansowej zwolnionej od VAT.
Podobnie orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 545/12. Zgodnie z tezą przywołanego wyroku, usługi świadczone przez bank, dotyczące obsługi zbytych w ramach transakcji sekurytyzacyjnej wierzytelności, stanowią usługi podlegające zwolnieniu z opodatkowania podatkiem VAT. Na powyższą kwalifikację nie ma wpływu fakt, że usługi świadczone przez bank mają zmierzać także do efektywnego odzyskania określonych wierzytelności w imieniu usługodawcy. W takiej sytuacji występuje bowiem czynność złożona, która powinna być opodatkowana stawką właściwą dla świadczenia podstawowego. Odrębne traktowanie jednego elementu tej usługi byłoby sztucznym zabiegiem.
Poniższe orzeczenia odnoszą się do klasyfikacji sprzedaży wierzytelności do usług finansowych w ramach tzw. usługi sekurytyzacji podlegającej zwolnieniu z VAT, jednakże konkluzje przywołanych wyroków mogą znaleźć zastosowanie również do zdarzenia przyszłego przedstawionego przez Skarżącą.
Biorąc pod uwagę, że przedmiotem transakcji CDS jest właśnie instrument finansowy, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41) uptu, to zastosowanie zwolnienia w oparciu o art. 43 ust. 1 pkt 41) uptu należy uznać za zasadne.
3.8. Sąd nie dopatrzył się naruszenia podnoszonych w skardze przepisów postępowania art. 14c § 1 i 2, art. 121 § 1 w związku z art. 14h Op uznając, że spór w tym zakresie koncentrował się jednak na wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego art. 5 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 uptu, nie zaś na naruszeniu przepisów postępowania. W ocenie Sądu z przedstawionych okoliczności sprawy wynika, że czynności wykonywane przez Skarżącą w ramach realizacji zobowiązań wynikających z Umowy ĆDS, wbrew jej twierdzeniom nie wypełniają przestanek wynikających z art. 43 ust. 1 pkt 39) uptu, wobec czego również zarzut naruszenia art. 43 ust. 1 pkt 39) uptu uznać należało za niezasadny.
3.9. Końcowo Sąd za niezrozumiały uznał wniosek skargi o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości, skoro Spółka zaskarżyła do Sądu ten akt administracyjny tylko w części obejmującej opisane powyżej zagadnienie sporne, zaś w odniesieniu do pozostałych zagadnień nie sformułowała zarzutów, a Sąd jest nimi w tej sprawie związany (art. 57a ppsa). Co więcej, Sąd z uwagi na art. 134 § 2 ppsa nie mógłby kwestionować legalności tej części interpretacji, w której stanowisko spółki uznano za prawidłowe (Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności), chyba że stwierdziłby kwalifikowaną wadę prawną wskazaną w tym przepisie.
3.10. Uznając stanowisko merytoryczne DKIS za wadliwe w części, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił interpretację indywidualną w zaskarżonej części na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa.
3.11. Konsekwencją uwzględnienia skargi stało się orzeczenie o kosztach postępowania sądowego zgodnie z art. 200 ppsa w związku z art. 205 § 4 ppsa. Na zasądzoną kwotę 697 zł złożyły się uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł ustalone na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1687) oraz opłata za złożenie dokumentu stwierdzającego udzielnie pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.