III SA/Wa 1474/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2006-09-04
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenia społeczneskładkiumorzeniedecyzja administracyjnaZUSwłaściwośćumocowanienieważnośćpostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność decyzji ZUS odmawiających umorzenia składek z powodu wadliwości proceduralnych, w szczególności braku właściwego umocowania do wydania decyzji.

Skarżący S. S. domagał się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, argumentując trudną sytuacją materialną i zdrowotną. ZUS odmówił umorzenia, uznając brak podstaw. Prezes ZUS utrzymał tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził jednak nieważność obu decyzji, wskazując na brak właściwego umocowania osoby podpisującej decyzje ZUS, co stanowiło rażące naruszenie prawa.

Sprawa dotyczyła skargi S. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) utrzymującą w mocy decyzję ZUS odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżący powoływał się na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Sąd administracyjny, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, stwierdził nieważność zarówno decyzji Prezesa ZUS, jak i utrzymanej przez nią decyzji pierwszej instancji ZUS. Główną przyczyną stwierdzenia nieważności było ustalenie, że decyzje te zostały wydane przez osoby nieposiadające właściwego umocowania do działania w imieniu ZUS. Sąd wskazał, że upoważnienia udzielone przez Pełnomocnika Prezesa ZUS lub Dyrektora Oddziału ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu, a następnie dalsze upoważnianie przez te osoby innych pracowników (jak Zastępca Dyrektora Oddziału), były niezgodne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 268a kpa) oraz przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd podkreślił, że upoważnienie do działania w imieniu organu administracji musi pochodzić bezpośrednio od tego organu (Prezesa ZUS w tym przypadku) i nie może być udzielane w drodze substytucji przez pracownika, który sam działa na podstawie upoważnienia. Ponadto, sąd uznał, że § 3 ust. 2 pkt 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu ZUS, który dopuszczał możliwość dalszego upoważniania pracowników, był sprzeczny z art. 268a kpa i Konstytucją RP, ponieważ rozporządzenie nie może modyfikować przepisów ustawowych w zakresie udzielania upoważnień. W konsekwencji, decyzje wydane przez nieuprawnione osoby zostały uznane za nieważne na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa, a utrzymująca je decyzja Prezesa ZUS za nieważną z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Sąd stwierdził nieważność obu decyzji i nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy przez ZUS.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja taka jest nieważna z mocy prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że upoważnienia udzielone przez Pełnomocnika Prezesa ZUS lub Dyrektora Oddziału ZUS do wydawania decyzji, a następnie dalsze upoważnianie przez te osoby innych pracowników, są niezgodne z art. 268a kpa i przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Upoważnienie musi pochodzić bezpośrednio od organu (Prezesa ZUS) i nie może być udzielane w drodze substytucji. Rozporządzenie wykonawcze nie może modyfikować przepisów ustawowych w tym zakresie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (11)

Główne

u.s.u.s. art. 83 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w indywidualnych sprawach dotyczących m.in. umarzania należności z tytułu składek.

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest nieważna.

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Decyzja wydana z rażącym naruszeniem prawa jest nieważna.

k.p.a. art. 268a

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględnia skargę w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 83 § 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Od decyzji w sprawach o umorzenie należności stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd, stwierdzając nieważność decyzji lub postanowienia, orzeka o ich niewykonalności.

u.s.u.s. art. 66 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną.

u.s.u.s. art. 73 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Działalnością Zakładu kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje go na zewnątrz.

u.s.u.s. art. 123

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

W sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

rozp. MPiPS art. 3 § 2

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

Prezes Zakładu może upoważnić m.in. dyrektorów komórek organizacyjnych do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, a także do upoważniania innych pracowników Zakładu w określonym zakresie. (Sąd uznał ten przepis za sprzeczny z kpa).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzje ZUS zostały wydane przez osoby nieposiadające właściwego umocowania do działania w imieniu Zakładu. Upoważnienia udzielone przez Pełnomocnika Prezesa ZUS lub Dyrektora Oddziału ZUS do wydawania decyzji, a następnie dalsze upoważnianie przez te osoby innych pracowników, są niezgodne z przepisami kpa i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis rozporządzenia wykonawczego dopuszczający dalsze upoważnianie pracowników jest sprzeczny z art. 268a kpa i Konstytucją RP.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1 pkt 1 kpa nieważna. Zaskarżona decyzja również dotknięta jest wadą nieważności (została wydana z rażącym naruszeniem prawa - art. 156 § 1 pkt 2 kpa), albowiem jej mocą utrzymano decyzję nieważną. Prezes ZUS nie może bowiem upoważnić dyrektorów komórek organizacyjnych do upoważniania innych pracowników Zakładu do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w określonych przez niego sprawach. Rozporządzenie nie może wkraczać w sferę materii prawnych regulowanych innymi ustawami lub na ich podstawie, nie może też treści w nich zawartych powtarzać, przekształcać, modyfikować czy syntetyzować.

Skład orzekający

Jacek Fronczyk

sprawozdawca

Jarosław Trelka

członek

Jolanta Sokołowska

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie nieważności decyzji administracyjnych z powodu wadliwości proceduralnych, w szczególności braku właściwego umocowania do ich wydania oraz sprzeczności przepisów wykonawczych z ustawą."

Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których kwestionowane jest umocowanie osób wydających decyzje administracyjne, zwłaszcza w kontekście przepisów dotyczących ZUS i upoważnień.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe są formalne aspekty procedury administracyjnej i jak błędy w umocowaniu mogą prowadzić do nieważności decyzji, nawet jeśli merytoryczna strona sprawy nie była rozstrzygana.

Decyzja ZUS nieważna przez błąd formalny? Sąd wskazuje na kluczowe znaczenie umocowania.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 1474/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-09-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jacek Fronczyk /sprawozdawca/
Jarosław Trelka
Jolanta Sokołowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie Asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.), Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2006 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 nr[...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. nr[...], po rozpatrzeniu wniosku S. S. z dnia 21 października 2005r., powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
W uzasadnieniu podano, że przesłanki umorzenia należności z tytułu składek nie zostały spełnione, gdyż nie zachodzi ich całkowita nieściągalność, jak również za umorzeniem tych należności nie przemawia ważny interes osoby zobowiązanej.
W dniu 11 stycznia 2006r. S. S. skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Motywując wniosek podał, że nie jest w stanie spłacić zobowiązania względem ZUS, ponieważ jego dochody są niewystarczające. Wskazał także na swoje przewlekłe schorzenia reumatologiczne, które wymagają leczenia. Zakup drogich leków sprawia, że sytuacja materialna, w jakiej się znajduje, uniemożliwia uregulowanie istniejącego zobowiązania z tytułu składek.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2006r. nr[...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Zakładu, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. S. wyraził swoje niezadowolenie z decyzji Prezesa ZUS. Wniósł, by Sąd przychylił się do jego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, gdyż to umożliwiłoby mu w przyszłości spłatę zadłużenia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na podstawy faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżący. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), a mianowicie sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednakże sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).
Niezależnie od doniosłości zarzutów i argumentów obu stron, przede wszystkim zbadania wymagała kwestia, czy Zastępca Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. - J. U. był osobą uprawnioną do wydania decyzji w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W aktach sądowych sprawy bowiem znajdują się pełnomocnictwa dla Zastępcy Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. - J. U. do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, udzielone przez Pełnomocnika Prezesa ZUS - J. B. (z dnia 5 stycznia 1999r.) i przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. - E. K (z dnia 12 maja 2006r.).
Według treści art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną. W zakresie prowadzonej działalności, o której mowa w art. 68-71 ustawy, Zakładowi przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej (ust. 4). W systematyce ustawy jest to pierwszy przepis w rozdziale 7 zatytułowanym "Zakład Ubezpieczeń Społecznych", statuujący fundamenty ustrojowe tej instytucji, a zatem dotyczący wszystkich dalszych regulacji, szczegółowo określających jej sposób funkcjonowania.
Art. 67 ust. 1 ustawy stanowi, że w skład Zakładu wchodzi centrala i terenowe jednostki organizacyjne. Działalnością Zakładu kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje go na zewnątrz (art. 73 ust.1).
Wypływa z tego wniosek, że ZUS, korzystając ze środków prawnych, jakie przysługują organom administracji państwowej, realizuje swoje zadania w ramach tzw. struktury wielozakładowej. W ramach opisanej powyżej struktury organizacyjnej Zakład Ubezpieczeń Społecznych funkcjonuje jako całość, a fakt wyodrębnienia terenowych jednostek organizacyjnych wskazuje jedynie na potrzebę realizacji zadań w ramach właściwości miejscowej. Dlatego też funkcjonujące w terenie oddziały Zakładu zostały wyposażone w odpowiedni zakres kompetencyjny, który umożliwia pracę każdego z nich w takim rozmiarze, w jakim jest to konieczne dla sprawnej obsługi całego systemu ubezpieczeń społecznych. W tym celu dyrektorzy oddziałów - jako pracownicy poszczególnych jednostek - organizują pracę nadzorowanych placówek, działając z upoważnienia Prezesa Zakładu, realizują jego ustawowe kompetencje, założenia i cele. Centrala zaś, za pośrednictwem każdego oddziału, zarówno realizuje, jak i koordynuje całość zadań Zakładu.
W świetle art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m. in. umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego (ust. 4).
Wydawanie decyzji w zakresie indywidualnych spraw dotyczących umarzania należności z tytułu składek mieści się w zakresie prowadzonej przez ZUS działalności, o której mowa we wspomnianych wcześniej art. 68-71 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zatem jest działalnością organu administracji publicznej ze wszelkimi tego konsekwencjami.
Z treści art. 83 ust. 1 pkt 3 przedmiotowej ustawy wynika, że decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu składek wydaje Zakład. Skoro więc uprawnionym do reprezentowania Zakładu jest Prezes, to tym samym decyzja o umorzeniu bądź o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne winna być sygnowana jego podpisem, gdyż to on personifikuje działania organu administracji publicznej. Podobnie rzecz się ma, jeśli chodzi o decyzję wydawaną nie przez Zakład, lecz przez Prezesa ZUS po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oczywiście nie oznacza to, że Prezes nie może upoważnić pracownika Zakładu, który będzie reprezentował go w rozpoznawaniu indywidualnych spraw zastrzeżonych do jego kompetencji.
Zgodnie z brzmieniem art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Powołana ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych inaczej nie stanowi, toteż procesową regułą jest stosowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).
Nawet gdyby ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie odsyłała wprost do Kodeksu postępowania administracyjnego i nie określała, że Zakładowi przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej, to i tak w sprawie miałyby zastosowanie jego przepisy.
Art. 5 § 2 pkt 3 kpa stanowi, że ilekroć w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej - rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2. Art. 1 kpa wskazuje, że Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie:
1) przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych,
2) przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1, (por. także art. 180 i art. 181 kpa).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych z mocy prawa został powołany do załatwiania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym do wydawania decyzji administracyjnych m. in. dotyczących umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie ma zatem wątpliwości co do stosowania w sprawach uregulowanych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Stosownie do treści art. 268a kpa organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Przepis ten jest podstawą udzielania przez organ administracji publicznej upoważnień konkretnym, podległym mu pracownikom. Mówi on, że "organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników (...)", chodzi w nim zatem o każdy organ administracji publicznej, a więc zarówno o organ o strukturze monolitycznej, jak i wielozakładowej. Przepis ten w żaden sposób nie różnicuje organów administracji publicznej pod tym kątem.
Z samego faktu wielości jednostek organizacyjnych organu nie można wnosić, że każda z jego jednostek jest innym (odrębnym) organem administracji. O tym, że tak jest musiałaby stanowić sama ustawa. Jeśli jednak brak wyraźnych uregulowań w tym zakresie, zatem dla skuteczności i prawidłowości działań jednostki organu, podejmowanych w jego imieniu, kierujący nią pracownik musi posiadać imienne upoważnienie pochodzące od samego organu (osoby pełniącej funkcję organu). Takie samo upoważnienie organu musi posiadać zastępca osoby kierującej jednostką organizacyjną organu. Z istoty zastępstwa wcale nie wynika, że zastępca pracownika kierującego jednostką organizacyjną organu uzyskuje plenipotencje organu, w imieniu którego działa tenże kierujący jednostką pracownik. Czym innym bowiem jest ustalenie zakresu obowiązków pracownika kierującego daną jednostką, jak również jego zastępcy (nawet gdy ten zakres wynika z istoty zastępstwa), a czym innym uzyskanie plenipotencji organu administracji publicznej do działania w jego imieniu w ramach ustawowych kompetencji.
Upoważnienie udzielone na podstawie art. 268a kpa wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca funkcję organu, która jednak nie staje się przez to organem administracji publicznej, bowiem wykonuje tylko kompetencje tego organu (z jego upoważnienia), ale nie jest ich piastunem. Innymi słowy, pracownik organu administracji publicznej upoważniony przez ten organ działa tylko w jego imieniu, nie uzyskując jednak przymiotu organu administracji publicznej. Skoro upoważnienie ma pochodzić bezpośrednio od organu, to nie dojdzie do skutecznego udzielenia tzw. upoważnienia substytucyjnego przez pracownika, który działa jedynie w imieniu organu, gdyż takie upoważnienie nie będzie upoważnieniem organu administracji publicznej. Co więcej, przepis ten w ogóle nie stanowi o możliwości udzielania dalszych pełnomocnictw przez pracownika upoważnionego przez organ.
Pełnomocnik Prezesa ZUS - J. B., nawet jeśli posiadał upoważnienie Prezesa do wydawania i podpisywania decyzji administracyjnych w jego imieniu (co pozostawałoby w zgodzie z art. 268a kpa), nie mógł jednak upoważnić w tym zakresie Zastępcy Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. - J. U.. Ta sama uwaga dotyczy E. K. a - Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L.. Nie mogła ona udzielić swemu Zastępcy pełnomocnictwa do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Innymi słowy, Prezes Zakładu nie mógł upoważnić Pełnomocnika Prezesa ZUS - J. B. i E. K. - Dyrektora Oddziału ZUS w L., do udzielania dalszych pełnomocnictw. Dla skuteczności czynności podejmowanych w imieniu Zakładu Zastępca Dyrektora Oddziału - J. U. musiałby posiadać upoważnienie samego Prezesa, jako jedynej osoby personifikującej organ. Takiego upoważnienia, wyrażonego w trybie art. 268a kpa, jednak nie ma. Toteż Zastępca Dyrektora Oddziału - J. U. nie mógł wydać i podpisać decyzji w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Przepisy kpa oraz przepisy zawarte w aktach z zakresu ubezpieczeń społecznych pozostają względem siebie w relacji przepisu ogólnego do szczególnego. Z faktu tego można wyprowadzić dwa oczywiste wnioski. Pierwszy, że przepis szczególny (zawarty w regulacji ubezpieczeniowej) ma pierwszeństwo stosowania przed przepisem ogólnym (zawartym w kpa), i drugi, że niedopuszczalna jest interpretacja rozszerzająca regulację szczególną na sytuacje wprost w tej regulacji nie przewidziane.
W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto jednak innego uregulowania, dotyczącego kwestii udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w imieniu Zakładu, niż to, które wynika z art. 268a kpa. Gdyby ustawodawcy zależało na wprowadzeniu w tej mierze odmiennych uregulowań z pewnością dałby temu wyraz w ustawie, gdyż tylko mocą ustawy mógłby zmienić istniejącą w tym zakresie regulację zawartą w procedurze administracyjnej.
W art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zawarta jest delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu. Mocą tego przepisu zezwolono na określenie nim w szczególności: struktury organizacyjnej Zakładu oraz zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu, trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu.
Ocena legalności wydanych w sprawie decyzji nie może się odbyć bez kontroli prawidłowości aktu wykonawczego, będącego podstawą udzielonych przez Prezesa ZUS upoważnień dla pracowników wydających te decyzje.
Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1999r. Nr 80, poz. 914 z późn. zm.), Prezes Zakładu może upoważnić m. in. dyrektorów komórek organizacyjnych do:
1) reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w określonych przez niego sprawach,
2) upoważniania innych pracowników Zakładu, w zakresie określonym w pkt 1.
Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 cytowanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią analizowanego art. 268a kpa. Prezes ZUS nie może bowiem upoważnić dyrektorów komórek organizacyjnych do upoważniania innych pracowników Zakładu do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w określonych przez niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa (w tym przypadku kpa), uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w imieniu Zakładu.
W kwestii relacji pomiędzy ustawą a aktem wykonawczym wielokrotnie wypowiadał się w swoich orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny. Na przykład w wyroku z dnia 26 października 1999r. sygn. akt K. 12/99 (OTK 1999, nr 6, poz. 120) podkreślił, że wymagania, jakim muszą obecnie odpowiadać rozporządzenia, wynikają z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, który dopuszcza wydawanie rozporządzeń tylko na podstawie "szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania". Upoważnienie musi mieć charakter szczegółowy pod względem podmiotowym (musi "określać organ właściwy do wydania rozporządzenia"), przedmiotowym (musi określać "zakres spraw przekazanych do uregulowania") oraz treściowym (musi określać "wytyczne dotyczące treści aktu"). Zwłaszcza ten ostatni element, a mianowicie obowiązek określenia owych "wytycznych", stanowi nowość w naszym systemie prawnym, ponieważ przepisy poprzednie (art. 56 ust. 2 Ustawy konstytucyjnej z 1992r., gdy chodzi o rozporządzenia ministrów) nie formułowały expressis verbis takiego wymagania. Ponadto w wyroku z dnia 25 maja 1998r. sygn. U. 19/97 Trybunał zauważył, że po wejściu w życie Konstytucji z 1997r. "w porządku prawnym proklamującym zasadę podziału władz, opartym na prymacie ustawy jako podstawowego źródła prawa wewnętrznego, parlament nie może w dowolnym zakresie "cedować" funkcji prawodawczych na organy władzy wykonawczej (...). Nie jest dopuszczalne, by prawodawczym decyzjom organu władzy wykonawczej pozostawiać kształtowanie zasadniczych elementów regulacji prawnej (...)" (OTK 1998, nr 4, s. 262-263; por. także wyrok z dnia 14 marca 1998r. sygn. K. 40/97 - OTK 1998, nr 2, s. 72, w którym uznano niekonstytucyjność "upoważnienia blankietowego").
Wypływa z tego wniosek, że - po pierwsze - nie można (szczególnie obecnie) dokonywać wykładni rozszerzającej przepisów zawierających upoważnienia ustawowe oraz - po drugie - że materia, która w świetle ustawy należy do niej samej, nie może być przekazywana organom wykonawczym.
Jest zatem niewątpliwe, że organ wykonawczy w sposób nieuprawniony wkroczył w materię, która należy do samego ustawodawcy. Za tym stanowiskiem przemawia także pogląd wyrażony w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1986r. sygn. akt U. 1/86 (OTK 1986, nr 1, poz. 2). Trybunał Konstytucyjny wyszedł tam z założenia, podzielanego powszechnie przez naukę prawa konstytucyjnego i prawa administracyjnego, że rozporządzenie nie może wkraczać w sferę materii prawnych regulowanych innymi ustawami lub na ich podstawie, nie może też treści w nich zawartych powtarzać, przekształcać, modyfikować czy syntetyzować (por. Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 22 kwietnia 1987r. sygn. akt K. 1/87, OTK 1987, nr 1, poz. 3; podobnie w orzeczeniach z dnia 28 maja 1986r. sygn. akt U. 1/86 i z dnia 5 listopada 1986 r. sygn. akt U. 5/86).
Cytowane przepisy załącznika do rozporządzenia modyfikują treść art. 268a kpa, dlatego też należało odmówić ich stosowania.
Prezes ZUS, upoważniając konkretnego pracownika do działania w jego imieniu, nie może jednocześnie upoważnić go do udzielania dalszych pełnomocnictw w powierzonym mu zakresie. Każdy pracownik ZUS, działający w imieniu Prezesa ZUS, musi posiadać imienne upoważnienie pochodzące bezpośrednio od Prezesa.
Reasumując uznać należy, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest podpisana przez osobę upoważnioną do wydania decyzji. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1 pkt 1 kpa nieważna. W konsekwencji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja również dotknięta jest wadą nieważności (została wydana z rażącym naruszeniem prawa - art. 156 § 1 pkt 2 kpa), albowiem jej mocą utrzymano decyzję nieważną. W takiej sytuacji zachodziła konieczność stwierdzenia nieważności obu wydanych w sprawie decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 1996r. sygn. akt SA/Lu 691/95, LEX nr 26790).
Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów podniesionych w skardze, gdyż sprawa z wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek musi zostać ponownie przez Zakład rozpoznana wedle wskazań poczynionych przez Sąd.
Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI