III SA/Wa 1471/04

III SA/Wa 1471/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Dziełak /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Płusa
Sylwester Golec
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), asesor WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Jerzy Płusa, Protokolant Karolina Zawadzka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2005 r. sprawy ze skargi Fabryki [...]S. Sp. z o. o. w likwidacji w L. na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych odmówił umorzenia należnych od Fabryki [...] "S" sp. z o.o. w L. w likwidacji wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (zwany dalej "Funduszem") w kwocie [...] zł. oraz odsetek w kwocie [...] zł. za: grudzień 1996 r., marzec 1997 r., a także okresy: od sierpnia do grudnia 1997 r., od marca do czerwca 1998 r., od marca 1999 r. do sierpnia 2000 r. oraz od października 2000 r. do marca 2002 r.
Wskazał, iż decyzją powyższą rozpatrzył wnioski strony z dnia [...] października 2002 r. i z dnia [...] grudnia 2002 r.
Pismem z dnia [...] października 2002 r. Skarżąca wnosiła o umorzenie zaległych składek za ww. okresy wraz z odsetkami. Podniosła, że w toku postępowania likwidacyjnego ujawniły się zwiększone jego koszty związane z odprawami pracowniczymi oraz mniejszymi wpływami z upłynniania "majątku wyrobów gotowych i zapasów". Wyjaśniła również, że jedyny udziałowiec Spółki tj. [...] Fabryki [...] S.A. przejęły znaczną część jej zobowiązań "do wysokości jej odpowiedzialności na podstawie przepisów ogólnych". Jej zdaniem funkcjonowanie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287), które nie mają zastosowania w sprawie, świadczy o nierównym traktowaniu podmiotów w podobnych sprawach. Wyjaśniła, że jej likwidacja jest częścią programu restrukturyzacji [...] Fabryk [...] S.A., gdzie występują wszystkie okoliczności uzasadniające zastosowanie ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.
Zdaniem Skarżącej odmowa umorzenia przedmiotowych zaległości może skutkować "wystąpieniem zasady domina" i znacznym pogorszeniem sytuacji finansowej jedynego udziałowca.
We wniosku z dnia [...] grudnia 2002 r. Skarżąca opisała okoliczności związane z jej przynależnością do grupy kapitałowej [...] Fabryk [...] S.A. Powtórzyła argumentację o zwiększonych kosztach likwidacji i niemożnością jej samodzielnego przeprowadzenia. Przedstawiła też pozytywny wpływ programu restrukturyzacji grupy kapitałowej na zatrudnienie oraz negocjacje z wierzycielami, z którymi zawarto stosowne porozumienia realizowane przez [...]Fabryki [...] S.A.
Skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową, wykazaną w dołączonym rachunku wyników na dzień [...] listopada 2002 r.
Wniosła o rozpatrzenie propozycji, zgodnie z którą między innymi należałoby umorzyć odsetki ustawowe od zaległości w całości oraz część należności głównej. W imieniu [...] Fabryki [...] zadeklarowała, że wpłaci ona kwotę [...] zł. pozostałą po proponowanym przez nią umorzeniu (powołała się na potwierdzenie Zarządu [...] S.A.). Wpłata tej kwoty byłaby ostatecznym rozliczeniem jej zobowiązań wobec Funduszu.
W uzasadnieniu swojej decyzji, wydanej na podstawie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej organ I instancji wyjaśnił, iż Skarżąca była i jest nadal zobowiązana do dokonywania comiesięcznych wpłat na Fundusz.
Podniósł, że regulacja zawarta w tym przepisie skonstruowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 1995 r. Sygn.akt III SA 1088/94.
W jego ocenie okoliczności przedstawione przez Skarżącą nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należnych zobowiązań.
Zdaniem Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zastosowanie instytucji wyjątkowej, jaką jest umorzenie, musi być spowodowane przyczynami, które również mają charakter wyjątkowy. Nie jest taką okolicznością postawienie Skarżącej w stan likwidacji ze względu na trudności związane z finansowaniem działalności gospodarczej.
Od decyzji tej Skarżąca złożyła odwołanie, w którym wniosła o jej zmianę poprzez ustalenie, że kwoty składek wraz z odsetkami za miesiące od grudnia 1996 r. do listopada 1997 r. są "nienależne z powodu przedawnienia" oraz zmianę decyzji w sprawie umorzenia zaległości wraz z odsetkami do kwoty [...] zł., która zostałaby pokryta przez udziałowca.
Wskazała, że "zgodnie z ogólnymi przepisami" Ordynacji podatkowej składki na Fundusz przedawniają się w okresie 5 lat od końca roku kalendarzowego, za który poszczególne raty składek były należne.
Wyjaśniła, iż powodem likwidacji była pogarszająca się ogólna sytuacja na rynku meblarskim oraz sytuacja finansowa jej jedynego udziałowca. Proces likwidacji polegał na wyprzedaży zapasów; zaniechano produkcji i ograniczono zatrudnienie. Majątek Spółki okazał się niewystarczający na pokrycie długów, a zobowiązania Skarżącej wobec pracowników, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, banków i budżetu, a także handlowe spłacone zostały przez udziałowca.
Skarżąca przedstawiła aktualną sytuację finansową, w jej ocenie niezwykle trudną z uwagi na brak przychodów ze sprzedaży, należności i aktywów do upłynnienia. Czyni to niemożliwą spłatę przez nią zadłużenia, a jedynym rozwiązaniem jest dobrowolna pomoc udziałowca. To z kolei wymaga redukcji części zobowiązań w oparciu o przepisy ustawy o restrukturyzacji.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Minister Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Podniósł, że umorzenie należnych wpłat na Fundusz jest instytucja wyjątkową, stosowaną w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika. Jeżeli nawet organ stwierdzi, że strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, to nie ma obowiązku przychylenia się do jej wniosku.
Organ odwoławczy wskazał na linię orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którą niepowodzenia finansowe w działalności gospodarczej nie mogą skutkować obowiązkiem umorzenia należności podatkowych.
Jego zdaniem znalezienie się w trudnej sytuacji finansowej świadczy o nieudolności prowadzących Spółkę. Ponadto podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien się liczyć z możliwością zaistnienia trudności finansowych, które często są rezultatem podjęcia przez niego określonych decyzji gospodarczych. Fundusz, a przez to i społeczność osób niepełnosprawnych nie może ponosić ciężaru błędnych decyzji podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą i nieumiejętnego zarządzania Spółką.
W ocenie Ministra Polityki Społecznej umorzenie zobowiązania byłoby uzasadnione w przypadku, gdyby mogło uchronić Skarżącą przed likwidacją.
Stwierdził, że wziął pod uwagę aktualną sytuację finansową oraz ustawowe cele Funduszu. Nadmierna uszczuplenie jego środków mogłoby doprowadzić do ograniczenia finansowania zadań w zakresie integracji osób niepełnosprawnych ze społeczeństwem oraz tworzenia i utrzymywania miejsc pracy w skali całego kraju.
Za bezzasadny w świetle art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej uznał zarzut przedawnienia zobowiązań za okres od grudnia 1996 r. do listopada 1997 r. Wskazał na art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. W przedmiotowej sprawie Urząd Skarbowy w Z. przeprowadził postępowanie egzekucyjne, dokonując zajęcia rachunków bankowych.
W skardze na powyższą decyzję Skarżąca wniosła o jej uchylenie w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległych składek na Fundusz wraz z odsetkami do kwoty 45.000 zł. jako naruszającej normę art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej przez nieuwzględnienie jej uzasadnionych i ważnych interesów, leżących u podstaw wniosku o umorzenie części zaległych składek.
Zdaniem Skarżącej o istnieniu jej ważnego interesu, o którym mowa w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, świadczy sam fakt podjęcia likwidacji. Wykazała ona bowiem jej przyczyny wynikające ze złej sytuacji gospodarczej producentów mebli.
Podniosła, iż nie skorzystała z najczęstszej i najgorszej dla wierzycieli formy likwidacji poprzez upadłość. Jej zamiarem jest zakończenie działalności w sposób zaspokajający interesy wierzycieli i partnerów gospodarczych tj. "przez normalną likwidację". Jedynym nieprzewidywalnym zdarzeniem było przeszacowanie wartości aktywów, które okazały się niewystarczające na zaspokojenie roszczeń Funduszu.
Skarżąca podtrzymała propozycję, aby wierzyciel umorzył część należnych mu składek albo wyraził zgodę na przejęcie jej zobowiązania przez osobę trzecią tj. jedynego udziałowca. W jej ocenie działania takiego nie można nazwać nieumiejętnym zarządzaniem, a rażącym zaniedbaniem Zarządu Funduszu było wieloletnie niedochodzenie należnych mu składek.
Skarżąca odwołała się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] grudnia 2003 r. sygn.akt [...], z którego wynika, że podmioty znajdujące się w sytuacji podobnej na podstawie art. 270 k.s.h. należy wykreślać z Krajowego Rejestru Sądowego. Zdaniem Skarżącej zaproponowała ona rozwiązanie korzystniejsze niż przyjęte w tym wyroku. Pozostawienie jej w sytuacji dotychczasowej nie polepszy sytuacji wierzyciela - Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
W odpowiedzi na skargę Minister Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie.
Powtórzył argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniósł też, że problemy płatnicze spotykają większość placówek prowadzących działalność w warunkach gospodarki wolnorynkowej. Straty te nie mogą być rekompensowane kosztem osób niepełnosprawnych, na zaspokajanie potrzeb których przeznaczone są środki Funduszu. Jednym z elementów kalkulacji kosztów prowadzonej działalności winno być uwzględnienie wpłaty na Fundusz, wynikającej z regulacji ustawowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga nie jest zasadna.
W ramach zakreślonych art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd bada zgodność wydanych aktów administracyjnych z przepisami prawa. Badanie to obejmuje zarówno zgodność z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami regulującymi postępowanie prowadzone przez organy administracji, a poprzedzające wydanie rozstrzygnięcia.
Okoliczności uzasadniające uchylenie lub stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji lub postanowienia określone zostały w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.").
Sąd nie stwierdził, aby w niniejszej sprawie doszło do naruszenia prawa mogącego stanowić podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji.
Przepis art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 127, poz. 776 ze zm.; dalej powoływanej jako "ustawa o rehabilitacji osób niepełnosprawnych") stanowi, że do m.in. wpłat na Fundusz stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej z tym, że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu. Natomiast stosownie do ust. 5 tegoż artykułu Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego i Prezes Zarządu Funduszu mogą wydawać decyzje, o których mowa w art. 48 lub art. 67 Ordynacji podatkowej, z zastrzeżeniem dopełnienia warunku dokonania wpłat, o których mowa w ust. 1, w terminach określonych decyzją.
Zgodnie z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy, na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
Umorzenie wpłat na Fundusz uwarunkowane jest więc zaistnieniem przesłanek określonych tym przepisem.
W orzecznictwie przyjmuje się, że o istnieniu ważnego interesu strony decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ rozstrzyga o umorzeniu lub nie zaległości podatkowej. Podkreśla się przy tym, iż ważnego interesu strony nie można utożsamiać z jej subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości. Ponieważ instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy (zasadą jest bowiem płacenie składek na Fundusz), uzasadnieniem jej zastosowania będzie wystąpienie względów nadzwyczajnych, okoliczności, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podmiotu wnioskującego o ulgę (zob. Ordynacja podatkowa. Komentarz; S.Babiarz, B.Dauter, B.Gruszczyński, R.Hauser, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek; Wydawnictwo Prawnicze LexixNexis, Warszawa 2004; s. 253).
Zdaniem Sądu zarówno organ I, jak i II instancji prawidłowo oceniły, że w niniejszej sprawie okoliczności takie nie wystąpiły. Przede wszystkim, jak to zasadnie podniósł Minister Polityki Społecznej, Skarżąca - jako spółka znajduje się w fazie likwidacji. Zastosowanie wobec niej ulgi w postaci umorzenia obciążających ją wpłat na Fundusz nie miałoby żadnego wpływu na jej dalsze funkcjonowanie, ponieważ już zakończyła ona swoją działalność, a jej istnienie uzasadnione jest jedynie koniecznością zadysponowania majątkiem i spłaty wierzycieli. Skarżąca miała prawo uznać, iż likwidacja także dla jej wierzycieli będzie korzystniejsza niż upadłość, jednakże racjonalność takiej decyzji nie zmienia faktu, że skutkiem jej będzie zakończenie bytu Spółki.
Są podziela stanowisko organów, że okolicznością szczególną nie jest również przeszacowanie aktywów Skarżącej w toku likwidacji i w rezultacie brak wystarczających środków na pokrycie zobowiązań.
Umorzenie zaległości oparte być musi na okolicznościach dotyczących podmiotu, który wystąpił z wnioskiem o zastosowanie tego rodzaju ulgi. Skarżąca natomiast argumentację swoją w znacznej części oparła na wykazaniu pozytywnego wpływu, jaki miałoby umorzenie na sytuację finansową jej głównego udziałowca tj. [...] Fabryk [...] S.A. Podniosła, że odmowa umorzenia przedmiotowych zaległości może skutkować w rezultacie znacznym pogorszeniem jego sytuacji.
Udziałowiec i spółka są odrębnymi podmiotami. W ocenie Sądu przesłanka ważnego interesu strony postępowania umorzeniowego nie może być oceniana przez pryzmat nawet najbardziej istotnych interesów innego podmiotu. Zobowiązaną do uiszczenia zaległości jest Skarżąca.
Zasadnie zatem organy nie uwzględniły powoływanych przez Skarżącą okoliczności dotyczących [...] Fabryk [...] SA.
Sąd stwierdza, że Minister Polityki Społecznej (podobnie jak organ I instancji) nie ustosunkował się w uzasadnieniu decyzji do argumentacji Skarżącej w tym względzie, co stanowi naruszenie art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Jednakże w ocenie Sądu naruszenie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. "Wpływ istotny" to taki, który pozwala przyjąć, że gdyby tych naruszeń nie było, mogłoby zapaść inne rozstrzygnięcie.
"Interes publiczny" o jakim mowa w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej powinien być oceniany z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty zaległości będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości (zob. powoływana wyżej Ordynacja podatkowa. Komentarz; s. 255).
Zdaniem Sądu, organy administracji orzekające w niniejszej sprawie miały prawo uwzględnić przy ocenie zaistnienia tej przesłanki również charakter i cel, jakiemu służą środki wpłacane na Fundusz.
Decyzje w przedmiocie umorzenia zaległości mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organowi administracji przysługuje prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może on, ale nie musi umorzyć zaległość. Jednakże zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest tu dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. Ich brak bowiem zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości.
Ponieważ, w ocenie Sądu, zarówno Prezes Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych, jak i Minister Polityki Społecznej prawidłowo stwierdzili, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia zaległości określone w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, prawidłową była decyzja o odmowie ich umorzenia.
Organy obu instancji dokonały oceny przedstawionych przez Skarżącą przyczyn, dla których domagała się ona umorzenia zaległych wpłat na Fundusz. Wyjaśniły również powody, dla których uznały, iż w sprawie nie wystąpiła ani przesłanka ważnego interesu strony, ani interesu publicznego.
Zdaniem Sądu wprawdzie nieuprawnione było twierdzenie Ministra Polityki Społecznej o nieumiejętnym zarządzaniu Spółką, jednakże nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Minister powiązał je z argumentem, że Fundusz nie może ponosić konsekwencji decyzji podejmowanych przez osoby zarządzające przedsiębiorstwem Skarżącej.
Za chybione Sąd uznał odwołanie się Skarżącej do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia [...] grudnia 2003 r. sygn.akt [...], w którym wyraził on pogląd, że zakończenia postępowania likwidacyjnego wobec spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie wyłącza brak zaspokojenia wierzycieli spółki, gdyby bowiem taki warunek traktować jako negatywną przesłankę wykreślenia spółki z rejestru, to w istocie oznaczałoby to utrzymywanie jej bytu, mimo całkowitej utraty zdolności uczestniczenia w działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku jakichkolwiek perspektyw co do możliwości wywiązania się z zaciągniętych zobowiązań.
Skarżąca wywodzi, że przedstawiona przez nią propozycja umorzenia odsetek oraz należności w części przekraczającej [...] zł. jest korzystniejsza niż rozwiązanie wskazane przez Sąd, a polegające na wykreśleniu podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego, Kwota [...] zł. nie wynikała przy tym z ograniczenia przez Skarżącą żądania wniosku, a wymieniona została jako proponowana do zapłacenia przez udziałowca, pod warunkiem umorzenia pozostałej części należności głównej i odsetek.
Okoliczność ta nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy.
Przede wszystkim stwierdzić należy, że do wpłat na Fundusz mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej, która nie przewiduje zawierania ugód, co do ich spłaty. Zgodne jest to z istotą stosunków prawno-podatkowych, jakie akt ten kształtuje (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2000 r. sygn.akt III SA 1708/99; LEX nr 46584). Ulgi, jakie mogą być udzielanie w spłacie zobowiązań z tytułu wpłat na Fundusz wskazane zostały we wskazanym wyżej art. 49 ust. 5 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych. O ich zastosowaniu orzeka właściwy organ w formie decyzji, podlegającej kontroli instancyjnej i następnie sądowej.
Zakres postępowania prowadzonego w oparciu o art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej wyklucza możliwość orzekania o obowiązku zapłaty (nawet dobrowolnej) przez inny podmiot. Wydana decyzja może rozstrzygać tylko o umorzeniu zaległości lub odmowie tego umorzenia.
Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a także przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu w oparciu o art. 151 p.p.s.a.