III SA/Wa 1462/19

III SA/Wa 1462/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-10-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-06-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Maciej Kurasz /przewodniczący/
Matylda Arnold-Rogiewicz /sprawozdawca/
Piotr Dębkowski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 i 8, art. 80 § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz (sprawozdawca), asesor WSA Piotr Dębkowski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 października 2019 r. sprawy ze skargi R. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] marca 2019 r. nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz R. Z. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. (dalej także: "Naczelnik", "NUS", "Organ I instancji") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku R. Z. (dalej także: "Skarżąca", "Strona", "Zobowiązana") na podstawie własnych tytułów wykonawczych:
1) nr SM [...]z dnia 16 lipca 2013 r., obejmującego należności z tytułu podatku dochodowego w wysokości 19%, pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za rok 2012 w kwocie 34.162,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Zawiadomieniem z dnia 31 lipca 2013 r. organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w Banku [...]w R. Zawiadomienie doręczono do Banku w dniu 5 sierpnia 2013 r., a Zobowiązanej wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 20 sierpnia 2013 r. w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej także: "k.p.a.");
2) nr SM [...]z dnia 11 czerwca 2014 r. obejmującego należności z tytułu podatku dochodowego w wysokości 19% pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za rok 2013 w kwocie 32.791,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Zawiadomieniem z dnia 18 czerwca 2014 r. organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w [...]Banku Polska S.A. w K.. Zawiadomienie doręczono do Banku w dniu 27 czerwca 2014 r., a Zobowiązanej wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 26 czerwca 2014 r. Pismem z dnia 4 lipca 2014 r. Bank poinformował o przyjęciu zajęcia do realizacji;
3) nr SM [...]z dnia 9 czerwca 2015 r. obejmującego należności z tytułu podatku dochodowego w wysokości 19% pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za rok 2014 w kwocie 35.755,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Zawiadomieniem z dnia 26 czerwca 2015 r. organ egzekucyjny podjął nieskuteczną czynność zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w[...] Banku [...]S.A. w K. Zawiadomienie doręczono do Banku w dniu 6 lipca 2015 r., a Zobowiązanej wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 2 lipca 2015 r. Pismem z dnia 6 lipca 2015 r. Bank poinformował, że nie prowadzi rachunków bankowych dla Zobowiązanej.
Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]z dnia 22 stycznia 2015 r., wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego[...], obejmującego należności z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych za listopad 2014 r. w kwocie 65.451,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Zawiadomieniem z dnia 13 lutego 2015 r. organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] Banku S.A. we W. Zawiadomienie doręczono do Banku w dniu 18 lutego 2015 r., a Zobowiązanej w tym samym dniu. Pismem z dnia 24 lutego 2015 r. Bank poinformował o przyjęciu zajęcia do realizacji.
Organ egzekucyjny, na podstawie ww. tytułów wykonawczych dokonał niżej wymienionych czynności:
1) zawiadomieniem z dnia 26 listopada 2015 r. dokonał skutecznego zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w Banku [...]S.A. we W. Zawiadomienie doręczono do Banku w dniu 1 grudnia 2015 r., a na adres Zobowiązanej w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 15 grudnia 2015 r. Pismem z dnia 2 lutego 2015 r. Bank poinformował o przyjęciu zajęcia do realizacji;
2) zawiadomieniem z dnia 21 czerwca 2018 r. dotyczącym należności z tytułu nieuregulowanych kosztów egzekucyjnych od ww. tytułów wykonawczych, dokonał skutecznego zajęcia innej wierzytelności w własnym organie z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym za rok 2017. Zawiadomienie doręczono Zobowiązanej w dniu 16 lipca 2018 r.;
3) zawiadomieniem z dnia 18 lipca 2018 r. dotyczącym należności z tytułu nieuregulowanych kosztów egzekucyjnych od ww. tytułów wykonawczych, za pośrednictwem systemu[...], dokonał skutecznego zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w [...]Bank Polska S.A. w W. Zawiadomienie doręczono do Banku w dniu 18 lipca 2018 r., a Zobowiązanej w dniu 20 lipca 2018 r. W wyniku realizacji zajęcia przez Bank z dniem 27 lipca 2018 r. nastąpiło uregulowanie naliczonych kosztów egzekucyjnych.
Pismem z dnia 18 lipca 2018 r., R. Z. zanegowała zasadność obciążenia kosztami egzekucyjnymi, wskazując na uregulowanie należności w roku 2016 oraz objęcie kosztów egzekucyjnych skargą z dnia 13 lipca 2016 r., uwzględnioną w całości przez Urząd Skarbowy w P. W ocenie Zobowiązanej obecnie żądanie kosztów egzekucyjnych jest nieprawidłowe i bezpodstawne.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. w dniu 24 września 2018 r. wydał zawiadomienie o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.
Pismem z dnia 10 października 2018 r. Strona wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. działając na podstawie art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej także: "u.p.e.a."), wydał w dniu [...] listopada 2018 r. postanowienie, którym określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających Stronę na kwotę 5.472,05 zł.
Nie godząc się z ww. rozstrzygnięciem, Strona pismem z dnia 23 listopada 2018 r. złożyła zażalenie, wskazując, iż koszty naliczone na podstawie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w części dotyczącej kwoty 3.761.12 zł zostały naliczone bezpodstawnie i nieprawidłowo. W ocenie Strony "Wysłane przez organ egzekucyjny do banków i innych podmiotów zawiadomienia o zajęciu wierzytelności były bezskuteczne, gdyż nie byli oni dłużnikami zobowiązanego. Nie doprowadziło to do wyegzekwowania dochodzonych należności. Organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnych środków na podstawie ww. tytułów egzekucyjnych. Zobowiązana spłaciła natomiast zobowiązania bezpośrednio wierzycielowi."
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z dnia[...] stycznia 2019 r. uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] listopada 2018 r i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. określił wysokość kosztów egzekucyjnych w postępowaniach egzekucyjnych przeprowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych nr SM [...]z dnia 16 lipca 2013 r., nr SM [...]z dnia 11 czerwca 2014 r., nr SM[...], z dnia 9 czerwca 2015 r. i nr [...]z dnia 22 stycznia 2015 r. w kwocie 10.748,25 zł.
Pismem z dnia 14 marca 2019 r. R. Z. wniosła zażalenie na postanowienie z dnia [...] marca 2019 r. zaskarżając je w części dotyczącej naliczenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 9.043,29 zł na podstawie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. W uzasadnieniu wskazała, iż wysłane przez organ egzekucyjny do banków i innych podmiotów zawiadomienia o zajęciu wierzytelności były bezskuteczne, gdyż nie byli oni dłużnikami Strony i nie doprowadziło to do wyegzekwowania dochodzonych należności. Organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnych środków na podstawie ww. tytułów wykonawczych, natomiast Zobowiązana samodzielnie spłaciła swoje zobowiązania wierzycielowi. Opłata w wysokości 9.043,29 zł nie jest, w ocenie Zobowiązanej, powiązana z rzeczywistymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz w żaden sposób nie może znaleźć racjonalnej zależności między wysokością opłat i czynnościami organu egzekucyjnego. Natomiast konieczność zachowania należnej proporcji wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt. SK 31/14, zgodnie z którym art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Tym samym naliczenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w kwocie 9.043,29 zł było bezpodstawne i nieprawidłowe.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej także: "DIAS", "Dyrektor", "organ drugiej instancji") po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...]kwietnia 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] marca 2019 r.
W ocenie Dyrektora, organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu szczegółowo wykazał wpłaty dokonane przez Zobowiązaną na należności dochodzone na podstawie poszczególnych tytułów wykonawczych, wskazał daty i kwoty dokonanych wpłat, z których wynika, że spłat Zobowiązana dokonała już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego i dokonaniu czynności egzekucyjnych. Jednocześnie potwierdził, że w wyniku dokonywanych przez Zobowiązaną wpłat dochodzone na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych należności zostały uregulowane, a do zapłaty powstały koszty egzekucyjne.
Organ drugiej instancji podniósł, że Zobowiązana w zażaleniu z dnia 14 marca 2019 r. nie podważyła wyliczeń oraz wyjaśnień organu egzekucyjnego. Wskazała natomiast, że w trakcie czynności egzekucyjnych nie doszło do zajęcia żadnych wierzytelności i opłaty za czynności są niezasadne.
Dyrektor wskazał, że analiza treści zaskarżonego postanowienia z dnia [...] marca 2019 r. wskazuje, że opłata manipulacyjna z tytułu zwrotu wydatków za wszelkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych oraz opłata za czynności egzekucyjne, naliczone zostały w odniesieniu do przedmiotowego tytułu wykonawczego w trybie określonym przez ustawodawcę w obowiązujących przepisach art. 64 u.p.e.a. z uwzględnieniem przepisów art. 64 § 7 u.p.e.a., w zakresie zasad naliczania opłaty od należności z uwzględnieniem odsetek za zwłokę oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.
Jednocześnie Dyrektor wskazał, że z akt sprawy wynika, iż skarga Zobowiązanej na czynności egzekucyjne z dnia 13 lipca 2016 r., na którą powołuje się w piśmie z dnia 18 lipca 2018 r., wbrew twierdzeniu Zobowiązanej, nie została uwzględniona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. w całości, bowiem postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia.
Odnosząc się natomiast do przywołanego w zażaleniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, Dyrektor wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny nie podważył zasadności naliczania kosztów egzekucyjnych za dokonane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne, a jedynie wskazał na konieczność określenia ich granicy stosownie do ich pracochłonności i kosztowności.
W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., na gruncie wytycznych ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, za punkt odniesienia przy szacowaniu kosztów egzekucyjnych uznać należy przepis art. 64 § 1 u.p.e.a. wyszczególniający wysokość stawek za poszczególne czynności egzekucyjne, którego pkt 6 przewiduje opłatę za zajęcie nieruchomości wynosząca 8% od dochodzonej należności, maksymalnie jednak 34.200 zł. Ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie innej wierzytelności i 8% za zajęcie nieruchomości.
Przyjmując zatem, że dla stawki 8% przyjętej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. maksymalną kwotą jest 34.200,00 zł, to 5% za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. kwota maksymalna wyniesie 21.375,00 zł. Górna granica natomiast opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. wg 1% stopy daje kwotę 4.275,00 zł od każdego tytułu wykonawczego. Skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego należy uwzględnić mniejszy nakład pracy przy zajęciu tych wierzytelności. Dlatego należy założyć, w związku z brakiem ustawowych regulacji, że opłata od zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie 34.200,00 zł dla 8% opłaty. Skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200,00 zł, a Trybunał Konstytucyjny tego nie zakwestionował, to w ocenie organu nadzoru istnieją podstawy do przyjęcia, zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21.375.00 zł.
Wobec powyższego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. zauważył, iż wysokość kosztów egzekucyjnych, na które składają się opłata manipulacyjna za doręczenie tytułów wykonawczych w wysokości łącznej 1.704,96 zł, a także opłata za dokonane w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego skuteczne czynności egzekucyjne, w postaci zajęć rachunków bankowych, w wysokości łącznej 9.043.29 zł, nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie przekracza maksymalnego rozsądnego pułapu poszczególnych opłat składających się na koszty egzekucyjne.
Nie godząc się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego, Strona pismem z dnia 26 maja 2019 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i zaskarżyła postanowienie w części dotyczącej wyliczenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 9.043,29 złotych, wnosząc o zmianę postanowienia w zaskarżonej części.
Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu art. 64 § 1 i § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego: art. 7, art 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80.
W ocenie Strony, zaskarżone postanowienie wydane zostało bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) oraz nie został oceniony całokształt zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).
Zdaniem Skarżącej, koszty egzekucyjne Urzędu Skarbowego w P. w wysokości 9.043,29 złotych zostały wyliczone z naruszeniem postanowień art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. Koszty egzekucyjne w ww. postępowaniach powinny stanowić jedynie opłatę manipulacyjną odpowiadającą 1% kwoty egzekwowanych należności. Wysyłane przez organ egzekucyjny do banków i innych podmiotów zawiadomienia o zajęciu wierzytelności były, w ocenie Strony, bezskuteczne, gdyż nie byli oni dłużnikami zobowiązanego. Nie doprowadziło to do wyegzekwowania dochodzonych należności. Organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnych środków na podstawie ww. tytułów egzekucyjnych. Zobowiązany spłacił natomiast samodzielnie swoje zobowiązania bezpośrednio wierzycielowi.
Zdaniem Skarżącej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. błędnie interpretuje przepisy art. 64 § 1 u.p.e.a. oraz art. 64 § 9 ust 2 u.p.e.a. wskazując, że organ egzekucyjny pobiera opłaty w wysokości 5% egzekwowanej kwoty za zajęcie rachunku bankowego oraz innej wierzytelności pieniężnej.
Skarżąca stoi na stanowisku, że ustalenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 u.p.e.a. jest nieuzasadnione, gdyż nie było wyegzekwowanych należności. Opłata w wysokości 9.043,29 złotych nie jest powiązana z rzeczywistymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz w żaden sposób nie można znaleźć racjonalnej zależności między wysokością opłat i czynnościami organu egzekucyjnego, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Konieczność zachowania należnej proporcji między wysokością opłat i czynnościami organu egzekucyjnego wielokrotnie podnoszona była w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14. Skarżąca w tym zakresie wskazała również na: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK/1047/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Sr 951/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1204/15, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/OL 557/07.
Zdaniem Skarżącej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. w zaskarżonym postanowieniu bez podstawy prawnej dokonał ustalenia maksymalnej kwoty opłaty za zajęcie innej wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), odnosząc ją do maksymalnej kwoty dotyczącej do zajęcia nieruchomości (określonej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), pomijając całkowicie związek między dochodzonym świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego przy prowadzeniu danych czynności.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "p.p.s.a.") kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Stosownie do art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga., jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane zarzuty oraz argumenty uzasadnienia skargi, Sąd stwierdził, że istnieją podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia, a także poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2019 r. w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych.
Skarżąca uważa, że organy naruszyły art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. Jej zadaniem koszty egzekucyjne w prowadzonych przeciwko niej postępowaniach powinny stanowić jedynie opłatę manipulacyjną odpowiadającą 1% kwoty egzekwowanych należności. Podkreśla, że wysłane do banków i innych podmiotów zawiadomienia o zajęciu wierzytelności były bezskuteczne, gdyż nie były one jej dłużnikami. Zarzuca, że organ administracyjny nie dokonał żadnych ustaleń czy jakiekolwiek kwoty na przedmiotowe rachunki bankowe wpłynęły i czy nastąpiło zajęcie wierzytelności i do jakiej kwoty. Dodatkowo Skarżąca podnosi, że ustalenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 u.p.e.a. jest nieuzasadnione, gdyż nie było wyegzekwowanych należności. Opłata nie jest powiązana z rzeczywistymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz w żaden sposób nie można znaleźć racjonalnej zależności między wysokością opłat i czynnościami organu egzekucyjnego, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Powołuje się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14.
Natomiast zdaniem organu dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje bez jakiegokolwiek znaczenia dla naliczenia opłaty egzekucyjnej za zajęcie, której obowiązek uiszczenia powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. W ocenie organu skutkiem powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Dyrektor, odwołując się do przepisu określającego górną granicę opłaty egzekucyjnej za zajęcie nieruchomości wyliczył, że opłata za dokonane w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego skuteczne czynności egzekucyjne, w postaci zajęć rachunków bankowych, w wysokości łącznej 9.043,29 zł, nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie przekracza maksymalnego rozsądnego pułapu poszczególnych opłat składających się na koszty egzekucyjne.
Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie rację należy przyznać Skarżącej.
W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do zagadnienia prawidłowości obciążenia Skarżącej kosztami egzekucyjnymi w kwocie, której dotyczy skarga, to jest 9.043,29 zł, w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie wyegzekwował środków na podstawie tytułów wykonawczych, lecz Skarżąca samodzielnie spłaciła swoje zobowiązania bezpośrednio wierzycielowi.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu Skarżącej Dyrektor stwierdził jedynie, że organ egzekucyjny w swoim postanowieniu z dnia [...] marca 2019 r. szczegółowo wykazał wpłaty dokonane przez Zobowiązaną na należności dochodzone na podstawie poszczególnych tytułów wykonawczych, wskazał daty i kwoty dokonanych wpłat, z których wynika, że Zobowiązana dokonała spłat już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego i dokonaniu czynności egzekucyjnych. Jednocześnie potwierdził, że w wyniku dokonywanych przez Zobowiązaną wpłat dochodzone na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych należności zostały uregulowane, a do zapłaty powstały koszty egzekucyjne. Jednocześnie Dyrektor wskazał, że zgodnie z art. 64 § 8 u.p.e.a. zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych.
Odnosząc się natomiast do powołanego przez Skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, Dyrektor wskazał, że skutkiem tego wyroku nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo – a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają – muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W tym celu Dyrektor posłużył się niezakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjnym przepisem art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przewidującym opłatę za zajęcie nieruchomości wynoszącą 8% od dochodzonej należności, maksymalnie jednak 34.200 zł. Następnie, przyjmując, że dla stawki 8% przyjętej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. maksymalną kwotą jest 34.200 zł, Dyrektor stwierdził, że przy 5% opłaty za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. kwota maksymalna wyniesie 21.375 zł. Natomiast górna granica opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. według 1% stopy daje kwotę 4.275 zł od każdego tytułu wykonawczego.
W ocenie Sądu tym samym Dyrektor odniósł się jedynie to tezy 1 i 2 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14. Jednakże orzeczenie to ma również tezę 3, całkowicie pominiętą przez Dyrektora. Tymczasem w ocenie Trybunału Konstytucyjnego także art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Mimo, iż Skarżąca powołuje się właśnie na okoliczność dokonania dobrowolnej wpłaty egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, Dyrektor praktycznie nie odniósł się do tej okoliczności. Samo powołanie się na treść przepisu art. 64 § 8 u.p.e.a., bez uwzględnienia dokonanego przez Trybunał Konstytucyjny zakresowego stwierdzenia niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP, jest wadliwe.
Należy bowiem zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny jako sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego uznał normę, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela, po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Okoliczność dobrowolnych bezpośrednich wpłat na rachunek wierzyciela ma bez wątpienia wpływ na szybkość i skuteczność postępowania egzekucyjnego, a tym samym może mieć wpływ na konieczny nakład pracy przy egzekwowaniu należności. Wobec powyższego fakt, że Skarżąca w toku postępowania egzekucyjnego dokonała dobrowolnej wpłaty praktycznie całej zaległości podatkowej może być oceniany w kategorii wpływu na wysokość kosztów egzekucyjnych. Tymczasem organ egzekucyjny tego nie uczynił, zaś Dyrektor zaakceptował takie działanie. Tym samym organy nie wykazały, że czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego, przy uwzględnieniu dobrowolnej wpłaty pozwala na przyjęcie, że ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Wydając zaskarżone postanowienie Dyrektor pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów.
Z wyżej wskazanym naruszeniem prawa materialnego, to jest art. 64 § 8 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., poprzez ich zastosowanie bez uwzględniania wskazań zawartych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, związane jest również naruszenie wskazanych przez Skarżącą przepisów prawa procesowego, poprzez niezgodne z prawem i nie budzące zaufania do władzy publicznej działanie z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Pomijając okoliczność, że Skarżąca już po wszczęciu egzekucji uregulowała zaległości podatkowe w drodze dobrowolnych wpłat, organ nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, a tym samym uzasadnienie zaskarżonego postanowienia niewystarczająco informuje Skarżącą o okolicznościach mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zasadny jest także zarzut Skarżącej, że organy nie dokonały żadnych ustaleń, czy jakiekolwiek kwoty wpłynęły na zajęte rachunki bankowe i czy nastąpiło zajęcie wierzytelności i do jakiej kwoty. Tymczasem Skarżąca zasadnie wskazuje, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują zajęcia rachunku bankowego tylko zajęcie wierzytelności.
W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo-rozliczeniowe. Sąd nie podziela poglądu, że naliczenie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy na zajętym rachunku bankowym w chwili dokonania zajęcia znajdują się środki. Zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Jeżeli w toku postępowania egzekucyjnego w wyniku dokonanego zajęcia rachunku bankowego uzyskano środki, to opłata za dokonanie czynności za zajęcie wierzytelności co do zasady jest należna. Zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Jeżeli jednakże na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych i nie zostały one wpłacone na taki rachunek aż do umorzenia postępowania egzekucyjnego, to nie doszło do zajęcia wierzytelności, a tym samym brak postaw do naliczenia opłaty przewidziane w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
Opłata egzekucyjna w wysokości określonej art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Tymczasem z pisma Banku Spółdzielczego w R. z dnia 6 sierpnia 2013 r., stanowiącego odpowiedź na zawiadomienie o zajęciu z dnia 31 lipca 2013 r., wynika, że istnieje przeszkoda w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji, zaś kwoty znajdujące się na rachunku bankowym nie wystarczają na pokrycie egzekwowanych świadczeń. Następnie, pismem z dnia 28 października 2013 r., bank ten poinformował, że rachunek bankowy został zamknięty. Z pisma [...]S.A. z dnia 19 czerwca 2015 r., stanowiącego odpowiedź na zawiadomienie o zajęciu z dnia 13 lutego 2015 r., także wynika, ze doszło do zbiegu egzekucji, zaś na rachunku bankowym brak środków na pokrycie wszystkich egzekwowanych świadczeń. Takiej samej odpowiedzi udzielił [...] Bank S.A. w piśmie z dnia 4 lipca 2014 r. wystosowanym w związku z zawiadomieniem o zajęciu z dnia 18 czerwca 2014 r. Pismem z dnia 2 grudnia 2015 r. Bank [...]S.A. poinformował, w związku z zawiadomieniem o zajęciu z dnia 26 listopada 2015 r., że na rachunku bankowym Skarżącej brak wystarczających środków pieniężnych, co stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia egzekucyjnego.
Jednocześnie na podstawie akt administracyjnych sprawy nie sposób jednoznacznie ustalić, czy jakieś środki udało się z tych rachunków bankowych wyegzekwować. Tymczasem ustalenie takie jest istotne w rozpoznawanej sprawie, gdyż w judykaturze przyjmuje się, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy, jako narzędzie oszczędnościowo-rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, staje się ona wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują opłat za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. W sytuacji, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw zatem do naliczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19). Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę podziela ten pogląd i uzasadnienie wskazanego Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje za własne.
W postępowaniu egzekucyjnym opłaty za czynności egzekucyjne, regulowane przepisem art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przy egzekucji należności pieniężnych, obejmują zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. W tym postępowaniu zajęciu podlega zatem wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku. Rachunek bankowy musi więc odzwierciedlać w liczbach stan majątku albo kapitału jako rezultat obrotów pieniężnych, w tym dane dotyczące wpływów i wydatków ujawnionych na kontach. Jeżeli na rachunku zobowiązanego będą znajdowały się dostępne środki pieniężne należące do dłużnika, wówczas będzie możliwe skuteczne zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Dopiero z chwilą, gdy wpłyną środki pieniężne na rachunek bankowy, stają się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku bankowego w stosunku do banku. W tym momencie może nastąpić faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (zob. wyroki NSA: z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 589/17; z dnia 20 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 778/16; z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 778/16 i II FSK 693/15).
Uwzględnić przy tym trzeba przepis art. 80 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym zajęcie, o którym mowa w § 1 tego artykułu, obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Wobec tego ponownie rozpoznając sprawę organ egzekucyjny ustali, czy na rachunku bankowym, do którego skierowano zajęcie, były w chwili zajęcia lub pojawiły się później jakiekolwiek środki pieniężne. W oparciu o tak ustalone fakty ponownie wyliczy koszty egzekucyjne obciążające Zobowiązaną, uwzględniając dodatkowo wnioski płynąc z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, a także fakt, w sprawie dokonano także innych czynności egzekucyjnych, oraz brzmienie art. 64 § 1 u.p.e.a, zgodnie z którym opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane.
Rozpatrując ponownie sprawę organy winny uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę i dokonać określenia wysokości kosztów egzekucyjnych tak, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W szczególności zatem organy powinny zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności przy uwzględnieniu dobrowolnej wpłaty w celu zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu. Kolejną kwestią, którą winny ustalić organy jest to, czy jakiekolwiek kwoty wpłynęły na zajęte rachunki bankowe i czy nastąpiło zajęcie wierzytelności i do jakiej kwoty. Dopiero wówczas, po zgromadzeniu całego niezbędnego materiału dowodowego, będzie możliwe ustalenie kosztów egzekucyjnych zgodnie z przepisami prawa rozumianymi w sposób ustalony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14.
Jednocześnie, z uwagi zaskarżenie postanowienia Dyrektora z dnia [...] kwietnia 2019 r. oraz poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] marca 2019 r. jedynie w części dotyczącej wyliczenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 9.043,29 zł (niewniesienie środków zaskarżenia odnośnie sposobu naliczenia opłaty manipulacyjnej), organy ustalą opłatę manipulacyjną w sposób identyczny jak dotychczas.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 1 p.p.s.a. Na kwotę kosztów postępowania sądowego składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł.