III SA/WA 1440/24

III SA/Wa 1440/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-10-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Baran /przewodniczący/
Dariusz Czarkowski
Tomasz Grzybowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 352/25 - Wyrok NSA z 2025-09-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Oddalono skargę w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 34 par.2 i 3, art.18 pkt 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 138 par.1 pkt 2, art.105 par 1, art.8 par.1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Baran, Sędziowie sędzia WSA Dariusz Czarkowski, asesor WSA Tomasz Grzybowski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2024 r. sprawy ze skargi F. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie w części uchylającej postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] lutego 2024r. nr [...] i umarzającej postępowanie przed tym organem, 2) oddala skargę w pozostałej części, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz F. C. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] kwietnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W., po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez F.C. (skarżący), (1) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] lutego 2024 r. w części dotyczącej stwierdzenia niedopuszczalności zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, złożonego na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 3 listopada 2023 r. oraz (2) uchylił postanowienie wierzyciela w pozostałej części dotyczącej oddalenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 20 grudnia 2023 r. i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w tej części.
W motywach postanowienia organ odwoławczy wskazał, że zarzut wniesiony na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 3 listopada 2023 r., a dotyczący określenia wysokości dochodzonego zobowiązania niezgodnie z decyzją wymiarową oraz objęcia tytułem wykonawczym błędnej kwoty należności głównej i odsetek za zwłokę, został uznany za zasadny przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z [...] grudnia 2023 r. Wobec tego ponowny zarzut w tym zakresie trafnie organ pierwszej instancji uznał za niedopuszczalny, na podstawie art. 34 § 2 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm., dalej: "u.p.e.a."). Natomiast postanowienie organu pierwszej instancji jest nieprawidłowe w pozostałej części, dotyczącej oddalenia zarzutów złożonych na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie (aktualnego) tytułu wykonawczego z 20 grudnia 2023 r. Skarżący wniósł bowiem w piśmie z 8 stycznia 2024 r., poza ww. zarzutem w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z 3 listopada 2023 r., zarzuty do zmienionego tytułu wykonawczego z 18 grudnia 2023 r. (stanowiącego integralną część ww. tytułu z 3 listopada 2023 r.) Tymczasem przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują instytucji zarzutów w odniesieniu do zmienionego tytułu wykonawczego. Wobec powyższego, w odniesieniu do tej części wniosku, Naczelnik Urzędu Skarbowego W., z uwagi na brak przepisów regulujących wniesienie zarzutów w odniesieniu do zmienionego tytułu wykonawczego, powinien był wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w stwierdził w związku z powyższym brak przedmiotu postępowania, tj. zarzutów wniesionych w sprawie egzekucji prowadzonej obecnie na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego 20 grudnia 2023 r., co skutkowało uchyleniem postanowienia organu pierwszej instancji w tej części i umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego w tym zakresie (s. 5 i n. postanowienia).
W skardze do tut. Sądu strona domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia, a także zwrotu kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:
a) art. 138 § 1 pkt 1-2 w zw. z art. 144 i art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i w zw. z art. 33 § 2 pkt 1, art. 34 § 2 pkt 3 u.p.e.a. wskutek uchylenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] lutego 2024 r. w części dotyczącej oddalenia zarzutów oraz umorzenia postępowania organu pierwszej instancji,
b) art. 138 § 1 pkt 1-2 w zw. z art. 144 Kpa i w zw. z art. 34 § 2 pkt 3a u.p.e.a. wskutek utrzymania w mocy postanowienia organu pierwszej instancji w części dotyczącej niedopuszczalności zarzutu, mimo że postanowienie to we wskazanej części wydane zostało z naruszeniem prawa, co powinno skutkować jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego,
c) art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 140 Kodeksu postępowania administracyjnego i w zw. z art. 18 i art. 27 § 1 pkt 3, art. art. 28b § 1 oraz art. 33 § 2 pkt 1, art. 34 § 2 pkt 3 u.p.e.a. wskutek nierozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności zarzutów wskazanych w zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] lutego 2024 r., odnoszących się tak do prawidłowości wystawionych tytułów wykonawczych, jak i nieistnienia obowiązku.
W motywach skargi skarżący podkreślił, że przedmiotem zarzutów jest postępowanie egzekucyjne jako takie, a nie określony tytuł wykonawczy. Organ bezzasadnie przyjął, że nie zostały zgłoszone zarzuty w odniesieniu do tytułu wykonawczego z 20 grudnia 2023 r. W obrocie prawnym funkcjonowały dwa tytuły wykonawcze (zmieniony z 18 grudnia 2023 r. i aktualny z 20 grudnia 2023 r.), doręczone skarżącemu w tym samym dniu, zaś organ pierwszej instancji wskazał na jeden z nich (20 grudnia 2023 r.). Strona sygnalizowała, że nie ma pewności co do tego czy w którymś z tytułów błędnie wpisano datę wystawienia, czy też wystawiono dwa odrębne tytuły wykonawcze i jakie są miedzy tytułami wykonawczymi relacje, to znaczy który ostatecznie pozostaje w obrocie prawnym. Ponadto wskazano, że organ odwoławczy zignorował treść zgłoszonych zarzutów odnoszących się do kwestii nieistnienia obowiązku, jak też wątpliwości strony co do poprawności wystawienia tytułu wykonawczego z 18 grudnia 2023 r., jak też zaliczenia na poczet dochodzonych należności nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych (s. 5-7 skargi).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko (s. 5 i n.).
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sąd uwzględnił zapatrywanie skarżącego wyrażone w ramach pierwszego z ww. zarzutów skargi, tj. że organ nie miał podstaw by uchylić postanowienie organu pierwszej instancji w części dotyczącej oddalenia zarzutów egzekucyjnych oraz umorzyć postępowanie przed tym organem we wskazanej części.
Przede wszystkim Sąd nie podzielił stanowiska organu, że skoro w ramach zgłoszonych zarzutów skarżący wskazał na zmieniony tytuł wykonawczy z 18 grudnia 2023 r. (k. 3 akt adm.), to nie można ich było odnieść do tytułu wykonawczego z 20 grudnia 2023 r., tj. tytułu na podstawie którego prowadzona jest egzekucja (s. 5 in fine i n. postanowienia). Trafnie w tym zakresie podniesiono w skardze, że zarzuty wniesiono zasadniczo do postępowania egzekucyjnego (s. 5 skargi). Jak wynika przy tym z treści zażalenia (s. 4), skarżący nie miał pewności odnośnie do tego, na podstawie jakiego tytułu wykonawczego prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne, co jawi się jako zrozumiałe zważywszy na następujące po sobie działania organu polegające na wystawieniu kolejno zmienionego tytułu wykonawczego, dotyczącego pierwotnie wystawionego tytułu wykonawczego z 3 listopada 2023 r., a następnie jego wycofaniu i wystawieniu w tej samej dacie (20 grudnia 2023 r.), notabene nieodległej zmianie tytułu wykonawczego (18 grudnia 2023 r.), aktualnego tytułu wykonawczego (vide s. 2 postanowienia). Przy takim nawarstwieniu działań wierzyciela oraz równoległych działań organu egzekucyjnego stan skonfundowania, czy też pewnej dezorientacji obywatela, nie może być postrzegany jako nadzwyczajny, bądź związany z brakiem należytej staranności. Należało zatem uwzględnić jego słabszą (nieprofesjonalną) pozycję i odczytać zarzuty oraz towarzyszące im na dalszym etapie zażalenie zgodnie z intencją strony, tj. jako żądanie wzruszenia postępowania egzekucyjnego.
Tak też uczynił wierzyciel, odnosząc się do tych zarzutów merytorycznie, tzn. traktując je jako dotyczące toczącego się postępowania egzekucyjnego, na podstawie tytułu wykonawczego z 20 grudnia 2023 r. Natomiast w postępowaniu organu odwoławczego odczytano treść pisma skarżącego zgłaszającego zarzuty do postępowania egzekucyjnego, jak i następnie zażalenie, w sposób dosłowny (ścisły) i wyciągnięto stąd daleko idący wniosek, że żądanie strony nie dotyczy tytułu wykonawczego, na podstawie którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne (s. 6 i n. postanowienia). Zdaniem Sądu organ wykazał się w ten sposób nadmiernym formalizmem w stosowaniu prawa. Trzeba tymczasem "rozróżniać formalizm prawa procesowego od formalizmu jego stosowania, w określonych bowiem sytuacjach uzasadnione i celowe są, a niekiedy bywają niezbędne, pewne koncesje na rzecz rozsądku i poczucia sprawiedliwości" (por. uchwałę SN z 24 maja 2017 r., III CZP 2/17, OSNC 2018/2/16). Taką przekrojową, ogólnosystemową zasadą procesową pozwalającą na zachowanie "granic rozsądku" w egzekwowaniu wymogów formalnych od obywatela – a zakotwiczoną w takich normach konstrukcyjnych Kodeksu postępowania administracyjnego, jak zasada praworządności (art. 6), zasada uwzględniania słusznego interesu obywateli (art. 7), czy zasada zaufania (art. 8 § 1) – jest zasada falsa demonstratio non nocet. W jej myśl znaczenie ma istota sprawy, a nie jej oznaczenie. Jest to proceduralny (na gruncie postępowań administracyjnych) odpowiednik podstawowej zasady wykładni oświadczeń woli, zgodnie z którą tłumaczyć je należy tak, "jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje" (art. 65 § 1 Kodeksu cywilnego). Co do zasady więc, omyłkowe oznaczenie żądania strony nie powinno jej szkodzić; kluczowa jest obiektywnie odczytywana intencja sporządzającego pismo.
W niniejszej sprawie więc, biorąc pod uwagę wskazane okoliczności związane z kolejno wystawianymi tytułami wykonawczymi, bliskością dat poszczególnych czynności, słowem złożonością toczącego się postępowania, organ powinien był zmierzać do odczytania żądania obywatela w sposób umożliwiający merytoryczne jego rozpatrzenie. Postąpiono natomiast, na etapie analizy zażalenia, w sposób dokładnie odwrotny. Na skutek powyższego zobowiązany został pozbawiony wypowiedzi organów co do zasadności zgłaszanych zarzutów. Wobec tego Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie doszło do naruszenia art. 34 § 2-3, a także art. 18 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez zastosowanie ostatnio wymienionych przepisów z naruszeniem zwłaszcza zasady zaufania (art. 8 § 1 ww. ustawy) i w rezultacie uchylenie się od merytorycznej oceny zarzutów egzekucyjnych strony w drugiej instancji.
We wskazanym stanie rzeczy jako przedwczesną postrzegać należy ocenę argumentów skarżącego związanych z nierozpatrzeniem wszystkich okoliczności sprawy, "w szczególności zarzutów wskazanych w zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] lutego 2024 r., odnoszących się tak do prawidłowości wystawionych tytułów wykonawczych, jak i nieistnienia obowiązku" (zarzut lit. c petitum skargi, s. 7 uzasadnienia). Kwestiami tymi powinien zająć się organ odwoławczy w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy.
Końcowo wskazać należy, że skargą objęto postanowienie organu w całości, w takim też zakresie wnosząc o jego uchylenie (s. 2 skargi), jak też adresując zarzuty skargi również do części, w jakiej utrzymano w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w zakresie dotyczącym stwierdzenia niedopuszczalności zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a., złożonego na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 3 listopada 2023 r. (zarzut lit. b osnowy skargi). Niemniej z motywów skargi nie wynika, by skarżący w jakikolwiek sposób uzasadnił twierdzenie (zarzut) o naruszeniu prawa przez organ odwoławczy również w ww. zakresie. Niezależnie zaś od tego Sąd podzielił zapatrywanie organu w ww. zakresie, bowiem trafnie wywiedziono, że zarzut ten został uznany przez wierzyciela za zasadny postanowieniem z 21 grudnia 2023 r. Jak wyjaśniono, postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 3 listopada 2023 r., zmienionego tytułem wykonawczym z 18 grudnia 2023 r. już się nie toczy; zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z [...] grudnia 2023 r. na wniosek wierzyciela. Obecnie postępowanie egzekucyjne prowadzone jest na podstawie tytułu wykonawczego z 20 grudnia 2023 r. (s. 2, 5 i 7 zaskarżonego postanowienia). W tym stanie rzeczy trafnie uznano, że żądanie strony odnoszące się do tytułu wykonawczego z 3 listopada 2023 r. jest niedopuszczalne, jako już rozpatrzone w rozumieniu art. 34 § 2 pkt 3 lit. a u.p.e.a. W tej więc części, w jakiej skarga dotyczy kwestii niedopuszczalności zarzutu, podlegała ona zatem oddaleniu.
W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. uchylono zaskarżone postanowienie w części uchylającej postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] lutego 2024 r. i umarzającej postępowanie przed tym organem, a w pozostałej części skargę oddalono. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę organ odwoławczy oceni co do meritum postanowienie organu odwoławczego w części oddalającej zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 20 grudnia 2023 r., tzn. odniesie się do stanowiska skarżącego w ww. zakresie.
O kosztach postępowania obejmujących uiszczony wpis od skargi orzeczono na postawie art. 200 ww. ustawy.